Denk ik aan Duitsland...: Georg Heyms schaatsdood: Hij was nog maar 24 jaar en gold als veelbelovend dichter. Op 16 januari 1912 verdronk Georg Heym tijdens een schaatstocht op de Havel bij ...

Denk ik aan Duitsland...: In de tuin van Angela Merkel: In december schreef ik over Ringo Starrs veelkleurige “ knotted gun ”. Een pistool met een knoop in de loop als symbool tegen geweld, die h...

Bismarck heeft gesproken en we hebben hem nu eindelijk in het echt kunnen horen. Vorig jaar werden enkele 122 jaar oude geluidsopnamen uit het laboratorium van de Amerikaanse uitvinder Thomas Edison ontcijferd. Groot nieuws want eindelijk kon worden bewezen dat de rijkskanselier Otto von Bismarck geen piepstemmetje had, zoals vaak werd verondersteld.

In 1878 vroeg de Edison een patent aan op zijn fonograaf, waarmee hij geluid kon opnemen en weer kon afspelen. Edison gebruikte daarvoor zogenaamde wasrollen, een mengsel van paraffine en bijenwas. In 1957 werden enkele oude wasrollen uit Edisons erfenis gevonden, maar het duurde tot vorig jaar dat eindelijk het verhaal achter de geluidsopnamen duidelijk werd.

In 1889 en 1890 reisde Theo Wangemann, een Duitse medewerker van Edison, naar Europa om de fonograaf te demonstreren en om de hoge kringen van het belang ervan te overtuigen. Wangemann reisde naar de Parijse wereldtentoonstelling en vervolgens naar Berlijn. In september 1889 demonstreerden Wangemann en de inmiddels ook naar Duitsland gevaren Edison de fonograaf aan het hof van keizer Wilhelm II in Potsdam. De keizer was enthousiast, maar weigerde in het apparaat te spreken. De zevenjarige kroonprins mocht wel wat zeggen.

Lees verder op mijn nieuwe blog en beluister de stem van Bismarck: Denk ik aan Duitsland...

Erik de Graaf

Denk ich an Deutschland in der Nacht,
Dann bin ich um den Schlaf gebracht.

Het zijn ongetwijfeld Heinrich Heines beroemdste dichtregels, die hij in 1843 in Parijs schreef. Duitsland hield hem uit zijn slaap, maar in het gedicht Nachtgedanken niet zozeer vanwege het politieke klimaat en het antisemitisme, dat hij al in 1831 ontvlucht was. Al twaalf jaar had hij zijn oude moeder niet gezien en in zijn lange afwezigheid waren al vele geliefden gestorven.

Nog in hetzelfde jaar 1843 voerde de Heimweh Heine van Parijs naar zijn moeder in Hamburg. Zijn reis legde hij vast in Deutschland. Ein Wintermärchen, waarin de liefde voor de Heimat veelvuldig tegenover de afkeer staat. Prachtig beschrijft Heinrich Heine hoe de Pruisische douane vergeefs in zijn bagage zoekt naar verboden boeken, maar dat hij al zijn illegale gedachtengoed in zijn hoofd zit. “Mijn hoofd is een tsjilpend vogelnest van in beslag te nemen boeken”.

Lees meer over Heinrich Heines reis naar Hamburg en over de geur van Duitslands toekomst op mijn nieuwe blog Denk ik aan Duitsland...

Erik de Graaf

Hoog op haar sokkel staat een naakte danseres van 65 centimeter in een zaal van het Nieuwe Museum in Berlijn. De ogen terneergeslagen, alsof ze nog moet wennen aan het felle licht. De danseres is van messing, maar als ze van vlees en bloed was zou ze ons veel te vertellen hebben.

In 1926 werd ze gemaakt door de beeldhouwster Marg Moll, die in 1884 als Margarethe Häffner in de toen Duitse Elzas werd geboren. Aan het begin van de twintigste eeuw leerde ze schilder Oskar Moll kennen, met wie ze tot na de Tweede Wereldoorlog in Berlijn, Parijs, Wroclaw (het indertijd nog Duitse Breslau) en Düsseldorf woonde. Als beeldhouwster ontwikkelde Marg Moll zich van het realisme tot de abstracte kunst. De kubistische danseres werd in de jaren twintig verkocht aan een museum in Breslau, dat het eerst tentoonstelde en vervolgens in depot bewaarde.

In 1937 en 1938 werd de danseres met 650 andere door de nazi’s in beslag genomen kunstwerken vertoond op de tentoonstelling van Entartete Kunst. Alle tentoongestelde kunstwerken beledigden volgens opperpropagandanazi Goebbels “het Duitse gevoel”. In München trok de tentoonstelling twee miljoen bezoekers, veel meer dan een gelijktijdige expositie van door de nazi’s gepropageerde kunst. Na München was de ontaarde kunst in Berlijn, Wenen en tal van andere Duitse steden te zien. Na afloop van de tournee werden veel kunstwerken aan buitenlandse musea verkocht, in kelders opgeslagen of, als zich geen kopers voordeden, vernietigd.


De danseres van Marg Moll werd opgeslagen in een kelder in het centrum van Berlijn. Een keer werd het beeld daar uitgehaald voor een bijrol in de propagandafilm Venus vor Gericht (1941), die tegen de Entartete Kunst was gericht. In de bommenregens op het centrum van Berlijn aan het einde van de Tweede Wereldoorlog verdween de kelder onder metersdik puin.

De danseres was verdwenen en werd vergeten. Totdat in 2010 bij archeologisch onderzoek bij de bouw van een nieuwe metrolijn bij de Alexanderplatz elf beelden uit een ingestorte kelder werden opgegraven, waaronder Molls danseres. Sinds november 2010 staat ze met tien andere geredde slachtoffers in het 64 jaar na de bombardering heropende Neue Museum.

Erik de Graaf

Eerder deze week schreef ik over de bezetting van een boortoren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM, op 25 januari 1977. De sensationele actie, die veel publiciteit kreeg, wordt beschreven in een hoofdstuk van de roman Torenval van Jan Folkerts. Vijfendertig jaar geleden was Folkerts de journalist van de Nieuwe Revu, die als een van de vijf actievoerders een dag in de 34 meter hoge boortoren zat. Gisteren was hij opnieuw in Warffum om in de bibliotheek uit zijn debuutroman voor te lezen.

Atoomtegenstanders vermoedden in 1977 dat de NAM vanuit een proefboorlocatie in Warffum onderzoek deed naar opslagmogelijkheden voor radioactief afval in de zoutkoepels onder Pieterburen, een kilometer of acht westwaarts. Vijf actievoerders klommen met proviand voor een dagenlang verblijf in de 34 meter hoge boortoren, tot stomme verbazing van de NAM-werknemers en de plaatselijke autoriteiten. In het Provinciehuis in Groningen werd een crisiscentrum opgericht onder leiding van Commissaris van de Koningin Toxopeus. “Voor vijf mensen met vreedzame bedoelingen in een boortoren tuigen ze de boel wel heel erg op”, schamperden de actievoerders in de roman.

Afgelopen zondag schreef ik al dat het mij niet altijd duidelijk was waar de roman op waargebeurde feiten berustte en waar de fictie begon. Een volgens de roman gebeurd ongeluk met grote gevolgen kon niet in overeenstemming met de werkelijkheid zijn, want dan lag dat nog veel verser in de collectieve Warffumer herinnering.

