Duizenden wetenschappers en politici maken zich grote zorgen om het gebruik van fossiele brandstoffen. Door aardgas, steenkool en olie te verbranden verhogen wij met zijn allen de CO2-concentratie in de atmosfeer en daarmee verstoren we het klimaat. Al jaren dringen activisten erop aan om minder fossiele brandstoffen te gebruiken en zo de CO2-uitstoot te verlagen. [...]

De Amerikanen maken steeds minder spullen. Ze maken ook steeds minder kilometers. Doug Short houdt dat bij en geeft maandelijks een update. Hieronder het plaatje dat is bijgewerkt tot en met november 2011. Minder autorijden betekent minder brandstof verbruiken en minder CO2 uitstoten. De files nemen af, de wegen slijten minder. Ik kan geen enkel [...]

Vorige week berichtte Damian Carrington in The Guardian dat de Nederlandse overheid zich net als Engeland sterk maakt voor een compromis om te voorkomen dat Canadese teerzandolie als zeer milieuonvriendelijk te boek komt te staan. Daarmee verplaatst de strijd om de winning van de Canadese teerzanden zich naar Nederland. In eerste instantie leek het me een onlogische zet om je in te zetten voor de importmogelijkheden van Canadese olie. Totdat ik bedacht dat de Nederlandse staat via Energiebeheer Nederland voor 40% participeert in de winning van olie door NAM (onderdeel van Shell & Exxon) in Schoonebeek (zie lijst met deelnemingen op EBN site). De olie in Schoonebeek is ” zo taai en dik dat het lijkt op pannenkoekenstroop”

Strijd om teerzand in Canada & de VS

In Canada is de strijd al een paar jaar in volle gang en heeft de minister onlangs een open brief gestuurd, waarin hij stelt dat tegenstanders van de winning van teerzand tegenstanders van Canada zijn. In de VS  wordt al een tijd een zware strijd geleverd om de vergunning voor de Keystone XL pijpleiding te blokkeren. Begin deze week heeft Obama de vergunning voor Keystone XL voorlopig afgewezen, maar wel de mogelijkheid open gelaten om een nieuwe vergunning aan te vragen. Obama is van mening dat het Amerikaanse parlement hem onvoldoende tijd gunt om de milieu- en sociale effecten van de pijpleiding te onderzoeken.

Californië werkt daarnaast aan wetgeving die de invoer van teerzandolie stukken lastiger maakt, door eisen te stellen aan de CO2 emissie van brandstof over de hele winningsketen (van well to wheel). Een rekenmethodiek die ook wel bekend staat als levenscyclus analyse en volstrekt gebruikelijk is in andere branches. Zo niet in de energiehoek, want de oliemaatschappijen voeren een stevige juridische strijd tegen het voorstel.

Teerzandolie in de EU & Nederland

In Europa werkt de Europese Commissie aan een herziening van The Fuel Quality Directive, dit is een soortgelijk voorstel als waar Californië aan werkt. Engeland (volgens sommige een lichtend voorbeeld op milieugebied) probeert al langer om dit voorstel van tafel te krijgen. Nederland heeft zich daar volgens Damian Carrington inmiddels bijgevoegd met een eigen voorstel. Damian Carrington wijst er op dat BP en Shell beide fors hebben geïnvesteerd in de Canadese teerzandolie. Wat hij over het hoofd ziet is dat de Nederlandse overheid via Energiebeheer Nederland ook (fors?) geïnvesteerd heeft in de winning van teerzandolie in ons eigen kikkerlandje. De hoeveelheid energie die nodig is om de Nederlandse teerzanden te ontginnen is misschien minder groot dan voor de Canadese teerzanden, maar ik vermoed dat het nog altijd meer is dan benodigd is voor conventionele oliewinning.

Als het voorstel van de Europese Commissie ongewijzigd wordt aangenomen kan het dan ook wel eens een stuk lastiger worden om de verwachte 100 miljoen vaten olie te verkopen. Wat weer gevolgen heeft voor de ‘aardgasbaten’ die EBN afdraagt aan de Nederlandse staat. In 2010 was de afdracht van EBN aan de Nederlandse staat volgens de jaarrekening goed voor ruim 5,3 miljard Euro. Al komt het grootste deel daarvan ongetwijfeld van aardgas.

PS Waarom investeert de Nederlandse overheid eigenlijk via EBN risicodragend in de zoektocht naar en de winning van fossiele brandstoffen, terwijl hernieuwbare bronnen hooguit exploitatiesubsidie krijgen?

Het Goddard Institute for Space Studies (GISS) is een van de weinige instituten, die temperatuurgegevens van duizenden meetstations verzameld om de klimaatverandering te bestuderen. James Hansen, een van de eerste klimaatonderzoekers die waarschuwde voor het opwarmende effect van de menselijke CO2-uitstoot, is de baas van GISS. De gegevens, die GISS gebruikt bij het onderzoek, kun [...]

In Amerika Engeland en Duitsland zijn Energy Service Companies (ESCo’s) al een vast verschijnsel, maar in Nederland (nog) niet. Dat de formule ook in Nederland succesvol kan worden toegepast laten de gemeente Rotterdam en mijn werkgever Strukton. Zij hadden vorig jaar de primeur om een energie service bedrijf (ESCo op z’n goed Nederlands op te richten voor het onderhoud en beheer van negen Rotterdamse zwembaden. Strukton heeft samen met haar partner Hellebrekers een tienjarig onderhoud- en energieprestatiecontract afgesloten. Dit contract past goed bij de ambities die de gemeente Rotterdam heeft geformuleerd in de Samenwerkingsovereenkomst Duurzaam Vastgoed.

Kern ESCo contract

De kern van het contract tussen de gemeente Rotterdam en Strukton is dat de ESCo Strukton het energieverbruik van de zwembaden sterk zal terugdringen en het onderhoud en beheer geheel van de gemeente Rotterdam overneemt. In totaal levert dit een gegarandeerde besparing op van 4,5 miljoen euro. Concreet gaat het om:

• 43% minder gas
• 24% minder elektriciteit
• 9% minder water
• Betere waterkwaliteit
• Beter binnenklimaat
• Betere luchtkwaliteit

Toegepaste technieken

Om de afgesproken besparingen te realiseren, investeert de ESCo onder andere in warmtepompen, aanwezigheidsdetectie en ECO-verlichting. Al deze investeringen leiden tot een reductie van de CO2-uitstoot van 2.000 ton per jaar. Dit staat gelijk aan de uitstoot van 500 woningen. Daarnaast investeert de ESCo in meer comfort voor de zwembadbezoeker. Dankzij de installatie van een UVC-reactor hoeft bijvoorbeeld minder chloor in het zwemwater te worden gebruikt.

Strukton & ESCo’s

Binnen Strukton zijn we van mening dat een ESCo breder inzetbaar is dan enkel voor zwembaden. De ESCo formule is goed toepasbaar voor het ontwerpen en realiseren van revitalisatie van vastgoed. Het vastgoed wordt hierdoor moderner, energiezuiniger, comfortabeler en daarmee aantrekkelijker voor huurders. De waarde van het vastgoed neemt toe en de exploitatieduur kan worden verlengd. Een ESCo combineert revitalisatie met meerjarig onderhoud, beheer en energiemanagement. Indien gewenst wordt ook de financiering georganiseerd.

Hoe werkt het?

Uniek aan een ESCo is dat de opdrachtgever geen (financieel) risico draagt. De ESCo geeft, voor een of meer gebouwen, in een prestatiecontract garanties af op de kosten en kwaliteit van de revitalisatie, de energiebesparing, de kosten voor onderhoud en beheer en de comfortverbetering. De ESCo investeert in (energiebesparende) maatregelen om de overeengekomen prestaties te realiseren. Daarna verdient de ESCo de investeringen terug uit het rendement dat de maatregelen opleveren. Zo wordt de ESCo sterk geprikkeld om meerjarig te voorzien in een duurzame huisvesting met een optimale kwaliteit en tegen minimale kosten.

In onderstaande filmpje wordt op hoofdlijnen uitgelegd hoe de ESCo in z’n werk gaat:

Het Nieuwe Werken

Een revitalisatie kan goed worden gecombineerd met de implementatie van Het Nieuwe Werken. De implementatie van Het Nieuwe Werken beinvloedt de haalbaarheid van een revitalisatie doorgaans positief. Implementatie van Het Nieuwe Werken kan een sterke stimulans zijn voor de huurder(s) van het vastgoed om het gebruik voor langere tijd te continueren.

Meer informatie

Meer informatie over de ESCo formule van Strukton (inclusief contactpersonen) vind je in de factsheet ESCo(pdf). Of vul ondestaand contactformulier in dan nemen mijn collega’s Michel Heijnekamp en Jeroen Mieris contact met je op.

[contact-form-7]

Disclaimer: als consultant maatschappelijk verantwoord ondernemen hou ik mij binnen Strukton onder andere bezig met het promoten van duurzame oplossingen.

Vliegen is onduurzaam. Toch ontkom je er als wereldburger niet aan. Op Trees for Travel kun je kijken hoeveel CO2 je uitstoot door een vlucht (en deze eventueel compenseren). Om een idee te geven, voor een retourtje London moet een boom in de tropen 66,5 jaar groeien. Voor een trip heen en terug naar de VS is dat ongeveer 660,5 jaren. Do the math…

Laatst moest ik ‘noodgedwongen’ (jammer dat je op de fiets niet overal kunt komen helaas) kiezen voor luchtvervoer. Tot mijn verrassing kreeg ik een e-ticket verzonden naar mijn telefoon. Daarin stonden alle belangrijke gegevens zoals vertrektijden en gatenummers vermeld. Daarnaast was er ook een digitale barcode. Hierdoor hoefde ik niets uit te printen. Bij het inchecken en douane, hoefde ik alleen mijn paspoort te laten zien en mijn telefoon (met op het scherm de barcode) door een scanner te halen. Ik kon meteen doorlopen. Als je nadenkt is dit alles erg 21. eeuw eigenlijk en niet meer slechts scenes uit een film.

Per jaar alleen al op Schiphol passeren er 45 miljoen reizigers. Dan is deze digitale instapkaart op je telefoon ten opzichte van de papieren voorganger toch nog een duurzaam randje van een onduurzaam gebeuren. De vraag die bij me opkomt, is hoe we in deze steeds meer globaliserende wereld onze (toenemende) mobiliteit kunnen verduurzamen? De auto-industrie is volop bezig met het ontwikkelen van hybride technieken, waarbij zelfs grote merken als BMW, Mercedes en Audi aan mee doen. Laatst was er in het nieuws te lezen dat er ook grote luchtvaartmaatschappijen bezig zijn met het terugdringen van de CO2 uitstoot, veroorzaakt door vliegverkeer. Ik zal daar eens in gaan duiken, misschien wel interessant voor mijn volgende post.

In het kader van het verbeteren van de luchtkwaliteit rijden er door het centrum van mijn stad ‘s-Hertogenbosch nu alleen nog maar electrische bussen. De zogenaamde ‘220 Xpress’. Een aangename vergroening van de binnenstad, die hopelijk snel wordt uitgebreid naar alle wijken van de gemeente.

Nu ik deze blog aan het schrijven ben, moet ik denken aan een presentatie die ik hield op de middelbare school over de ‘magneetzweeftrein’. Het was toen een blik naar te toekomst. Nu een uitgesteld verlangen…

***

2011 is een jaar van grote veranderingen en het jaar waarin het eindelijk is gelukt om een aantal goede voornemens voor 2009 en 2010 tot uitvoering te brengen.

Werk
De grootste verandering is de overstap vanuit de overheid terug naar het bedrijfsleven. Na zes jaar vanuit het Haagse bedacht te hebben hoe je duurzamer kunt ondernemen in Nederland werd het tijd om er actief mee aan de slag te gaan. Daarvoor deed zich een mooie kans voor in de sector waar ik me de laatste jaren als columnist voor het magazine Duurzaam Gebouwd en vanuit het project duurzaam ondernemen als kans mee bemoeid had: de bouw. Afgelopen jaar ben ik gaan werken voor twee bedrijven. In de eerste plaats voor Strukton, daarnaast werk ik af en toe mee bij TreFoil Energy. Inmiddels ben ik redelijk ingewerkt en in 2012 kun je dus meer berichten verwachten over mijn werkzaamheden voor deze bedrijven en over de activiteiten van deze bedrijven. Ook zal ik zeker aandacht besteden aan het onderzoek dat TNO en Stichting Vernieuwing Bouw momenteel uitvoeren naar geslaagde duurzame innovaties in de bouw. Ik ben namelijk erg benieuwd naar de uitkomsten daarvan, aangezien de mensen van Building Brains het oorspronkelijke onderzoeksvoorstel mede op mijn verzoek hebben geschreven. Helaas kan ik 25 januari niet naar de dialoogbijeenkomst Groen is Poen over het onderzoek.

Verandering van werk betekende ook verandering van vervoermiddel. Na een paar maanden in een slurpende bak rondgereden te hebben kon ik deze gelukkig inruilen voor een leaseauto naar keuze. Elektrisch zat er helaas niet in, maar met de Lancia Ypsylon koos ik op moment can uitkiezen de nummer 3 uit de top 10 zuinige kleine benzineauto’s van de ANWB. Inmiddels is het overigens nummer 4. Het goede nieuws is dat ik de eerste 2 maanden keurig volgens normverbruik heb gereden. Vanaf 2012 is het mijn bedoeling om de CO2 uitstoot via Natuur en Milieu te compenseren met emissierechten van het Europees CO2 emissiehandelssysteem.

