Waarom zou ik me als inwoner van de gemeente Leek druk maken om een verhaal over grondaankopen in Apeldoorn? Eerst even in het kort het verhaal: Sinds het jaar 2000 heeft Apeldoorn te ambitieus grondaankopen gedaan en dreigt daardoor een scheur in de broek te krijgen die kan oplopen tot 200 miljoen €. Niet geheel onbelangrijk detail daarbij is dat de uitkomst van een raadsonderzoek is dat het college de raad onjuist, onvolledig en te laat heeft geïnformeerd, een politieke doodzonde, en dat de grondaankopen tegen ieder advies vanuit de ambtenaren zou zijn gedaan. De raad van Apeldoorn moet in februari het rapport bespreken en pas dan zullen er conclusies worden getrokken.

Tot zover het verhaal. Dat rapport kwam deze week uit hetgeen aanleiding vormde voor Radio 1 om deskundigen aan het woord te laten. En een van die deskundigen was de burgemeester van Deventer de heer Andries Heidema in zijn hoedanigheid van voorzitter van de VNG Commissie Ruimte en Wonen. Presentatrice Lara Rense voelde hem stevig aan de tand over hoe dit verlies heeft kunnen ontstaan en wat daar nou de oorzaak van was en, aangezien vele Nederlandse gemeenten met een soortgelijk probleem kampen, of er parallellen zijn met Apeldoorn. Met stijgende verbazing heb ik zijn verhaal aan zitten horen. De schuld lag volledig en alleen bij de crisis. En dat is op z'n zachts gezegd knap. Van die crisis zegt menig econoom en financieel expert in een verklaring hoe het de wereld toch zo heeft kunnen verrassen dat ze die "niet hebben zien aankomen".

Natuurlijk is het handigst om de schuld bij de crisis te leggen, dat is immers een ongrijpbaar begrip geworden. Iedereen orakelt daar inmiddels zo hardnekkig over dat het haast een soort indoctrinatie genoemd kan worden. Weet je niet waar iets door veroorzaakt is of wil je het niet benoemen als dat het is, geef de schuld maar aan de crisis, dan gelooft iedereen het. "Tja, de crisis he, wat kun je daar nou aan doen" zo moet de burger maar geloven. Ik snap die lui van de occupy-beweging wel, al wordt daar door menig bestuurder wat lachend tegenaan gekeken. Ja, voor de Bühne trekken we wel een blik begrip los, maar verder doen we er niets mee.

Of er parallellen zijn met problemen bij andere gemeenten? Dat weet ik niet. Wel weet ik dat vele Groninger gemeenten met financiële problemen kampen die veroorzaakt zijn door grondaankopen, min of meer opgelegd vanuit de Regiovisie Groningen-Assen. Een ambitieus programma waarvan de kar indertijd getrokken werd door de gedeputeerde Marc Calon en Henk Bleker. Een TE ambitieus programma. En dat was een aantal jaren geleden al bekend maar volstrekt genegeerd door bestuurders en gemeenteraden (let wel, dit gaat over gemeenten in Groningen, niet over de gemeente Apeldoorn). Niets crisis, hoe graag men dat ook wil laten geloven. De crisis heeft het reeds ontstane probleem wel verder versterkt. Maar was men indertijd realistisch met het voorliggend cijfermateriaal omgegaan dan had er nooit een vertaling kunnen plaatsvinden naar grootschalige grondaankopen. De ambitie van bestuurders in plaats van gezond verstand.

De schuldpositie van Leek is voor een groot deel te danken aan grondaankopen. En misschien in verhouding wel een net zo'n groot probleem als dat in Apeldoorn hetgeen met groot gemak het financieel bankroet  voor Leek in zich kan hebben. Met dank aan de Regiovisie? Nee, met dank aan de bestuurders die zo lijdzaam aan het handje van Marc Calon mee liepen.

Thijs Kleinpaste en Marcel Duyvestijn zijn geen ‘verlichtingsfundamentalisten’

‘Geloven is ook maar een mening’ (de Volkskrant, 7 maart 2011), ‘De gelovige geniet teveel privileges’ (de Volkskrant, 20 juli 2011), de oneliners in artikelen van het duo Thijs Kleinpaste en Marcel Duyvestijn liegen er niet om. Maar ‘verlichtingsfundamentalisten’, zoals ze soms genoemd worden, dat zijn ze niet: “Wij willen de debat, wij eisen niks!” Wat drijft de heren om het debat over religie zo aan te zwengelen?