Wie zou ik kunnen vragen om de regionale versie te horen? Ik besloot oud-burgemeester Ayolt Kloosterboer van Warffum te bellen. De inmiddels 96 jaar oud-bestuurder herinnerde zich de actie nog als de dag van gisteren. Zo vaak was er tenslotte niet zoiets aan de hand in het 2500 inwoners tellende dorp. Hij vertelde me over de risico’s, die de actievoerders hadden gelopen. Ze wisten bijvoorbeeld niet dat de NAM elk moment op twee kilometer oer het aardoppervlak het gas kon bereiken, vertelde Kloosterboer. "Als het boorgat dan niet op tijd zou worden toegedekt bestond er een gevaar op een zogenaamde blow out, waarbij gas aan het aardoppervlak komt”, aldus Kloosterboer. Dat was de reden dat het crisisteam de actie zo snel mogelijk wilde beëindigen. Of de arbeiders van de NAM zich van dat gevaar bewust waren valt te betwijfelen als je op oude filmpjes ziet hoe ze naast het boorgat staan te roken.

In Groningen werd enkele uren na het begin van de actie besloten om de bezetters met een brandspuit uit de boortoren te jagen. Kloosterboer weigerde dat bevel op te volgen. Hij wist dat dat met de kou en de snijdende wind op een smalle, 34 meter hoge toren te gevaarlijk was. Ter plekke werd op zijn initiatief een hoogwerker in elkaar gelast, waarmee de bezetters in de loop van de avond naar beneden werden gehaald. Toen Kloosterboer ’s avonds bij het crisiscentrum in Groningen verscheen begroette Commissaris van de Koning Toxopeus hem met de woorden “daar is de man die mijn bevel niet heeft opgevolgd”. Kloosterboer antwoordde dat het wél goed was afgelopen, waarop Toxopeus hem feliciteerde en zei dat hij het goed had gedaan.

De boortorenbezetters werden de volgende ochtend vrijgelaten. Dezelfde dag bereikte de NAM het gas onder Warffum. Volgens Kloosterboer had het slecht kunnen aflopen als dat tijdens de bezetting was gebeurd. De actievoerders waren zich daarvan niet bewust. In de roman komt het niet aan de orde.

Erik de Graaf

Occupy in Warffum. Deze week is het 35 jaar geleden dat ten noorden van Warffum een boortoren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM, door actievoerders werd bezet. Op 25 januari 1977 beklommen vijf actievoerders, waaronder een journalist en een fotograaf van de Nieuwe Revu, het bouwwerk, op de grond ondersteund door enkele tientallen actievoerders.

In de jaren zeventig overwoog het kabinet-Den Uyl (1974-1977) serieus om radioactief afval op te slaan in zoutkoepels in Noord-Nederland. Behalve de Drentse plaatsen Anloo, Schoonloo en Gasselte waren ook de Groningse dorpen Onstwedde en Pieterburen in beeld. De bevolking in Noord-Nederland was fel tegen. Gemeenteraden en Provinciale Staten keerden zich tegen de kabinetsplannen. De anti-atoombeweging floreerde.

Atoomtegenstanders uit Pieterburen vermoedden dat de NAM vanuit een proefboorlocatie in Warffum stiekem onderzoek deed naar de opslagmogelijkheden voor radioactief afval in de zoutkoepels onder Pieterburen, een kilometer of acht westwaarts. De vijf actievoerders klommen met proviand voor een dagenlang verblijf in de 34 meter hoge boortoren, tot stomme verbazing van de NAM-werknemers en de plaatselijke autoriteiten. Na een bezetting van tien uur in regen en windkracht 9 stapten ze in een hoogwerker van de Mobiele Eenheid. Actie ten einde.

Eind 2011 verscheen de roman Torenval van Jan Folkerts. Folkerts was de journalist, die in 1977 de boortoren bezette. De huidige gemeentesecretaris van het Friese Littenseradiel beschrijft in zijn debuutroman zijn werkzaamheden voor de linkse familieweekblad Nieuwe Revu, dat in die jaren veel aandacht schonk aan de anti-atoombeweging en niet terugdeinsde voor “participerende journalistiek”.

Torenval biedt een mooi beeld van de activistische sfeer van de tweede helft van de jaren zeventig. De roman leest als een sleutelroman, waarin voor de “gemiddelde milieuactivist uit Warffum en omgeving”(pff, wie is dat?) wel een paar hoofdpersonen “ontsleuteld” kunnen worden. Wat dan opvalt is de continuïteit. Niet alleen deelt de anti-atoomonderzoeker Marc van Dam nog steeds zijn enorme kennis over energievraagstukken met de milieubeweging, maar dan onder eigen naan. Ook Pieterburen voert in feite nog dezelfde actie. Nu tegen de Franse energiegigant EDF, die de zoutkoepels onder het dorp voor gasopslag wil misbruiken.

Frappant is dat ook de huidige Pieterbuurster actievoerders vrezen dat EDF met een dubbele agenda werkt en in werkelijkheid radioactief afval onder het dorp wil opslaan. Pieterburen Tegengas als erfgenaam van de Atoom Alarmgroep Pieterburen.

Niet overal in Torenval is duidelijk waar de factie eindigt en de fictie begint. Op donderdag 25 januari komt Jan Folkerts in de bibliotheek in Warffum om de 35e verjaardag van Occupy Warffum met een lezing te vieren.

Erik de Graaf

Tegen een blinde muur aan de Marheineckeplatz in het (toen nog) West-Berlijnse Kreuzberg zag ik ooit een reusachtige tekening van het Berlijnse volksleven in de jaren twintig. Onder de kleurige afbeelding stond de naam van de oorspronkelijke kunstenaar: "Heinrich Zille: 10.1.1858 - 9.8.1929". De Berlijnse volkstekenaar en fotograaf was toen net vijftig jaar dood.

Vandaag is het precies 154 jaar geleden dat graficus, lithograaf, schilder, tekenaar en fotograaf werd geboren. Hij groeide in armoede op, werkte jarenlang in een foto-atelier, maar kwam pas goed aan zijn eigen werk toe toen hij rond zijn vijftigste werkloos werd. "Ga liever de straat op. Kijk om je heen en teken", had zijn leermeester hem gezegd. Zijn sociaal-kritische weergave van het Berlijnse leven van het late keizerrijk en de Republiek van Weimar sloeg in als een bom.


"Moeder, als ik wil kan ik bloed in de sneeuw spugen", zegt een meisje op een van Zilles tekeningen trots tegen haar moeder. Of: “moeder, zet de twee bloempotten eens buiten. Ons Liesje zit zo graag in het groene”. De heersende klasse vond Zilles werk maar niks. "Die kerel ontneemt ons alle levensvreugde", becommentarieerde een officier uit het keizerrijk een Zille-tentoonstelling.

In het Nicolaïviertel in het centrum van Berlijn staat sinds zijn honderdvijftigste verjaardag, vandaag vier jaar geleden, een standbeeld van Heinrich Zille. Om de hoek is een Zille Museum. Alles in het oudste deel van de tegenwoordige wereldstad ademt Zille en zijn Berliner Milljöh. Sinds ik in 1979 de muurschildering op de Marheineckeplatz zag sta ik altijd even stil bij Heinrichs verjaardag. Al die tijd al is hij op de dag af een eeuw ouder dan ik. Proost!