Prive
De verandering van werk heeft ook thuis effect gehad. In onderling overleg met Nelleke ben ik een dag meer gaan werken en zij een dag minder. Om alles tijdtechnisch rond te krijgen gaat onze dochter nu 3 dagen naar het kinderdagverblijf. Of dat zo blijft in 2012 is de vraag. Tijdelijke contracten in gemeenteland zijn schaars aan het worden en het huidige contact van mijn vriendin is niet verlengd. Dat wordt binnen een maand iets nieuws vinden of het kinderdagverblijf van onze dochter opzeggen. Met wat gepuzzel gaat 1 dag waarschijnlijk nog wel lukken, maar 3 dagen is met de nieuwe Kabinetsplannen duurder dan de hypotheek… Dat wordt dus een keten van werkloosheid in gang zetten, want we zullen vast niet de enige familie in ded buurt zijn die met werkloosheid te maken krijgt.

Ons huis bevalt nog steeds goed. We hebben afgelopen jaar behoorlijk weten te sparen, dus wie weet kan een nieuwe badkamer er eerder komen dan we oorspronkelijk hadden gepland. Het is ook nog steeds mogelijk dat we het geld in gaan zetten voor extra energiebesparende of energieopwekkende maatregelen in huis. Dat laatste hangt af van de prijzen die in de verschillende collectieve inkoopacties voor zonnepanelen bedongen worden.

Investeren
2011 was ook het jaar van investeren in een duurzame toekomst. In de eerste plaats natuurlijk door het plaatsen van een zonneboiler, die voorlopig Euro 1.100 duurder lijkt uit te vallen doordat mijn oude werkgever de SDE warmte niet meer open heeft gesteld in 2011. Onze installateur voert hierover nog een rechtzaak tegen Agentschap NL.

Buiten ons huis hebben we voor €1.000 in windenergie geinvesteeerd. We hebben onze investering in Meewind met € 500 uitgebreid (was €1.000) en zijn we voor €50 lid geworden van De Windvogel. We hebben De Windvogel ook €450 geleend. Geen grote bedragen en toch een poging om in deze economisch minder goede tijden duurzame energie in Nederland een steuntje in de rug te geven.

Op twitter werd afgelopen week terecht opgemerkt dat je ook aan duurzaamheid wereldwijd moet denken. Vanuit dat oogpunt heb ik mijn investeringen via MyC4 uitgebreid met €150. Omdat ik nog steeds geloof in de kracht van crowdfunding voor Nederlandse ondernemers heb ik ook geld geinvesteerd in Enviu Participations en AV Direct. Uiteindelijk is het niet gelukt om alle investeringen gestand te doen. Zowel de investering in Treemagotchi als WakaWaka zijn vooralsnog niet doorgegaan in 2011. Volgend jaar kun je op mijj weblog in ieder geval aandacht voor mijn investeringen verwachten.

Voor nu rest mij om alle lezers een goed, gezond en gelukkig 2012 te wensen.

De kosten voor overschakeling naar een duurzaam energiesysteem kost het Verenigd Koninkrijk 5.000 pond per inwoner per jaar. Dat blijkt uit berekeningen van Professor David MacKay, auteur van Sustainable energy, without the hot air. Dat is een kleine 400 pond meer dan doorgaan op de huidige weg met fossiele energie, maar goedkoper dan het scenario met meer CO2 afvang en opslag (CCS) en hogere inzet van biomassa. Het laatste scenario met meer kernenergie komt als duurste uit de bus in het Verenigd Koninkrijk.

Dat laatste mag geen verrassing zijn voor wie het rapport van City Bank of de rapporten over de negatieve leercurve van kernenergie gelezen heeft (dat betekent dat nieuwe centrales duurder zijn dan oudere, alsof je nieuwe pc dezelfde prestatie levert tegen een hogere prijs dan de huidige). Ook de ontwikkelingen bij Delta zeggen voldoende over de commerciële haalbaarheid van kernenergie. Zoals Jonathan Porritt al zei in zijn afscheidsinterview kernenergie komt niet van de grond zonder staatssteun.

Het scenario dat inzet op biomassa en CCS kent twee uitdagingen. Ten eerste de beschikbaarheid van voldoende duurzaam geproduceerde biomassa voor energieopwekking (die daarmee dus niet voor andere doeleinden beschikbaar is). Ten tweede is het nodig om CCS succesvol op commerciële schaal toe te gaan passen. Wat bij de huidige CO2 prijzen op z’n zachtst gezegd een uitdaging is.

In bovenstaande berekeningen zijn de externe kosten van fossiele energie buiten beschouwing gelaten. Volgens verschillende rapporten zijn die aanzienlijk, al hangt het natuurlijk af van de invulling van duurzame energie of dat voordelen oplevert. Zo zal de luchtkwaliteit niet noemenswaardig verbeteren als je kolen en gas vervangt door biomassa. Volgens de Stern Review zijn de kosten van klimaatverandering per Brit 6.500 pond per jaar. Met een meerprijs van 400 pond per Brit voor duurzame energie lijkt dat me een uitermate rendabele investering… Met als bijkomend voordeel dat het opwekken van decentrale energie en het realiseren van energiebesparing vrij lastig te importeren is, waardoor het lokale werkgelegenheid oplevert.

Nederland

Ervan uitgaande dat het Verenigd Koninkrijk en Nederland redelijk vergelijkbaar zijn (met dien verstande dat het VK nog meer laaghangend fruit heeft dan Nederland) biedt bovenstaande berekening een mooi startpunt voor Nederland. In Nederland is daarvoor het Energietransitiemodel ontwikkeld. Daarmee kun je ook verschillende scenario’s doorrekenen, zoals bijvoorbeeld het scenario dat ontwikkeld is door Nederland krijgt nieuwe energie van het Duurzaamheidsoverleg Politieke Partijen. Toch zou ik er de voorkeur aan geven om het model van MacKay om te planten naar Nederland. Al was het maar omdat MacKay ook werkt aan de toevoeging van zaken als kostenvergelijkingen tussen scenario’s en het effect op luchtkwaliteit. Daarnaast vind ik de toelichting bij de scenario’s van de 2050 Pathway Calculator begrijpelijker en gedetailleerder.

De afgelopen jaren heeft de politiek (en de wetenschap) zich blind gestaard op de CO2-uitstoot. Allerlei economische activiteiten, van de bouw van kolencentrales tot het bijmengen van biobrandstof, werden beoordeeld op basis van de CO2-uitstoot. De huidige economische teruggang houdt geen verband met de CO2-uitstoot, maar met het energieverbruik in onze maatschappij. De kosten van [...]

Burgers opgelet! Goed nieuws voor boeren, milieuactivisten, vegetariërs, verantwoorde ondernemers, joden en moslims (slecht nieuws voor de slagers onder u, jammer, we kunnen niet iedereen tevreden stellen). Binnenkort zal het mogelijk zijn een mals stukje kweekgebraad te eten. Het vlees kan in de fabriek worden gekweekt uit dierlijke stamcellen. De bedenkers van dit wetenschappelijke hoogstandje claimen dat de productie ervan minder energie kost, dat het minder ruimte inneemt en dat het minder CO2 uitstoot. En dan hebben we het nog niet gehad over de voordelen voor de dieren zelf. Zij hoeven voortaan slechts af en toe even langs de prikpost om wat vezeltjes af te staan en kunnen dan weer vrolijk terug de wei in. Weg met de megastallen waar ze een vierkante meter met soortgenoten moeten delen. Veehouders kunnen weer ouderwets een hechte band met hun dieren aangaan. Bovendien is het wereldvoedselprobleem hiermee voor een groot deel opgelost. En als klap op de vuurpijl is het nieuwe vlees gegarandeerd kosjer en halal want überhaupt niet geslacht, laat staan verdoofd! Wat wil de moderne mens nog meer?

Afgelopen woensdag was ik namens Strukton aanwezig bij de uitreiking van de VBDO Verantwoord Ketenbeheer Award 2011 in het kantoor van KPMG. Een avond die in het teken stond van de rol die duurzaam inkopen en ketenbeheer kunnen spelen bij het verduurzamen van organisaties. Onderstaande impressie is zeker niet compleet, maar geeft hopelijk wel een beeld van de avond.

Giuseppe van der Helm, directeur van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO), gaf aan dat de VBDO twee belangrijke routes ziet om de productieketen te verduurzamen:

• Via de klant
• Via de eigenaar/aandeelhouder

Hoewel er bij de consument nog een wereld te winnen is als het gaat om duurzaam consumeren. Zeker als de klant een ander bedrijf is kun je grote duurzaamheidswinst behalen.

Duurzaamheid is volgens de VBDO belangrijk vanuit maatschappelijk oogpunt en vanuit de business case. Vooral op dat laatste aspect zijn bedrijven goed aan te spreken. Om met duurzaamheid tot een sluitende business case te komen is de keten cruciaal. Zowel voor het toevoegen van waarde als voor voor het verbeteren van de marge. Verantwoord ketenbeheer draait volgens de VBDO niet om het drukken van kosten, maar om het helpen van je ketenpartners om successen te behalen in andere omstandigheden. Unilever doet dit bv. door met belangrijke leveranciers gezamenlijke ontwikkel / innovatieovereenkomsten af te sluiten. Verantwoord ketenbeheer vraagt om visie, transparantie, ketenbeheer en lef om waarde toe te voegen en aan je visie vast te houden.

Bart Vos van de Tilburg School of Economy & Management voegde daar tijdens de paneldiscussie aan toe dat het niet alleen gaat om de verdeling van de waardecreatie tussen bedrijven, maar ook om de verdeling van waardecreatie binnen bedrijven. Hoe wordt een inkoper afgerekend? Wat telt er mee voor de projectleider? Welke businessunit ziet de gerealiseerde extra marge terug in zijn cijfers?

Lessen Unilever

Unilever heeft vorig jaar het Unilever Sustainable Living Plan gelanceerd. Doel verdubbeling van de omzet, milieuvoetafdruk halveren, meer dan 1 miljard mensen helpen in actie te komen om hun gezondheid en welzijn te verbeteren, en 100% van de landbouwgrondstoffen betrekken uit duurzame landbouw (da’s volgens Unilever wat anders dan biologische landbouw).

Voor Unilever staat vast dat duurzaamheid in de toekomst een basisvoorwaarde wordt voor zakendoen. Wanneer dat zo is zijn er nog maar twee mogelijkheden leiden of volgen. Leiden geeft (tijdelijk) competitief voordeel.

De kunst daarbij is te zoeken naar de sweet spot waar er voordeel is voor de klant en waar de oplossing goed is voor duurzaamheid. Voorbeeld: handenwassen met zeep. Om bacteriën te doden moet je je handen 30 tot 60 seconden wassen met standaardzeep. Unilever heeft een zeep ontwikkeld die hetzelfde effect bereikt in 7 seconden. Dat scheelt 23 tot 53 seconden aan water en 7 seconden is voor kinderen een haalbaardere termijn dan een minuut handen wassen. Unilever heeft ook een leverancierscode voor haar banken en financiers, dat is wennen voor de banken.

Een belangrijke keueze van Unilever om duurzamer te worden is om weg te gaan van veilingen en internationale markten, waar je niet weet wat de herkomst is. Unilever werkt actief aan kortere ketens. Voor contacten met kleine boeren wel samenwerken met lokale partijen, dus handelshuis ertussen. Met het handelshuis worden wel afspraken gemaakt over kennisondersteuning en inkooptrajecten.

Bij Unilever is duurzaam of niet geen discussie meer, omdat verdubbeling van de omzet en halvering van de ecologische footprint beide op hoog niveau vastliggen en even zwaar wegen bij de beoordeling. Voor bv. thee is Rainforest Alliance de norm, einde discussie. Wel is Unilever met Rainforest Alliance in discussie over de sociale criteria die Rainforest Alliance hanteert. Unilever vindt deze namelijk onvoldoende en wil vernieuwing van de criteria.

Uitreiking Award en speciale vermeldingen

Giuseppe van der Helm noemde vooral de vooruitgang in verduurzaming van de keten van de bouwsector opmerkelijk. Deze vooruitgang is in zijn ogen voor een belangrijk deel te danken aan het beheersen van de CO2-uitstoot. In de bouwsector is het gebruik van de CO2-prestatieladder van SKAO inmiddels heel gebruikelijk geworden. Bouwbedrijf BAM is zelfs doorgedrongen tot de top 10 van de VBDO Verantwoord Ketenbeheer Award en ontving daarvoor een speciale vermelding van de jury. Ook de vooruitgang bij Wavin, een belangrijke toeleverancier voor de bouwsector, werd beloond met een speciale vermelding.

De vijf genomineerde bedrijven waren Akzo Nobel, DSM, Philips, Reed Elsevier en Unilever. De winnaar van de Award was Philips met 95% van de maximale score.

