Hersenscans geven beter aan waardoor iemand wordt beïnvloed dan die persoon zelf denkt. Een Amerikaans experiment bevestigde dat wederom. Rokers kregen drie spotjes te zien en moesten aangeven welke het meeste stoppenmetrokeneffect zou sorteren. Wat blijkt? Het minst gekozen filmpje had op de hersens het meeste effect! De praktijk bevestigde dit resultaat.

Bij de vorige verkiezingen werd een vergelijkbare test gedaan. Een kiezer gaf zijn plek aan op het politieke spectrum en plaatste zichzelf overtuigd rechts. Hij zou dan ook VVD gaan stemmen. Vervolgens ging deze kiezer in de MRI-scan en kreeg daar de stemwijzer voorgelegd. Bekeken werd welke delen in zijn hersens oplichtten bij het lezen van de stellingen. Deze kiezer werd door zijn brein iets rechts van het midden geplaatst.

Breinonderzoeker Victor Lamme legde bij Pauw en Witteman uit hoe en waardoor kiezers worden beïnvloed bij het maken van de keuze. Daar komt veel minder rationaliteit bij kijken dan je zou hopen. Sterker nog, het begint er sterk op te lijken dat rationaliteit ons steeds verder van onze hersens afbrengt. Stel je daarbij voor hoe gekozen politici hun afwegingen maken….

Afijn, met de vaart der ontwikkelingen hoeven we straks alleen het stemgerechtigde hoofd in een scanner te stoppen om een stem uit te brengen en de politicus het gemandateerde hoofd in die scanner te doen om achter zijn eigen standpunt te komen. Ben heel benieuwd hoe het land er dan uit gaat zien. Dan zien we waar we werkelijk voor staan.

Waarom moet iemand van 13 een werkstuk schrijven over Auschwitz? Waarom? Niet dat het niet vreselijk is geweest maar waarom? Voor iemand van 13 of 15, 18, is de tweede wereldoorlog echt ver voor zijn of haar tijd. Het hoort bij de geschiedenisles. Hij ervaart het als ‘toen, over en klaar’. Dus waarom?

“Omdat het nooit meer mag gebeuren” is een inkopper. Maar hoe bereiken we dat? Door een werkstuk over toen? Door voor de zekerheid nooit meer vergelijkingen met de economische crisis en slechte leefomstandigheden van de jaren ’30 te maken omdat er altijd wel afwijkende omstandigheden zijn? Door de slachtoffers te blijven herdenken van die oorlog? En wie herdenken we dan precies?

Doel en middel lopen door elkaar. Op 4 mei herdenken we slachtoffers van de tweede wereldoorlog en sinds 1961 alle slachtoffers van gewapende conflicten. Uit eerbetoon. Voor de bewustwording van de gevolgen van conflicten is dit ook voor jongeren goed.

Maar dan het “omdat het nooit meer mag gebeuren”. Ik zag afgelopen maandag de documentaire Zwarte Soldaten. Zes Nederlandse mannen die destijds vrijwillig voor de SS hebben gekozen, vertellen hun verhaal. Soms worden er verschrikkelijke dingen gezegd. Zeker als je je realiseert dat sommigen er nog steeds achterstaan. De situatie van waaruit die keuze werd gemaakt, verklaart de stap. Het leven leek uitzichtloos en ineens was daar de macht om wel aan eten te komen, voor het hele gezin zelfs, ineens was daar wel de saamhorigheid, de erkenning, het aanzien, het perspectief op succes. Kijk goed, luister, stel je de situatie voor. Het maakte het voor mij een stuk moeilijker die keuze van toen zonder meer te veroordelen.

Geweldig dat er tenminste één jongere die groep ook ziet als verliezer. Auke de Leeuw (15 jaar) schreef er een gedicht over. Aan NRC meldt hij over zijn gedicht de kern van het nut van geschiedenis: “Ik wilde laten zien dat oorlog alleen verliezers kent: aan de goede én de verkeerde kant. Hoe kunnen wij leren van onze fouten als wij die fouten niet mogen benoemen? Ik ben zelf geboren in vrijheid. Voor mij is het al moeilijk genoeg om altijd de juiste keuzes te maken. Hoe moet het dan zijn geweest voor mensen in de oorlog?”

Wat mij betreft had dit gedicht voorgelezen moeten worden op de Dam. Omdat geschiedenis nou eenmaal niet alleen door slachtoffers wordt geschreven.

Auke de Leeuw – Foute keuze

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dirk Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt

Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven
 
Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan
 
Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
Zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief
 
Dirk Siebe kwam nooit meer thuis
 
Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe
Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.

“Mevrouw, we hebben een verrassing voor u. We spraken net in de pauze op Beurs iemand van Occupy en die hebben we meegenomen naar de les.”

De enthousiast stralende gezichten en de blik van de meneer van ik-ben-er-klaar-voor maakten onmiskenbaar duidelijk dat ik mijn minutieuze lesvoorbereiding aan de wilgen kon hangen. Zonder enkele aanwijzing gaat de klas rond de tafel zitten, is direct muisstil en kijkt mij samen met de meneer aan. En ik improviseer naarstig enige vorm van inleiding. De Occupier deed hetzelfde.

De mens is het doel

Occupy startte in de VS, zo begon hij. Juist dat verraste hem het meest. In het land waar alles draait om geld, en vooral om steeds meer geld, begint dit principe te wankelen. Het Occupy-concept breidt zich uit en voor het eerst in de geschiedenis ontstond een beweging die inmiddels wereldwijd verspreid is. Het belangrijkste principe: de mens is een doel en geld een middel. Vooral in de financiële wereld – maar helaas lang niet meer alleen daar – is dit principe omgedraaid. Door middel van veel gesprekken voeren op straat en ludieke acties als bankruns, hardloopwedstrijdjes tussen banken, probeert men de onnozele passant bewust te maken van zijn verantwoordelijkheid als klant. Jazeker: Occupy roept op tot marktwerking. Dat spel wordt nu namelijk beroerd gespeeld.