Erik de Graaf

Meter voor meter schuifelden duizenden Tsjechen in de afgelopen dagen door de Praagse Burcht om afscheid te nemen van Vaclav Havel, de schrijver, dissident en president die hen in 1989 vrijheid bracht. Ineens herinnerde ik me dat ik al eens zo’n stoet rouwende Tsjechen op diezelfde plek had zien voortschuifelen.

Woestdruk was het in september 1979 in de Praagse Burcht, omdat lange rijen treurende mensen afscheid wilden nemen van hun oud-president Ludvik Svoboda (1895-1979). Tien jaar later bracht Havel vrijheid, maar Svoboda wás de vrijheid in hoogsteigen persoon. Nou ja, svoboda is het Tsjechische woord voor vrijheid. Zoals zmrzlina ijs betekent.

Ironisch is het dat je met de naam van de vrijheid de president van een communistische dictatuur kon worden. In de Praagse Lente van 1968 was Ludvik Svoboda als president van Tsjechoslowakije na Alexander Dubcek één van de gevierde helden van de opstand van 1968. Na het neerslaan van de Lente bleef hij president van het land met als gevolg dat hij al twee jaar later door het Tsjechoslowaakse volk werd beschouwd één van de meest gehate representanten van de communistische onderdrukking.

In 1975 werd Svoboda afgezet. Zwaar dement of, zoals in mijn familie wordt gezegd, "zo kinds als een kommetje". Vier jaar later overleed hij terwijl ik een paar dagen door een regenachtig Praag dwaalde. Wie er in die lange rijen afscheid van Svoboda namen is niet duidelijk. Vooral partijgenoten, neem ik aan. Havel zal er niet bij geweest zijn. In 1979 werd hij veroordeeld tot vierenhalf jaar gevangenis, omdat hij als mede-oprichter van Charta 77 de staatsmacht had uitgedaagd.

Ik stond er wel bij en keek ernaar. In de Ausgewählte Schriften van Marx en Engels, die ik indertijd voor 49 kronen in de Duitse boekwinkel in Praag kocht, vond ik vanavond een krantenfoto uit de Rude Pravo van de lange rijen voor Svoboda.

Erik de Graaf

Ringo Starr presenteerde deze week zijn veelkleurige “knotted gun”. Een pistool met een knoop in de loop als symbool tegen geweld. Aanleiding voor Ringo was de 31e verjaardag van de moord op zijn mede-beatle John Lennon op 8 december. Ringo eist zwaardere straffen tegen wapenbezit. Terecht.

Ringo was nooit de meest creatieve beatle. Ook dit keer was hij niet echt origineel. Sinds 1988 staat een grote “knotted gun” voor het gebouw van de Verenigde Naties in New York. No Violence heet dat beeld van de Zweedse kunstenaar Carl Fredrik Reuterswärd, die overigens net als Ringo geïnspireerd was door de moord van Michael Chapman op Lennon.

Reuterwärds boodschap tegen het geweld heeft zich sindsdien over zestien Europese en Amerikaanse steden verspreid. Naast het origineel in New York zijn twee andere originelen in Luxemburg en in het Zweedse Malmö te zien. Daarnaast bestaan er dertien replica’s. In het Olympisch Museum in het Zwitserse Lausanne, bijvoorbeeld. Of in een park in het Zweedse Boras, waar in 2003 Anna Lindh, de minister van Buitenlandse Zaken, werd vermoord. Een mooi symbool tegen een brute moordaanslag.

Begin dit jaar ben ik vergeefs op zoek geweest naar de Berlijnse replica, die volgens mijn informatie ergens in de tuin van het Kanzleramt moest staan. Ook een toeristengids met een groep Japanners kon me niet verder helpen. Uit een foto begreep ik later dat ik aan de verkeerde kant van de Spree had gezocht. De Duitse versie is in 2005 door de kunstenaar aan Duitsland geschonken. De toenmalige kanselier Schröder zei bij de onthulling dat het beeld geen misverstanden toeliet. Hij noemde het een monument voor de vrede. Intussen kijkt Angela Merkel vanuit haar werkkamer tegen het beeld aan. Ik ben benieuwd wat zij ervan vindt. In ieder geval is ze nog nooit in het park bij haar kantoor gesignaleerd, las ik pas. Behalve dan op weg naar de helikopterlandingsplaats in de tuin.

Erik de Graaf

Noordpolderzijl is de kleinste open zeehaven van Nederland. Net boven Usquert, een kwartiertje fietsen vanuit Warffum. Het ontstond tweehonderd jaar geleden door de bouw van een spuisluis na de inpoldering van de Noordpolder. Het is een unieke plek aan het Wad, met uitzicht op de onbewoonde eilanden Rottumerplaat en Rottumeroog. Op iets grotere afstand zie je bij helder weer het Duitse toeristeneiland Borkum liggen. Wie Noordpolderzijl eenmaal kent gaat er van tijd tot tijd even de kop boven de dijk steken.



En elke keer is het uitzicht dan weer anders. Bij zon, regen, wind of mist, bij eb of bij vloed, in lente, zomer, herfst of winter. Week in en week uit. Altijd weer even verrassend. Vanmiddag zag ik het lege haventje onder grauwe bewolking na het extreem hoge water van vorige week met de overstroomde kwelders. Het is een week verschil. Het zoeken van de verschillen is geen moeite.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van Noordpolderzijl na het hoge water klikt u hier!

Gisteren las ik op NOS Teletekst pagina 801 dat mijn oude club Zwaluwen in de zaterdag hoofdklasse B van Excelsior Maassluis had gewonnen. Ik kijk nog elke week hoe ze het doen. Vandaag lees ik op pagina 897/2 dat V.V. Renado uit Sint Nicolaasga in de vierde klasse zondag Noord Giethoorn heeft verslagen (1-4).

Maar nergens lees ik dat VV Warffum vanmiddag de cruciale uitwedstrijd tegen Engelbert met 1-2 won, waardoor het team van trainer Marnix Bakker weer aansluiting vond bij de subtop van de vijfde klasse E Noord. Na een slechte start komt Warffum langzaam op stoom. Let op, dat kan nog mooi worden!

De registratie van de uitslagen van het zondagamateurvoetbal houdt voor NOS Teletekst op bij de vierde klasse. Alleen de laagste klasse, de vijfde, ontbreekt in de overzichten. Ik vraag me af waarom de redactie van NOS Teletekst daartoe heeft besloten. Was het een praktisch besluit, omdat de vijfde klasse extra pagina’s zou kosten? Of werd gedacht dat de vijfde klasser minder kleurrijk dan de vierde is?

Het lijkt me in ieder geval voor de redactie wel jammer om niet compleet te zijn. Daarom doe ik een dringend beroep om de uitslagen van de vijfde klasse voortaan ook te publiceren. Voor de uitslag van VV Warffum kan ik altijd (nou ja, altijd?) gebeld worden. Bovendien kan de belangstellende Teletekstzapper eindelijk de enerverende derby’s van VV Warffum tegen Usquert, Eenrum of Kloosterburen volgen. En die wil toch niemand missen?