Aanpak BAM

BAM lichtte kort toe hoe zij de afgelopen jaren hadden gewerkt aan het verbeteren van hun ketenbeheer. Deze aanpak bestond uit 3 stappen (waarvan ik er maar 2 heb onthouden :

1. keuzes maken binnen de grote hoeveelheid aan duurzaamheidsonderwerpen. BAM heeft daarbij gekozen voor: veiligheid, CO2 reductie en afvalreductie
2. Uit de of of discussie van geld of duurzaam stappen

Daarnaast stellen inkopers in gesprekken met leveranciers en onderaannemers de vraag of de leverancier/onderaannemer ideeën heeft hoe het duurzamer kan dan in het bestek staat (en daarbij hebben ze het niet meteen over de centjes).

Paneldiscussie

Van de paneldiscussie zijn me maar een paar zaken bijgebleven. Ten eerste de nadruk die Philips legde op het belang van samen met concurrenten optrekken als het gaat om problemen die vroeg in de keten zitten. Bijvoorbeeld als de winning van grondstoffen in verband wordt gebracht met oorlogen of andere misstanden. De tweede opmerking die me bij is gebleven is het antwoord van Piet Sprengers, ASN Bank, op de vraag hoe je achterblijvers in beweging kunt krijgen. Zijn idee was om dat als criterium mee te nemen in de beoordeling van de koplopers.

De derde opmerking komt ook op naam van Piet Sprengers. Hij gaf aan dat de ASN bank investeert vanuit waarden creatie en pas dan vanuit waarde creatie. Hij gaf aan dat deze op de langere termijn heel goed in elkaars verlengde kunnen liggen. Zo heeft de ASN nauwelijks tot geen investeringen in de financiële sector, omdat de meeste banken en verzekeraars niet transparant genoeg zijn om toegelaten te worden tot het beleggingsuniversum van de ASN-bank. Dat dat de ASN bank op dit moment geen windeieren legt behoeft geen uitleg…

Na afloop van de avond kregen alle aanwezigen het boekje Verantwoord Ketenbeheer: van risicomanagement naar waardecreatie mee.

Hieronder een deel van mijn inbreng op het belastingplan 2012 in de Eerste Kamer: over de vergroening van de belastingen.
Zie voor vragen aan het kabinet over 'het vestigingsklimaat' mijn eerdere blog. Verder besteedde ik nog aandacht aan de Geefwet en de hypotheekrente-aftrek.
Maar hier dus de vergroening:


Met betrekking tot het inzetten van de belastingen voor de verduurzaming van onze economie en samenleving is de fractie van GroenLinks teleurgesteld in deze regering. We zijn weliswaar blij dat de regering het met ons eens is dat vergroening gezien kan worden als nevendoel van de inzet van belastingheffing. Wij betwisten ook niet dat er grenzen zijn aan de vergroening via de belastingheffing, maar naar ons oordeel zijn deze grenzen nog lang niet bereikt.
In de Memorie van Antwoord stelt de regering dat Nederland één van de koplopers in Europa is met milieubelastingen. Kan de regering deze stelling nader onderbouwen, ook kwantitatief?
En hoe ziet die positie er uit na het afschaffen van de kleine belastingen, die vrijwel allemaal een milieudoelstelling hebben? Voorzitter, de fractie van GroenLinks is er een voorstander van dat belastingen die niet langer effectief zijn worden afgeschaft. Met betrekking tot de kleine belastingen die nu afgeschaft worden zijn wij echter niet overtuigd van het gebrek aan effectiviteit. Afschaffing van deze milieubelastingen geeft bovendien een signaal af dat tegenstrijdig is aan onze duurzaamheidsdoelstellingen, zeker wanneer de verwijzing naar andere maatregelen die effectiever zouden zijn niet nader geconcretiseerd kunnen worden.

De fractie van GroenLinks is er - anders dan het kabinet - niet van overtuigd dat verdere vergroening van de belastingen alleen nog in internationaal verband kan plaatsvinden. Ons vestigingsklimaat kan best iets lijden - blijkens het aangehaalde onderzoek van Deloitte - dus waarom niet een voortrekkersrol vervuld? En naar onze overtuiging zal een groener belastingstelsel gunstig kunnen zijn voor de vestiging van ondernemingen die bijdragen aan de hoe dan ook noodzakelijke verduurzaming en vergroening van de economie. Of om het met de woorden van deze regering te zeggen: 'Naast noodzaak en bedreigingen ziet Nederland vooral ook kansen voor de transformatie naar een groene economie met een markt voor duurzame producten.'
Deze woorden komen uit de Nederlandse positie bij de 'Roadmap to a Resource Efficient Europe', oftewel het stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa, van de Europese Commissie. In de Memorie van Antwoord bij het Belastingplan 2010 geeft de regering aan de inzet van dit stappenplan te ondersteunen, maar maakt daarbij het voorbehoud dat de mogelijkheid wordt opengelaten per regeling andere doelen te laten prevaleren boven een ongewenst milieu-effect. De GroenLinks fractie maakt zich ernstig zorgen over deze bepleitte uitzondering. De recente klimaattop in Durban, waar Nederland overigens wel zeer minimaal vertegenwoordigd was, laat ons weer opnieuw zien hoe moeilijk het is harde afspraken te maken over milieumaatregelen zoals de beperking van de CO2 uitstoot. De fractie van GroenLinks vreest dat met de mogelijkheid andere doelen te laten prevaleren boven milieu-effecten de te maken afspraken boterzacht zullen worden.
Met betrekking tot de inzet van belastingen voor vergroening stelt de regering bij het stappenplan o.a. : 'Verschuiving van belastingen van arbeid naar energie en grondstoffen beloont gewenst gedrag terwijl vervuilers meer gaan betalen. Dat principe steunt Nederland van harte.' Mooie woorden, maar uit het vervolg kan gelezen worden dat de regering vindt dat Nederland het eigenlijk al goed genoeg doet, en dat vooral andere Europese landen moeten gaan bewegen. Is dat wat de regering bedoelt? Of gaat Nederland ook echt handelen volgens het omarmde principe? Zoals ik eerder al heb aangehaald stelt de regering dat Nederland tot de kopgroep behoort van landen met een hoog percentage aan milieubelastingen. Een onderbouwing van deze stelling heb ik reeds gevraagd. Nu is mijn vraag: Is het de inzet van de regering om tot deze kopgroep te blijven behoren?
De regering stelt in de BNC fiche ook verheugd te zijn dat het stappenplan ingaat op de vergroening van de belastingen, en in principe voor het afschaffen van milieuonvriendelijke subsidies te zijn. Vervolgens volgen er echter een aantal mitsen en maren, waardoor ons in ieder geval niet meer duidelijk is waar de regering eigenlijk nog voor is. Om het maar even concreet te maken en terug te grijpen op onze eerdere schriftelijke vragen: is de regering er een voorstander van om in Europees verband een einde te maken aan de belastingvrijstellingen voor fossiele brandstoffen, en voor de belastingvoordelen voor grootverbruikers van energie? En kan de staatssecretaris toezeggen zich hiervoor in Europa hard te gaan maken? Voorzitter, ik ga er vanuit dat de verwijzing naar Europa voor het nemen van deze groene belastingmaatregelen in de Memorie van Antwoord geen loze woorden waren, en dat de staatssecretaris deze beide toezeggingen kan doen.
De fractie van GroenLinks verwelkomt de steun van het kabinet voor de eerste stap uit het stappenplan- het in kaart brengen van de fiscale en niet-fiscale milieuonvriendelijke subsidies en het aangeven hoe deze uitgefaseerd zullen gaan worden - en gaat er van uit dat de regering hiermee op korte termijn aan de slag gaat. Wanneer denkt de regering met deze inventarisatie en plan voor uitfasering te komen? En kan de regering bevestigen dat de afbouw van de belastingvoordelen voor fossiele brandstoffen en voor grootverbruik van energie deel gaat uitmaken van deze plannen? En dat deze plannen ook concrete voorstellen zullen bevatten voor de verschuivingen van belasting op arbeid naar die op grondstoffen, energie en milieu?

Voorzitter, ik wil ook nog even ingaan op het zogenaamde groen beleggen, of beter gezegd het maatschappelijk beleggen. De GroenLinks fractie is allerminst gerust op de ontwikkelingen op dit gebied. Vanuit het veld horen wij dat de groene beleggingen in rap tempo teruglopen, en dat de verwachting is dat dat per 1 januari a.s. in nog veel rapper tempo zal gebeuren wanneer geen duidelijkheid wordt verschaft over het op een of andere manier voortzetten van een belastingvoordeel voor maatschappelijk beleggen.
Onder druk van Tweede en Eerste Kamer is de Staatssecretaris in de afgelopen weken weer met het veld in overleg getreden, waarvoor dank. Maar de uitkomst van dit overleg is ronduit teleurstellend. In zijn nadere antwoord aan deze kamer van vrijdag jl. concludeert de staatssecretaris dat op dit moment niet kan worden gekomen tot een alternatief voor de geleidelijke afschaffing van de heffingskortingen voor maatschappelijk beleggen. Punt. Geen woord over: wat nu. Uit de beantwoording maak ik op dat het plan van de Nederlandse Vereniging van Banken en anderen aan de inhoudelijke voorwaarden voldoet, en dat het struikelblok alleen nog is gelegen in de eis dat er sprake moet zijn van een vereenvoudiging van de belastingen. Daarbij doet zich de vraag voor wat precies onder vereenvoudiging verstaan moet worden, en of vereenvoudiging een doel op zich is. Is het niet belangrijker om belastingmaatregelen te toetsen aan de eerder door de Tweede Kamer geformuleerde doelstellingen van effectiviteit, efficiency en het de noodzaak van handhaving om overheidsdoelen te bereiken? Ook vraagt de GroenLinks fractie zich af of het feit dat nog geen oplossing is gevonden met betrekking tot de fiscale vereenvoudiging niet vooral te wijten is aan het stilzitten van de staatssecretaris in het afgelopen half jaar?
Voorzitter, wij beginnen ons af te vragen of de staatssecretaris wel een oplossing wil vinden.
Een fiscale regeling voor maatschappelijk beleggen wordt politiek breed gedragen. In de Tweede Kamer diende zoals bekend het CDA hier een motie over in, die na de toezegging van de staatssecretaris nader in overleg te gaan werd ingetrokken. Ik ga er van uit dat die toezegging niet loos was, en dat de staatssecretaris dus echt wil proberen alsnog voor 1 januari 2012 tot een resultaat te komen. Wij vragen de staatssecretaris toe te zeggen dat de heffingskorting ook na 1 januari 2012 1,9% blijft en dat in de komende weken de vereenvoudiging de betrokken sectoren en ministeries nader uitgewerkt wordt

De klimaattop in Durban, Zuid Afrika, is vandaag met een dag verlengd omdat de deelnemende landen het niet eens met elkaar zijn. Met name China en de VS liggen dwars. Zij willen niet dat de regels die de CO2 uitstoot moeten verminderen bindend worden. Wanneer beseffen Bejing en Washington dat het vijf over twaalf is? Eilanden dreigen onder water te lopen door de stijging van de zeespiegel. Het weer wordt extremer. Het wordt natter én droger. De regenbuien zullen steeds heviger worden. De periodes van droogtes steeds langer. Het ene moment klotst het water over kades van rivieren en staan de bewoners van binnensteden tot hun knieën in het water. Het andere moment mogen boeren hun land niet beregenen, omdat er een tekort aan drinkwater dreigt. Regeringen moeten meer investeren in duurzame energie. Begin daar vandaag mee. Bouw afgrijselijk ogende windmolenparken aan zee, zoals de Fransen doen. Wek meer stroom op uit waterkracht. Schakel over op zonne-energie. Stop met het gebruik van fossiele brandstoffen. Goed dat er overal lokale groeperingen opstaan om duurzame energie op te wekken, in plaats van afhankelijk te zijn van het beleid van regeringen die zaken alleen uit economisch oogpunt benaderen. Hulde aan Texel, dat naar verwachting over een aantal jaar de energie helemaal uit duurzame bronnen haalt. Hopelijk pikken regeringen dit signaal op en wenden zij de steven voordat de klimaatproblemen nog groter zijn geworden.

De Amerikaanse marine heeft een contract afgesloten om 450.000 gallons (bijna 2 miljoen liter) biobrandstof, gemaakt van vet en plantaardige olie, in te kopen. De biobrandstof kost ongeveer vier keer zoveel als de normale (fossiele) brandstof. In de komende zomer zal al die biobrandstof worden verbruikt door schepen en vliegtuigen in de buurt van Hawai. [...]

Het afgelopen jaar hebben we behoorlijk geïnvesteerd in energiebesparende maatregelen. Ik heb braaf elke maand het energieverbruik bijgehouden en een stukje daarover geschreven op mijn weblog. Inmiddels is de jaarrekening van Greenchoice binnen en kunnen we het hebben over dat deel dat de gemiddelde Nederlander bovenal interesseert: hoeveel geld onze maatregelen hebben bespaard t.o.v. de inschatting door het energiebedrijf. Door de energierekening met een paar buren te vergelijken weet ik inmiddels dat de schatting van Greenchoice behoorlijk adequaat was. Hun schatting was 6.475 kWh elektriciteit (elektrisch koken) en 1.837 m3 aardgas.