Jij bepaalt

Het principe is eenvoudig: aanbieder biedt product, geen vraag, klant weg, bedrijf failliet. Nieuw bedrijf, zelfde ritueel, tot er een product is wat de klant wel ziet zitten. Toch? Zo niet bij de banken. De klant moppert over de hoge bonussen, de klant moppert over zijn belastingcentjes die de bank overeind houden als het mis gaat, maar de klant doet niets. De klant blijft gewoon klant en financiert via rente en via belasting…inderdaad de hoge salarissen en bonussen. Voor Noord-Koreaanse begrippen prima maar in een vrije markt staat deze klant flink voor aap. Overstappen dus! Waarheen? Op deze site vind je goed onderzoek naar alternatieven. Triodos en ASN komen met glans door de vergelijking.

Evenwicht

Niet alleen de banken werden besproken. Welvaart in het algemeen is een belangrijk thema. Waarom hebben wij het zo goed? Wie betaalt dat en realiseer je je dat ook? De verdeling van i-phone, dure kleding, veel te veel eten, laptops en wat al niet meer versus letterlijk dood liggen gaan van honger. Beetje scheef eigenlijk, toch? Al die welvaart voor onszelf willen houden en mensen die ook een fijn leven willen – neem het ze eens kwalijk – in de gevangenis zetten bij aankomst in dit land. Doen we dat nou echt met mensen? Ja. Wij wel.

Deze les was geweldig. Helaas komt Occupy tegenwoordig alleen nog in het nieuws als ze van standplaats moeten wijzigen. Wat mij betreft zetten ze door. We zijn er een beetje aan toe.

De democratie zou best wel eens met z’n tijd mee kunnen gaan. Burgers hebben wel vertrouwen in het democratische systeem maar niet meer in partijen en besluiten. Wil de burger 2.0 wil meer inspraak? Nou dat kan. Wat zijn de opties en waarom komt het er niet van?

Door twee auteurs is een boekje samengesteld over het gebruik van sociale media en politiek ‘Veel gekwetter, weinig wol’. De ene, Aalberts, is onderzoeker politieke communicatie en gelooft niet dat nieuwe media werkelijk burgers bij politiek gaan betrekken. De andere, Kreijveld, is aldus de omschrijving futuroloog en toekomstverkenner. Hij gelooft juist wel in de wisdom of the crowd.

De opties

De sociale media als hyves, twitter, facebook en blogs bieden uitgebreide mogelijkheden de democratie een boost te geven. Ten eerste kunnen via deze media burgers beter worden geïnformeerd. Omgekeerd kunnen politici vlotjes de wensen van burgers peilen, bijvoorbeeld door middel van digitale burgerpanels. Daarnaast kunnen mensen elkaar makkelijk bereiken om standpunten uit te wisselen en te mobiliseren voor politieke doelen. Denk aan de Arabische Lente waarbij veel eer gaat naar Facebook. Hoewel er ondertussen vaak genoeg op is gehamerd dat Facebook niet de Arabische Lente heeft veroorzaakt, weten we omgekeerd wel dat het de communicatie flink heeft versneld.

Het resultaat

Politici informeren via de sociale mediakanalen wel over hun werk maar van interactie is weinig sprake. Als reden van het bijhouden van bijvoorbeeld een hyve noemden politici vooral  de mogelijkheid snel contact met de achterban te kunnen hebben. Generen van ideeën van burgers werd niet genoemd. Het contact dat er is, blijft oppervlakkig.

De concrete opbrengst is mager. Veel reacties van burgers blijven onbeantwoord – burgers geven aan ook niet echt antwoord te verwachten – , niet duidelijk is welke burgers bereikt worden en onduidelijk is wat ‘men’ wil. Een goed ontvangen proefballonnetje van een politicus kan al snel de verwachting wekken dat het ook werkelijk reëel beleid wordt. En dat kan niet altijd. Mensen volgen politici vaak om de persoon, inspirerend, dezelfde leeftijd enz.  of om een statement te maken als volger van een bepaald iemand. Niet om een bestuurlijke bijdrage te leveren.

Conclusie

Sociale media worden niet optimaal benut voor politiek. Hyvende en twitterende politici schieten met hagel op een ongedefinieerde doelgroep. Via de traditionele media blijkt zo’n grote groep beter bereikt te worden.  Juist via de sociale media kan men zich richten tot een specifieke doelgroep.

Cocreatie, ontwikkelen van beleid door politici samen met burgers, is binnen handbereik gekomen. Je mag verwachten dat het draagvlak voor nieuw beleid dan een stuk groter is. De politiek kan zich dan beperken tot de hoofdlijnen waarbinnen deze cocreatie van beleid plaats kan vinden. Aangezien burgers en politici nog volledig in hun eigen rollen zitten, valt zo’n verandering niet echt te verwachten en blijft het bij veel gekwetter en weinig wol.

‘Wat is werkelijkheid, wat is magie?’ Nadat in het eerste hoofdstuk uit De betoverende werkelijkheid deze vraag beantwoord is, legt Richard Dawkins in de tien volgende hoofdstukken die werkelijkheid zeer compleet uit.

