Zoals eenieder die geregeld met lieslaarzen door de krochten van het internet waadt ongetwijfeld weet,  lopen veel internetdiscussies na verloop van tijd uit de hand. Na het uitwisselen van een rits aan zowel steekhoudende als onzinnige argumenten, komt er gegarandeerd een moment waarop een balorige of gefrustreerde reaguurder als eerste Hitler en de nazi’s erbij sleept. Of zoals advocaat en deskundige op het terrein van internetrecht Mike Godwin het in 1990 snedig formuleerde:

naarmate online discussies langer worden, nadert de waarschijnlijkheid van een vergelijking met de nazi’s of Hitler één.

Zelfs al betrof het oorspronkelijk een volstrekt onschuldige discussie over kinderpostzegels of de merites van handgebreide wollen sokken.

Vergelijkingen met het nazisme of Adolf Hitler slaan vrijwel standaard elke discussie dood. Op usenetfora, in de begintijd van internet, werden dergelijke vormen van drogredenatie door moderatoren niet zelden bestraft met het rücksichtslos beëindigen van het betreffende topic. De Wet van Godwin stipuleert overigens niet veel meer dan dat op het moment dat voor het eerst het H-woord valt, de discussie blijkbaar zijn uiterste houdbaarheidsdatum heeft bereikt.

Een speciaal geval van zo’n drogredenering is de Reductio ad Hitlerum, een term van de naar de VS geëmigreerde Joods-Duitse filosoof Leo Strauss (1899-1973). Kort gezegd komt het erop neer dat wanneer je in staat bent je tegenstander met een of ander polemische kunstgreep te manoeuvreren in het kamp van Hitler’s Derde Rijk, je automatisch de ander hebt gediskwalificeerd. Dit volgens de logica: “Adolf Hitler (of het nazibewind) was X, dus X is slecht.” Een van de meest fascinerende en vaakst genoemde voorbeelden van een Reductio ad Hitlerum is dat vegetarisme niet deugt, omdat (naar verluid) Hitler een vegetariër zou zijn. Een ingezonden vraag, voorgelegd aan de bekende Amerikaanse voedingsgoeroe John Robbins verwoordt dit prangend:

“You people who say that we would all be more peaceful if we ate a vegetarian diet always seem to forget that Adolph Hitler was a vegetarian. That pretty well destroys your belief system, doesn’t it?”

Vooral overtuigde carnofielen bedienen zich vaak van deze drogredenatie. Als de meest bloeddorstige dictator uit de wereldgeschiedenis geen karbonaadjes at, legitimeert dat voor hen klaarblijkelijk het eten van vlees en plaatst in een moeite door vegetariërs in het beklaagdenbankje.

Op de site van de Canadese Windsor Animal Action Group (WAAG) stond tot voor kort een artikel waarin ‘The Animal-Loving Vegetarian Hitler Myth’ genadeloos werd gefileerd. In zeer vermakelijk proza worden alle drogredenaties die Hitler portretteren als onvermoede dierenvriend, vegetariër of tegenstander van vivisectie bij dieren ontdaan van mystificaties en onjuistheden. Mystificaties waarin Hitler zelf overigens een niet geringe rol speelde. De eindconclusie over Hitlers vermeende vegetarisme is ronduit vermakelijk:

“Occasionally eating only cabbage, as supposedly prescribed by his physician to cure Hitler’s bouts of meat consumption-induced sweatiness and flatulence, is not representative of and does not constitute a vegetarian diet; neither does a binge on pop and chips, nor an all out fast. Hitler’s reputation for being a vegetarian seems to consist solely of his not having eaten “red” meat. The effort to describe Hitler’s eating habits as vegetarian requires changing the definition of “vegetarian” to exclude liver, ham, and sausages from the list of meats, and changing the definition of “animal” to exclude pigs and birds.”

Voor wie inmiddels benieuwd is geworden wat dan wel het favoriete recept van de Führer was (en daar in het internettijdperk ook meteen even een licht verteerbaar YouTubefilmpje bij verwacht) heb ik geen goed nieuws. De aangekondigde bereiding in een kookprogramma van Hitler’s favoriete gerecht Gebakken Forel in Botersaus, leidde in België eind 2008 tot veel tumult. Het lievelingsgerecht van de Führer zou door kok Jeroen Meus bovendien weinig tactisch worden bereid op een steenworp afstand van het Adelaarsnest van Adolf Hitler, nabij de Obersalzberg bij Berchtesgaden. De keuze voor Hitlers forelschotel veel onbegrip op. Eerdere delen waren gewijd aan personen die je hooguit als cereal killers zou kunnen kwalificeren, namelijk Roald Dahl, Jacques Brel, Salvador Dali en Freddy Mercury.

Bij overlevenden van de Holocaust schoot de ‘Koken met Hitler’-aflevering die de VRT haar kijkers wilde voorschotelen dus danig in het verkeerde keelgat. De ontstane commotie toont meteen ook de werking van een Godwin in optima forma: de gewraakte aflevering ging vrijwel direct van tafel. Terry Davids van het Vlaamse magazine Joods Actueel reageerde opgelucht:

‘Het was een walgelijk idee. De makers van dat programma hebben er niet bij stilgestaan dat er nog overlevenden van de Holocaust zijn, en dat het onderwerp nog altijd zeer gevoelig ligt bij de nabestaanden. Alsof je in de kelder van Marc Dutroux zijn lievelingsgerecht zou klaarmaken. Maar dat zou natuurlijk niemand in zijn hoofd halen. Ik vraag me trouwens af wie er geïnteresseerd is in wat een massamoordenaar graag eet.’