Besparing

Het eindresultaat is 2.540 kWh en 919 m3 gas. Dat heeft een energierekening opgeleverd van Euro 1.093,96. We hebben het eerste jaar Euro 829,55 bespaard op de elektriciteitskosten en Euro 520,13 op de gaskosten. Voor het gasverbruik is dat niet helemaal correct, omdat er niet gecorrigeerd is voor graaddagen.

Wat	Verwacht	Werkelijk	Verschil
Groene stroom (zon)	€ 1.357,48	€ 527,93	€ 829,55
Groen gas (boscompensatie)	€ 1.040,84	€ 520,71	€ 520,13
Vastrecht+transport	€ 45,32	€ 45,32	€ 0,00
Verschil	€ 2.443,65	€ 1.093,96	€ 1.349,69

Correctie voor graaddagen

Volgens de graaddagen calculator van mindergas.nl telde de periode van 1 november 2009 tot en met 31 oktober 2010 3043 graaddagen. De periode tussen 1 november 2010 en 31 oktober 2011 telde slechts 2866 graaddagen. Dat betekent dat ik sowieso een lager gasverbruik had kunnen verwachten. Om precies te zijn heeft het betere weer 107 m3 gas bespaart, dat is een besparing op jaarbasis van Euro 60,54 dankzij het weer. De besparing door onze gasbesparende maatregelen wordt daarmee Euro 459,59.

Wat	Verwacht	Werkelijk	Verschil
Groene stroom (zon)	€ 1.357,48	€ 527,93	€ 829,55
Groen gas (boscompensatie)	€ 980,30	€ 520,71	€ 459,59
Vastrecht+transport	€ 24,93	€ 24,93	€ 0,00
Verschil	€ 2.362,72	€ 1.073,57	€ 1.289,15

Investeringskosten

De besparing op elektriciteit is voor een groot deel het gevolg van het hotfil aansluiten van de vaatwasser en wasmachine (naar schatting Euro 60 besparing), led-lampen, energiezuinige apparatuur en gedragsverandering (lampen uit, zo min mogelijk apparatuur op standby). De eerlijkheid gebied te zeggen dat ik verwacht dat ons elektriciteitsverbruik komend jaar ongeveer 300 kWh hoger uit gaat vallen, omdat we vorig jaar november en december nauwelijks thuis zijn geweest.

Afgelopen jaar hebben we vooral geïnvesteerd in het verlagen van de gasrekening. De belangrijkste maatregelen die we hebben genomen zijn het vervangen van de cv-ketel en het installeren van een zonneboiler (inclusief hotfil voor de vaatwasser en de wasmachine). Een compleet overzicht van de door ons genomen maatregelen vind je hier.

De totale investeringskosten voor de cv en zonneboiler bedragen Euro 7.800 (Euro 2.200 voor de cv ketel en Euro 5.600 voor de zonneboiler). Door het voortijdig stopzetten van de subsidieregeling duurzame warmte (onderdeel van de oude SDE) is dat Euro 1.100 hoger dan verwacht. Een forse tegenvaller, die de voorlopige terugverdientijd van de cv en zonneboiler op 15 i.p.v 12 jaar zet (exclusief financieringskosten, inclusief de geschatte besparing van de hotfill aansluitingen).

Aan de andere kant de terugverdientijd is nog altijd beter dan die van mijn mobiele telefoon. Verder ben ik er trots op dat we nu zelf duurzame warmte opwekken en CO2 reduceren. Al was dat laatste een stuk goedkoper geweest via het CO2 emissiehandelssysteem. Naar mijn mening een goede besteding van de hypotheekrenteaftrek die de Nederlandse belastingbetaler ons vorig jaar gegeven heeft (en ook alsnog met enige vertraging voldaan aan mijn goede voornemen voor 2009). We zijn nog niet volledig om, maar wel een aardig eind op weg.

Dit bericht is ook geplaatst op Duurzame Buren.

In Revolutie met Recht neemt Roger Cox een behoorlijke uitgebreide aanloop om te betogen dat de rechterlijke macht ons laatst overgebleven redmiddel is om te zorgen dat maatregelen tegen klimaatverandering genomen gaan worden. De vraag die mij bekruipt na het lezen van het boek is waarom je zoveel tijd (5 jaar) steekt in het schrijven van een boek, als je in die tijd ook de gewenste rechterlijke uitspraak had kunnen krijgen? Buiten dat zitten er nog wat zaken in het boek waar ik me niet in kan vinden, maar eerst kort de inhoud.

Deel 1: Energie en oliekrimp

In het eerste deel van het boek gaat Cox uitgebreid in op de manieren waarop onze maatschappij van olie afhankelijk is en de wijze waarop oliemaatschappijen de afgelopen anderhalve eeuw gesteund zijn door de overheid. En passant komt ook de macht van de financiële sector voorbij, de voedselcrisis (eigenlijk vooral ook een oliecrisis in de ogen van Cox) en de ontaarding van grote multinationals.

Op basis van de theorieën van peak oil betoogt Roger Cox dat het einde van goedkope energie voorbij is en dat dat ingrijpende gevolgen gaat hebben voor de Westerse samenlevingen. Voor een groot deel van onze welvaart zijn we tenslotte afhankelijk van goedkope olie. Of het nu gaat om goedkoop transport van voedsel dat van over de hele wereld hier naar toe wordt gesleept of om de verwarming van ons huis. Cox voorspelt dan ook dat energiearmoede een groeiend probleem gaat worden, een standpunt dat onder andere Hans Verbeek ook regelmatig uitdraagt op zijn weblog. Energie armoede is een probleem dat in Nederland nog maar weinig aandacht krijgt in de media, al zijn er wel woningbouwcorporaties en gemeenten die inzien dat veel van het armoedebeleid en welzijnswerk zinloos is als de stijgende energierekening niet wordt ingedamd.

Cox rekent ook voor dat investeringen in duurzame energie slechts beperkt soelaas zullen bieden. Deze investeringen vergen tenslotte geld, wat de teruggang in eerste instantie enkel verergert. Alle Europese landen zijn al fors aan het bezuinigingen geslagen om de gevolgen van de bankencrisis uit 2008 te bestrijden. Extra uitgaven voor duurzame energie zullen een nog grotere bezuiniging op andere gebieden vergen.

Deel 2: Klimaatverandering als stresstest

In klimaatverandering als stresstest gaat Cox in op de stijgende kosten van energie. Vooral beredeneert vanuit peak oil betoogt hij dat het tijd wordt om werk te gaan maken van emissieloze energieopwekking, kortere distributielijnen en andere brandstoffen dan olie voor transport.

Cox beschrijft ook hoe de zekerheden die het IPCC koppelt aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering zich verhouden tot jurisprudentie in eerdere zaken over milieu- en gezondheidsproblemen. Hij gaat met name in op asbest, waarvan het effect op de menselijke gezondheid nog niet onomstotelijk vast stond op het moment dat de rechter van mening was dat bedrijven aansprakelijk waren voor ontstane gezondheidsschade.

Terecht betoogt Cox in dit deel van het boek ook dat veel markten zich in het verleden enkel hebben kunnen ontwikkelen door sturing van de overheid. Het huidige paradigma binnen de overheid met haar focus op privatiseren, dereguleren en liberaliseren lijkt daar blind voor. Zoals ook de bestaande ondersteuningsmaatregelen voor fossiele energiewinning niet meer als subsidie herkend worden.

Deel 3: Het falen van de democratie

In het derde deel beschrijft Cox hoe de invloed van lobbyisten, media en geld ervoor zorgt dat het democratisch proces niet tot het door hem gewenste eindresultaat komt. In dit deel toont zich naar mijn mening het duidelijkst de beperking van simplificerende theorieën. Want aan de ene kant ben ik een consument die niet in staat zou zijn om te kiezen voor duurzaam. Want geld kan niet van de een op de andere dag weg van je huidige bank naar een duurzame bank en Nederland kan niet in een keer massaal overstappen op duurzame energie. De reden daarvoor ligt volgens Cox in een beperkt aanbod aan duurzame banken en duurzame energie.

Deel 4: Revolutie met recht

In het laatste deel betoogt Roger Cox dat er kansen zijn om nationale overheden via het Europees Hof van Justitie te dwingen tot een stringenter klimaatbeleid. Een van de bouwstenen van zijn betoog is de uitspraak uit de VS waarin het oordeel luidde dat CO2 een vervuilende stof is, waar de EPA (het Amerikaans milieuagentschap) maatregelen tegen moet nemen.

Mijn commentaar op Revoluite met recht

Op een aantal fronten wordt ik een beetje moe van betogen als die van Roger Cox. In de eerste plaats wordt ik moedeloos van mensen die menen dat het hele complex aan uitdagingen dat er voor ons ligt terug te voeren valt op een of twee problemen. Of dat nu gaat om energie en klimaat (zoals Roger Cox doet) of om de islam (zoals de PVV doet). Naar mijn mening los je complexe problemen niet op door simplistische reducties. Zoals ik al eerder heb betoogd gaat de milieuproblematiek om veel meer dan enkel klimaatverandering en gaat de sociale problematiek waar we voor staan om veel meer dan enkel toenemende energieschaarste of stijgende energieprijzen. Uiteraard zijn er slimme beleidsmaatregelen mogelijk die ervoor zorgen dat je meerdere problemen tegelijk aanpakt. We leven tenslotte in een second best world en die vraagt om second best solutions.

Voor wat betreft de stelling van Roger Cox dat consumenten niet massaal over kunnen stappen op duurzame banken en/of duurzame energie denk ik dat dat er al heel wat banken zijn die sinds 2007 hebben ontdekt dat een bankrun nog nooit zo makkelijk is geweest als nu. Een paar klikken met je muis en je geld staat bij een andere bank. Voor andere banken is dat gemak een groot probleem. Konden ze vroeger nog zien dat er een bankrun plaatsvond (rijen bij de concurrent) nu gebeurt het grotendeels onzichtbaar. Zodra een bankrun of bankencrisis in de lucht hangt droogt de interbancaire markt dus pijlsnel op en kunnen banken enkel nog bij de Europese Centrale Bank terecht.

Wat duurzame energie betreft heb ik nog niet gehoord dat er energiebedrijven zijn die wachtlijsten hanteren voor nieuwe klanten. Mocht dat wel zo zijn dan hebben Nederlanders met een eigen huis nog de mogelijkheid om zelf duurzame energie op te gaan wekken. Voor zover ik weet hanteren installateurs nog geen quota of wachtlijsten als je zonnepanelen of urban windmolens besteld. Mocht je bang zijn dat zonnepanelen duurder zijn dan je huidige elektriciteitsrekening, dan zijn er inmiddels zelfs installateurs die daar een oplossing voor aanbieden.

Klimaatbeleid via de rechtbank

Het is naar mijn mening de vraag of het betoog van Roger Cox in de praktijk stand houdt voor een rechter. De Europese Unie en de Europese lidstaten nemen maatregelen om CO2 emissies te reduceren en de effecten van klimaatverandering tegen te gaan. Een rechtszaak binnen de EU zal dus anders dan in de VS gaan over de vraag of het gevoerde beleid effectief is. Het antwoord daarop zal denk ik minder zwart wit zijn dan we vanuit Nederlands perspectief denken.

Wanneer we kijken naar het streven naar een emissieloze energievoorziening dan zijn er landen die een uitermate effectief beleid hebben. Landen als Denemarken, Duitsland, Spanje en Zweden halen hun elektriciteit voor een groot deel uit hernieuwbare en emissieloze bronnen. Nederland bungelt samen met Groot Brittannië en Malta al jaren in de staart van de lijst, alle inspanningen rond energietransitie MEP, SDE en SDE+ ten spijt. Ik vraag me af waarom je de Europese rechter nodig hebt om daar een eind aan te maken.

Cox lijkt ook te geloven dat de Europese rechter als een held en verlosser zal worden binnengehaald. Dat een uitspraak te faveure van een stringenter klimaatbeleid zal leiden tot een hernieuwd geloof in de Europese instituties, lokale democratie en een kleinere afstand tussen politiek en burger. Ik waag dat te betwijfelen. Zoals Cox zelf ook betoogd leiden forsere inspanningen voor het omschakelen naar hernieuwbare en emissieloze energievormen tot forse investeringen nu, waardoor bezuinigingen op andere terreinen en vervroegde afschrijvingen op bestaande installaties nodig worden. Zowel de bezuinigingen als de vervroegde afschrijvingen zullen de nodige pijn geven bij burgers, maar ook bij banken en pensioenfondsen die de waarde van hun investeringen zien teruglopen. Juist op een moment dat hun reserves toch al fors onder druk staan.

Het is naar mijn mening ook zeer de vraag of de kloof tussen burger en overheid kleiner wordt als de democratie onder curatele van de rechtbank wordt geplaatst, zoals Roger Cox terloops voorstelt. Naar zijn mening is klimaatverandering urgent genoeg om dat te doen. Daarmee voegt Cox klimaatverandering in het rijtje bankencrisis en eurocrisis, waarvoor hetzelfde wordt beweert door banken en beleggers. In mijn ogen geen aanbeveling. Bovendien is de PVV een van de partijen die het hardnekkigst tegen het voeren van milieubeleid is. Dat is nu ook net de partij die tijdens het proces tegen Wilders zeer effectief is gebleken in het in twijfel trekken van de onpartijdigheid van de rechterlijke macht. Een uitspraak pro klimaatbeleid gaat PVV stemmers echt niet overtuigen van het nut van Europa of de onpartijdigheid van de rechterlijke macht.