Elk hoofdstuk begint met een vraag, bijvoorbeeld ‘wie was de eerste mens’, ‘waarom zijn er zoveel dieren’, ‘wat is de zon’ en ‘zijn we alleen’. Werkelijkheid bijvoorbeeld is alles wat we kunnen waarnemen. Duhhh… Maar dan, DNA kunnen we niet zien, moleculen ook niet, straling ook niet. Voor wat we niet kunnen waarnemen maar wel vermoeden wordt een model gemaakt. Op basis daarvan wordt berekend of beredeneerd wat we vervolgens zouden moeten zien of waarnemen. Als dat werkelijk gebeurt, dan weten we dat het model klopt en dus wat er zich in de onzichtbare werkelijkheid afspeelt. Elke vraag in het boek wordt op deze manier toegelicht en beantwoord. Aanvankelijk op z’n Janboerenfluitjes of vanuit oude mythen. Geleidelijk komen er steeds meer wetenschappelijke fenomenen bij en komt een uitermate degelijk verhaal tot stand. Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf 12 jaar. Deze opbouw sluit daar heel goed bij aan. En maakt het ook voor hele grote kinderen leuk om te lezen, trouwens. Ik heb er veel plezier aan beleefd.

Magie

Direct in het eerste hoofdstuk wordt korte metten gemaakt met bovennatuurlijke zaken. Bovennatuurlijke magie, als in sprookjes, is mooi maar overduidelijk wat het is: een sprookje. Schijnbare magie bestaat wel echt. We zien iets, al is het niet wat we denken. Goochelen dus. De derde vorm is poëtische magie. In de betekenis van ‘diep ontroerend’. In deze vorm van magie ziet Dawkins de werkelijkheid. De feiten die met wetenschap zijn gevonden over de echte wereld. Iets bovennatuurlijks ligt buiten bereik van de wetenschap en daarin kan dus per definitie geen verklaring worden gevonden.  Hij vergelijkt het voor de verduidelijking met een detective die te lui is een moord op te lossen. Met een ‘het was bovennatuurlijk’ sluit hij het dossier. Niemand zou dat pikken…

Zonnewind

In ‘Wat is het echte verschil tussen dag en nacht, zomer en winter?’ komen we erachter waarom we niet tijdens het ronddraaien door waanzinnige storm van de wereld worden geblazen, uiteraard dat de aarde rond de zon draait en we dat vooral waarnemen aan de ‘stilstaande’ elementen als sterren en zon – vanuit ons perspectief – maar ook waarom planeten in banen, ellipsen, bewegen. Afijn, wie echt Heel Veel van het heelal wil weten, wordt hier eersteklas bediend. Met veel prachtige tekeningen horen van Keppler en Newton hoe de planeten zich bewegen en eindigen we met Japanse ingenieurs die werken aan een ruimteschip dat met behulp van zonnewind wordt voortgestuwd. Nee, dit wordt niet alleen genoemd: na alle theorie begrijp je dat het kan.

Was dit het wat betreft het heelal? Welnee, aan de zon en de sterren wordt net zo diepgaand aandacht gegeven. En aan alle andere onderwerpen uit het boek. Dat maakt het een prachtig leesboek maar vooral ook naslagwerk. Door de diepgang lijkt mij de aanbevolen leeftijd van 12 jaar echt wel de ondergrens, met uitzondering van de zeer jonge specialisten natuurlijk

Tot slot ‘Wat is een wonder?’

In het twaalfde en laatste hoofdstuk komt Dawkins terug op het begin, wonderen. Een Middeleeuwer zou een laptop of telefoon hebben afgedaan als bovennatuurlijk. Inmiddels is onze kennis verder. Als we iets niet kunnen verklaren was of de waarneming fout of de kennis nog niet toereikend. In dat laatste geval is verder onderzoeken de enige oplossing. En zo blijft kennis over de werkelijkheid groeien. Mythen hebben de hoofdstukken opgekleurd. Maar de wetenschap erna was nog mooier.

 “De waarheid is magischer – in de beste en spannendste zin van het woord – dan alle mythen, wonderen en verzonnen mysteries ooit.”

Een tegenbericht. N.a.v. een stuk in de Volkskrant over het falen van het feminisme, trof ik op een alleraardigst blog een instemmend stuk. De conclusie uit beide: de vrouwenemancipatie blijft steken op een teleurstellend niveau. En die conclusie klinkt ondertussen als een hele oude plaat. Saai ook. En irriterend: het bedreigt mijn vrijheid namelijk. Het criterium van deze mensen is het behalen van de economische top. Alles uitgedrukt in euro’s en macht. Dat doen vrouwen in mindere mate dan mannen en dus voila: we zijn mislukt. Nou, dat zullen we nog wel eens zien.

Er is geen probleem

‘Gebrek aan topvrouwen is geen thema dat leeft’. ‘Urgentie wordt niet gevoeld’. ‘Tot die tijd blijft het een terugkerende dag met activiteiten voor een kleine club geïnteresseerden.’ Citaten uit het VK-artikel die zonder twijfel duidelijk maken dat het slechts om een kleine groep gaat die een probleem ziet. Is de rest van Nederland dan ziende blind, dom of lui? Ik betwijfel het. We hebben hier het punt bereikt waarop iedereen, man of vrouw, zelf kan bepalen hoe hij zijn leven inricht. Daarin maken mensen nou eenmaal verschillende keuzes. Dat dit nu kan, was het doel. Het is te hopen dat vrouwen, en ook mannen, op de hele wereld dit doel binnenkort bereiken.

De arbeidsparticipatie van vrouwen in Nederland is binnen Europa één van de hoogste. Ook het verschil in participatie tussen mannen en vrouwen is binnen Europa één van de kleinste. Inderdaad, we werken, mannen en vrouwen, iets minder dan het gemiddelde aantal uren per week maar onze arbeidsproductiviteit is daarentegen weer het hoogst! Er blijft in dit kikkerland kennelijk voldoende tijd over om van het leven te genieten. Volgens mij hebben we het dik voor mekaar hier.