Erik de Graaf
(voorzitter VV Warffum)

Welke vier boeken zou u meenemen als u in een koude winternacht zou worden opgehaald voor een lang, onvrijwillig verblijf in een werkkamp of een gevangenis? Van mij vergt die vraag eerlijk gezegd te veel inlevingsvermogen.

Het overkwam de Duits-Roemeense dichter Oskar Pastior wel. In januari 1945 moest hij zijn koffer pakken, omdat hij als zeventienjarige jongen op de lijst van de Russen stond om naar een werkkamp in Stalins Sovjetunie gestuurd te worden. Als Roemeen van Duitse komaf moest hij voor “herstelbetaling” zorgen.

Onderin een oude grammofoonkist legde hij de Faust van Goethe, de Zarathustra van Nietzsche, een dunne dichtbundel van de Oostenrijkse Heimatdichter (maar ook nazi-poëet) Joseph Weinheber en een bloemlezing met gedichten uit acht eeuwen. “Geen romans, want die lees je een keer en dan nooit weer”. Bovenop de vier boeken kwam allerlei noodzakelijk gerei: van scheerkwast tot nagelschaar.

De beschrijving komt niet direct van Oskar Pastior. Ze staat in de roman Atemschaukel van Herta Müller, de Nobelprijswinnares van 2009. Dat boek is zwaar gebaseerd op Pastiors levensverhaal. In lange gesprekken vertelde hij Müller over de kou, de angst, de pijn, de honger en alle andere ellende in het werkkamp, waarin hij vijf jaar werd afgebeuld. En over zijn verborgen homosexualiteit, die hem de kop zou hebben gekost als ze bekend zou zijn geworden. Hij vertelde haar alles.

Nou ja, bijna alles. Vorig jaar, vier jaar na zijn dood in 2006, werd ontdekt dat Pastior onder de schuilnaam “Otto Stein” van 1961 tot 1968 informant voor de Roemeense geheime dienst Securitate was geweest. Nadat hij overigens in de vijf jaren daarvoor zelf intensief was bespioneerd. In 1968 hield de “samenwerking” op toen Pastior na een reis naar het westen in West-Berlijn asiel vroeg en kreeg. Dat was dus achteraf ook een vlucht uit de klauwen van de Securitate.

Herta Müller was geschokt door de ontdekking, maar voelde ook “medeleven” en “verdriet”. Pastior was kwetsbaar en chantabel als Duitser, homo, dichter en regimecriticus in Roemenë. Jammer vond Müller wel dat hij na 1968 niemand ooit iets had verteld over die zwarte bladzijde uit zijn leven.

Erik de Graaf

Het Noord-Groningse Usquert was in de eerste helft van de twintigste eeuw een van de rijkste gemeenten van Nederland. Wassenaar, Bloemendaal en het Gooi verbleekten er bij. Nou ja, bijna. De enorme rijkdom was echter beperkt tot een kleine elite van grote herenboeren. In hun “ achtertuinen” bestond veel armoede. De socialistische SDAP, de vooroorlogse voorloper van de PvdA, behield tot ver na de Tweede Wereldoorlog de absolute meerderheid in de gemeenteraad.

Rijk en vooruitstrevend was de combinatie in Usquert. In april 1929 besloot de gemeenteraad tot de bouw van een nieuw gemeentehuis. H.P. Berlage, volgens burgemeester Welt “Neerlands grootsten bouwmeester van den tegenwoordigen tijd”, kreeg de opdracht een modern gebouw te ontwerpen.

Het is Berlages enige gemeentehuis. Eerdere ontwerpen voor gemeentehuizen, ondermeer in Den Haag, werden niet uitgevoerd. Vandaar dat Berlage aan het eind van zijn succesrijke loopbaan graag het nieuwe gemeentehuis van Usquert ontwierp én bouwde. Het is een juweeltje geworden.

Tijdens de bouw ontstond één probleempje. Toen Berlage eens vanuit Amsterdam naar de bouw kwam kijken vond hij zijn creatie schril afsteken bij de gigantische rentenierwoningen van de herenboeren in het dorp. Reden om een extra torentje op te bouwen, geheel in Italiaanse stijl (denk aan het raadhuis in Siena). De raad van Usquert wilde de meerkosten niet betalen, waarop Berlage aanbood de ontbrekende 1200 guldens, een fors bedrag voor die tijd, uit eigen zak te bekostigen.

In januari 1930 werd het gemeentehuis feestelijk ingewijd. In de hal voor de raadszaal werd de raadsleden alle wijsheid gewenst: "Heil ’t nieuwe huis! USQUERT’s gemeentenaren tot vreugd, waar raadszaal hunnen daad vereent. Vermoge hij dan, tot bloei van de gemeent, steeds nieuwe kracht tot wijzen raad te garen".

Tot de gemeentelijke herindeling van 1990 heeft het Berlagehuis als gemeentehuis gediend. Nog tot en met 30 oktober kunt u er de tentoonstelling BERLAGE in het NOORDEN bewonderen. Grijp uw kans. U heeft nog anderhalve week.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van het Berlage Huis in Usquert klikt u hier!

Stralende zon. Een wandeling van de dromerdijk via de slaper naar de waker wordt altijd beloond met een fantastisch uitzicht vanaf de wakende zeedijk. Van Warffum tot aan het Wad. Een reisje door de tijd.

De eerste zeedijk boven Warffum, tegenwoordig de slaper, stamt uit de tiende of de elfde eeuw. Her en der is die Oudendijk, die van Hornhuizen tot aan Uithuizermeeden liep, nog steeds zichtbaar in het landschap. De dijk was een halve tot een hele meter hoog. Onvoldoende om het water bij zwaar weer te keren. Bij talloze stormen brak het water de dijk. Bij de Allerheiligenvloed op 1 november 1570, die in heel Friesland en Groningen zo’n drieduizend slachtoffers maakte, verdronken ook in Warffum mensen en vee.

Rond 1600 werd een kilometer boven de Oudendijk een zogenaamde kadedijk (ook wel kadijk of zomerdijk) aangelegd, waardoor nieuwe graslanden ontstonden, waarop schapen konden grazen. Bij fikse stormen hielp die zomerdijk niet veel. Bij de Sint Maartensvloed van 1686 verdronken in Warffum 22 mensen, tien paarden en 88 koeien. Bovendien spoelde het water 23 huizen aan de noordkant van het dorp weg. Ruim dertig jaar later was het weer raak. Bij de Kerstvloed van 1717 verdronken 63 Warffumers. In heel Groningen waren er 2300 slachtoffers.

Een jaar na de rampzalige Kerstvloed legde de provincie Groningen een nieuwe dijk aan op de plek van de oude zomerdijk. Een kilometer boven de Oudendijk. De nieuwe zeedijk was drieënhalve meter hoog en maakte de Oudendijk werkloos. De Oudendijk werd in 1718 slaperdijk en hoefde niet meer wakker te worden om in actie te komen.

In 1811 werd de Noordpolder aangelegd. In vier maanden tijd werd een nieuwe, 11,5 kilometer lange zeedijk aangelegd, nadat daartoe een jaar eerder door koning Lodewijk Napoleon was besloten. De dijk van 1811 werd de nieuwe waker, de dijk van 1718 werd slaper en de Oudendijk een dromerdijk. De laatste in het rijtje waker – slaper - dromer. En het is goed dromen op de Oudendijk.

