“Toen het kabinet aantrad, werd gezegd dat de wet snel moest worden ingevoerd en dat er dus geen tijd was om de raad om advies te vragen. Nu zijn we anderhalf jaar verder en nog steeds is de wet niet rond. Daar zou de SER een rol kunnen spelen.”

Aldus Alexander Rinnooy Kan gisteren bij zijn afscheid als SER-voorzitter over de Wet werken naar vermogen. Het was een voorbeeld waarmee hij illustreerde dat het kabinet geneigd is een solokoers te varen. Rinnooy Kan is niet iemand die bekend staat om ongenuanceerde, impulsieve standpunten. Wat hij signaleert is een breder fenomeen.

Ook de Raad van State wordt vaker genegeerd dan haar lief is. Inzake dubbele paspoorten. Inzake minimumstraffen. Inzake de AOW. Inzake gokbeleid. CPB, talk to the hand. Woningmarktdeskundigen kunnen de pot op, want afspraak is afspraak. Het begint toch een beetje op te vallen. Dit kabinet heeft geen advies nodig.

Het zou natuurlijk zo kunnen zijn dat het kabinet Rutte bewust alle adviezen negeert, vanuit een visie op de samenleving waarin geen plaats is voor het poldermodel of voor deskundigen, die immers doorgeleerd hebben en daarom elitair zijn. Te vrezen valt echter dat het een vorm van autisme is, een gebrek aan empathie dat zich vertaalt in een manisch vasthouden aan het eigen gelijk, misschien zelfs tegen beter weten in. Dat zou allicht die eeuwige, haast neurotische grijns van de premier verklaren. (sg)

Afgelopen donderdag bracht het Centraal Planbureau een korte termijn raming uit van de Nederlandse economie en overheidsfinanciën. In de titel van het persbericht lees ik “Voorzichtig herstel economische groei na 2012″. Ik ben eens in de cijfers(PDF) gedoken en ontdekte dat het CPB geen enkel idee heeft van de olieprijs en de invloed van de [...]

Hoewel het CPB nog niet overtuigd lijkt te zijn van het feit dat de mens op korte tegen de grenzen van het ecosysteem van de aarde aan begint te lopen (getuige het zinnetje “Belangrijker nog is dat het huidige niet-groene model van groei op de (zeer?) lange termijn niet houdbaar is” in een recente policy brief over groene groei), ben ik van mening dat natuur schaars is en dat de EHS waardevol is voor Nederland. Die mening deel ik met de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen (zie dit artikel in Trouw). Onder de titel ‘Groene Groei, investeren in biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen’ pleit de Taskforce voor een omslag naar een economie die gebaseerd is op de draagkracht van de aarde. Daarvoor moeten we in 2020 biodiversiteitverlies tot staan gebracht zijn en in 2030 onze ecologische voetafdruk zijn gehalveerd.

Vandaar dat ik afgelopen weekend 5 bomen heb aangeschaft als groeiend verzet tegen de kaalslag van het Nederlands natuurbeleid. De laatste keer dat ik dat heb gedaan ging het om 2 bomen voor het Bulderbos van Milieudefensie. De actie Groeiend Verzet is met meer dan 20.000 bomen inmiddels een groot succes en de plantdag is aankomende zaterdag. Zelf kan ik er helaas niet bij zijn (wat dat betreft is er weinig verandert sinds het Bulderbos De actie loopt nog steeds, je boom koop je hier.

De cijfers liegen niet, het CPB levert in zijn kortetermijnraming op de meeste economische kerncijfers een duidelijk verhaal: Nederland zit alweer in een recessie. In de Rijksbegroting voor het komend jaar is rekening gehouden met een economische groei van een magere 1%. Het CPB geeft in het vooruitblik een krimp over 2012 van 0,5%. Kortom, er vallen gaten (4,1%) in de begroting van De Jager en

Ai! Het CPB heeft weer eens wat cijfers losgelaten. En wat blijkt? Nederland zit volop in de recessie. Het zat er natuurlijk al dik aan te komen dat het begrotingstekort de grens van 3% zou overstijgen, maar nu is het officieel. De afgelopen weken werd al druk gespeculeerd waar ons conservatieve kabinet allemaal nog meer op zal gaan bezuinigen. Welke linkse hobby zullen we nu eens onderuit schoffelen?