Mogelijkheden zijn geslachtsonafhankelijk

De eerste golf  dames die zich inzette voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen richtte zich met name op het gelijktrekken van de wet. Dit heeft tot ver in de vorige eeuw geduurd. De tweede golf zette aan tot een meer gelijkwaardige maatschappelijke positie en mogelijkheden voor economische zelfstandigheid. Wetten zijn aangepast, gelijkgerechtigheid wordt zelfs op Europees niveau gecontroleerd. Formeel zijn de zaken op orde. Ondanks het feit dat de mogelijkheden geen grond meer bieden voor achterstand, zitten er meer mannen dan vrouwen op topposities. Juist omdat we kunnen kiezen.

Momenteel zit de ontwikkeling dus alleen nog tussen de oren. Tuurlijk, er is nog wat finetuning mogelijk. Een directiefunctie kan bijvoorbeeld prima in duobaan. Beter zelfs: twee voor de prijs van één. Goede voorbeelden doen goed volgen.

Er is geen glazen plafond

Het noemen van vier dooddoeners, in het VK-stuk, maar deze verder helemaal niet onderbouwen, is op zich een dooddoener. Vooral de tweede, vrouwen willen niet hogerop, is denk ik gewoon waar. Een vrouw die dezelfde prioriteiten stelt als een man met dezelfde ambities, kan dezelfde top bereiken. Zie de foto van de dame naast het artikel. Het is maar welke top je zoekt.

Marike Stellinga heeft grondig uitgezocht hoe het zit met dit glazen plafond. Haar conclusie: het is er niet. Vrouwen willen gewoon niet massaal die top bereiken die mannen willen.

Ik had gehoopt dat met de vrouwenemancipatie was bereikt dat ik mijn leven zelf zou mogen inrichten, maar het slaat nu door. Stellinga: “Je gaat dan jouw norm opleggen aan de samenleving zonder dat je je terdege afvraagt of dat iets is wat de vrije samenleving wil. De groep vrouwen die de top wil bereiken is heel klein in Nederland. Logischerwijs niet boven de 25 procent omdat een kwart van de vrouwen voltijd werkt. Waarschijnlijk is die groep nog veel kleiner. Er komt namelijk steeds meer bewijs dat het grootste gedeelte van deze groep niet verder wil groeien dan het middenmanagement.”

Voor je het weet vallen we van het aanrechtrecht in een economische topplicht.

Rob Wijnberg: “Het nieuws voedt ons elke dag met het exceptionele, absurde en groteske –net zo lang tot ze het doodnormale lijken. Niet de regels maar de uitzonderingen bepalen het publieke debat”.

NRC-next heeft sinds vorige maand een geheel nieuwe opzet. Hoofdredacteur Rob Wijnberg legde op 19 januari zelf uit waarom zijn krant voortaan voor feitenonderzoek gaat. Dragen meer feiten bij aan het politieke debat, vraag ik mij af.

Het leuke is dat hij daarbij socioloog Dick Houtman aanhaalt die spreekt over factfree politics. Volgens Houtman kan een politicus niet anders. Volgens Wijnberg handelt de politicus factfree omdat vooral de indruk die hij neerzet, telt. Politici profileren zich met oneliners en Kamervragen. Niet met veel dossierkennis.

Factfree politicus

Ik erger mij groen en geel aan de slechte kwaliteit van het werk van veel journalisten. In vraaggesprekken blijft de interviewer steken in niet-inhoudelijke vragen als ‘of de coalitiepartner geen scheuren in de gelederen vertoont’, of ‘de premier niet eens wat moet zeggen van een website van de gedoogpartner’, ‘wat de premier ervan vindt dat de leider van een oppositiepartij wellicht de volgende premier wordt’ en ‘of de minister van Financiën aan het volk kan uitleggen dat de lening aan Griekenland misschien niet wordt terugbetaald’. Is er geen inhoud? Waar wil Nederland in de wereld staan over 30 jaar, hoe komen we daar, wat is tegen die tijd het haalbare welvaartsniveau voor ons, hoe verdelen we die welvaart en hoe beschermen we wat we hebben? Om maar wat te noemen.

Goed, ik zou zeggen dat een beetje volksvertegenwoordiger zelf elke kans grijpt om zijn beleid inhoudelijk uit te leggen, maar een visie blijkt lastig. Houtman geeft aan dat een politicus visie moet hebben, kennis toepast in nieuwe situaties, en vandaar uit gaat handelen. Feiten, wetenschappelijk vastgesteld, gelden tot het tegendeel bewezen is, een visie is blijvend. We kunnen het de politicus niet kwalijk nemen op visie te werken en niet op feiten. En daar zit wel een risico in. Aan de journalisten de taak te achterhalen of de politicus ons gebakken lucht verkoopt of werkelijk een serieuze weg heeft gekozen. Een journalist moet achterhalen of de plannen gebaseerd zijn op reële verwachtingen. Kennis helpt daarbij.

Mensen willen, zo krijg ik de indruk, niet per se de grote lijnen horen. De punt aan de horizon zien. Willen niet horen hoe belangrijk Europa is voor Nederland, hoe groot de rest van de wereld is waarvan wij de speelbal zullen zijn. We willen nu horen dat we nu minder euro’s hoeven te betalen aan wat dan ook. Factfree dus eigenlijk.

Aangenaam eenvoudig

Dan komen we op het tweede punt dat gemaakt wordt. Wijnberg: “Journalistiek wordt zo meer op commercieel succes afgerekend dan op maatschappelijke relevantie”. We willen lezen hoe we willen zijn en hoe we het willen hebben. We willen het nieuws in het algemeen ook niet te ingewikkeld maar in hapklare brokken die in één keer naar binnen kunnen. Op een verjaardag verschaffen statements als ‘nu de euro afschaffen’ of ‘Griekenland eruit’ toch al snel meer begrip en bijval dan ingewikkelde beschouwingen over de geopolitieke situatie in het nabije en verre Oosten ten opzichte van Europa.