Nee, van zulke gestoorde lieden is de menukeuze niet zelden zeer onsmakelijk. Het wordt ongetwijfeld het meest malicieus verwoord in de film Silence Of The Lambs, wanneer psychopaat Hannibal Lecter de telefoon ophangt met de onheilspellende woorden: I do wish we could chat longer, but… I’m having an old friend for dinner.”

© Armworstelaars Patrick Hoff & Josh Sommers

Zoals de afgelopen week goed te merken was, is het winterseizoen in Nederland ook traditioneel het stormseizoen. In de late herfst koelt het in het noordelijk deel van het noordelijk halfrond snel af, terwijl het in in Zuid-Europa vaak nog stevig nazomert. Door de grote temperatuursverschillen ontstaan sterke straalstromen in de bovenatmosfeer, waardoor vooral in dit seizoen vaak diepe lagedrukgebieden ontstaan die met grote vaart over de Britse Eilanden en de Noordzee razen.

De meeste van de catastrofale stormen die de Lage Landen sinds de Middeleeuwen troffen en grote delen daarvan onder water zetten, vonden dan ook plaats in de periode van november tot februari. Zo ook de St. Luciavloed, een alles vernietigende stormvloed die plaatsvond in de nacht van 13 op 14 december 1287, onder meer beschreven in de annalen van het klooster van Wittewierum (Groningen). In termen van slachtoffers – zeker als percentage van de totale bevolking – is de Sint Luciavloed zelfs een van de grootste vloedrampen in de wereldgeschiedenis. In totaal kwamen in Noord-Holland, Friesland en Groningen tussen de 50.000 en 80.000 mensen om het leven, op een totale bevolking van zo’n half miljoen zielen.

De dertiende eeuw verliep qua dodelijke megastormen sowieso desastreus. De Lage Landen werden namelijk verder nog getroffen door de grote Noordzeevloed van 1212 (60.000 doden) de Sint-Marcellusvloed van 1219 (36.000 doden) en een tiental kleinere overstromingen met telkens honderden tot duizenden doden. Het toont maar eens te meer aan, dat het heroïsche gevecht van de Nederlanders met het water ook vaak roemloos werd verloren. Luctor et Submergo.

Het Nederland van een millennium geleden zag er totaal anders uit dan nu. De Noordzeekustlijn was toen nog vrijwel ononderbroken. De Waddenzee, in 2009 door de UNESCO uitgeroepen tot werelderfgoed, bestond destijds nog helemaal niet: Texel en alle andere waddeneilanden waren verbonden met het vasteland. Ook de latere Zuiderzee, na de afsluiting in 1932 omgedoopt tot IJsselmeer, was nog hoofdzakelijk een laaggelegen merencomplex annex moerasveengebied. Het werd in die tijd Aelmere – ofwel Palingmeer – genoemd, etymologisch gezien inderdaad niet echt spannend. Dit Aelmerengebied was met de Noordzee verbonden door een nauwe zeearm, die uitmondde in het gebied waar later de eilanden Vlieland en Terschelling zouden ontstaan. Ook andere grote zee-inhammen als de Lauwerszee en de Dollard bestonden zo’n 1000 jaar geleden ook nog niet in hun huidige vorm.

In de 12e en 13e eeuw veranderde het uiterlijk van de Noordelijke Lage Landen drastisch. Een belangrijk factor daarin was de stijging van de zeespiegel gedurende de warme periode van 850 -1200. Samen met het steeds verder afgraven van veengrond voor turfwinning, als brandstof voor de inwoners van de hoger gelegen stedelijke gebieden in West- en Midden-Nederland, werd het Aelmeergebied kwetsbaarder voor de invloeden van met name zware noordwesterstormen. Najaars- en winterstormen drongen in de loop der eeuwen dieper en dieper in de kwetsbare laaglanddelta door. Daarbij werden grote delen van de resterende veenlanden weggeslagen.

De Sint Julianavloed in 1164 en de Allerheiligenvloed uit 1170 luidden de periode van overstromingen en grootschalige landerosie in. In 1170 brak de Noordzee door de duinenrij tussen Texel en Huisduinen (bij Den Helder) en werd het Marsdiep, voorheen een beek, een kolkend zeegat. Bij die gebeurtenis werd ook het tussen Texel en Medemblik gelegen Creiler Woud verzwolgen door de golven. Het land tussen Texel, Medemblik en Stavoren werd overstroomd, en Texel en Wieringen werden eilanden.

Tijdens de stormvloeden van 1212, 1214 en 1219 (36.000 doden) en 1248 drong het zeewater steeds dieper Aelmere in en werd het allengs een binnenzee. De genadeklap kwam met de Sint Luciavloed van 1287. Deze waterramp scheidde Friesland definitief van West Friesland en verzwolg tal van dorpen en steden in het tussenliggende gebied, waaronder het inmiddels al lang in de vergetelheid geraakte ommuurde stadje Griend (ook Grint of Gryn), ten noordwesten van Harlingen.