Op de klimaatconferentie in Durban zal je weinig blije gezichten zien. Terwijl er toch heel goed nieuws is te melden. De afgelopen 10 jaar is de temperatuur niet verder gestegen. De rampzalige gevolgen van de klimaatverandering blijven ons voorlopig bespaard. Sinds januari 2001 is de CO2-concentratie in de atmosfeer gestegen van 370 ppm tot meer [...]

Ik ben beroeps-fotograaf maar eentje die een beetje uit koers is geraakt; ik verdien er mijn brood mee maar de laatste tijd houd ik me veel bezig om iedereen er van te overtuigen dat duurzaam meer is dan alleen CO2 en duurzaam geproduceerd eten en kleding.
Ik probeer dit op allerlei mogelijk manier duidelijk te maken, bloggen, twitteren, facebook, documentaire, spreken op basisscholen , universiteiten en straks zelfs -misschien- TEDxAmsterdam of verschijnen in actualiteiten-programma zoals Een Vandaag….

Maar wat ben ik dom!!!

Een foto zegt natuurlijk meer dan duizend woorden!

Vandaag kwam ik onderstaande foto’s tegen van de actiegroep “Surfrider“.

Wat vind je, moet ik toch ook maar weer gaan fotograferen?

Vrijdag 11 november was het de dag van de duurzaamheid. Die middag hield ik samen met PvdA-raadslid Stijn Verbruggen en 6 leden van onze jongerenorganisaties Dwars en Jonge Socialisten een enquête in de horeca van Nijmegen. We wilden weten of gasten kraanwater krijgen als zij hierom vragen. Onze stelling is dat het Nijmeegs kraanwater  minstens even schoon en lekker is als bronwater. En het is veel milieuvriendelijker want het hoeft niet verpakt te worden in een plastic fles en vervoerd te worden met een vrachtauto. Kraanwater vraagt 500 x minder CO2 dan bronwater! Bekijk hier de uitzending van Nijmegen1 TV voor een reportage (1e item).Uit onze enquête blijkt dat een grote meerderheid van de Nijmeegse horeca desgevraagd gratis kraanwater schenkt, zeker als iemand daarnaast een andere consumptie (kop koffie, wijn of maaltijd) bestelt. Dat is een mooi resultaat! Nijmegen toont zich daarmee een gastvrije stad. Opvallend was dat horeca-ondernemers duurzaamheid helemaal niet noemen als argument om kraanwater in plaats van bronwater te schenken. Terwijl de Nijmeegse horeca door het schenken van kraanwater, al behoorlijk duurzaam bezig is. Men is zich daar niet van bewust. De horeca is een potentiële bondgenoot, waarmee de gemeente verder kan optrekken om Nijmegen duurzamer te maken!

Veel ondernemers geven in de enquête aan dat ze interesse hebben om mee te doen aan een actie om kraanwater in de horeca verder te promoten. Samen met Stijn ga ik hierover binnenkort in gesprek met de Nijmeegse afdeling van de Koninklijke Horeca. Ook is er contact met het landelijk opererende WeTapWater om Nijmegen op de kaart te zetten als gastvrije en duurzame stad. Onze actie wordt vervolgd!

Presentatie Marcel Crok Klimaatcongres 2011 Een duidelijk helder verhaal van Marcel Crok over klimaatverandering In de aanloop naar de COP17 klimaatconferentie in Durban zal ik nog een paar blogjes wijden aan de klimaatverandering. Tagged: afkoeling, CO2, ipcc, klimaat, klimaatmodellen, opwarming

Lochem staat voor uitdagingen waarop ze, binnen haar huidige werkwijze, werkelijk geen antwoord heeft. Om er maar een paar te noemen: De wegen in ons buitengebied vragen, wil je ze tiptop onderhouden, een budget van 5 miljoen jaarlijks. We hebben 8 ton beschikbaar. Om ons persriool in het buitengebied, van enorme omvang, in functie te houden moeten we jaarlijks steeds meer geld in de energierekening stoppen. Onze pompen vragen om groot onderhoud, een investering van vele tonnen. Onze openbare verlichting kunnen we, binnen het huidig budget, amper onderhouden. Laat staan dat we deze versneld kunnen renoveren naar energiezuinige systemen. Terwijl de woonlasten t.a.v. het energiegebruik snel toenemen zijn we nauwelijks in staat om een deuk in dit pakje boter te slaan bij de bestaande bouw. Het gaat wel om meer dan 40% van onze CO2 emissies. Dat kan anders, maar dan moeten we onze rol als overheid veranderen. Dat gaat verder dan vrijblijvende samenwerking met maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven. Dat vraagt om een vertrouwenspact, een structurele aanpak waarbij we elkaar versterken.

De bestaande bouw is een goed voorbeeld. In Lochem staan zo’n 14.000 woningen. Het grootste deel is van de jaren negentig of ouder. Uit een periode dat energieprijzen en klimaatproblematiek nog niet de agenda bepaalden. Daar wonen mensen die elk jaar hun energierekening zien stijgen terwijl ze nauwelijks in staat zijn dat structureel aan te pakken. Ja, via een subsidie van 500 Euro van de gemeente, voor isolatiemaatregelen. Dat is goed, maar we hebben veel meer nodig! Een omslag naar zeer energiezuinige renovatie in de bestaande bouw. Naar lage temperatuursverwarming, energiemuren, warmtewisselaars, energie uit het riool, zonneboilers op alle daken en ga zo maar door. Dan gebeurt er echt iets. Dat vraagt enorme investeringen. 50.000 tot 100.000 Euro per woning. 9000 woningen duurzaam renoveren kost dan tussen de 450 en 900 miljoen Euro! Ok, nu hebben we het eindelijk over substantiele investeringen. Die slaan echt een deuk in dat pakje boter.

Maar die kleine overheid, een milieuafdeling met 4 tot 5 mensen, die kan dat toch niet los krijgen? Nee, met de huidige werkwijze is dat onmogelijk. Maar als we het nu eens heel anders aan pakken? Als we kijken naar bedrijven en financiers die bij een dergelijke investering belang hebben, die daar een rol in kunnen en moeten spelen? Dat zijn bedrijven in de bouw, installatietechniek, gespecialiseerde isolatiebedrijven, ontwerpers en architecten. Dat zijn banken, pensioenfondsen, beleggers. Het zijn het Waterschap en de waterleverancier Vitens. Als die nu eens bij elkaar gingen zitten en hier een actieplan van zouden maken? Want er is geld in te verdienen! Er is werk van te maken.

Geld verdienen aan achterstand?

Stel, we doen niks. Dan stijgen de woonlasten, zeker op de lange duur als olie schaars wordt en het klimaat verder verandert. Aan de electriciteit kunnen we nog wat doen, door zonnepanelen en windmolens te plaatsen. De schaarste wordt het voordeel voor duurzame energie, dus voor LochemEnergie. Maar de huizen moeten verwarmd worden en ook gas zal duurder worden. Die vraag is veel lastiger in bestaande bouw. Kortom… kosten van het wonen stijgen. Duurzame woningen worden meer waard, niet-duurzame woningen dalen in waarde. En het allergrootste bestand, de bestaande woningen waar weinig mee gebeurt, dalen dus in waarde. De economie is al kwetsbaar, voor huiseigenaren en hypotheekverstrekkers is dit geen prettig vooruitzicht. Ook in markt van huurwoningen ontstaan problemen. Nu al, in Rotterdam, zien cooperaties een toenemende groep die hun woonlasten niet kan opbrengen. En kies je dan voor de warmte, dus voor het betalen van de energierekening. Of kies je voor de huur? De huurders hebben het moeilijk, de cooperaties merken het nu al.

Kortom, er is een belang bij het investeren in duurzaamheid, ook een economisch. De maatregelen, zoals lage temperatuursverwarming, een extra isolerende schil, zonneboilers, die verdienen zichzelf terug. En met die verdiensten, kan je de investeringen betalen zonder dat de lasten substantieel stijgen. Dan moet je wel afschrijven op de langere termijn. Je sluit als het ware een hypotheek af op duurzaam wonen. Die hypotheek levert de burgers investeringsruimte, en die investeringsruimte versterkt de lokale en regionale economie. Door werkgelegenheid in de duurzame renovatie, door innovatie in techniek.

Wat moet je dan veranderen?

Waarom gaan we er dan niet voor? Zet al die bouwers, architecten, installateurs en financiers aan het werk! Zo simpel is het natuurlijk niet. In Lochem, en overal in Nederland, kijken we bij dit soort werken naar onze aanbestedingsregels. De overheid gaat ontwerpen, maakt plannen. En dan zoeken we de bedrijven erbij die dat kunnen uitvoeren. Via een complex aanbestedingstraject. Natuurlijk huren we ook bij het ontwerpproces deskundigen in. Maar we houden wel heel strak de regie. Goed toch? Want daarmee bewaken we het publieke belang, de kwaliteit en zorgen we ervoor dat geen enkel bedrijf met slechte bedoelingen of kwaliteit aan de slag kan. Het systeem bestaat uit ‘checks en controls’ omdat we de partners (onderzoekers en uitvoerders) niet echt vertrouwen. We houden het stuur stevig vast.

Maar wat als je tegen een complex aan loopt dat zo groot en uitdagend is dat je met alle goede wil van de wereld die regie niet aan kan? Je hebt te weinig geld om te laten onderzoeken wat werkelijk mogelijk is. Je krijgt proefprojecten niet los omdat je zelf niet kan investeren. De marktpartijen houden de handen in de zak, want ze weten niet of ze een opdracht krijgen. Waarom zouden ze zich zwaar inspannen terwijl je zomaar de opdracht aan een concurrent kan geven. Dan investeer je maar zuinig voor. Daar komt de innovatiekracht niet vandaan. Het is als de Tour de France waarbij niemand even koploper wil zijn en iedereen elkaar aan kijkt. Het peleton valt stil. Want er kan maar één winnaar zijn en de rest verliest.

We draaien het om!

Stel, we bouwen een coalitie met het doel om een deel van Lochem te verduurzamen. Een wijk van 800 woningen bijvoorbeeld. We zeggen in die coalitie dat al het denk- en ontwikkelwerk ook omgezet zal gaan worden naar feitelijke opdrachten. De installateur, de bouwer, de architect, de financier… ze denken allemaal concreet mee en zullen dan ook in het werk de opdracht krijgen. Geen ingewikkelde open aanbesteding. We besluiten aan de voorkant van het proces met wie we de coalitie vormen, verkennen elkaar heel goed, spreken af binnen welke randvoorwaarden en met welke doelen we dit gaan doen en stellen een onafhankelijke ‘controler’ aan die zorgt dat we het met elkaar goed doen. Dan gaan de bedrijven voor-investeren. Dan gaan ze hun kennis delen en gaan ze innoveren. Want hier is, als je het goed doet, 40 tot 80 miljoen Euro aan omzet. Daar wil je deel van zijn. En als de eerste slag gewonnen is, dan ligt een markt van 450 tot 900 miljoen Euro voor je open, alleen al in het kleine Lochem!

Dat vraagt om vertrouwen. En vertrouwen is een werkwoord. Dat moet je verdienen. Als je het verdient, dan ben je spekkoper. Verlies je het… dan lig je uit de markt. Dit zijn marktmechanismen die kunnen werken. Mits je de kwaliteit van de coalitie verzekert, met elkaar doelen stelt en voortgang transparant controleert.

Het vertrouwenspact

Vanochtend sprak ik hierover. Met mensen uit de praktijk. Bedrijfsmensen, onderzoekers en adviseurs. Ze willen een Stichting Vertrouwenspact op gaan richten. Om hiermee de beweging te realiseren die nodig is. Als service naar gemeenten, om de garanties te bieden dat deze processen goed gaan. Met de noodzakelijke vrijheid in regelgeving, zodat we ruimte vinden om een keer de regels te veranderen en het spel anders te spelen. Zodat we de uitdagingen van onze gemeente, en die van alle andere gemeenten, wel durven op te pakken. We praten hierover met de provincie. Want overheden moeten gezamenlijk die ruimte geven.Vol ongeduld kijk ik uit naar het moment dat we de coalities smeden.  

Jarenlang horen we al dat biobrandstof beter is voor het klimaat omdat er dan minder fossiele koolstof in de atmosfeer komt. Dat geldt alleen als het gebruik van biobrandstof leidt tot een daling van het verbruik van fossiele brandstof. Dat is nog niet gebeurd: er blijft geen vat olie in de bodem omdat wij in [...]

Verander de energieheffing voor coöperatieve verenigingen

In Lochem liggen ruim 17 hectaren voormalig vuilstort te wachten op zonnepanelen. Met een beetje goede wil kunnen 1000 gezinnen er hun duurzame energie van halen. De prijzen van zonnepanelen dalen, hun efficiëntie neemt toe, de elektriciteitsprijzen stijgen… dus waarom liggen die panelen er nog niet? Omdat er een enorm gat wordt geslagen door de regulerende energiebelasting. Dan gaat het makkelijk over ruim 30% van de elektriciteitsrekening. Een belastingmaatregel die bedoeld is om het energiegebruik af te remmen door het een hogere prijs te geven. Voor zonne- en windenergie en voor coöperatieve verenigingen en verenigingen van eigenaren moet een uitzondering gemaakt worden. Als dat gebeurt, dan hebben we een doorbraak, dan verandert er echt iets in onze energievoorziening!