Als bijna vanzelfsprekend begint met deze weinig geruststellende voorspellingen ook het magische h-woord weer rond te zingen op het Binnenhof. De aftrek-die-niet-genoemd-mag-worden wordt heel langzaamaan een wat minder heilig huisje binnen de gelederen van VVD en CDA. Geert Wilders is het daar natuurlijk niet mee eens. “De PVV zal knokken als een leeuw voor de belangen van Henk en Ingrid!” Als dat echt waar was, had Geert Wilders de hypotheekrente allang afgeschaft, maar vooruit. Het behoud van laaggeschoold electoraat schrijft nu eenmaal voor dat je geen dingen roept die goed voor ze zijn. SBS6 kijkend Nederland wil naar de mond gepraat worden, het liefst met vuigheid en volume.

Toch wordt de kans dat het kabinet zich aan beperking van de hypotheekaftrek gaat wagen (of branden) sluimerend groter. Jan Kees de Jager gaf te kennen dat hij liever ging hervormen dan bezuinigen, en Maxime Verhagen sprak uit dat wat hem betreft ook in heilige huisjes de dakkapel kan gaan lekken. Binnen de VVD wordt minder luid gespeculeerd over aanpassing van de aftrek, maar ook daar zijn prominente en minder prominente leden aanwezig die beginnen te twijfelen aan de houdbaarheid van de regeling.

Terecht overigens,  die hele hypotheekrenteaftrek kost Nederland klauwen met geld – jaarlijks zo’n twaalf miljard euro. We zijn niet voor niets de enige met zo’n belachelijke, belastinggeld slurpende regeling. Over verkwisting van de centjes van Henk en Ingrid gesproken! Het hele doel van de aftrek – starters op weg helpen met de koop van hun eerste huis – wordt allang niet meer bereikt. Starterwoningen zijn door de regeling de afgelopen decennia alleen maar duurder geworden. De huizenmarkt zit hartstikke op slot, en dat is mede dánkzij de hypotheekrenteaftrek.

Of het nu de hypotheekrenteaftrek wordt, ontwikkelingssamenwerking, of een andere ‘ombuiging’, het kabinet moet in februari met maatregelen komen. Implodeert het kabinet met gierende ruzies over ontwikkelingshulp tussen Geert en de CDA-dissidenten? Laat Geert Wilders na een hoop gebrul zijn marionettenkabinet toch weer gewoon zitten? Zal de PvdA daarvoor haar slappe knieën weer lenen door het kabinet aan een meerderheid te helpen? Of trekt een van de regeringspartijen de spreekwoordelijke stekker eruit? Het jaar 2012 wordt vast een prachtig politiek jaar. En dat magische h-woord? De afschaffing daarvan is enkel een kwestie van tijd…

Bezorg huiseigenaren wat meer schuld met minder energieverbruik, dat is de strekking van de oproep die de banken (verenigd in het ‘Beraad Groenfondsen’ van de Nederlandse Vereniging van Banken) en bouw-, installatie- en energiebedrijven samen aan de ministers Verhagen en Donner deden. De bedrijven willen dit vormgeven in een Green Building Deal. Tegelijkertijd begint ook De Nederlandse Bank wakker te worden en zich zorgen te maken over de verhouding tussen de gemiddelde waarde van het huis en de hoogte van de hypotheekschuld. Uiteraard heeft de uitspraak van Knot de gebruikelijke kommer en kwel reacties opgeroepen in de media.

Green Building Deal

Vorige week hebben de banken, bouw-, installatie, en energiebedrijven een plan gelanceerd om bestaande woningen te verduurzamen. Kern daarvan is dat installateurs en bouwers de maatregelen uitvoeren en dat banken dat financieren via de fiscale groenregeling. De maatregelen betalen zich terug door een lagere energierekening en door gebruik te maken van de fiscale groenregeling betaalt de huiseigenaar een lagere rente.

Het voordeel voor de huiseigenaar is dat zijn woonlasten gelijk blijven, terwijl  de energierekening daalt. Bovendien zijn energiezuinigere woningen meer in trek en behouden ze in een dalende markt beter hun waarde dan energieslurpers. Het nadeel van het plan voor huiseigenaren is dat ze met nog hogere schulden worden opgezadeld.

Het voordeel van het plan voor banken is dat de huizen (onderpand voor een enorme berg hypotheekschuld) hun waarde behouden en dat ze een goede (en relatief veilige) bestemming hebben voor het aangetrokken spaargeld. Voor installateurs en bouwbedrijven levert het werk op. Waarom de energiebedrijven meedoen weet ik niet, mogelijjk dat ze bang zijn voor verplichtingen uit het Haagse?