Stedeke Gryn
Tegenwoordig slechts een zandplaat in de Waddenzee, was het eiland Griend in de Middeleeuwen bewoond. Niet alleen dat, er bevond zich een ommuurde nederzetting met poorten, grachten, een klooster en zelfs een hogeschool. Griend was aan het begin van de 13e eeuw dan ook een welvarend eiland, met name beroemd om zijn kaas. Met enige wijsheid achteraf kan je stellen dat het een slecht doordachte beslissing was van de Griendenaren om een tweetal kanalen te graven, om zo de bloeiende handel met het achterland verder te versterken. De Jetting werd in het begin van de 13e eeuw gegraven om de Friese steden te bedienen. Ook achter Vlieland langs werd een nieuwe vaart aangelegd, de Monnikensloot. Griend, reeds gevoelig kleiner geworden door al het eerdere natuurgeweld in de 12e en 13e eeuw, bleek uiterst kwetsbaar. De grote kladeradatsch kwam uiteindelijk in december 1287, toen het stadje vrijwel geheel in de golven verdween, op een tiental huizen na. Griend kwam er nooit meer bovenop. De ‘twaalfde stad van Friesland’ was niet meer.

Tot in de achttiende eeuw werd Griend nog wel bewoond door veehouders, die hun woonsteden op kunstmatig opgeworpen terpen hadden gebouwd. Rond 1800 was het eiland nog altijd zo’n 25 hectare groot, maar verplaatste zich met een snelheid van 7 meter per jaar naar het zuidoosten. Vaste bewoners kende Griend vanaf dat moment niet meer, maar werd nog wel gebruikt door bewoners van Terschelling als weidegebied voor schapen en voor de winning van hooi. Ook werden de eieren van meeuwen en sterns geraapt voor de consumptie. De Vereniging Natuurmonumenten, de huidige eigenaar, kocht het recht op het maaien van gras in 1916 af en richtte er een aantal bewaakte broedkolonies in.

Niets op de stille zandplaat in de Waddenzee herinnert vandaag de dag nog aan het eens zo roemruchte verleden

Eind januari stemde de GroenLinks-fractie (minus onze eigen Ineke van Gent) in met het geven van steun aan de omstreden politie-missie voor het Afghaanse Kunduz. Ook twee maand later is er bij een groot deel van de achterban enorme onvrede over deze beslissing, haar motivatie en de manier waarop dit besluit tot stand kwam. Voor mijzelf is het in ieder geval de voornaamste reden om na 10 jaar lidmaatschap een punt te zetten achter mijn activiteiten voor GroenLinks.

Verspeeld krediet
Toen half december Femke Halsema bekend maakte dat ze zou opstappen en haar opvolgster Jolande Sap presenteerde, had ik niet gedacht dat deze in staat zou zijn om in zo’n rap tempo alle krediet te verspelen die GroenLinks onder Halsema had opgebouwd. Ondanks de kritiek die ik zeker ook had op Halsema en de allengs meer liberale koers van de partij (een soort groengewassen D66 light), was zij wat mij betreft uitgegroeid tot iemand van statuur die bijna boven de partijen stond. Femke was ongetwijfeld het grootste pre van GroenLinks de laatste jaren.

Hoewel vast een degelijk politica, ben ik over haar opvolgster Jolande Sap aanmerkelijk kritischer. Met name de behandeling van het dossier Kunduz heeft het krediet voor Sap nogal gereduceerd. Saps emotionele betogen in de kamer, haar doofheid voor de massale en zeer terechte kritiek uit de achterban en ook haar goedgelovigheid in de toezeggingen door premier Rutte maken op mij een bar slechte indruk. Met name neem ik haar – en de veel te volgzame fractie – kwalijk dat men in weerwil van alle bekende feiten een onwrikbaar, welhaast wereldvreemd geloof in de maakbaarheid van de weerbarstige Afghaanse realiteit bleef uitstralen. Ook tegen de uitdrukkelijke wens van een groot deel van de partij en het kader in.

Schadelijk idealisme?

Bevlogenheid en idealisme zijn in principe natuurlijk prachtig. Maar je op zo’n naxefeve en opzichtige wijze voor het karretje laten spannen van hetzelfde cynische westers imperialisme dat Afghanistan al meer dan dertig jaar lang tot een treurig stemmend slagveld heeft gemaakt? Dat lijkt me geen goed idee. Deze onverkwikkelijke periode werd grosso modo in 1980 ingeluid, toen Jimmy Carter’s Nationaal Veiligheids Adviseur Zbigniew Brzezinski direct na de Sovjet invasie in Afghanistan in een memo aan Carter stelde: “We now have the opportunity to give the Soviet Union its own Vietnam”.

De rest van het verhaal kennen we: de bewapening door de CIA in de jaren 80 van de moedjahedien, van allerlei verfoeilijke criminelen en van religieuze fanatici als Osama Bin Laden alsook de latere Taliban, met vele honderden miljoenen dollars. Wat voorspelbaar volgde was een implosie van het land na het verdrijven van de Sovjet-troepen. Daana, tijdens de bloederige en onmenselijk wrede Afghaanse burgeroorlog in de jaren 90, had het westen in een keer alle interesse verloren. Onderwijl voerden onze handen afhakkende voormalige ‘bondgenoten’ de sharia in en zakte een verloren generatie weg in een moeras van analfabetisme, armoede en zelotische achterlijkheid.

Toen zo’n 14 jaar geleden na veel strijd de zegevierende Taliban het in de jaren 70 nog relatief mondaine Afghanistan definitief transformeerden in een primitief tribaal en religieus reservaat, waren de enige belangen die Clinton en Bush jr. zagen de miljardendeals die de olierijkdommen van de Kaspische Zee moesten ontsluiten voor westerse benzineslurpers en Abrahamtanks. Dit alles een logisch uitvloeisel van hetzelfde arrogante geo-strategische wanbeleid dat tot op de dag van vandaag in deze tumultueuze regio de boventoon voert.