“Wat er zo fascinerend is aan religie? Dat het twee gezichten heeft: aan de ene kant is er het lieve en vredige gezicht van religie, aan de andere kant is er iets boosaardigs. Het is een soort Januskop”, zegt Thijs Kleinpaste (22), D66-raadslid in Amsterdam Centrum. Marcel Duyvestijn (41), publicist, columnist en ‘liefdevol lid’ van de PvdA, knikt. “Aan de ene kant is er pracht en praal, maar aan de andere kant kan het ook heel verstikkend zijn.” Zelf zijn de heren niet gelovig, maar ze noemen zichzelf ook geen atheïsten. Humanisten, misschien, al houden ze beiden niet zo van labeltjes.
Maar waar is de fascinatie voor religie, en de neiging om haar invloed te willen inperken vandaan gekomen? Beide heren stellen in ieder geval niet gefrustreerd te zijn. “Ik ben wel eens verliefd geweest op een moslima, maar dat werd niets omdat het niet mocht van Allah”, zegt Duyvestijn, “maar daar heb ik geen trauma aan over gehouden, hoor.” Ook Kleinpaste zegt niet gekneveld te zijn geweest. “Ik kom uit Apeldoorn, het randje van de Bible Belt, waar de SGP 2 zetels heeft en de ChristenUnie 3, maar dat is verder niet bepaald traumatisch”.

Maar wat triggert ze dan wel? Uit het gesprek blijkt dat de heren vooral voor rechtvaardigheid strijden. “Het is gewoonweg niet eerlijk”, zegt Kleinpaste, “dat je, als je je kind naar een religieuze school wilt sturen die 20 kilometer weg is, geld krijgt van de overheid, maar als je ditzelfde wilt doen omdat het een goede school is, dan mag het niet.” Duyvestijn is het hiermee eens: “Geloven is ook maar een mening, laten we er niet meer van maken dan het is”.

Mening of DNA
Toen begin dit jaar een artikel in de Volkskrant verscheen waarvan de strekking ‘Geloven is ook maar een mening’ was, deed dit veel stof opwaaien. Vanuit verschillende kanten klonk commentaar. Niet alleen het Reformatorisch Dagblad en de SGP-Jongeren waren negatief, ook progressieven klommen in de pen. “Ach, het is natuurlijk ook een beetje provocatief gesteld”, zeg Duyvestijn, “maar denk eens rustig na: als geloven geen mening is, dan zeg je dus dat het is aangeboren, dat het in je DNA zit ingebakken, dat is niet zo, toch?” Natuurlijk snappen de heren wel dat religie voor mensen persoonlijk meer is dan een mening, “tuurlijk weten we dat geloven meer waard is dan of je voor Ajax of Feyenoord bent”. Daar heeft de overheid echter niets mee te maken. “De overheid moet religie niet anders behandelen dan bijvoorbeeld de sociaaldemocratie. Als het door mensen is bedacht en opgeschreven is het een overtuing. Die moet je gelijk behandelen.”

Om erachter te komen wat de intenties van gelovigen zelf zijn, hebben Kleinpaste en Duyvestijn afgelopen zomer gesprekken gevoerd met religieuze mensen, “van christenen tot Ahmed Marcouch”. Dit was interessant en leerzaam. Duyvestijn: “Wat mij opvalt is dat heel veel mensen heel bewust met hun religie bezig zijn. Hugo Scherff (lijsttrekker ChristenUnie Amsterdam, red.) noemde de discussie rondom religie voor een gedeelte hersengymnastiek. Dat is interessant.” Naast christenen bezochten de heren ook moslims. Ze bemerkten grote verschillen. “Algemeen gesteld zie je dat christenen meer intellectueel met hun religie omgaan, doordenkers, maar bij moslims is het nog vaker ‘het staat in de Koran, dus is het zo’.” Dit komt volgens de heren doordat de islam (nog) niet door een Reformatie of een Verlichting heen is gegaan. Wel geloven ze dat er iets kan gebeuren. Initiatieven als de Final Fatwa van Tofik Dibi, die opriep tot zelf nadenken, zagen de heren als iets positiefs. “Mensen als Ayaan Hirshi Ali, Ahmed Marcouch of Tofik Dibi zijn heel belangrijk”, vindt Kleinpaste.