Dit komt overeen met wat mediasocioloog Henri Beunders stelt. TV zou een venster op de wereld worden. We zouden informatie kunnen delen. Maar behalve de sport, blijkt het allemaal fictie. De meest populaire programma’s, ook die uit het verleden, laten onszelf zien hoe we het zouden willen. Niet hoe het is. TV is een feelgoodinstrument. Dat geldt ook voor andere media. Factfree.

Kritischer publiek

Dus: het grote publiek wil geen ingewikkelde feiten, de visionaire politicus heeft ze per definitie niet –want de toekomst is nog geen feit -, de krant wil ze wel. En terecht. Journalistiek is een grote controleur van de politiek. Agendasetting is nog steeds belangrijk. De kiezer wil het gevoel hebben te bepalen welke kant we op gaan met dit land. Dat stelt hogere eisen aan lezers en aan journalisten dan de eenvoudige berichten.

 “Niet de regels maar de uitzonderingen bepalen het publieke debat”. Ja, helaas. Feiten verhogen de kwaliteit van elk debat. Geldt dit ook voor het politieke debat? Voor de korte termijnoplossingen wel. Voor de lange termijn is daar visie voor nodig. En dat vraagt om doortastende journalisten als gesprekspartner.

Als ik katten had, zou ik ze SOPA en PIPA noemen. Klinkt lief toch? Maar er is heel veel protest de afgelopen weken tegen dit stel. SOPA, Stop Online Piracy Act, en PIPA, Protect IP Act, twee Amerikaanse wetten in aanbouw, roepen een hoop weerstand op. Zonder vrij internet staan het delen en vergroten van kennis op het spel.

Wat is er aan de hand?

Wie iets origineels bedenkt heeft daarover auteursrecht. Op internet is het inbreuk maken op auteursrecht heel erg makkelijk. Even een stuk kopiëren van een ander op je eigen site, muziek, spelletjes en films verspreiden die niet van jou zijn: het is een fluitje van een cent. De maker, die zijn brood verdient met het maken van muziek, games en films, krijgt geen cent voor al het werk dat hij er in heeft gestoken. Diefstal. Pure diefstal. De auteurswet beschermt dat. Maar die is lastig te handhaven.

Als een auteursrechthebbende merkt dat zijn werk wordt verspreid op internet zonder zijn toestemming, vraagt hij, eventueel via de provider, aan de publicist het werk te verwijderen. In Amerika bestaat daarvoor de DMCA, Digital Millenium Copyright Act. Een filmmaker vraagt bijvoorbeeld aan YouTube een filmpje dat er onrechtmatig is geplaatst, te verwijderen. Het filmpje moet dan verwijderd worden tenzij de plaatser bezwaar maakt. Als dat zo is, mag de rechter het uitzoeken.

SOPA is geen fijn katje…

SOPA gaat veel grover te werk. Bij een klacht van een gedupeerde moet de internet service provider de account van iemand die inbreuk maakt op het auteursrecht blokkeren. Ook sites die verwijzen naar auteursrechtschendende sites worden verplicht tot actie. Google toont bijvoorbeeld na een zoekopdracht een site die de auteursrechten schendt. Google is verplicht zelf deze site uit de lucht te houden of te halen. Doen ze dat niet, kan heel google geblokkeerd  worden. Je kan je voorstellen dat het voor zo’n zoekmachine vrijwel onmogelijk is te garanderen dat ze alleen verwijzen naar sites die de auteursrechten respecteren. Door SOPA is dan niets meer te vinden, ook niet alle vele legale sites!

Neelie Kroes, Eurocommissaris ‘digitale agenda’ vindt dit te ver gaan. Haar speech op 24 januari 2012:

Of course, many are also concerned about issues of illegal content. And I agree with them that we need to push people away from piracy towards legal content. Sites that knowingly enable massive copyright infringements and make large sums of money at the expense of creators need to be stopped. As regards legislation to combat piracy, I have said on a number of occasions that we should not put in place disproportionate and highly intrusive measures with the potential to disrupt legitimate online activities.

…. en PIPA ook niet.

Zowel SOPA als PIPA willen we niet. Beide maken het te makkelijk hele sites te stoppen die goed internetgebruik faciliteren. SOPA heeft internationale werking, PIPA niet. Voor PIPA is meer toezicht door de rechter, SOPA leidt makkelijker tot afsluiting. ‘Positief’ aan SOPA is dat daar de aangeklaagde wel beschermd is tegen torenhoge proceskosten als een site onterecht uit de lucht is gehaald. Daarvoor moet de aanklager dan opdraaien.  PIPA biedt die bescherming niet.

SOPA is voorgesteld door het huis van afgevaardigden. De leden internetten veel en de vraag is of zij werkelijk zover zullen gaan. PIPA is voorgesteld door de senaat. Die maakt een iets grotere kans, zo is de inschatting.

Is er dan geen alternatief?

Jawel. Het begint met de internetgebruiker. Die is degene die de rechten van de maker niet respecteert door werk zonder toestemming te verspreiden.

In de VS kan, op grond van de DMCA, een gedupeerde door middel van een take downnotice  een publicist verzoeken  een artikel dat onrechtmatig is geplaatst van het net te halen. Aan een take downnotice wordt in de praktijk altijd gehoor gegeven. Weigeren houdt namelijk groot financieel risico in op het moment dat een aanbieder aansprakelijk wordt gesteld. Het versturen van een take downnotice gebeurt regelmatig op oneigenlijke grond: de concurrent wil iemand dwarszitten en ziet hierin een manier om publicatie van iets nieuws te voorkomen.  