De vergelijking met de slakrop in de volkstuin

Wat is nu de rechtvaardiging voor het afschaffen van de energiebelasting op collectieve zelflevering, dus het leveren van duurzame energie via zonnepanelen van een cooperatieve vereniging die elders (bijvoorbeeld op een voormalige vuilstort) staan. Je bent toch gewoon een energieproducent geworden die haar energie via het publieke net naar een huis transporteert? Wat ben je dan anders dan de Nuons, Essenten en andere producenten van deze wereld. Behalve heel wat kleiner en misschien heel wat duurzamer.

De vergelijking wordt wel getrokken met de volkstuin. Als je lid bent van een volkstuinvereniging, dan heb je een landje waar je je slakropjes kan kweken. Met een beetje geluk komen ze niet allemaal tegelijk op (bij mij bijna altijd wel!). Je snijdt je kropje af en neemt ‘m mee naar huis, over de openbare weg. Je hoeft er niks voor te betalen. Geen fiscus die je land en haar productie op waarde gaat schatten. Tuurlijk betaalde je belasting, toen je de zaden kocht. Maar we maken geen verschil tussen die volkstuin en je achtertuin. Je mag je slaplantje opkweken, over de weg vervoeren en zonder belasting te betalen heerlijk consumeren. Dat zonnepaneel, op die voormalige vuilstort, is een vergelijkbaar verhaal. Je neemt een kavel op de vuilstort, dan paneel is van jou, en als de zon schijnt, dan betaal je iemand (de netwerkbeheerder), om die energie over het net naar je huis te vervoeren. Dat wordt keurig geadministreerd. Wat je kavel op de vuilstort verlaat, komt bij je huis weer binnen. Dus kan je het net zo afrekenen als bij die zonnepanelen die op je huis of in je tuin staan.

De Nuon’s en Essenten van deze wereld, die produceren niet in je voor- of achtertuin, of in je volkstuin. Dat zijn private instellingen die een product op de markt brengen. Net als sla die bij de groentenboer ligt. Daar betaal je wel belasting over. Dat is een ander verhaal.

Onze economie gaat voor!

De energiebelasting (eigenlijk wordt over een ‘heffing’ gesproken) is niet voor iedereen hetzelfde. Grootverbruikers krijgen een groot voordeel. Dat gaat al heel snel. Een verbruik van meer dan 10.000 Kwh levert een voordeel van meer dan 50% op. Ga je 50.000 Kwh of meer gebruiken dan zit je al op een tiende van de energiebelasting van kleingebruikers!

Tot 10.000 Kwh betaal je in 2011 (excl BTW): Euro 0.1121
Van 10.000 tot 50.000 Kwh betaal je in 2011 (excl BTW): Euro 0.0408
Van 50.000 tot 1.000.000 Kwh betaal je in 2011 (excl BTW): Euro 0.0109
Boven de 10 miljoen Kwh (niet zakelijk), betaal je in 2011 (excl BTW): Euro 0.0010
Boven de 10 miljoen Kwh (zakelijk), betaal je in 2011 (excl BTW): Euro 0.0005 

Rechtvaardiging van deze differentiatie is dat grootgebruikers vaak sterk afhankelijk zijn van hun energielasten voor bijvoorbeeld hun productie en export. Daarmee concurreren ze op een markt, ook met het buitenland. Daar gelden andere energietarieven en belastingregimes. Om onze economie niet te frustreren met ongelijke concurrentie wordt de energiebelasting voor grootverbruikers lager gemaakt. Dat doen we, omdat ze belangrijk zijn voor onze economie, niet omdat we zo aardig willen zijn voor deze bedrijven. We zien dat, zo rond Lochem, heel snel. De grote bedrijven betalen nauwelijks iets voor hun energie. Aan hun hoeven we niet te proberen wind- of zonnekracht te leveren. Ze gaan voor fossiel, veel goedkoper!

Dus, het lid van een cooperatieve energievereniging wordt, als kleingebruiker van zo’n 5000 Kwh, gewoon in het toptarief belast. Blijkbaar is de economische bijdrage van deze kleingebruikers nog niet meegewogen in deze, op zich begrijpelijke, argumentatie onder de belastingwetgeving. Het leggen van zonnepanelen, het bouwen en onderhouden van windmolens, de bedrijvigheid van het ‘runnen’ van een lokaal energiebedrijf, levert een zeer hoog rendement voor de lokale economie. We berekenden dat het, voor het kleine Lochemse, wel eens om een jaarlijks bedrag van 10 tot 20 miljoen Euro kan gaan dat recycled wordt in de lokale economie. Dat is voor een gemeente met 13.000 huishoudens substantieel. Het is geen klein bedrijf, maar een collectieve grootverbruiker die een wezenlijke bijdrage levert aan de lokale economie.

Coöperatieve zelflevering, miljoenenmotor lokale economie

Daarbij mag best vermeld worden dat deze omzet sterk verbreed wordt omdat de lokale bedrijven deel zijn van een hecht sociaal/maatschappelijk netwerk waarlangs ook andere producten de consumenten bereiken. In Lochem betrekken we LochemEnergie direct bij het Slimme Netwerk (eigenlijk is het omgekeerd hoor… die mensen van LochemEnergie zijn slimmer dan wij… en ze betrekken ons bij de ontwikkeling van het Smart Grid) en bij energiebesparing in de bestaande bouw. De omzet die daar te bereiken is ligt in de tientalen miljoenen per jaar binnen de gemeente Lochem. Duurzame omzet, omdat het om zeer renderende investeringen gaat die passen bij een duurzame economie. Kortom, deze coöperatieve systemen kunnen in een gemeente als Lochem, met 33.000 inwoners en 13.000 huishoudens tot een jaarlijkse versterking van tientallen miljoenen Euro’s in de lokale economie leiden. Waarom worden cooperatieve verenigingen dan niet vrijgesteld van regulerende energiebelasting als het argument van belang voor de economie het fundament van deze heffing is?

De coöperatieve grootverbruiker!

De coöperatieve vereniging is niet alleen een vereniging van producenten, maar ook van gebruikers. In die zin vormen ze in gezamenlijkheid een grootverbruiker en kan de energieconsumptie van alle leden van LochemEnergie opgeteld worden. Dat is, met ruim 1000 aspirant-leden van LochemEnergie, zo een 4 a 5 miljoen Kwh. Als we boven de 2000 leden uit komen en de gemeente doet ook mee met haar gemeentehuis, openbare verlichting en pompen van de riolering, dan zijn we met elkaar een echte grootverbruiker die nauwelijks meer belasting hoeft te betalen. Met de doelstelling van LochemEnergie, meer dan 60% van de aansluitingen zijn in 2020 lid, een makkelijk haalbaar verhaal.

Nee, zo werkt het natuurlijk niet. Want gebruikers hebben een aansluitpunt, een uniek huisadres. Maar de essentie is toch helder! En het zou me niet verbazen als een aantal slimme fiscaal/juristen hier een antwoord op weten te vinden.

Wat je zeker kan concluderen is dat, naar de intentie van de belastingwetgeving, de coöperatieve vereniging die duurzame energie opwekt en collectief gebruikt minstens gelijk gesteld mag worden met grootgebruikers. Dus in het laagste belastingtarief zouden moeten vallen.

Verlies aan inkomsten voor het Rijk?

De landelijke overheid, het Rijk, is natuurlijk bezorgd over de inkomenseffecten. De energiebelasting is een belangrijke inkomstenbron voor het Rijk, en de financiele positie van ons land is niet makkelijk. Het is daarom wel begrijpelijk dat een wijziging met een mogelijk negatief effect voor Rijk’s inkomsten niet positief ontvangen wordt. Het antwoord hierop is tweeledig:

1. Er zijn ook inkomsten. De investeringen, de versterkte lokale werkgelegenheid, de verbetering van besparingsinspanningen met meer energie-efficiency als gevolg, maar ook werkgelegenheid voor installateurs en in de bouw. Een impuls voor de economie, die levert het Rijk meer geld op dan de maatregel kost. Twijfels hierover? Laten we het doorrekenen, bv. in praktijkproeven binnen de experimenteerruimte!
2. De kosten vallen mee omdat het feitelijk om nog een beperkt aantal initiatieven gaat. Het coöperatieve karakter, met eisen richting lokale verdienmodellen, is nog niet breed uitgewerkt. Het aantal serieuze businesscases is beperkt, de  investeringsmogelijkheden voor de investeringen komen langzaam los. Heus… er komt geen vloedgolf. En als het Rijk het wil, dan kan ze beginnen met een plafond, om te voorkomen dat er een ‘open einde’ is. Dus een experimenteerruimte. 

Als coöperatieve energieverenigingen kunnen bewijzen dat ze een economisch, sociaal en milieurendement van betekenis hebben, dan zullen ze de markt gaan bepalen. In Lochem streeft LochemEnergie naar een dekking van meer dan 60% in 2020. Het Rijk mag best richting aan deze ontwikkeling geven, bv. door een voorwaarde te stellen dat deze ontwikkeling moet leiden tot versterking van de economie en tot vergelijkbare inkomsten via andere belastingkanalen dan de regulerende energiebelasting. De eerste stap is het bieden van ruimte om hiermee te experimenteren.

Een stap naar de echte energiebelasting

Deze aanpassing op de belastingwetgeving voor energie is klein vergeleken bij de werkelijke aanpassing die nodig is: namelijk het verwerken van de milieueffecten van het energiegebruik in de prijs. Dat kan en wordt op Europees niveau ook besproken. Door de CO2 inhoud van het energiegebruik te vertalen in kosten. Hoe meer CO2, hoe meer je betaalt! Dat kan je dan ook nog combineren met de afstand van het transport van de energie. Want via al dat transport heb je kostbare en belastende infrastructuur nodig en ook nog stevige verliezen. Hoe dichter bij je energie wordt opgewekt, hoe lager de transporttarieven. Daarmee zou je definitief een eerlijk krachtenveld krijgen waarin wind, zon en biomassa kunnen concurreren met fossiel. De komende jaren zullen in het teken staan van een lobby voor deze, feitelijk onvermijdelijke, aanpassing van de energiebelasting. Een aanpassing die stevig tijd zal kosten, in een krachtenveld waar grote energieleveranciers veel te verliezen hebben. De beperkte aanpassing van de huidige wetgeving om cooperatieve opwek laag te belasten is daarmee een kleine stap in de goede richting.

Professioneel lobby traject

Er zijn al wat pogingen gedaan om de wetgeving aan te passen. Gedeeltelijk zijn ze ook gelukt, want voor Verenigingen van Eigenaren is er licht aan de horizon, hoewel de goedkeuring van de tweede kamer nog steeds niet vertaald is in concrete maatregelen. Om tot een wetswijziging te komen, desnoods met een relatief beperkte experimenteerruimte, is een echte bundeling van krachten en een goede analyse van vragen en eventuele weerstanden nodig. 

Dit gebeurt nu. Initiatieven van diverse partijen worden gebundeld, onderzoeksvragen wordt verzameld en de sleutelpersonen in de politiek worden betrokken in een gezamenlijke zoektocht zodat een meerderheid in het parlement zeker wordt.

Afgelopen week kwamen de Grote 32 gemeenten, de Grote 4 gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en VNG bij elkaar voor afspraken over hun lobby traject. Daar werd besloten deze thematiek uit te werken voor een gemeenschappelijke inspanning. Organisaties als het Klimaatverbond en Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling pakken coördinatie op, sluiten die kort met netwerken van lokale initiatieven als e-decentraal. De klimaatambassadeurs, bestuurders die mede de Lokale Klimaatagenda opstellen, maken zich sterk voor het onderwerp. Een netwerk van duurzame bestuurders zorgt voor een achterban van een brede politieke afkomst, om zeker te zijn van de politieke breedte die nodig is om het voorstel door het parlement te laveren. Tenslotte wordt afstemming gezocht met de grote milieu-organisaties en hun lobbyisten om met elkaar een transparant traject in te zetten waardoor we met elkaar het resultaat bereiken dat nodig is.

Daarmee zetten we, gezamenlijk, in op een doorbraak voor collectieve opwek van duurzame energie.

Gisteren sprak ik uitgebreid met mijn Nijmeegse collega over lokaal klimaatbeleid. “Denk je dat we, met al onze inspanningen, grootschalige klimaatverandering kunnen voorkomen?”, vroeg hij. We waren het er allebei snel over eens dat dit een illusie is. Omdat de verandering van het klimaat een vertraagde response is op emissies van broeikasgassen: de verandering die we nu waarnemen het effect is van emissies van 20 tot 30 jaar geleden. Het klimaatsysteem is traag. Ons gedrag beïnvloed de wereld van onze kinderen. Dus als wij aan een knop draaien, dan is een groot deel van het effect pas over 20 of 30 jaar voelbaar! Onze invloed is ook marginaal omdat we als lokale partijen maar weinig in de melk te brokkelen hebben. Als onze emissies dalen… wordt dat teniet gedaan door stijging elders. Tenslotte hebben we ook nog te maken met een handelssysteem in broeikasgassen. Als wij, in Lochem en Nijmegen, onze emissies radicaal laten dalen, dan legitimeert dat anderen, zoals kolencentrales, om hun emissies te verhogen. Want Nederland heeft een verplichtingenkader waarbinnen ze beweegt. Rede om dan maar rustig aan te doen met lokaal klimaatbeleid?