Anno 2011, met behulp van ‘onze’ politietrainers in Kunduz, zullen we nu eindelijk de zaak recht zetten? En kunnen gelukkig “de meisjes binnenkort weer naar school”, zoals de propagandariedel gaat? Te belachelijk voor woorden. Zolang Nederland aansluiting blijft zoeken bij de Amerikaanse militaire strategie voor Afghanistan, is er geen enkele kans op duurzame verbetering. Alle voortekenen in Kunduz en elders in Afghanistan wijzen daarop. Een uit het pacifisme voortkomende partij als GroenLinks zou dat, meer dan wie ook, moeten onderkennen.

De hel van Kunduz
Extra navrant in deze is natuurlijk dat de steun van GroenLinks onontbeerlijk was in het laten doorgaan van deze missie. Had tweederde van de kamer al voorgestemd, dan was het een hamerstuk en was de steun van GroenLinks niet zo cruciaal geweest. Het is daarmee een hele verantwoordelijkheid die je als partij op je laadt. Daarnaast lijkt het me ten enen male onwenselijk dat beslissingen als deze, die gaan over oorlog en vrede, genomen worden met een meerderheid van de helft plus 1. Zeker op basis van een aantal boterzachte toezeggingen van Rutte waarvan ieder weldenkend mens beseft dat ze losgezongen zijn van de Afghaanse realiteit. De exorbitante kosten (1 miljard voor het enkele weken trainen van hooguit enkele honderden of duizenden ongeletterde rekruten) komen daar nog eens bij.

Het is daarom volstrekt begrijpelijk dat het doordrukken van deze koers door Sap c.s. binnen grote delen van GroenLinks bijzonder slecht is gevallen. Wat Sap duidt als idealisme, helpt Afghanistan geen steek verder en is bovendien een onwelriekende splijtzwam in de partij. Hoe graag de fractie het misschien anders zou wensen: ook de weg naar de hel van Kunduz zal eens te meer geplaveid blijken te zijn met goede voornemens.

Geschreven op 20 maart 2011 voor de Groene Klinker, ledenblad GL Groningen.

xa9 Cartoon: David Horsey, Tribune Media Services

HDR staat voor “High Dynamic Range” en duidt op beelden met een hoog dynamisch bereik, waarbij zowel zeer donkere delen als zeer heldere delen goed worden weergegeven. Met behulp van tone mapping-technieken kan het contrast worden verminderd en kunnen afbeeldingen worden gemaakt met behoud of overdrijving van lokaal contrast om zo een kunstzinnig effect te bereiken.

De meeste gangbare foto’s hebben een klein dynamisch bereik, net als verreweg de meeste digitale camera’s en ook beeldschermen. Het menselijk oog heeft een zeer groot dynamisch bereik, sommige duurdere digitale camera’s hebben ook een relatief groot dynamisch bereik en kunnen daarom ook erg donkere en erg lichte delen tegelijkertijd opslaan.

Door het gebruik van HDR instellingen op Digitale Spiegel refelxcamera’s ben je in staat om enkele foto’s snel achter elkaar te maken, met verschillende belichtingstijden (bracketing). Door die foto’s te combineren kan daar een HDR-afbeelding mee samengesteld worden.

Bron: wikipedia (tekst bewerkt)

Veel meer architectuur en natuurfoto’s op mijn Flickr-Photostream

Alleen de beste natuurfoto's vind je op mijn FLICKR-fotosite

Aangezien mijn Picasa natuurfotosite tot de nok toe vol zit met foto’s, heb ik onlangs maar de stap gemaakt om ook maar een Flickr-profiel aan te maken. Ook voor de broodnodige interactie: vergeleken met Flickr is Picasaweb maar een dooie boel. Overigens zijn mijn kleine 2200 foto’s op Picasaweb van de afgelopen 4 1/2 jaar daar toch enkele tienduizenden keren bekeken, alleen heb ik eigenlijk geen idee door wie precies.

Vanaf nu er is dus geen enkel excuus meer om niet ook mijn photostream op Flickr te bekijken.

Tot nu toe zijn dit de twee populairste foto’s. (Directe link: foto 1, foto 2)

En nu opgeflickrd allemaal!

Gister was het precies 94 jaar geleden dat de Russische monnik en gebedsgenezer Grigori Raspoetin de dood vond. Aan het hof van de laatste tsaar Nicholaas II stond Raspoetin (1869-1916) bekend als een gewiekste intrigant met een duistere reputatie, die een grote rol achter de schermen speelde. Door zijn heilzame invloed op de aan hemofilie leidende jonge tsjarevitsj Alexsej, wist Raspoetin als een Greet Hofmans avant la lettre vanaf 1907 allengs in de gratie te geraken van met name de vrouw van Nicolaas, Alexandra Fjodorovna.

De invloed van de ‘gekke monnik’ Raspoetin werd nog aanmerkelijk groter nadat Nicolaas vanaf 1915 naar het front vertrok om het hoofd te bieden aan het offensief van de Duitse en Oostenrijks-Hongaarse legers. De tsarina, die eigenlijk Alix von Hessen-Darmstadt heette en verwant was aan de Duitse keizer Wilhelm II ontmoette sowieso al veel wantrouwen aan het Russische hof in Sint Petersburg. Roddels over haar vermeende seksuele verhouding met de onvoorspelbare Raspoetin deden hun beider reputatie tot een dieptepunt dalen. Dit alles maakte Raspoetin een van de meest gehate en gevreesde personen. Zijn ondergang was slechts een kwestie van tijd.