Europa heeft zich geconformeerd aan het internationale verdrag op dit gebied: ACTA. Het principe is gelijk aan DMCA maar na 3 keer wordt de internetserviceprovider verplicht de overtreder toegang tot internet af te nemen. Tussenkomst van een rechter is hiervoor niet nodig. In hoeverre deze regelgeving op dit moment in de praktijk geëffectueerd wordt, is mij niet bekend.*

In het boek Het einde van de privacy van Adjiedj Bakas dat op 29 januari verschijnt, wordt ervan uitgegaan dat de internetgebruiker in de toekomst zelf kan bepalen met wie hij zijn gegevens in de cloud deelt, dat er een betaalde variant komt voor wie meer veiligheid zoekt en dat er een flinke groei zal plaatsvinden in de internetveiligheidsbranche. Het ministerie van defensie heeft dan in die beveiliging een belangrijke taak gekregen. We zullen zien….

Conclusie

Inbreuk maken op auteursrecht is diefstal en dat moet zoveel mogelijk voorkomen worden. Daar moeten zeker internationale afspraken over komen. Maar deze twee voorgestelde wetten maken vrij internet haast onmogelijk. Dat kan, net zo min als diefstal, de bedoeling niet zijn.

Met dank aan Annemarie Hut voor het bronnenonderzoek.

 Inmiddels weet ik dat ACTA nog niet geratificeerd is en het nog een hele tijd kan duren voor het werking heeft. Zie hier.

“Mevrouw, doen we ook hoofdstuk 7 van maatschappijleer?” “Nee, die doen we niet, hoezo?” “Weet u waar het over gaat?” “Ja, over sex.”  Het is maar één paragraaf, desalniettemin maakt die indruk.

Gisterenochtend zag ik op nu.nl een, niet geheel correcte, weergave van de resultaten uit het onderzoek ‘sex onder je 25e‘. Daarna in Trouw op de voorpagina ‘Verzekeraars en medici tegen christelijke homotherapie’. Eenmaal op school las ik in NRC next over de ondertekening door 162 rabbijnen van een verklaring tegen het homohuwelijk. Tot slot kwam in de klas bovenstaande vraag. Er zijn van die dagen….

Gerichtheid

Net als dieren vinden veel mensen sex gewoon prettig. Met mannen, vrouwen of met allebei. Ook als het gezin compleet is of als er helemaal geen gezin moet komen. Als het alleen voor de voortplanting was, zouden we die behoefte al vrij snel verliezen na een bepaalde leeftijd en dat is geenszins het geval. De organisatie die therapie biedt aan homo’s die zichzelf zondig vinden, noemt het houden van andere mensen een ‘gerichtheid’. Ik richt mij inderdaad liever tot mensen die ik aardig vind. Wie dat zijn, is een kwestie van smaak. Daar valt weinig aan te veranderen en al helemaal niet over te twisten. Gelukkig had de minister van gezondheidszorg er niet heel veel minuten voor nodig om deze onzin zo snel mogelijk uit het vergoedingenpakket te laten halen.

Zelf kiezen

De rabbijnen wilden duidelijk stelling nemen tegen het homohuwelijk. Het woord alleen al. Leuk stelletje houdt van elkaar, wil trouwen, mag het soms wel en soms niet. Dit geheel afhankelijk van de omgeving: staat die ze toe samen te leven of niet. Het paar heeft daar zelf niets over te zeggen. Volgens de verklaring zijn homo’s ‘onschuldige slachtoffers van wonden in hun jeugd’. Volgens mij zijn ze eerder slachtoffer van deze 162 rabbijnen en wat christenen rond de bible belt.

Werk aan de winkel

Terug naar school. Ook daar had ik vorig jaar nog een leuke maar stevige discussie met een paar jongens over in hun ogen afwijkende sexuele voorkeuren. Kennelijk zijn er ook nog jongeren die denken dat sex alleen of vooral gericht is op voortplanting. Ook dit groepje accepteerde niet ieders eigen voorkeur en veroordeelde het zelfs sterk.

Tenslotte dus ‘sex onder je 25^e’. Nu.nl op 17 januari noteert: ‘Van de jongens geeft 87 procent aan bij de eerste geslachtsgemeenschap een condoom of een andere vorm van anticonceptie te gebruiken.’ Ook de leerlingen die vroegen om het laatste hoofdstuk uit het boek konden even niet uit de voeten met  dit onderzoeksresultaat. Een andere vorm van anticonceptie bij jongens? Zaaddodende pasta werd vertwijfeld geopperd. Waaraan de conclusie werd toegevoegd: “Zaaddodend? Nee, zeker niet als je nog jong bent!”

We moeten hoofdstuk 7 hoognodig ergens tussen stoppen.

Cradle to cradle leek me een paar jaar geleden een erg leuk en logisch concept: houd de natuurlijke keten van grondstoffen en de kunstmatige gescheiden, de natuurlijke voor ons eten en de kunstmatige voor de rest. Zorg dat die kunstmatige een gesloten kringloop is die geen negatieve invloed heeft op de natuurlijke. Zoiets, heel kort.

Sinds de hele kleine hype rond het uitkomen van het boek bleef het wat gerommel in de marge. Jammer. Maar het is still going…. waar we dat strong nog maar even niet moeten toevoegen. Maar wie weet.

Een jonge kersverse hoogleraar draagt bij zijn oratie in mei een ecologische toga. Returnity is het materiaal waaruit dit toch van oorsprong zeer klassieke kledingstuk is gemaakt. Traditie schrijft wol en velours voor. Hoewel wol niet buitengewoon belastend is, kan het nog beter. Returnity, een samentrekking van return en eternity, heeft als basis weliswaar aardolie maar kan daarna oneindig hergebruikt worden zonder verlies van grondstof. Geen downcyclen dus maar het echte recyclen.