“Denk zelf” is een boodschap die Thijs Kleinpaste en Marcel Duyvestijn graag aan de (religieuze) mens wil meegeven: “God moet niet de baas zijn, maar een adviseur. De mens maakt zelf de keuze.” Zeker als het gaat om de rechten van andere mensen, vinden de heren dat God weinig te zeggen mag hebben. Kleinpaste vertelt over een kerkdienst die hij eens bezocht: “De dominee preekte een uur over dat je met je tong iemand kunt laten branden. Het was puur een pleidooi tegen de vrijheid van meningsuiting, en voor je mond houden. Dat vond ik vrij ernstig.” Ook op de houding van religieuzen op het hete hangijzer homoseksualiteit hebben de heren veel commentaar: “Zelfs veel liberale moslims zeggen dat homoseksualiteit een zonde is, en veel christenen ook. Maar sommige mensen zíjn nu eenmaal homo. Moeten ze daarom worden buitengesloten?” Dit buitensluiten is een ‘manifestatie van het kwaadaardige gezicht van religie’, vindt Kleinpaste, “de andere kant van de mooie saamhorigheid die religie kan brengen.”

Beetje boos
De laatste tijd staat religie weer hoog op de agenda, met name door de discussie over het onverdoofd slachten. Een heel moeilijk, maar interessant onderwerp: “Ik gun het die mensen om aan hun eigen religie vorm te geven”, vindt Duyvestijn. “Maar het dier mag geen onnodig pijn leiden” vindt Kleinpaste. “Of dat echter in dit geval zo is, is de vraag: neurologen vegen de vloer aan met het argument dat dieren pijn hebben”. Het leuke aan deze discussie is echter dat het mensen aan het nadenken kan zetten. Duyvestijn: “Als in de Koran staat dat God vindt dat je zo moet slachten, kun je ook nadenken waaróm hij dat zo zou willen. Deze uitdaging om na te denken is erg goed.” Een uitzondering op de wet voor religieuzen vinden de heren echter niet eerlijk: “Ook hier geldt: gelijke monniken, gelijke klappen.”

Tussen de aansporingen om zelf na te denken, vinden de heren zichzelf geen ‘verlichtingsfundamentalisten’. Marcel Duyvestijn wordt er zelfs een beetje boos van: “Ik ben dat niet! Ik ben open minded, ik sta altijd open voor dialoog. Dat is anders dan een fundamentalist. Wij willen debat, we eisen niks!”

Wat de heren nog willen doen, daar zijn ze nog niet helemaal over uit. Duyvestijn: “Misschien willen we een boek schrijven over onze zoektocht naar God, maar over religie zijn natuurlijk al duizenden boeken geschreven.”

Dit stuk verscheen in De Linker Wang (december 2011) en op weblog Nieuw W!J.

Dit weekend zit ik op Mennorode (Elspeet). Met een groep fractievoorzitters van GroenLinks. In drie dagdelen behandel ik als trainer met hen onderwerpen als leiding geven, conflicthantering en de verschillende rollen die je als fractievoorzitter vervult.

De dag daarvoor heb ik weer een bijeenkomst met met opleidingsgroep "Schooleiders van Buiten". Altijd erg leuk en inspirerend om elkaar te ontmoeten. Dit keer bezoeken wij een school in Twello, op steenworp afstand van Apeldoorn waar ik mijn politieke ervaring opdeed.

Over die Schoolleiders van Buiten heb ik in het blad Basisschool Management een stuk geschreven: Download Een timmerman die bakker wordt

Over politiek loop ik de laatste tijd, sinds er een minderheidskabinet is met gedoogsteun van populistische opportunisten, wat tobberig rond. De versnippering van het politieke landschap maakt de bestuurbaarheid van het land niet groter. Dat gegeven, gecombineerd met het gegeven dat de echte politieke talenten verdeeld zijn over de verschillende partijen, maakt het volgens mij steeds aantrekkelijker om die benauwende partijstructuren open te breken en tot een nieuwe, minder partijgebonden politieke indeling te komen. Een vierstromenland of zo: conservatieven, sociaal-democraten. chisten-democraten en vrijzinnig-liberalen. Met in coalitievorming waarschijnlijk steeds een meerderheid die bestaat uit twee van deze vier blokken. Het lijkt mij een duidelijker indeling en het noodzaakt tot echt besturen en politiek voeren op hoofdlijnen. Een te detaillistisch belang komt minder snel boven drijven.