Over Raspoetin doen allerlei buitenissige anekdotes de ronde, met name omtrent zijn ongekende libido en seksuele uitspattingen. Laten we het er maar op houden dat de monnik Raspoetin er niet bepaald een celibataire levensstijl op na hield. Het hardnekkige verhaal dat zijn naam Распутин in het Russische ‘de losbandige‘ zou betekenen, is helaas net iets te mooi om waar te zijn, hoewel het inderdaad erg lijkt op het woord pаспу́тны = liederlijk, zedenloos. Dit is in ieder geval wel de insteek van het stampende nummer ‘Rasputin‘ (Russia’s Greatest Love Machine) van discolegendes Boney M, met zanger Bobby Farrell in de rol van Raspoetin: 

Most people looked at him with terror and with fear
But to Moscow chicks he was such a lovely dear
He could preach the bible like a preacher
Full of ecstacy and fire
But he also was the kind of teacher
Women would desire

RA RA RASPUTIN
Lover of the Russian queen
There was a cat that really was gone
RA RA RASPUTIN
Russia’s greatest love machine
It was a shame how he carried on [hele tekst]

Ook in het kreupele Boney M Engels wordt Raspoetin nadrukkelijk neergezet als een sexbeest. Hij was volgens de verhalen nogal fors geschapen en zijn penis zou na zijn dood verwijderd zijn en op sterk water gezet. Het Erotisch Museum in Moskou claimt Raspoetins snikkel in haar collectie te hebben.

De moord

Vooral het verhaal rondom de moord op Raspoetin op 29 december 1916 is ronduit bizar. Op die avond werd Raspoetin uitgenodigd voor een feest ten huize van prins Felix Joesoepov. Het plan van de samenzweerders was om Raspoetin daar te vergiftigen middels gif in zijn wijn en gebak. Ondanks een overdosis kaliumcyanide bleef de beresterke Raspoetin gewoon dooreten en drinken. Omdat het gif, genoeg om 5 mensen te doden, zijn uitwerking miste, schoot Joesoepov diverse malen op hem met een pistool. Raspoetin viel ter aarde, maar was niet dood. Hij probeerde Joesoepov vervolgens te wurgen, terwijl hij naar verluid ‘stoute jongen’ in diens oor fluisterde.

Raspoetin werd nu opnieuw onder vuur genomen door de overige samenzweerders. Hij stond echter weer op en kwam op zijn belagers af, waarna die hem met knuppels te lijf gingen. Nadat Raspoetin echt niet meer bewoog, werd zijn lichaam in een tapijt gewikkeld en gedumpt in een rivier. Op een of andere manier wist hij ook hieruit te ontsnappen, maar verdronk uiteindelijk toch onder het ijs.

Dit is officieel de doodsoorzaak in het autopsierapport. Er bestaan echter talloze variaties op dit verhaal en de precieze omstandigheden rond de moord blijven raadselachtig. Prins Joesoepov, de belangrijkste getuige, wijzigde zijn verklaring een aantal malen. Recente gegevens werpen een nieuw licht op de mogelijke ware toedracht in die koude decembernacht 94 jaar geleden.

Boney M geeft er in deze stampende klassieker in ieder geval zo zijn eigen draai aan. Bekijk vooral ook de memorabele videoclip, waarin zanger Bobby Farrell (met opplakbaard) Rasputin op onnavolgbare wijze vertolkt.

En of de duvel ermee speelt: vandaag werd bekend dat Farrell op 61 jarige leeftijd is overleden in een hotelkamer in Sint Petersburg, waar hij verbleef voor een eenmalig optreden met zijn begeleidingsband.

Je loopt gegarandeerd voor aap met een kapsel van deze haarstylist: Vidal Baboon

© foto: http://www.photoshoppix.com/

Aan kappen denken we nog niet, deel 62 uit de serie die ook voor jou geknipt is.

Dat stekelvarkentje zullen wij wel eens even wassen: de Zee(p)egel

Deel 61 uit de onverwoestbare serie Daarom Heet-ie Zo.

Nog wat winterfoto's van december. Bijkijk alle foto's hier.

Bij de presentatie van haar partij TON in april 2008 gaf Rita Wie kent haar nog? Verdonk een onvervalst staaltje pepernotennationalisme ten beste. Ze luidde de noodklok over ons prachtige cultuurgoed, dat dezer dagen, gelijk strooigoed, te grabbel wordt gegooid.

“Er is een sterke weg-met-ons stroming die ons al jaren wil doen geloven dat onze cultuur niet bestaat en die onze waarden en normen zelfs minderwaardig vindt ten opzichte van andere culturen. Ze stellen zelfs het sinterklaasfeest ter discussie. En willen overal slavernijmonumenten om ons als slecht af te schilderen.”

Ach ja, die Rita… Wat had ze destijds toch feilloos de vinger aan de pols van het gesundes volksempfinden. Anno 2010, terwijl de slavernijmonumenten als gifzwammen de grond uit schieten, gaat immers niet ook het oerhollandsche feest van de Goedheiligman naar de gallemiezen?!? Op sterven na dood dit prachtige volksfeest, uiteraard door een onzalige kongsie van linksige cultuurrelativisten en verzuurstokte suikerfeestvierders, hoewel die laatste groep inmiddels andere problemen lijkt te kennen. Maar hoe hollands is Sinterklaas eigenlijk? Hier de feiten in een notendop.