Met de smalle blik van een milieukundige die op zoek is naar directe effecten misschien wel. Die blik is ook de oorzaak van het bovenstaande dilemma. Duurzaamheid is een breed en vol begrip is waarin de economische, ecologische en sociale dimensies in samenhang opereren met oog op de lange termijn (de volgende generaties) en onze buren (internationaal). De economie van duurzame ontwikkeling is dus zeker even belangrijk als de ecologie.

Stijgende kosten en uitstroom kapitaal

Het is niet zo moeilijk om je voor te stellen hoe de samenleving over tien a twintig jaar in diepe problemen zit door afhankelijkheid van stijgende energieprijzen. Er is geen twijfel over de schaarste, zeker als ze gecombineerd wordt met schaarste van schone lucht en de CO2 effecten worden meegerekend in de prijs van onze energie. Het zal nog even duren, voordat dit gebeurt. Maar het is onvermijdelijk en de Europese processen zijn al vergaand in beweging om dit af te dwingen. De energierekening van onze lokale samenleving, in Lochem, zal ongeveer 3 miljoen Euro (zonder transportkosten) per jaar zijn. Je hoeft geen wiskundige of econoom te zijn om te bedenken dat dit over 10 tot 20 jaar een aantal malen over de kop gaat. Op zich is het opvangen van deze prijsstijging al een enorme klus. De effecten op de vaste lasten van mensen, zo laten recente berekeningen van o.a. Nibud zien, zijn enorm.

Dat geld stroomt onze lokale economie uit. Maar heel weinig van deze geldstroom wordt lokaal terug geïnvesteerd. Onze lokale economie is natuurlijk zo lek als een mandje. Dat verlies aan koopkracht door de energierekening brengt ons in een lastige situatie: we hebben bijvoorbeeld stevig wat geld nodig om te investeren in bestaande woningen om ze energiezuinig te maken. Maar met dalende koopkracht ontbreekt dit kapitaal. Banken en beleggers willen wel instappen, maar tegen hoge rentes en rendementen, waarmee de kapitaalvoorziening dus leidt tot een versterkte geldstroom naar buiten toe. Esco’s, financiele voorzieningen die betaald worden uit de efficiency winsten van besparingen, zijn onvoldoende om in bestaande bouw voldoende financieringskracht te vinden voor de noodzakelijke renovatie naar duurzaamheid.

Centrifugale en centripetale krachten

In een centrifuge draait alles naar buiten toe. Onze samenleving zit in dat systeem. De krachten zorgen ervoor dat de meeste antwoorden binnen het systeem leiden tot uitstroom van kapitaal. Dat is natuurlijk ook niet zo gek, want daar is het systeem ook voor gebouwd. Kenmerk, naast de uitstroom van kapitaal, is een fragmentatie van activiteiten en processen. Een gemis aan samenhang, verlies van identiteit, steun op individueel consumentisme dat de centrifuge aan drijft. Een ander kenmerk is dat productiemiddelen, zoals grond en de bedrijven, sterk in handen komen van gecentraliseerd privaat kapitaal buiten onze gemeenschap. Recent werd ik verrast door het feit dat een groot deel van de agrarische grond in Lochem op die manier al belegd is.

Centripetale krachten zijn tegengesteld daaraan. Die trekken naar binnen toe, vormen een verbindende kracht. Je ziet samenhangende en complexe systemen ontstaan die gekenmerkt worden door lokaal eigendom en lokale identiteit. Een belangrijk kenmerk is dat kapitaal lokaal geaccumuleerd en geherinvesteerd wordt. Processen binnen dat systeem zijn als synergetische netwerken met elkaar verbonden. De ene impuls, leidt tot veelvuldige impulsen naar binnen toe. Een belangrijk kenmerk is dat de productiemiddelen sterk in handen zijn van de lokale partijen en dat vreemd kapitaal slechts wordt aangetrokken om processen in beweging te krijgen ten bate van lokaal geformuleerde doelen.

In een dynamisch systeem zijn centripetale en centrifugale in grote lijnen in evenwicht. Daardoor blijft een systeem stabiel, anders schiet ze uit de baan en fragmenteert in een crisis, of slaat geheel naar binnen… naar een statische situatie waar bijvoorbeeld alle innovatie verdwijnt. Dynamiek is in de economie een dimensie die wezenlijk is. Soms zeggen ze dan wel: “Stilstand is achteruitgang”. Wat daarmee bedoeld wordt is niet altijd duidelijk. Maar het klopt, dat innovatie een belangrijke motor van de economie is. Die vereist een zorgvuldig evenwicht tussen de krachten naar binnen- en naar buiten toe.

Bijvoorbeeld zonne-energie

Een goed voorbeeld is misschien wel de zonne-centrale Armhoede. We zijn in staat, als lokale samenleving, om voor een belangrijk deel in onze eigen energiebehoefte te voldoen met zon en andere oneindige bronnen. Dat kunnen we nu al aantonen. In Lochem ligt een voormalige vuilstort, die zonder meer een productieruimte heeft voor 4 a 5 Megawatt geïnstalleerd vermogen.

In het huidige systeem is het nog heel lastig om zo’n zonne-centrale van de grond te krijgen. Nationale belastingwetgeving discrimineert een dergelijk initiatief. Waar alle consumenten, leden van LochemEnergie, collectief een groot bedrijf vertegenwoordigen (en ook eigenaar zijn, namelijk LochemEnergie), worden ze toch beschouwd als ‘kleingebruikers’ in de belastingwet en moeten maximale energiebelasting betalen. De grootverbruikers in onze gemeente betalen zo weinig voor hun energie, dat duurzame energie nog niet loont. Dus… we kunnen voor onze bewoners noch voor onze bedrijven voor een redelijke prijs zonne-energie leveren vanuit onze centrale.

Zo is het systeem ingericht, met als effect dat geldstromen van onze burgers en bedrijven niet naar LochemEnergie gaan, maar naar grote partijen in Europa. En dat heeft weer tot gevolg dat het vermogen tot herinvesteren in de Lochemse samenleving alleen maar daalt, zeker naarmate energieprijzen stijgen.

Rijksfinancien

Dé argumentatie voor dit lekke systeem is dat ons Rijk inkomsten zal missen als de regulerende energiebelasting anders wordt ingericht. Stel je voor dat lokale initiatieven als LochemEnergie werkelijk de lokale markt zullen bepalen. Op zich is die zorg bemoedigend. Want blijkbaar is die potentie er, anders zou de weerstand niet zo groot zijn. Tegelijk is die zorg typisch een fenomeen van een gefragmenteerd denkende overheid. Een overheid die inkomsten ziet via energiebelasting, maar zich niet beseft dat haar economie structureel een zodanig lek vertoond dat ze kracht verliest in plaats van wint en daarmee een structureel veel groter financieel risico veroorzaakt. Sterker nog… door de herinvestering van de vele miljoenen binnen Lochem zal het financieel rendement voor het Rijk, via BTW en andere belastingafdrachten, eenvoudig het verlies aan inkomsten van de energiebelasting goed maken. Het wordt tijd om dit eens concreet in een berekening neer te zetten.

Systemische uitdaging

1. Duurzame ontwikkeling is dus niet zo’n ‘containerbegrip’ als sommigen veronderstellen. Het is een heel politiek en systemisch begrip. Dat maakt het ook zo spannend. Als we weerstand ontmoeten, in de verandering van centrale systemen (zoals de verandering van het belastingsysteem) dan kunnen we vermoeden dat we op de goede weg zijn. Het besef dat dit de werkelijke uitdaging is, is belangrijk. Want anders denken we nog dat we met projecten rond energiebesparing en duurzame energie het klimaatvraagstuk kunnen aanpakken. Dat is een illusie en leidt tot valse verwachtingen en teleurstelling. Deze activiteiten zijn slechts bouwstenen in een samenhangend verhaal dat duurzame ontwikkeling heet en vooral gaat over sociaal- economische processen en systeemverandering.
2. Een tweede conclusie is dat je als lokale overheid heel bewust moet bijdragen in de versterking van de centripetale krachten. Dat betekent bijvoorbeeld dat je ervoor moet zorgen dat productiemiddelen zo veel mogelijk in lokaal eigendom komen en blijven. Kenmerkend voor de actuele discussie rond duurzame energieproductie is dat we veel investeerders zien. Van energie- tot afvalbedrijven, die dolgraag het productief vermogen aan zich willen trekken. Dat is natuurlijk prachtig. Want het gaat toch om het ‘resultaat’, namelijk duurzame energieproductie? En daar gaat het dus fout. Want tegelijk moet die duurzame energieproductie leiden tot lokale rendementen, een structurele influx van gelden die lokaal geherinvesteerd worden in nieuwe productie duurzame energie, duurzame renovatie bestaande bouw, dorpshuizen en trapveldjes. Investeerders moeten op hun plek gehouden worden en het vraagt een stoere overheid om dat voor elkaar te krijgen.  

Maandag 1 augustus 2011
Vanaf april 2012 vaart een multifunctioneel, elektrisch aangedreven schip over de Utrechtse wateren. Maandag 1 augustus 2011 tekent de gemeente de opdracht voor de bouw van een emissievrij ‘multi purpose vessel’. Dit nieuwe schip neemt het werk over van de huidige vuilnisboot, maar kan meer: aan boord kliko’s legen, tegelijk glas, papier en restafval meenemen en extreem lange of zware vracht vervoeren.

Het schip vaart straks zeven dagen per week voor al het vervoer over water van en naar de binnenstad van Utrecht.

Sinds anderhalf jaar heeft de gemeente, als eerste ter wereld, een elektrisch aangedreven vrachtschip, de zogenoemde bierboot. Daar komt nu een tweede exemplaar bij. Waar de bierboot vooral dranken- en horecagroothandels onder zijn klanten mag rekenen, kan het nieuwe schip ook goederen vervoeren voor particulieren en ondernemers. Door de slimme en unieke inrichting van het interieur, waardoor verschillende afvalstromen dagelijks tegelijk kunnen worden opgehaald, blijft er tijd en ruimte over om het schip in te zetten voor derden. Voor bijvoorbeeld verhuizingen, verbouwingen en groot materiaal zoals big bags. Dit scheelt vrachtverkeer in de historische binnenstad en daarmee CO2-uitstoot.

Slimme inrichting
Het nieuwe vrachtschip meet zestien bij ruim vier meter. Dat is vier meter langer dan de huidige vuilnisboot. Waar bij de oude boot het restafval los of in vuilniszakken in het open ruim gestort wordt, werkt het nieuwe schip met kliko’s. Met dezelfde hefboomtechniek als op vuilnisauto’s worden deze geleegd in afvalcontainers, vergelijkbaar met de ondergrondse containers in de stad. Acht uitneembare containers van ieder drie kuub herbergen tegelijk de aparte afvalstromen. In het schip passen ook 26 rolcontainers of 24 koel/vriescontainers. Met een eveneens elektrisch aangedreven kraan kan de boot ook vracht van en naar straatniveau in en uit de boot takelen. ‘s Nachts laadt de accu op voor de volgende dag. Vuyk Engineering uit Rotterdam is verantwoordelijk voor het unieke, speciaal op Utrecht toegepaste ontwerp. Scheepswerf Bocxe uit Delft heeft de bouwopdracht gekregen.

Europees voorbeeld
De gemeente Utrecht vindt het belangrijk om in dit soort duurzame transportmiddelen te investeren. Deze emissievrije boot draagt bij aan een betere luchtkwaliteit en leidt tot efficiënter goederenvervoer in de binnenstad. Daarom zijn de extra kosten voor de elektrische aandrijving mede gefinancierd uit het Actieplan Goederenvervoer van de gemeente Utrecht. Europese subsidie krijgt Utrecht via het project Connecting Citizen Ports 21. De Provincie Utrecht, de gemeente Utrecht en de gemeente Nieuwegein werken hierin samen met binnenhavens in België, Frankrijk, Duitsland en Zwitserland. Het ontwerp van het Utrechtse ‘multi purpose vessel’ kan voor deze steden als voorbeeld dienen voor het optimaal en duurzaam vervoeren van goederen in historische binnensteden. 

Afgelopen week heb ik twee bijeenkomsten bijgewoond namens Strukton. De eerste was de Innovatie-Estafette 2011 in de Van Nelle fabriek, georganiseerd door de Club van Maarssen. De tweede de Toekomstdag van ISDuurzaam.

Innovatie Estafette

De Innovatie Estafette was de officiële ondertekening van een van de Green Deals waar Strukton bij betrokken is, te weten de Green Deal Duurzaam Beton. Een initiatief waarin bijna twintig partijen in de Nederlandse bouwwereld samenwerken in het Programma verduurzaming betonketen. Van productie tot toepassing en hergebruik zal gewerkt gaan worden aan vergaande verduurzaming van de gehele betonketen. Het bijzondere aan het Programma verduurzaming betonketen is dat het alle schakels in de Nederlandse betonketen behelst en niet alleen gaat over het product beton, maar ook over betonnen constructies. Wat meteen ook duidelijk maakt dat mijn indruk van eerder dit jaar dat de betonsector behoudend zou zijn bijstelling behoeft. Tijdens een goed bezochte workshop over de Green Deal Duurzaam Beton pakte de asfaltsector de uitdaging op om ook die keten gezamenlijk nog een stap verder te verduurzamen.