's Avonds aan de borrel op Mennorode maar een boom over opzetten.

Sinds begin van dit jaar lanceer ik elke maand een fiets-tip. Op die manier vraag ik steeds op een andere manier aandacht voor een vast thema: Zwolle Fietsstad. Deze manier van ‘actie voeren’ bevalt me wel: vanuit de oppositie leveren we zo een kleine maar constructieve bijdrage aan het fietsklimaat in de stad, we trekken er steevast de aandacht mee en wel op een punt dat belangrijk is voor onze natuurlijke achterban.

Het begon allemaal met ons verkiezingsprogramma. Daarin hebben we een hele serie concrete voorstellen gedaan om Zwolle, toch al een echte fietsstad, echt tot de nummer 1 van het land op te stoten. Maar hoe realiseer je dit soort dingen vanuit de oppositie?

Een tweede ingrediënt voor deze formule kreeg ik aangereikt bij de tussenevaluatie na de eerste paar maanden van deze raadsperiode. We hebben een fractie, een aantal actieve burgerleden (elders heten ze ook wel duo-raadsleden) en een steunfractie die geregeld meedenkt met de fractie. Maar, zo was de vraag, hoe kunnen we nu nog meer mensen uit de afdeling betrekken bij wat we doen? Een van de ideeën was om thema-avonden te organiseren in plaats van de reguliere afdelingsvergaderingen. Ik heb toen meteen het thema Zwolle Fietsstad naar voren geschoven: dat is bij uitstek een thema waar mensen makkelijk over kunnen meedenken en –praten.

Zo gezegd, zo gedaan. Eind vorig jaar hielden we een bespreking die kwantitatief misschien niet zo’n geweldig succes was – er waren niet noemenswaardig meer leden dan anders –, maar kwalitatief wel: aan het eind van de avond stond het bord volgeschreven met zo’n 25 knelpunten, prima ideeën en wensen verdeeld over de deelaspecten ‘rijden’, ‘stallen’, ‘veilig’, ‘prettig’ en ‘extra’s’.

Vervolgens heb ik in overleg met de steunfractie een lijstje opgesteld met tien concrete onderwerpen om het hele jaar door elke maand aandacht voor het thema te kunnen vragen (in de zomermaanden hebben we vooralsnog twee maanden rust ingepland). Daarbij houden we een beetje rekening met typische seizoensgebonden aspecten (‘licht op de fiets’ is niet echt een zomers onderwerp, om eens wat te noemen), maar in de praktijk blijken er voldoende actuele kwesties te zijn waarvoor we de oorspronkelijke planning in de la laten liggen. En met het ronduit zomers te noemen voorjaar hebben we een actie rond een veelgebruikte recreatieve route maar naar voren gehaald.

Waar moet je nu concreet aan denken? Welke hemelbestormende plannen hebben we de wereld in geslingerd?

De eerste tip van het jaar hebben we afgekeken van Apeldoorn en Eindhoven: daar heeft men samen met het Fietsberaad het concept ‘Fiets-en-Win’ geïntroduceerd om het gebruik van de bewaakte fietsenstallingen te stimuleren. Als fietsers gebruik maken van een gratis bewaakte stalling die we in de stad hebben, ontvangen zij een lot waarmee ze in een periodieke loterij mooie prijzen kunnen winnen. We hebben dit concept onder de aandacht gebracht door middel van een open brief aan BenW. Inmiddels heb ik van de betreffende ambtenaren gehoord dat men binnenkort met een weloverwogen reactie op dit voorstel komt.

In februari heb ik mondelinge vragen gesteld over de mogelijkheid om een openbare straatpomp te plaatsen bij een fietsstraat die in voorbereiding is.

Die fietsstraat is op zichzelf nog een succes uit de afgelopen acht jaar dat GroenLinks samen met de plaatselijke Groenen in het college zat. Er is een fietsstratenplan vastgesteld, waarbij op de hoofdfietsroutes vanuit alle windstreken naar het centrum, voor zover het niet al om vrij liggende fietspaden gaat, de straten zo worden ingericht dat auto’s als het ware te gast zijn op het fietspad. Er is al met succes een aantal fietsstraten ingericht en nu komen er dit jaar nog een paar bij.

Ik kreeg van mijn fractievoorzitter een mailtje door, dat een tijdje was blijven liggen, van een Zwolse ondernemer die fietspompen voor op de openbare weg produceert en die nul op zijn rekest had gekregen toen hij de gemeente zo’n ding gratis op proef had aangeboden.