De historische Sint Nicolaas was bisschop in Myra, de hoofdstad van de streek Lycië in Klein Azië, het huidige Turkije. Het is echter een misvatting om hem als Turk te betitelen, zoals vaak gebeurt, want Nicolaos was feitelijk een Griek, stevig ingebed in de hellenistische cultuur. Turkse stammen drongen bovendien niet eerder dan tussen de 6e en 10e eeuw in Klein-Azië door en pas met de komst van de Seltsjoeken in de 11e eeuw werd er een krachtige etnisch Turkse staat gevestigd in dit gebied.

Nicolaas van Myra leefde van ca. 280 tot – jawel – 6 december 342 (of 352). Volgens de overlevering was hij een mirakelse koter. Zo stond hij al direct na zijn geboorte rechtop in zijn badje, met zijn handjes devoot ten hemel geheven. Alsof hij God dankte voor het wonder van zijn geboorte. Verder pleit voor de kleinheiligman natuurlijk enorm dat hij op woensdag en vrijdag, de traditionele vastendagen, onverbiddelijk zijn moeders borst versmaadde. Als volwassene ontpopte Nicolaas zich tot weldoener en wonderdoener en stond hij bekend om zijn wijsheid en vergevingsgezindheid.

Later heilig verklaard en het onderwerp van vele Middeleeuwse sagen, verspreidde Nicolaas’ feestdag zich aanvankelijk alleen naar oostelijk en Midden-Europa. (In weerwil van het chauvinisme dat Sinterklaas als typisch Nederlands bestempelt, wordt op beperkte schaal ook in al deze landen Sinterklaas tot op de dag van vandaag gevierd.) In de 13e eeuw krijg de bisschop uit Klein-Azië ook een stevige voet aan de grond in West-Europa en werd zijn naamdag ook in onze contreien een van de belangrijkste feestdagen. In ieder geval vanaf 1427, zo blijkt uit archiefstukken, werden in bisschopsstad Utrecht in de Sint Nicolaaskerk op 5 december schoenen gezet. Welvarende Utrechters stopten daar dan giften in, met name muntgeld en lekkernijen. Op 6 december werd de opbrengst verdeeld onder de arme kinderen in de stad.

Het Sinterklaasfeest werd op termijn zo’n populair (en losbandig) volksfeest, dat deze katholieke heilige ook moeiteloos de 16e eeuwse periode van reformatie overleefde, toen grote delen van de Noordelijke Nederlanden zich bekeerden tot het protestantisme, dat van heiligen niets moest hebben. Op schilderijen uit de 17e eeuw van Jan Steen (1625-1679) is te zien wat voor snoepgoed kinderen in die tijd zoal in hun schoen kregen. Zaken als chocoladeletters, marsepein, peper- en kruidnoten, speculaaspoppen en borstplaat zouden heden ten dage ook niet misstaan in een paar kekke Lelli Kelly’s. Daarnaast was er ook vaak een zakje zout of een roe; en niet alleen voor stoute jongens.

De moderne Sinterklaas is echter vooral een 19e eeuws creatie, uit de koker van de Amsterdamse onderwijzer en schrijver van kinderboeken Jan Schenkman. In 1850 verscheen Sint Nicolaas en Zijn Knecht, met prachtige gekleurde prenten. Daarin komen alle tegenwoordig bekende elementen in volle glorie naar voren. De oorsprong van de Sint uit het katholieke Spanje en zijn komst met een toen hypermodern vervoersmiddel, een heuse stoomboot. Helper Zwarte Piet was ook van de partij, hoewel eerst nog niet onder die naam. Wel is hij uitgerust met een roede en een zak kadootjes, waarmee hij door de schoorsteen naar binnenkomt. Ook het befaamde boek van Sinterklaas wordt door Schenkman (What’s in a name?) geïntroduceerd:

Sint Niklaas, de Bisschop / Schrijft hier in zijn boek / Al wat hij gehoord heeft / Bij ‘t jaarlijksch bezoek. -  Wie zoet was of stout was / Hij voegt het er bij / Wat zou hij wel schrijven / Van u en van mij? -   O, vraag het zijn knecht eens / Die maakt toch dit jaar / Voor al, wie niet stout was / De zakjes weer klaar.

Sint Wodan
De schimmel waarop Sinterklaas over de daken rijdt, maakt in Sint Nicolaas en Zijn Knecht eveneens zijn opwachting. Dit op het eerste gezicht nogal bizarre detail verraadt een andere belangrijke inspiratiebron voor onze moderne Sinterklaas. Diens iconografie lijkt namelijk voor een groot deel gebaseerd op oud-Germaanse sagen over de god Wodan (Odin), door de lucht rijdend op het achtbenige witte paard Sleipnir. Wodans was net als Sinterklaas een oude man met een lange baard. Hij had ook een rode mantel en zijn hoed werd bij de Sint een mijter. Odins speer met slangenkop werd vervangen door een staf. Net als Sinterklaas droeg Wodan droeg ook een indrukwekkende ring, Draupnir genaamd.

Wodan had een tweetal zwarte helpers, de raven Huginn (Gedachte) en Muninn (Geheugen). Op bevel van Wodan daalden zij af naar de huizen van de mensen om te kijken wat er zich binnen afspeelde, een parallel met Zwarte Piet. Volgens sommige auteurs verwijst de prominente veer op de Pietenmuts zelfs naar de raven Huginn en Muninn. Andere bronnen spreken over donkergekleurde helpers Nörwi of Eckhart, als model voor Zwarte Piet.