Erik de Graaf

PS: voor meer foto's van de wandeling klikt u hier.

Sinds ruim honderd jaar wordt er in Warffum gevoetbald. In het begin speelde de dorpsjeugd ongeorganiseerd partijtjes op boerenland. Vaak tot ergernis van de boeren, die hun grasland door de voetballers vertrapt zagen worden en niet zelden ballen in beslag namen. In zijn roman Koos. Een verhaal uit het Groninger dorpsleven (1938) herinnerde Benjamin Broekema (1904-1942) aan zo’n boze boer, die in 1914 een partijtje verstoorde. "Dit kwam allemaal door de nieuwe wetten", mopperde boer Kropman. In zijn tijd werkten jongens vanaf hun negende of tiende jaar. Toen had je nog geen last van kwajongens.

Rond 1914 werd de eerste voetbalclub van Warffum opgericht. Vanaf dat jaar speelde de voetbalclub Sport tegen clubs uit de omgeving, zoals Vitesse uit Middelstum, Velecité uit Kantens en UFC uit Uithuizen. Vier jaar later, op 18 februari 1918, werd VV Warffum opgericht. Initiatiefnemer was Elias Maurits van der Zijl (1880-1942), de directeur van de Rijks- HBS in Warffum.

Aanvankelijk waren alleen leerlingen van de HBS lid van de voetbalvereniging. Enkele jaren later werden ook niet-leerlingen tot de club toegelaten. Trainingen en wedstrijden vonden plaats op weilanden in de buurt, waarvoor nu, anders dan vroeger, officieel toestemming werd gevraagd van de boeren. Bij zo’n gelegenheid in de buurt van Baflo brak de snelle, inmiddels 16- of 17-jarige Benjamin Broekema zijn enkel. Zijn voetbalvrienden vervoerden hem per trein naar een ziekenhuis in de stad Groningen, waar de breuk volgens zijn biografe Pauline Broekema (geen familie) verkeerd werd gezet. Benjamin Broekema zou nooit meer zijn oude niveau halen.


In 1921 kreeg de club de beschikking over een heus sportveld van 110 bij 72 meter achter de HBS aan de Oosterstraat. Dat was een enorme verbetering. Zeker toen de HBS vier jaar later een gymnastiekzaal met kleedkamers bouwde. VV Warffum kon daardoor gebruikmaken van een voor die tijd ongekend mooie sportaccommodatie. VV Warffum zou tot 1961 achter de HBS op het huidige Op Roakeldaisterrein blijven spelen. Toen werd verhuisd naar de huidige accommodatie aan de Westervalge. Zes jaar later verhuisde ook de HBS naar de andere kant van het dorp. De prachtige, onder architectuur gebouwde gymzaal uit 1925 is vervallen achtergebleven.

Vanaf 1920 speelde Warffum in de competities van de Groninger Voetbal Bond, de GVB. In het seizoen 1920-1921 zelfs met twee elftallen. Beide elftallen werden kampioen. Het eerste elftal promoveerde in twee jaar door naar de tweede klasse van de KNVB. Een beslissingswedstrijd om promotie naar de eerste klasse werd in 1924 met 0-1 verloren van het Groningse GVV. Daarmee kwam een eind aan een eerste succesperiode van VV Warffum. Een aantal goede spelers verliet de HBS en daarmee de voetbalvereniging.

Erik de Graaf

PS: op warffum.nl staat de bovenste foto uit 1929 in de rubriek "het verhaal achter de foto". Gaat het hier om een elftal van VV Warffum of is het een team van de plaatselijke Rijks-HBS? En wie staan er op de foto?

Er is een prachtig nieuw boek verschenen over het hoge noorden van Groningen. Vanmiddag ontving staatssecretaris Henk Bleker in het Zielhoes in Noordpolderzijl het eerste exemplaar van het boek DIJKRIJK. Noordpolder 1811-2011 uit handen van auteur Jan de Boer. En ik ongeveer het 75e.

DIJKRIJK vertelt de geschiedenis van de Noordpolder boven Warffum in tien hoofdstukken. In 1811 werd in vier maanden een nieuwe, 11,5 kilometer lange zeedijk aangelegd, nadat daartoe een jaar eerder door koning Lodewijk Napoleon (de broer van… en door zijn Franse-Nederlandse uitspraak van zijn eigen titel vaak het “konijn van Nederland” genoemd) was besloten. vanaf oktober 1811 kon de nieuwe Noordpolder worden ingericht tot het rijke landbouwgebied, dat het tot op de dag van vandaag is gebleven. Tweehonderd jaar heroïsche landbouwgeschiedenis, waarin de landbouw niet zelden ten koste ging van natuur, milieu en biodiversiteit. Zelfs de staatssecretaris gaf dat vanmiddag aan in zijn speech.


DIJKRIJK beschrijft in 272 pagina’s de Groningse pioniersgeest van de 19e eeuw en de ontwikkeling van de polder en de landbouw tot aan 2011. In talloze anekdotes en verhalen wordt verteld over de Noordpolder, zijn bewoners en hun boerderijen, over de kloof tussen de rijke herenboeren en hun arme landarbeiders, over oorlog en vrede, over de ophoging van de dijken in het kader van het Deltaplan en over de opkomst van het milieudenken in de tweede helft van de 20e eeuw. Alles rijk geïllustreerd met historische en nieuwe foto’s, kaarten, schetsen en schilderijen.

De boekpresentatie werd vanmiddag besloten met de onthulling van een plaquette met het gedicht Mien Poller (1950) van L. van Bergen op een muur van het Zielhoes in Noordpolderzijl. DIJKRIJK. Noordpolder 1811-2011 is ongetwijfeld verkrijgbaar bij de betere boekhandel.

Erik de Graaf

PS: wilt u foto's van de boekpresentatie bekijken? Klik hier.

Pas werd ik door een Berlijnse vriend gewezen op een internetsite met een Duitse vertaling van een in 1992 door mij geschreven artikel. Daarin beschreef ik hoe de Oost-Duitse geheime dienst Stasi in de eerste helft van de jaren tachtig de contacten van Nederlandse vredesactivisten met Oost-Duitse dissidenten in de DDR in de gaten hield.

De publicatie verbaast me. Ik weet niets van een Duitse vertaling, noch van de plaatsing ervan op een Duitse site. Maar het vervelendst is dat er een storende fout in de Duitse vertaling staat, waardoor mijn vriend Uwe Bastian ineens van bespioneerde in spion lijkt te zijn veranderd. Van Opfer in Täter.

In de originele versie beschreef ik hoe Uwe in 1985 met twee "vrienden" van Oost-Berlijn naar Tsjechoslowakije reisde om deel te nemen aan een discussiebijeenkomst met Nederlanders en West-Duitsers. "Twee dagen na de vergadering in Zinnwald reisde Uwe Bastian met IM Bob en IM Ritter (die niet van elkaar wisten dat ze voor dezelfde firma – bedoeld wordt hier de Stasi - werkten) richting Tsjechoslowakije" (ik beschreef dit reisje al eens op deze blog). Volgens de Duitse vertaling “reiste Uwe Bastian mit IM Ritter (die nicht voneinander wussten, dass sie für dieselbe Firma - de Stasi dus - arbeiteten) in Richtung Tschechoslowakei". De zin is een tikkie krom, maar er kan uit afgeleid worden dat Bastian voor de Stasi werkte. Ten onrechte.