Dutch Spirit brengt kleding van dit en ander c2c-waardig materiaal op de markt. En zo ook deze toga. De binnenzijde is helemaal costumized: op de voering staan celdelingen afgebeeld, de hoogleraars specialiteit, en de rechten van mens en dier. Mooi toch?

Deze hoogleraar, 37 jaar jong, stelt dat hij, net als zoveel jonge mensen, bezig is met duurzaamheid. Volgens eeuwenoude traditie is de academische toga een symbool van wijsheid. En om die met het oog op de toekomst te laten maken van eeuwig herbruikbaar petflessenmateriaal is inderdaad echte duurzame wijsheid.

Wetenschap en politiek gaan niet samen. Wat ze gemeen hebben is dat beide in het slop zijn geraakt bij de grote massa. Populisme is in en het antwoord blijft uit. Op een uitzondering na.

“Tenslotte gaat het er in de politiek om de gemeenschap te dienen, wat betekent dat het toegepaste ethiek is.” Vaclav Havel in zijn rede ter gelegenheid van zijn eredoctoraat aan de Harvard Universiteit in 1995.

Politici met grote woorden winnen terrein, degenen die daar tegen met feiten komen, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, voeren een steeds wanhopigere strijd tegen het verlies van stemmen. Jarenlang schoten de debatclubs en –cursussen, waar je leerde elkaar met zo sterk mogelijke feiten om de oren te slaan, als paddenstoelen uit de grond. De nieuwe trend is speechen. Monoloog. Je mening geven op een vlammende manier. En de premier moet tegenwoordig bovenal ‘leiderschap’ tonen.

Ik stel het nog sterker: wetenschap en politiek helpen elkaar om zeep. Het doel van wetenschap is een heel andere dan van politiek. Wetenschap probeert zo meetbaar mogelijk aan te tonen hoe de wereld is, politiek verlangt een visie van hoe de wereld zou  moeten zijn, zo stelt de Rotterdamse cultuursocioloog Houtman. Wat dat betreft is politiek net religie en dat lijkt wereldwijd niet af te nemen. De behoefte aan zingeving is groot. Daarop reageren met feiten is kansloos. Kiezers zitten niet te wachten op feiten: ze willen de weg weten. Een idee, een mening, die staat vast. Wetenschap staat per definitie niet vast.

Ten eerste is wetenschap niet objectief. Populaire onderwerpen waarmee gescoord kan worden, worden vaker onderzocht en onderzoek moet betaald worden en ook hier geldt: wie betaalt, bepaalt. Dit zorgt ervoor dat wetenschap geen solide basis is voor een politiek debat.

Ten tweede is het voor wetenschappers een grote uitdaging elke theorie omver te werpen. Zeker in de sociale wetenschappen is controle van de peergroup enorm. Voor de kwaliteit van de wetenschap is dit uitstekend, maar de argeloze krantenlezer ziet het ene na het andere onderzoek goed onderbouwd afgeserveerd worden. En da’s nou net waar een kiezer niet op zit te wachten. Die wil vertegenwoordigd worden door iemand die weet hoe het zit en niet door iemand die met feiten komt die een dag later obsolete zijn.

Het is de behoefte die Max Weber Gesinnungsethik noemde. Hoe meer men zich een anoniem deel van de maatschappij gaat voelen, hoe groter de behoefte aan ‘gesinnung’, aan zingeving. Elk individu wil gezien worden, individualisme en persoonlijk authenticiteit zijn op het moment heel belangrijk. Tegenover de modernisering en rationalisering van deze tijd staat als tegencultuur de PVV.

Het is terug te vinden in de kunst: films gaan over persoonlijke roem, status en succes. De romantische tegencultuur van de jaren ’60 van een selecte club kunstenaars, filosofen en andere linkse hobbyisten, is doorontwikkeld tot een commercieel succesvolle cultuurindustrie. Lees meer hierover in dit artikel met veel voorbeelden. De romantische cultuurkritiek van de hippie staat nu mateloos populair tegenover de wetenschappelijk-technologische samenleving. Gevoel herkend te worden is veel belangrijker dan feiten.

Wordt politiek dan beter zonder feiten? Politiek is gebaat bij een stevige visie op de lange termijn. We zien in Europa dat vooral wordt geregeerd op basis van de wensen van de toekomstige kiezer en die kan de boel niet overzien. Juist daarom laat hij zich graag vertegenwoordigen. Weber: “politiek bedrijven is net als gaten boren in hard hout: het eist een krachtige hand en veel geduld, hartstocht en evenwichtigheid.”

En over de politicus: “Alleen hij die zeker weet dat hij er niet aan te gronde gaat wanneer de wereld – vanuit zijn standpunt bezien – te dom of te gemeen is voor wat hij haar te bieden heeft, alleen hij die ondanks dat alles kan zeggen ‘en wat dan nog?’ die heeft een roeping voor de politiek.”

Havel tot slot: “Het is bij uitstek een opdracht voor politici. De belangrijkste taak van de huidige generatie van politici is, naar ik meen, niet om zich bij het publiek door de beslissingen die ze nemen of door hun glimlach op de televisie bemind te maken. […] Hun rol is het hun verantwoordelijkheid te aanvaarden voor de kansen voor onze wereld op lange termijn en zo een voorbeeld te stellen voor de mensen die hen aan het werk zien. Het is hun verantwoordelijkheid onverschrokken vooruit te zien, zonder angst voor de afkeuring van de massa en hun werk te doordrenken met een geestelijke dimensie […]”

Havel: de kunstenaar, de filosoof en linkse hobbyist. Hij wist hoe dat zat met politiek. Een grootse staatsbegrafenis komt hem meer dan toe.

Het valt niet mee: je woont al eeuwen in Spanje, werkt een klein deel van het jaar in Nederland alwaar je de economische en technologische ontwikkelingen en in navolging daarvan de wetgeving, nauwelijks kan bijbenen. Maar je wilt wel. Als Sint wil je aansluiting blijven vinden met je doelgroep dus Sinterklaas vernieuwt. En da’s lastig.