Het gebruik om letters kado te geven met Sinterklaas zou terug te voeren zijn op de legende dat Wodan de ontdekker was van de magische runen; geheime kennis opgedaan toen hij zichzelf 9 dagen en nachten ophing aan de wereldboom Yggdrasil. Wodans status als patroon van de dichtkunst zou de oorsprong kunnen zijn van de traditie van Sinterklaasrijmpjes en -liedjes.

Zo blijkt Sinterklaas onder dat weeïge multicultisausje uiteindelijk toch nog een rasechte Germaan te zijn. Het zal pepernootnationalisten als Rita vast deugd doen.

Jonge buizerd in Noord-Groningen, omgeving Onderdendam. Veel meer prachtige november- en winterfoto’s op mijn natuurfotosite.

Eind november 1968 brengen de Beatles hun negende studioalbum uit. Vanwege de smetteloos witte hoes staat de dubbel-LP (die officieel de naam “The Beatles” draagt) al gauw bekend als The White Album. Hoewel de verkopen in het Verenigd Koninkrijk achter blijven bij Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band uit 1967, is The White Album in de VS een doorslaand succes en staat daar tot op de dag van vandaag in de top 10 van best verkopende albums ooit.

De nieuwe Beatles-LP slaat helemaal in als een bom in een kleine, merendeels uit jonge vrouwen bestaande woongemeenschap die is neergestreken op Spahn Ranch, aan de noordwestelijke rand van Los Angeles. De onbetwiste leider van de groep, een 34-jarige man die meer dan de helft van zijn leven in kostscholen en gevangenissen heeft doorgebracht, raakt er al gauw van overtuigd dat The White Album tal van speciaal voor hem bestemde gecodeerde boodschappen bevat. De boodschappen zouden stuk voor stuk verwijzen naar een op handen zijnde grootschalige rassenoorlog in de VS, door de groep Helter Skelter genoemd, naar een nummer op de dubbel-LP.

Het door overmatig LSD-gebruik gekleurde gedachtegoed van de sekteleden radicaliseert zienderogen en in de zomer van 1969 doet men van zich spreken door een reeks afschuwelijke moorden, bekend geworden als de Tate-LaBianca murders. Het is voor Amerika de schokkende eerste kennismaking met Charles Manson & The Family.

De psychose ontrafeld
Charles Manson, die zichzelf als de messias beschouwde, was eind 1968 door het obsessief beluisteren van The White Album ervan overtuigd geraakt dat de Beatles grootse visionairen waren. Zij hadden de reeds langer aan Manson geopenbaarde waarheid van de op handen zijnde oorlog tussen blank en zwart in Amerika doorgrond en op subtiele wijze in muziek verpakt. Dankzij de vele verborgen toespelingen die Manson in de songteksten van de Beatles meende te ontdekken, viel alles voor hem op zijn plaats. Of zoals de voormalige Manson-volgelinge Catherine Share het in 2009 verwoordde:

“It wasn’t that Charlie listened to the White Album and started following what he thought the Beatles were saying. It was the other way around. He thought that the Beatles were talking about what he had been expounding for years. Every single song on the White Album, he felt that they were singing about us. The song “Helter Skelter”, he was interpreting that to mean the blacks were gonna go up and the whites were gonna go down.”

Charles Manson was al langer geobsedeerd door het idee van op scherp staande raciale verhoudingen. Hij zag deze opvatting nogmaals bevestigd door de moord op Martin Luther King in april 1968. Mansons analyse was extreem karikaturaal en bovendien gegoten in zeer seksistische termen. De enige reden dat de rassenoorlog nog niet was uitgebroken volgens Manson, was omdat als gevolg van de seksuele revolutie van de jaren 60 blanke vrouwen ‘bereikbaar’ waren geworden voor zwarte mannen. Zodra dit – tijdelijke – pacificerende element zou wegvallen, was een rassenoorlog onvermijdelijk. De door de Manson Family opgezette Helter Skelter-campagne zou het laatste zetje geven dat hiervoor nodig was.

The music made me do it
Manson, die in de gevangenis gitaar had leren spelen en sinds zijn vrijlating in 1967 verwoed, maar met niet bijster veel succes, aan de weg timmerde als singer-songwriter, redeneerde dat het uitbrengen van een album met eigen songs het ultieme instrument zou zijn om de onvermijdelijke raciale holocaust te ontketenen:

“More than merely foretell the conflict, this album would trigger it; for, in instructing “the young love,” America’s white youth, to join the Family, it would draw the young, white female hippies out of San Francisco’s Haight-Ashbury. Black men, thus deprived of the white women whom the political changes of the 1960s had made sexually available to them, would be without an outlet for their frustrations and would lash out in violent crimes against whites.”

Daarna zou een niet te stoppen geweldsspiraal ontstaan. Een moorddadige tegenreactie van in het nauw gedreven blanken zou worden uitgebuit door militante bewegingen zoals de Black Panthers. Daarop zou tussen blanken onderling een onverzoenlijke strijd op leven en dood uitbreken, tussen racistische en niet-racistische facties. Hopeloos verdeeld en verzwakt, zou het pleit uiteindelijk worden beslecht door militante zwarten, die alle blanken zouden uitroeien.