Hoe komt die vertaling op weracu.org, nota bene een site van een Duitse Parkinsonspecialist in Valencia? De Parkinsonspecialist Werth is verwikkeld in een lange juridische strijd over het gebruik van gepatenteerde acupunctuurnaalden van Karl-Otto Launicke. Toen Werth blijkbaar in mijn artikel las dat Launicke vroeger als IM Bob voor de Stasi heeft gewerkt hoopte hij de rechter ervan te kunnen overtuigen dat niet hijzelf maar juist Launicke een onbetrouwbare boef was.

Hoe de rechtzaak is afgelopen weet ik niet. Vorige week heb ik Dr. Werth per mail verzocht contact met mij op te nemen over het vertaalde artikel. Er is hier geen sprake van patent, maar wel van auteursrecht. Bovendien kan de vertaalfout andere mensen schade berokkenen. Ik heb nog niets van hem gehoord.

Erik de Graaf

Wat minister Verhagen kan kunnen wij ook, dacht de actiegroep Pieterburen Tegengas. Sinds vorige week verkoopt de actiegroep gebakken lucht.

Pieterburen Tegengas voert actie tegen een aardgasopslaginstallatie van het Franse elektriciteitsbedrijf EDF in het Groningse Pieterburen. U kent het dorp wel van de zeehonden en het Pieterpad. Verhagens gebakken lucht wordt voor een zacht prijsje verkocht om de acties te bekostigen. De Franse installatie zal het open, cultuurhistorische, stille en ’s nachts nog donkere Groningse landschap ruw verstoren.

De etiketten op de glazen potjes met gebakken lucht werden ontworpen door plaatselijke kunstenaars. De kopers wordt aangeraden de potjes gesloten te houden om de onwelriekende lucht niet te laten ontsnappen. De gebakken lucht ging grif van de hand.

Erik de Graaf

PS: meer info over de plannen van EDF en Verhagen en de actie ertegen vindt u op de website van Pieterburen Tegengas

Walt Disney en andere Amerikaanse filmstudio’s produceerden in de Tweede Wereldoorlog films in dienst van het Amerikaanse propaganda-apparaat. De Amerikaanse regering moest haar burgers overtuigen van de noodzaak om zich actief met de strijd tegen Nazi-Duitsland te gaan bemoeien. Donald Duck, Mickey Mouse en zelfs Bambi hielpen bij de mobilisatie van Amerika.

Donald Duck nam in Donald gets drafted dienst in het Amerikaanse leger en riep de Amerikaanse burgers in The spirit of ’43 op om hun belasting op tijd te betalen, want “belastingen laten de democratie marcheren” en elke onnodig uitgegeven dollar is een dollar voor de vijand”.

In 1942 en 1943 produceerden de Disney-studio’s ruim vijfmaal zoveel meter film als in de voorspoedigste vooroorlogse jaren. Ruim 26 miljoen Amerikanen zagen The Spirit of ’43. Een derde van hen gaf later toe door Donald Duck meer belasting te zijn gaan betalen.

Na de oorlog verdwenen Disney’s propagandafilms achter slot en grendel. Disney wilde de nieuw te veroveren Europese markt niet met ouwe koeien confronteren. Pas in 1984 werd voor het eerst weer stilgestaan bij Donalds heldenrol. Op zijn vijftigste verjaardag werd hij als dank voor zijn verdiensten in de Tweede Wereldoorlog bevorderd tot onderofficier in het Amerikaanse leger bevorderd. Hij werd gelijk ook ook eervol ontslagen.

Erik de Graaf

De etalage is het visitekaartje van de winkel, leerde ik vroeger tijdens economielessen. Het ging om het zogenaamde AIDA-principe, vertelde meneer Goudriaan tot vervelens toe: Aandacht trekken – Interesse wekken – Desire (of verlangen) opwekken – Aanzetten tot actie. Met de actie werd uiteraard de aankoop van de geëtaleerde producten door de consument bedoeld.

In het Duitse Emden heeft schoenmaker Battermann kosten noch moeite gespaard om zijn assortiment aan te prijzen. Een fraaie dwarsdoorsnee van het aanbod wordt geaccentueerd door een bos bloemen, twee Duitse vlaggen onder modieuze vitrage, een uithangbord met laars (in het Duits: Stiefel) en een schoenmakersgedicht:

Wenn die Sohle klafft,
Der Absatz schief,
Die Naht mal platzt,
dann komm zu
Sebo Battermann!

Het geheel is in de rechter benedenhoek gesigneerd door de designer. Zijn uw schoenen hard aan onderhoud toe, ga dan snel naar Emden!

Erik de Graaf

De Nassau Dietz-kazerne in Budel gaat dicht, zo maakte minister Hillen van Defensie vandaag bekend. Bijna vijftig jaar geleden was de kazerne het middelpunt van verontwaardiging en protesten.

In juli 1963 werden 3000 Duitse soldaten in het Noord-Brabantse Budel gestationeerd. Het was een uitvloeisel van een Duits-Nederlands militair uitwisselingsprogramma binnen de NAVO. Al sinds 1961 lagen er Nederlandse militairen in het West-Duitse Seedorf, de Duitse uitwisselingssoldaten moesten naar Budel.

De komst van de eerste Duitse soldaten naar Nederland sinds 1945 ging niet zonder slag of stoot. Al in 1962 ondertekenden honderden Nederlanders een oproep aan de Staten-Generaal, waarin werd geëist om de komst van de Duitsers te voorkomen. Op 26 januari 1963 werd een stille tocht door Budel gehouden, die werd afgesloten met een kranslegging bij een oorlogsmonument. In de oproep tot de stille tocht werd gewezen op de voormalige functie van Budel als knooppunt van contacten tussen het Nederlandse en het Belgische verzet en op de moord op Budelse verzetsmensen door de Duitsers in september 1944. Ondertekenaars van het pamflet waren onder andere de uitgever Bert Bakker, de acteur Ko van Dijk, de schrijfster Marga Minco en haar collega’s Bert Voeten en Theun de Vries.

De verontwaardiging over de komst van Duitsers soldaten naar Nederland was groot. De wonden van de Tweede Wereldoorlog waren duidelijk nog niet geheeld. Stel je voor, werd gezegd: Duitsers in Budel. “Een volgend maal misschien in Putten, Westerbork, Vught, Arnhem of misschien ook wel in het hart van Rotterdam!”, aldus de oproep tot de stille tocht.

Helpen zouden de protesten niet. Het voorstel om de Duitse soldaten in Budel te stationeren werd op 9 april 1963 door de Tweede Kamer aangenomen. Met slechts acht tegenstemmen (CPN, PSP en drie PvdA’ers). De Duitse soldaten zouden tot 2005 in Budel blijven. Toen het Duitse ministerie van Defensie in 2004 bekendmaakte dat de troepen zouden worden teruggetrokken leidde dat tot grote teleurstelling in het Brabantse plaatsje. “De Duitsers hebben altijd een bijzonder cachet aan de dorpsgemeenschap van Budel gegeven”, zei de burgemeester tegen De Volkskrant. En cafébezoeker Hendriks zei: “De Duitsers zijn al veertig jaar hier. Ik ben ermee opgegroeid. Je hoort ze wel Duits praten met elkaar, maar je staat daar niet eens meer bij stil, zo gewend zijn we eraan. De Duitsers horen gewoon bij de inboedel van Budel.” Het kan verkeren.