Er is een nieuw, gechipt, paard en een nieuw kostuum inclusief mijter. Deze mijter heeft het kruis op de achterkant…of het labeltje zit per ongeluk aan de voorkant. Made in Taiwan. Weten ze daar veel. Het produceren van kleding gebeurt uit kostenoverwegingen nou eenmaal niet meer in de regio. Opkomende economieën dringen zich de traditie binnen. 

Die intocht. Een stoomboot? Een paard? Wat de duurzaamste manier van reizen is voor dit traject en hoe dat over 100 jaar is, heb ik voorgelegd aan pagina3 van NRC-next. Ik gok voor de korte termijn, 20 jaar, op stroom. Hopelijk kunnen we de man met een goed advies ter overweging terugsturen op 6 december.

Dan de wetgeving. Wie krijgt de koek en wie de gard. Ik heb gemerkt dat ik voor beide niet in aanmerking kom. Hoe ik ook meezing ‘s avonds: ik ben al blij als mijn schoen er nog staat de volgende ochtend.

Maar hoe zit dat nou met die gard? Volgens artikel 1:247 lid 2 BW ‘passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe’. Met andere woorden: zolang De Sint of de Piet niet de ouder van het kind is (……) mag die gard.

Op de cadeaus voor pakjesavond heb je tegenwoordig als kind invloed, althans, dat doet het Sinterklaasjournaal vermoeden. Niet in het boek, dan geen cadeau. Sint goes digital. Aldus stonden mijn kinderen erop dat hun namen digitaal zouden worden toegevoegd aan het Grote Boek. De doelgroep is overwegend jonger dan 16 jaar en dus geldt volgens art. 5 Wet bescherming Persoonsgegevens: ‘Indien de betrokkene minderjarig is en de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt….. is in de plaats van de toestemming van de betrokkene die van zijn wettelijk vertegenwoordiger vereist.’ Montessori als ze zijn heb ik het ‘zelf doen’ moeten remmen door mijn diensten aan te bieden. Onze gegevens in Het Grote Boek gaat me te ver en vreemd genoeg vergeet ik dat registreren steeds.

Van anderhalf miljoen kinderen – we vergrijzen toch? – was de naam al geplaatst. Alle informatie is inmiddels verwijderd. Hun ouders hebben de wet overtreden en zijn door de NTR gered want art. 16 Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind: ‘Ieder kind heeft recht op privacy. De overheid beschermt het kind tegen inmenging in zijn of haar privé- of gezinsleven, huis of post en respecteert zijn of haar eer en goede naam’. Alleen een naam in het boek is al inbreuk, laat staan dat ouders gaan publiceren waarom dat kind die gard verdient.

Door zijn crossmediagebruik laat Sint zien mee te willen gaan in de vaart der volkeren. Wie de media heeft, heeft de toekomst. Jammer dat sint-punt-en-el werd gehackt. Het Openbaar Ministerie: ‘…het aantal cybermisdrijven neemt toe, cybercrime internationaliseert verder, is in ontwikkeling en steeds vaker zijn criminele organisaties erbij betrokken.’

Zo’n oude man, wat doen we hem aan…

Leuke discussie in Trouw over wetenschap. De directeur van het Rathenau-instituut schetst een beeld van toenemende technologische ontwikkeling.

De wetenschap biedt kansen iedereen langs de meetlat te leggen. Alles wat afwijkt, valt op. Prenataal kunnen foetussen gescreend worden op afwijkingen, op een mogelijk criminele inslag of een grotere kans later een aanslag te doen op de ziektekostenverzekeringskas. De consultatiebureaus houden exacte dossiers bij van afwijkingen van de kindertjes in ontwikkeling.  Alles in het keurslijf. Te druk? Aan de ritalin. Te creatief? Naar de huiswerkklas voor het stampwerk. Eenmaal op internet zijn alle bewegingen eenvoudig bij te houden. Mocht iemand over de schreef gaan, dan is een blik in het brein voldoende om te constateren of en van welke afwijkende ontwikkeling hier sprake is. Met bijpassende correctie uiteraard. Het is mogelijk, en we maken er flink gebruik van.

Daar tegenover stelt een wetenschapsfilosoof dat er heel veel mogelijk is, maar niet wordt gebruikt. Een verzekering die alleen gezonde mensen accepteert, heeft nauwelijks klanten. Veel is mogelijk en toch zijn we nog steeds niet allemaal hetzelfde.

Kern van de zaak: je houdt de wetenschap niet tegen, heel veel kan. Wat doen we ermee? In hoeverre staan we mensen toe afwijkend te zijn?

Voor de zekerheid kwam er deze week nog een tweede reactie overheen van iemand die stelt dat technologieën niet ethisch neutraal zijn. Een zwangere wordt prenataal gescreend en mag vervolgens kiezen wat te doen bij geconstateerde afwijkingen. Zonder de hele optie van het screenen zou deze hele moeilijke afweging nooit gemaakt hoeven te worden. En dus volgt het advies  de wetenschap minder vrij laten. Dat dan ook allerlei ontwikkelingen die gezondheid, democratie, kennis en andere welzijnsverhogende resultaten mogelijk maken tot stilstand komen, wordt hier gemakshalve buiten beschouwing gelaten.

Dat technologieën niet ethisch neutraal zijn, lijkt me kloppen. De realiteit uit het oog verliezen is geen constructieve stap. Het is niet te stoppen. Dat in de beide reacties de directeur van het Rathenau instituut zo wordt aangevallen, toont aan dat hij zijn werk goed doet. Namelijk meningsvorming stimuleren over wetenschap en technologie.