De sluipende hypotheekcrisis

Zowel Trouw (Huizenbezitters, pak uw tent en Occupy het Binnenhof, pagina 17 papieren editie 5-11-201) als Sargasso beschrijven goed wat het huidige probleem van de huizenmarkt is. Door de hypotheekrenteaftrek lossen Nederlands weinig van hun lening af. Dat maakt de Nederlandse banken bij een dalende huizenmarkt of bij gebrekkig vertrouwen tussen banken onderling kwestbaar. Nederlandse banken verstrekken hoge hypotheekleninge, waar weinig spaargeld tegenover staat. Het gat wordt door banken afgedekt door een beroep te doen op andere financiers. Door het gebrek aan vertrouwen tussen banken wordt dat moeilijker. Tegelijkertijd wordt het onderpand door de dalende huizenprijzen minder waard. Dat zorgt voor problemen op de balans van banken, die sinds de vorige crisis van 2008 nog steeds niet allemaal uitblinken van degelijkheid.

Het voorstel van Arjen Siegmann om de hypotheekrenteaftrek af te schaffen in combinatie met compensatie en verplichte aflossing van de hypotheekschuld zou dit probleem aanpakken.Huiseigenaren krijgen een lagere schuld en banken zien de verhouding tussen hypotheeklening en onderpand verbeteren. In het voorstel van Siegman is de hoogte van de compensatie afhankelijk van het moment van aankoop (hoe langer geleden, hoe lager de compensatie). De financiering hiervan kan de overheid doen via de kapitaalmarkt.

Het CPB heeft eerder al voorgesteld om de huidige hypotheekrenteafrek te vervangen door een aflossingsaftrek. Zelf heb ik in 2008 voorgesteld om de hypotheekrenteaftrek te koppelen aan vergroening van je huis. Dat was behoud van werkgelegenheid voor de bouw- en installatiebranche en tegelijkertijd kon de overheid haar doelstellingen voor energiebesparing in de gebouwde omgeving dichterbij brengen.

Creatief combineren

Inmiddels zijn de marktomstandigheden fors gewijzigd en zijn mensen voorzichtiger met investeren in hun huis. Of preciezer gezegd: ik wil mijn huis graag verder vergroenen, maar ik ben niet bereid me dieper in de schulden te steken. Zelfs niet als ik via een Green Building Deal goedkoop kan lenen. Daarom zie ik meer in een combinatie van de Green Building Deal en het voorstel van Arjen Siegman.

Schaf de hypotheekrenteaftrek af of geef mensen de keuze om de hypotheekrenteaftrek in één keer op te nemen. In beide gevallen mag het geld maar voor 2 zaken gebruikt worden: aflossen van de hypotheekschuld of verduurzaming van de woning. Het deel van de eenmalige uitkering dat mensen willen gebruiken voor verduurzaming van de woning wordt op een bouwdepot gestald. Waarna de huiseigenaar 12 maanden krijgt om een plan van aanpak te maken om te komen tot verduurzaming van de woning. Een meetbaar deel daarvan is het Energieprestatie Certificaat (EPC). Dat is niet perfect, maar beter dan niks. Een andere mogelijkheid is afgaan op het gas- en elektriciteitsverbruik. Die zijn tenslotte ook bekend door de via het energiebedrijf afgedragen energiebelasting.

De groenbanken komen in zicht als blijkt dat zij een lagere rente bieden dan de hypotheekrente. Een huiseigenaar zal er op dat moment namelijk voor kiezen om zijn hypotheekschuld verder af te lossen en een nieuwe lening af te sluiten bij een groenbank. De verlaging van de energierekening zal in beide gevallen gebruikt  Welke wijze van financiering ook gekozen wordt.

Het voordeel van de huiseigenaar: een lagere hypotheekschuld, die vooral voor mensen die recent gekocht hebben onder de waarde van de woning zal komen te liggen. Daarnaast krijgen huiseigenaren de (financiële) mogelijkheid om hun energierekening verder omlaag te brengen, met de bijbehorende comfortvoordelen.

Het voordeel voor de bank: de verhouding tussen hypotheeklening en onderpand wordt beter. Waardoor het makkelijker wordt om financiering van elders aang te trekken. Bovendien wordt de balans van banken versterkt door de aflossingen, waardoor ze minder kapitaal hoeven aan te trekken om aan de kapitaalseisen van toezichthouders te voldoen.

Het voordeel voor de overheid: een eind aan de hypotheekrenteaftrek met kansen op forse energiebesparing in de gebouwde omgeving. En mogelijk zelfs een stukje duurzame energieopwekking. In beide gevallen komt het doel van 14% duurzame energie in 2020 weer een stukje dichterbij (en dat door afschaffing van subsdie…).