Een en een is twee: ‘in een fietsstraat hoort een fietspomp’ werd de titel van de actie van februari. Meteen een leuk succesje ook: het college ging er prompt op in en kwam spontaan met nog een andere mogelijke locatie voor zo’n pomp: bij het nieuwe fietspad over de spoorbrug voor de Hanzelijn.

Twee onderwerpen van de oorspronkelijke lijst waren inmiddels afgedaan als te tijdrovend in de uitvoering dan wel te duur in tijden van bezuinigingen. Maar al rijdend door de stad zette ik mijn ergernis voor het rode licht over de zogeheten wachttijdvoorspellers die hun naam logenstraffen, om in een nieuwe actie voor maart: een pleidooi voor een ‘groene golf’ voor fietsers d.m.v. technisch betere detectiemogelijkheden van naderende (groepen) fietsers. Inmiddels heeft de vvd-wethouder van verkeer al laten weten dat ook hij de huidige wachttijdvoorspellers niet meer van deze tijd vindt. Er is een onderzoek gestart naar alternatieve mogelijkheden. Over enkele weken zullen we weten wat onze schriftelijke vragen over dit onderwerp daadwerkelijk teweeg brengen.

Onze jaarlijkse Kievitsbloemenfietstocht leverde de munitie voor de actie van april: een rondzendmail met een ‘powerpoint’ waarin een paar flinke knelpunten op deze populaire fietsroute in beeld zijn gebracht.

Wie benieuwd is naar de fiets-tips in de rest van het jaar (en de resultaten van de genoemde acties) houde onze website in de gaten: http://zwolle.groenlinks.nl/fietsstad.

De veronderstelling dat GroenLinks in Utrecht de eeuwige tweede is kan eindelijk bij het afval; met ruim 20% van de stemmen is de partij als grootste uit de stembusstrijd gekomen. Het is wel bij een opkomst van 52%, lager dan ooit in een regulier raadsverkiezing. Bijna 1 op de 2 Utrechters vond het niet nodig te stemmen. Dat is een zorgwekkend feit. Voor Utrecht betekent de uitkomst dat er op de as GroenLinks - D66 met een derde partij een stabiele coalitie is te maken. Mits men komt tot enkele heldere doelen en niet het hele kleurenspectrum van onderwerpen vooraf wil vastleggen. De forcing die GroenLinks heeft gepoogd te maken op het terrein van luchtkwaliteit, en waar ze in stuk liep door gewijzigde opstelling van PvdA en CDA, moet nu alsnog doorgevoerd worden. Zeker na de collegebreuk op dit onderwerp is dat een niet weg te frommelen helder doel voor de partij.
Al wint GroenLinks virtueel zetels in de Tweede Kamer, en procentueel lokaal, in de meeste gemeenten verliest de partij een zetel of behoudt het huidige aantal. Het geeft de Utrechtse uitslag extra reliëf. En die in Nijmegen, Rotterdam en Amsterdam trouwens ook. Het beeld dat GroenLinks een grote stedenpartij is, is wederom bevestigd. Het CDA, als contramal, verliest steeds meer voet aan de grond, nu bijvoorbeeld door twee zetels verlies in Den Haag, zetelverlies in Almere en geen winst in de andere grote steden.
Met negen partijen in de Utrechtse raad verandert er niet veel aan de bestuurbaarheid. Er zijn veel gemeenten die reiken tot negen partijen. De gemeenten die hier over heen schieten krijgen het, zeker als het totaal aantal zetels beperkt is, zwaar. Apeldoorn telt nu 11 partijen, twee meer dan de afgelopen jaren. Dat zijn per agendapunt 11 mondelinge bijdragen, 11 maal X interrupties, en 11 maal X wijzigingsvoorstellen. Sint Michielsgestel krijgt het nog zwaarder met 12 partijen over in totaal 21 zetels. Het is wat de bevolking wil, kun je zeggen. Maar er is een eind aan de rek die het bij elkaar zetten van particuliere belangen (elke partij heeft een eigen klank) ter behartiging van het algemene belang heeft. En het vergroot ook niet de duidelijkheid voor burgers om te volgen wat er met hun stem uiteindelijk is gedaan. Voor mij is een hogere kiesdrempel geen taboe. En dat vind ik niet in de nu zalige wetenschap dat GroenLinks in Utrecht daar voorlopig geen last van heeft.