De opzet van de beursvloer vond ik zelf geslaagd. Geen muurtjes, geen schotjes, waardoor het makkelijk ronddwalen was van de ene naar de andere stand. Waarbij ik weer een hoop nieuwe indrukken en kennis heb opgedaan. Een tweetal gesprekken zijn me in het bijzonder bijgebleven. De een was met een vertegenwoordiger van de Stichting Vernieuwing Bouw over drempels voor vernieuwing en over verantwoordelijkheid nemen voor een ondersteunende rol (klinkt wazig en is ook nog niet geheel uitgekristalliseerd in mijn hoofd). Het andere gesprek was met bestuursleden van de Stichting Gelijkspanning. Een stichting die de aanleg van openbare gelijkstroom netten promoot in Nederland. Bijzonder, want alle elektriciteit uit het stopcontact in Nederland is wisselstroom. Zelfs nu steeds meer apparaten (van led-verlichting en laptop tot zon pv en wkk) gelijkstroom verbruiken en opwekken. Ook een stukje meerijden in een tot elektrische auto omgebouwde Volkswagen Golf met een range van 200 kilometer was een bijzonder leuke ervaring.

Toekomstdag

De Toekomstdag was georganiseerd door ISDuurzaam. De dag was bedoeld om professionals binnen overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en politiek met elkaar te verbinden. Gelet op het gemengde gezelschap was dat goed gelukt. Zelf zat ik bij de ronde tafel duurzaamheid, waar onder andere ook Raymond Steenvoorden, lid van de Raad van Bestuur van Strukton, aan deelnam.

Tijdens de ronde tafel ging het veelvuldig of systemen en systeemfouten. Variërend van de grote nadruk die de Nederlandse overheid legt op laagwaardige toepassingen van biomassa, zoals energie-opwekking, in plaats van te focussen op hoogwaardige inzet van biomassa, tot de hindernissen die je ondervind als je een decentraal energiebedrijf probeert op te zetten. Op de vraag van een van de aanwezigen welke systemen de sprekers bedoelde volgde het antwoord: systemen bestaan niet, er bestaan alleen maar mensen. Wat het dan weer extra jammer maakte dat er veelvuldig gezocht werd naar oplossingen buiten de eigen cirkel van invloed, zoals aanpassing van ‘het systeem’ door ‘de overheid’. Waardoor de sessie af en toe aanvoelde als overheidsbashing, ongeacht of dat terecht is vind ik het weinig out of the box.

Voor de overheid geldt echter hetzelfde als voor het systeem: ze bestaat niet. Er bestaan alleen personen die al dan niet volgens de (ongeschreven) regels van het systeem handelen. Terecht werd tijdens de discussie de uitdaging neergelegd om de connectie te leggen met individuele mensen in het systeem.

Twee mooie ideeën die daarbij naar voren kwamen waren:

1. Bel je pensioenfonds en vraag ze minstens 50% van je pensioengeld in duurzaamheid te investeren. Als dat volgens hun financieel niet uit kan is het de vraag wie dan over 30 jaar de rekening betaalt voor ellende die we nu veroorzaken.
2. Neem in je eigen werkafspraken voor 2012 een SMART geformuleerde duurzame daad op. Het voorbeeld kwam van IBM Nederland, waar dit sinds een aantal jaar gebeurd. Je duurzame daad kan variëren van vrijwilligerswerk tot het ontwikkelen van een duurzamer alternatief voor een bestaande business case.

Gaandeweg de dag kwam ik er ook achter dat Strukton via de Green Deal Rotterdam: Halvering CO2 emissie bij nog een Green Deal betrokken is. Daar ga ik over een paar weken hopelijk meer over leren, als ik een van de zwembaden waar Strukton actief is mag bezoeken.

Tijdens de borrel na afloop van het officiële programma heb ik nog een aantal erg leuke/interessante gesprekken gehad. Een van de interessante dingen die ik opving is dat solar as a service er nu echt aan zit te komen in Europa. Nu maar hopen dat de Nederlandse particuliere markt interessant genoeg is voor bedrijven die daar actief in willen worden. Zo ja, ik heb een schuin dak dat ligt op het zuid/zuid-oosten en het is beschikbaar… (hint

Ongemerkt consumeren we er vrolijk op los. De mobiel wordt ‘gratis’ vervangen na twee jaar, goedkope kleding vindt gretig aftrek en ik verwacht over niet al te lange tijd, als offensief tegen de Partij voor de Dieren, een wetsvoorstel waarmee een lekker stuk beest bij het dagelijkse diner, tot grondrecht wordt verheven.

 De BBC-film The Human Footprint brengt ons consumptiegedrag heel mooi in beeld. In prachtig Engels wordt verteld hoeveel we consumeren. Tegen de tijd dat het de leeftijd van twee-en-een-half jaar heeft bereikt, is de CO2 voetafdruk van een Westers kind net zo groot als die van een volwassene in Afrika.

 800 jaar

Het decor van de film is een oud Engels kasteel. De oprijlaan staat vol flessen melk, de consumptie in een heel leven. Een defilé van koeien, varkens, kippen en ander eetbaar vee wordt afgenomen door een kleuterjongetje en dito meisje. Tegen de tijd dat zij bejaard zijn, hebben ze al dit vlees geconsumeerd. Met condooms, waarvan het life-time verbruik zichtbaar wordt gemaakt door ze met water gevuld in bomen op te hangen als waren het kerstballen, was dit kleuterstelletje er niet geweest. Dat zou een enorme bulk afval hebben gescheeld. Een aantal toiletpotten, uitgestald op het Koninklijke gazonnetje, wordt meer dan passend gevuld met ons lichamelijk afval. Bergen toiletpapier worden doorgespoeld om dat afval van de bips te vegen. En na de toiletgang handjes wassen. Zeep blijft nog 800 jaar in ons ecosysteem. Dat we het even weten.

 En nu ben jij aan de beurt…

Niet langer kijken naar je werkgever, niet langer wijzen naar een overheid. Jij kan ervoor zorgen dat die katoenboer ouder wordt dan 40. Hoe makkelijk is dat? Gewoon, duurzaam katoenen handdoeken halen bij de Hema. De washand kost dan 2 euro in plaats van 75 cent. Maar is dat nou werkelijk zoveel? Probeer eens één kledingstuk van biologisch katoen. De grotere kledingketens strijden inmiddels om de duurzaamste collectie, dus heel moeilijk kan dat niet zijn. Duur zeker niet. Nu betaalt die katoenboer voor jou. Niet in euro’s maar in leefjaren, door het gif dat hij onbeschermd gebruikt. En denkend aan die 800 jaar, is die wasverzachter nou werkelijk nodig?

 Dertig dagen

Dertig dagen is de juiste hoeveelheid tijd om een gewoonte aan te leren of af te leren, zo laat Matt Cutts bij een TED-lezing weten. Kies een reëel doel. En probeer, gewoon voor de lol. Je weet maar nooit: voor je er erg in hebt, doe je iets goeds voor de mensheid.

Het begrip fundamentalisme is rond 1920 ontstaan en had betrekking op behoudende christenen in de Verenigde Staten die protesteerden tegen de evolutietheorie in het onderwijs. Vandaag denken we bij fundamentalisme vooral aan moslims die geweld gebruiken. Zo wordt in de massamedia gesproken over ‘moslimterrorisme’. Een merkwaardig begrip.

Denk aan Noord-Ierland. Was de IRA een vertegenwoordiger van ‘rooms-katholiek terrorisme’? En was het door dominee Paisley gelegitimeerde geweld ‘terrorisme op gereformeerde grondslag’? En gaf de Rote Armee Fraktion in de jaren zeventig in Duitsland uiting aan ‘socialistisch terrorisme’? En recenter: is de Noorse massamoordenaar Anders Breivik een ’christelijk-historische terrorist’?

Hoe absurd het ook klinkt, misschien moeten we dit niet te snel ontkennen. Elk geloof en elke ideologie kent het gevaar te ontsporen. Het kan ons een spiegel voorhouden. Als ideologisch of religieus gedreven mens, balanceer je – als het je tenminste menens is – voortdurend tussen fundamentalisme en relativisme.

Nu kan relativeren beslist geen kwaad. Ook Jezus was een meester in het relativeren (terwijl een groot aantal van zijn volgelingen dat wel eens vergat of vergeet). Jezus relativeerde niet alleen wetten en regels, maar ook het verschil tussen joden en heidenen: de gelovigen en de andersgelovigen in zijn tijd.

Deze kritische (profetische) boodschap – die haaks staat op de menselijke neiging om te denken in termen van ‘wij’ en ‘zij’ – tref je ook aan in de Joodse Bijbel (voor christenen: het Oude Testament). Daarin wordt in talloos veel verhalen verteld dat juist een buitenstaander (denk aan de prostituee Rachab) of een underdog (denk aan de herdersjongen David) een cruciale rol speelt om toekomst mogelijk te maken. Moraal van het oeroude verhaal: zonder de inbreng van vreemdelingen en rare snuiters geen heil voor ’het volk van God’ en uiteindelijk de hele schepping.

Jezus én de joodse traditie waaruit hij voort is gekomen: de appel valt niet ver van de boom. De les die de joodse en de christelijke traditie ons voorhoudt, vertelt dat we de wereld niet zomaar mogen opdelen in gelovigen versus ongelovigen, in ‘wij’ versus ‘zij’. Het bijbels geïnspireerde geloof dat God (‘de Levende’) onze menselijke fixaties wil openbreken, kan mensen behoeden om fundamentalist te worden, of aanhanger van een politieke leider die alles zwart-wit presenteert. Zo blijft (of wordt) de Bijbel voor mensen een bron van vrede en humaniteit. Misschien moeten juist ook gelovigen zelf veel meer oog krijgen voor deze rode draad van humaniteit en grensoverschrijding in hun heilige boeken.

Worden we daarmee allemaal liberale relativisten? En hoe verstandig is relativisme in een wereld van ongebreideld kapitalisme, ecologische crisis en groeiende private rijkdom die gepaard gaat met publieke armoede? Nee, niet alleen fundamentalisme maar ook relativisme is gevaarlijk: gemakzucht en onverschilligheid die vaak conservatief van aard is (denk aan de dominante stromingen binnen CDA en VVD) maar zich soms ook progressief voordoet.

Voorzichtigheid troef, aangevuld met wat symboolpolitiek om ‘vreemde rituelen van achterlijke gelovigen’ aan te pakken. Dat is de dood in de pot. Daarom zijn passie en compassie zo hard nodig in de politiek. Praat niet langer over normen (nieuwe verboden voor minderheden onder het mom ‘Doe toch eens normaal man’). Nee, bedrijf liever politiek vanuit inspirerende en dieper liggende waarden.  

Als dat gebeurt kunnen relativisten zich weer laten aanspreken door politieke partijen met een herkenbaar politiek fundament. En mensen die vatbaar zijn voor fundamentalisme en xenofobie kunnen hun gevoelens van onbehagen dan hopelijk weer wat relativeren. Niet 150 boerka dragende vrouwen in Nederland zijn het grootste maatschappelijk probleem, wel het feit dat jonge migranten minder kansen hebben op de arbeidsmarkt en dat de aarde opwarmt door CO2-uitstoot. Ja, vooral dát zou niet langer gerelativeerd moeten worden! 

Gooi daarom de joodse en christelijke traditie niet te grabbel zodat populisten als Wilders ermee aan de haal gaan. Of zodat conservatieven – denk aan het CDA - deze waardevolle inspiratiebronnen voor hun eigen politieke karretje spannen. Het ‘geroepen zijn’ om bruggen te bouwen en mee te werken aan de ‘voltooiing van de schepping’ is immers bij uitstek een opdracht voor groene en linkse politiek.

‘Greenwashing’: net doen of je groen bent omdat groen winstgevend is. Veel bedrijven maken zich er schuldig aan: pronken met een piepklein CO2-winstje en ondertussen de andere kant op kijken voor de grote verspillers. ‘Groene’ flesjes cola, ‘bio-katoen’-kleren (eh… minder dan 5% als je goed kijkt), van die dingen.

En wat al te verwachten was: ook ons kabinet wast groener dan groen met de zgn. Green Deal. Ok, even iets minder azijn: het is een verzameling mooie plannen. Maar helaas, niets nieuws onder het zonnepaneel. De plannen bestonden al, voor een groot deel bedacht door bedrijven die wel zien dat echte duurzaamheid ook winstgevend is.

Alleen de regeringspartijen zijn tevreden. Logisch. De PVV neemt meteen afstand, de ‘deal’ is geen gedoogonderwerp. Wilders giftwitterde meteen over zijn weerzin tegen windmolens. Bosma was kennelijk even op vakantie, het was een krachteloze poging tot metafoor, gepruttel in de twittermarge. Maar ach… van de overheid moeten we het toch niet hebben. Gepruttel in de financiële marge. Zeker nu in de crisis, blijkt dat het loont om verder te kijken dan de neus lang is. Ook langer dan de Pinokkio-neus van ons ‘groene’ kabinet.