Afgelopen maand is er binnen GroenLinks veel aandacht geweest voor het Fokuswonen, een vorm van begeleid wonen waarbij mensen met een beperking zoveel mogelijk zelfstandig kunnen wonen en hun eigen leven kunnen vormgeven.  In de tweede kamer spande GroenLinks kamerlid Linda Voortman zich in, lokaal bezocht ik samen met collega Mohamed een Eindhovens woonproject op een open dag, georganiseerd door de bewoners zelf.

Het fokuswonen wordt bedreigd door bezuinigingen van het Rijk. De belangrijkste daarvan is het vervallen van de 24 uurszorg, de bezuiniging op het PGB en het versnipperen van budgetten waardoor de cliënten niet meer in staat zullen zijn zelf samenhangende zorg te organiseren die aansluit bij hun eigen manier van leven. Hierdoor kunnen mensen als het tegenzit niet meer naar hun werk, maar ook de normale dagelijkse handelingen worden hierdoor flink bemoeilijkt. De 1300 fokusbewoners vrezen dan ook het ergste.

De staatssecretaris mevr. Veldhuijzen van Zanten heeft de Fokusbewoners toegezegd dat zij er persoonlijk voor zou zorgen dat zij hun zorg zouden behouden. In het debat afgelopen week bleek helaas dat zij zich deze uitspraak niet meer herinnerde. Verder rekende het CPB op verzoek van oa GroenLinks de haalbaarheid van de voorgestelde bezuinigingen op het persoonsgebonden budget door. De uitspraken van het CPB zijn duidelijk: de bezuiniging kan het beoogde bedrag nooit opbrengen,en als het kabinet de belofte aan cliënten dat zij hun zorg niet verliezen werkelijk waar wil maken, dan levert het zelfs helemaal niks op. Ondanks deze informatie zet het kabinet haar maatregelen gewoon door, en is zij slechts bereid om voor bestaande cliënten de situatie wat te verzachten.

Alles bij elkaar ziet het er niet goed uit voor mensen die leven met een beperking. De stapeling van bezuinigingen op oa de gezondheidszorg, minder in het basispakket, duurdere verzekeringen, hogere eigen bijdragen, vervallen van de chronisch zieken toeslag, het is maar een greep uit de rijksmaatregelen die deze mensen treffen. Voor de gemeente ligt een lastige opgave: wij krijgen steeds meer taken van het rijk, maar op de budgetten wordt bezuinigd. De gemeentelijke uitdaging voor de komende jaren is dan ook om al deze groepen zo goed mogelijk van passende ondersteuning te voorzien binnen de mogelijkheden die de gemeente daar voor krijgt.

 

 

 

 

Nederlands nieuwste exportartikel is de CPB-doorrekening van politieke programma’s. Goed? Nee, ik snap niet waarom die CPB-doorrekening zo opgehemeld wordt. Of eigenlijk snap ik het wel maar verwerp ik de motieven. De Nederlandse (landelijke) politiek is doordrenkt van cijfers. De monitors en vergelijkingen (benchmarks) komen in stapels naar buiten. Cijfers lijken eng, maar met de juiste interpretatie zijn ze veilig. Als jij mij met cijfer A aanvalt, attaqueer ik jou met cijfer B. En wij, kiezers, schouwen met gretigheid toe; het is een spel maar het wordt zo serieus gebracht dat het bijna realiteit lijkt. Zijn de cijfers van de CPB over de verkiezingsprogramma’s realiteit? Welnee. Het is een rookgordijn tot de realiteit, namelijk: wat wil elke politieke partij nu precies met de onderwijssector, de zorg, het milieu. Investeringen zeggen niets, bezuinigingen net zo. Het gaat om het verhaal, over de te leveren kwaliteit en de beroepsgroep, de professionaliteit en de praktijk.
Die traditionele dans rond de CPB-totempaal ontslaat politieke partijen zich te bekwamen hun verhaal te vertellen. Het maakt onze democratie schraler en ontneemt de kiezer juist het zicht op verschillen.
Dat zou dan in de verkiezingsdebatten anders moeten. Het premierdebat gisteravond was in ieder geval niet het goede voorbeeld. Cijfers in de gedaante van bezuiniging of investering waren dominant met als frappant moment de stilte (men klapte niet en joelde niet…) toen Cohen en cijfer niet kon reproduceren.
De cijferdemocratie veranderen in een verhaaldemocratie, ik denk dat er nog een lange weg is te gaan.