Erik de Graaf

Eigen weg RWE? Hoezo eigen weg? Dat hele bouwwerk is toch illegaal sinds de Raad van State vorige week de bouwvergunning voor de kolencentrale vernietigde. En eh… wie zijn hier eigenlijk de onbevoegden?

Tientallen tegenstanders van de kolencentrale in de Eemshaven kwamen vanochtend voor de illegale bouwput bijeen om RWE er op te wijzen dat de werkzaamheden zo spoedig mogelijk stilgelegd moeten worden. Greenpeace en Natuur & Milieu kondigden aan een kort geding aan te spannen tegen de provincie Groningen om die eis kracht bij te zetten.

Opvallend veel Duitsers waren aanwezig. De kolensmeerboel is vanaf Borkum en vanuit Oost-Friesland goed zichtbaar. Een pluim voor hun protest, ook tegen vergelijkbare bouwplannen in eigen land. Vanuit Berlijn was het Groene Bondsdaglid Thilo Hoppe zelfs “angereist” om het protest in Noord-Groningen en Oost-Friesland een hart onder de riem te steken.

Opvallend was de aanwezigheid van veel GroenLinksers, die uiterst kritisch zijn op het besluit van de Groenlinkse gedeputeerde Wiebe van der Ploeg om de bouw van de RWE-centrale ook zonder vergunning te gedogen. Volgende week vergadert Provinciale Staten over dit onderwerp. Hopelijk komt de GroenLinkse statenfractie met een motie om de bouw toch te stoppen.

Erik de Graaf

Lang zal hij leven! Op 28 augustus 1749 werd Johann Wolfgang Goethe geboren, 262 jaar geleden. En lang leefde hij inderdaad. Hij overleed in maart 1832, op 82-jarige leeftijd, maar leeft nog steeds voort als “de beste Duitse schrijver”.

Goethe was nog geen 25 toen hij in één klap beroemd werd door zijn brievenroman Die Leiden des jungen Werthers. De hoofdpersoon Werther schreef in brieven aan een vriend over zijn liefde voor Lotte, die echter al aan de man was. Werther vertrok uit haar omgeving, omdat het toch niets kon worden tussen hen. Toen hij na een poosje terugkeerde bleek Lotte inmiddels getrouwd te zijn. Ondanks hun “zielsverbond” kon er van ware liefde geen sprake zijn. Als uitweg koos Werther voor zelfmoord met het pistool van Lottes man.

Goethes hyperemotionele Werther werd onmiddellijk een hit in heel Europa. Het blauwe rokkostuum met geel vest en gele broek, dat Werther in de roman droeg, werd de nieuwe mode onder jongemannen in die tijd. Er kwamen Werther-mokken en Eau de Werther in de handel. Zelfs Werthers zelfmoord vond navolging, zij het gelukkig in beperkte mate.
Vanuit de kerk werd het boek zwaar bekritiseerd, omdat het de zelfmoord zou verheerlijken. In Leipzig, Kopenhagen en Milaan werd het boek om die reden verboden. Goethe zelf noemde dat onzin en vond zijn eigen overleven het ultieme bewijs voor de stelling dat je liefdesverdriet maar het beste van je af kon schrijven. De Werther was tenslotte grotendeels autobiografisch. Alleen werd de zelfmoord van Werther in Goethes geval de geboorte een bestseller.

Goethe nam zelf later afstand van de tophit uit zijn vroege jaren, die tot op de dag van vandaag als hoogtepunt van de rebelse Sturm und Drang–stroming wordt beschouwd. Hij verloor zijn wilde haren. De emotie moest voortaan worden gepaard aan het verstand (de Romantiek meets de Verlichting). Vanaf 1775 tot aan zijn dood verbleef hij met korte onderbrekingen aan het hof van Weimar. Samen met zijn vriend Schiller domineerde hij de literaire stroming van de Deutsche Klassik.

Tot zijn eigen spijt werd Goethe altijd op zijn Die Leiden des jungen Werther aangesproken. Legendarisch werd de ontmoeting tussen Goethe en Napoleon tijdens het Congres van Erfurt, waarop in 1808 een bondgenootschap tussen Rusland en Frankrijk werd overeengekomen. Napoleon nodigde Goethe uit voor een gesprek. “Voila un homme”, zei de Franse keizer over de Duitse schrijver, een echte man. Napoleon bekende Goethe dat hij de Werther wel zeven keer had gelezen en altijd bij zich had.

Erik de Graaf

Willens en wetens heeft RWE/Essent in de afgelopen jaren het risico gelopen dat de bouw van de kolencentrale in de Eemshaven gestopt moest worden door uitspraken van de Raad van State. Nu de bouwvergunning inderdaad is vernietigd zijn verdere bouwactiviteiten illegaal. En medelijden over de geïnvesteerde miljarden is misplaatst.

Minister Verhagen zei onmiddellijk na de uitspraak dat de bouw gewoon moest worden voortgezet. Hij had lak aan de uitspraak van Raad van State, de bezwaren konden wel gerepareerd worden. Het college van Gedeputeerde Staten van Groningen volgt die lijn. Dat heeft Wiebe van de Ploeg, de GroenLinkse gedeputeerde van Groningen, zojuist verklaard.

“De effecten op de natuur zijn volgens de provincie niet van dien aard, dat zij een bouwstop nu rechtvaardigen. Bovendien heeft de provincie ook rekening te houden met de economische ontwikkeling van het Eemsdelta-gebied. Bij de bouw van de centrale zijn veel partijen betrokken”, aldus het nieuwsbericht op de provinciale website.

Au! Pijnlijk! Van een GroenLinkse gedeputeerde had ik juist na vernietiging van de vergunning door de Raad van State een krachtig pleidooi voor een koerswijziging verwacht.

Erik de Graaf

Eeerdere blogs over kolencentrales in de Eemshaven

Dinsdag werd ik gebeld door Essent over een goedkoper energietarief. Toen ik niet onmiddellijk hapte vroeg hij me van welke aanbieder mijn energie nu komt.
“Greenchoice”, antwoordde ik.
“Oh, maar wist u dat Essent ook één van de grootste aanbieders van groene energie is?”
“En van zwarte energie”, zei ik, maar daarvan had hij nog nooit gehoord. “Zwarte energie”, legde ik hem uit, “wordt opgewekt uit de smerigste grondstoffen. RWE/Essent bouwt op dit moment een kolencentrale in de Eemshaven aan de Waddenzee, die als hij ooit in gebruik wordt genomen, voor een enorme CO2-uitstoot zal zorgen. Zulke centrales zijn niet meer van deze tijd, meneer”.

Gisteren vernietigde de Raad van State de door de provincie Groningen afgegeven bouwvergunning voor de kolencentrale van RWE/Essent. Groot succes voor de milieubeweging. De vergunning was gebaseerd op een onvolledig onderzoek naar gevolgen voor de natuur in de Waddenzee. Dat onderzoek was zelfs zo onvolledig dat de Raad van State niet eens toekwam aan de beantwoording van de vragen of er alternatieven voor de kolencentrale denkbaar en of met de bouw van de kolencentrale een groot maatschappelijk belang is gediend.

Met de natte vinger zijn die vragen wel te beantwoorden, maar dat geldt uiteraard niet voor de Raad van State. In feite weet zelfs de top van RWE/Essent al hoe dat uitpakt. Topman Peter Terium heeft al eens in De Pers gezegd dat hij een kolencentrale als in de Eemshaven met de kennis van nu niet zou bouwen. Voor Terium golden overigens vooral financieel-economische argumenten. Het milieu leek van ondergeschikt belang. Als Terium al alternatieven weet “om zijn geld te verdienen” lijkt me voor RWE het moment aangebroken om te stoppen met kolen en duurzamer te gaan produceren. Dat is dan gelijk ook in het maatschappelijk belang. Stoppen ze niet, zeg dan op. Net als ik.

Erik de Graaf

Raar idee om voor het eerst een zoon naar een verre stad te verhuizen. Na zeventien jaar Warffum woont hij nu in Amsterdam. Zes hoog in een appartement van de Nationale Balletacademie. Voor jonge dansers van verre. Zijn huisgenoten komen uit Japan, Australië en Rusland. Dan weet je gelijk hoe vanuit de hoofdstad naar Noord-Groningen wordt gekeken.

Hij kent al redelijk de weg in Amsterdam. In de afgelopen maanden reisde hij er al regelmatig naartoe om balletlessen te volgen. Of om met vrienden naar concerten in de Melkweg te gaan. Toen we na de verhuizing een wandelingetje door zijn nieuwe buurt maakten zag ik dat hij geen provinciaaltje was, maar een jonge “man van de wereld”. Het kan verkeren.

Pas vertelde ik hem dat we ooit met de tram door de Linnaeusstraat reden. Hij was drie, zat nog op de creche in Winsum, waar ik hem altijd met de trein naartoe bracht. Soms hadden we vertraging, omdat er koeien op het spoor liepen. Toen onze tram zich moeizaam door het Amsterdamse verkeer worstelde concludeerde Eltjo luidkeels “dat er zeker een koe op de rails liep”. Een vrouw tegenover ons vroeg in plat Amsterdams of we een dagje uit waren.

Erik de Graaf

Michail Gorbatjov, Bärbel Bohley, Vaclav Havel en Peter Gabriel kregen in de afgelopen jaren de Quadriga-prijs, die sinds 2003 jaarlijks op de Tag der deutschen Einheit, de derde oktober, wordt uitgereikt aan personen of groepen uit de politiek, de economie en de cultuur, die zich voor verandering, vernieuwing en „Pioniergeist“ hebben ingezet.

Okay. Logische prijswinnaars, denk ik dan. Maar de jury maakt ook weleens minder gelukkige keuzes. Boris Tadic bijvoorbeeld, de Servische president, heeft mij nog niet van de vereiste kenmerken overtuigd. Of de Griekse president Papandreou, die de Quadriga vorig jaar ontving voor de herstructurering van de financiële politiek en de voorkoming van een „staatsbankroet“. Tja, ongelukkig gekozen. In ieder geval met de kennis van nu.

Deze week is Vladimir Poetin genomineerd voor de ereprijs. Kabaal was het gevolg in Duitsland. Een slag in het gezicht van mensenrechtenactivisten, werd het genoemd. De voorzitter van de Duitse Groenen stapte uit de jury en noemde Poetin een „foute prijswinnaar“. Voormalige winnaars als Bohley en Havel draaiden zich om in hun graven.

Poetin veranderend? Vernieuwend? Een pionier? Eerder een restaurator van het stalinisme in een andere jas. Hij zette de democratie naar zijn autocratische hand, hinderde de pers en de rechtspraak en zette „zijn KGB“ (hij was ooit KGB-chef) in de economie in. Democratie, mensenrechten en humaniteit moet je bij Poetin niet zoeken. Inderdaad een fout signaal om hem met een prijs van de Duitse eenheid te eren.

Erik de Graaf

Maandenlang voerden de garnalenvissers actie voor een betere prijs op de visafslag. De kiloprijs was in april gezakt tot onder de anderhalve euro. Na vier weken gingen ze weer aan het werk. Aarzelend en onder protest. Als compromis was een kiloprijs van 2,60 uitonderhandeld, die nog moest stijgen tot drie euro. Langs de hele Nederlandse, Duitse en Deense kust werd voorlopig maar 1500 kilo per week per kotter aan land gebracht.

Vele actievergaderingen werden gehouden door de garnalenvissers uit Nederland, Duitsland en Denemarken. Op een ervan besloten Henk Buitjes van de ZK 34 (uit Zoutkamp) en Gerold Conradi van de GRE 24 (uit het Duitse Greetsiel) een voetbalwedstrijd te organiseren tussen de D-jeugd van VV Warffum, waarvan Henk leider is, en TV Greetsiel.


Zaterdag werd de wedstrijd gespeeld in het Oost-Friese Greetsiel. In het prachtige vissersplaatje wonnen de Duitsers hun thuiswedstrijd afgetekend met 6-1. Met “nachher Grill”. Organisatoren en voorzitters (waaronder ondergetekende) spraken af de wedstrijd te beschouwen als het begin van een lange traditie. De jaarlijkse GARNALENBOKAAL is geboren.

Erik de Graaf

Vanochtend stond ik al om kwart over negen Langs de Lijn. Op de verschillende helften van ons thuisveld speelde VV Warffum E1 en E2 gelijktijdig hun wedstrijden. E1 was afgelopen dinsdag al onbereikbaar geworden voor de concurrentie en hoefde alleen de ongeslagen status maar in stand te houden. Dat lukte met een keurige 7-0 of 8-0 overwinning op SIOS uit Sauwerd. Zelfs trainer Sander was de tel kwijt. De “mannen” van E1 hebben een prachtig seizoen gedraaid. Ongeslagen en met een doelsaldo van 108 voor en 4 tegen.

Warffum E2 moest het kampioenschap vandaag nog binnenslepen. Tegen concurrent De Fivel was een gelijkspel voldoende. Bij verlies zou De Fivel kampioen zijn. Het werd een zinderende wedstrijd. De Fivel streed voor de laatste kans. De teams waren aan elkaar gewaagd, maar de eerste helft was voor De Fivel. Ruststand 0-2. Na een speech van de leiders Hendrik en Harry herpakte Warffum zich in de tweede helft. De achterstand werd keurig weggewerkt. In het laatste kwartier golfde het spel heen en weer. Beide ploegen hadden de winnende kunnen maken, maar gelukkig voor Warffum bleef het bij een terechte 2-2.

Na afloop mocht ik als trotse voorzitter de teams feliciteren. Alle E’ers kregen een beker en de trainers en leiders een welverdiende bos bloemen. Daarna kregen de kampioenen een rondrit op een open wagen door het dorp. Gelukkig vielen er geen bekers onder de wielen. Daarin zijn we handiger dan in Madrid en Amsterdam.

Erik de Graaf