Nou ja, alle blanken? De uitverkorenen, Manson en zijn inmiddels flinke uitgedijde ‘familie’, verscholen in een grot in de woestijn van Death Valley, zouden natuurlijk de dans ontspringen. In een post-apocalyptische wereld zouden zij de taak op zich nemen om de nu weer tot bedaren gekomen zwarte bevolking aan de hand te nemen – een zoveelste variant van de aloude White Man’s Burden – aangezien, zoals eenieder weet, zwarten zichzelf niet kunnen besturen. Sekteleider Manson stelde dit zich weinig subtiel als volgt voor: “[I] would scratch the black man’s fuzzy head and kick him in the butt and tell him to go pick the cotton and go be a good nigger.”

Show me the magic
Niet alleen sloten de boodschappen naadloos aan op Mansons sluimerende apocalyptische visioenen, de cryptische teksten van de Fab Four bevestigden voor Manson en de zijnen dat uitgerekend voor henzelf een grootse rol was weggelegd.

Uit teksten van nummers als Don’t Pass Me Bye, I Will, Honey Pie, Blackbird, Happiness is a Warm Gun, Revolution 1 en Helter Skelter construeerde Manson in de eerste weken van 1969 een gitzwarte alternatieve werkelijkheid.

Vaste patronen die hij in de teksten ontwaarde, zijn oproepen tot etnisch geweld (‘When I hold you in my arms/ And I feel my finger on your trigger/ I know no one can do me no harm/ Because happiness is a warm gun/ (Bang bang, shoot shoot)) en de aanstaande revolutie door de zwarte bevolking (‘Blackbird singing in the dead of night/ Take these broken wings and learn to fly/ All your life/ You were only waiting for this moment to arise’.) Hetzelfde thema komt terug in het nummer Revolution 1: ‘You say you want a revolution/ Well you know/ We all want to change the world…/ But when you talk about destruction/ Don’t you know that you can count me out (/in).’ 

Een andere constante in de ogen van de sekteleden is de klemmende oproep van de Beatles aan Manson om zich openbaar te maken als de messias die is teruggekeerd naar de aarde. (‘You say you got a real solution/ Well you know/ We’d all love to see the plan.’). Met het uitbrengen van een eigen succesvol muziekalbum zal Manson vervolgens Helter Skelter in gang zetten, precies zoals de Beatles voorspellen: ‘And when at last I find you/ Your song will fill the air/ Sing it loud so I can hear you/ Make it easy to be near you’ (uit het nummer ‘I Will’) of ‘Oh, honey pie, my position is tragic/ Come and show me the magic/ Of your Hollywood song’. Hollywood, Los Angeles: hoe duidelijk wil je het hebben?

Geen wonder dus dat rond februari 1969, toen deze waanideeën volledig waren uitgekristalliseerd, de groep rond Manson per brief, telegram en telefoon contact zocht met de Beatles om hen duidelijk te maken dat de boodschap helemaal was begrepen. De Manson Family zou alles doen om operatie Helter Skelter in gang te zetten en zo de rassenoorlog te doen ontbranden. Toen weinig verrassend de Beatles niets van zich lieten horen en ook Manson’s pogingen om als muzikant door te breken spaak leken te lopen, kozen de sekteleider en zijn trouwe volgelingen in de zomer van 1969 voor een radicaal andere stategie, die zou eindigen in de brute moorden op onder meer Gary Hinman en Sharon Tate, de hoogzwangere vrouw van filmregisseur Roman Polanksi.

Daarover binnenkort meer in deel 2 van Helter Skelter

Lichtelijk onwel geworden tijdens het vliegen: de ongans.

xc2xa9 Izismile  Deel 60, eerdere foto's in het archief.

In Eindeloos Typende Apen (de onmisbare inleiding voor dit tweede deel) kon je gister lezen dat religieus geïnspireerde critici van de evolutieleer vaak denken de macht van de gigantische getallen aan hun zijde te hebben. Maar inmiddels weten we dat de metafoor van evolutie als blind toeval, als eindeloos typende apen die Shakespeares Hamlet produceren, van geen kant deugt. Aanhangers van creationisme of Intelligent Design stellen dat het simpelweg onmogelijk is dat het genoom van bijvoorbeeld een amoebe zich ontwikkelt tot iets als een lintworm, dat zich op zijn beurt verder ontwikkelt tot een weer hogere levensvorm.

Iemand die het tot zijn levenswerk heeft gemaakt om tegenwerpingen van creationisten te ontzenuwen, is de Britse evolutiebioloog Richard Dawkins. Volgens hem is het postuleren van een almachtige god die alles heeft geschapen bovendien een filosofisch zwaktebod en slechts het verplaatsen van het probleem: hoe minimaal is immers de kans wel niet dat zo’n almachtige schepper spontaan is ontstaan?

Met name in zijn boek The Blind Watchmaker (1986), een doorwrocht vervolg op The Selfish Gene uit 1976 voert Dawkins tal van argumenten aan voor evolutie die wordt gestuurd door natuurlijke selectie. De titel is een verwijzing naar het werk van de 18e eeuwse filosoof William Paley. Palley betoogde in zijn boek Natural Theology dat de complexiteit van organismen bewijs is voor het bestaan van een goddelijke schepper, net zoals het complexe raderwerk van een horloge bewijs is voor een vernuftige horlogemaker. Volgens Dawkins is er echter helemaal geen horlogemaker, het ordenende principe is uiteindelijk blind. Natuurlijke selectie, primair een hybride van ecologische en seksuele selectie beschouwt Dawkins als de drijvende kracht achter de evolutie. Met toeval heeft het niets van doen:

“Darwinism is widely misunderstood as a theory of pure chance. Mustn’t it have done something to provoke this canard? Well, yes, there is something behind the misunderstood rumour, a feeble basis to the distortion. One stage in the Darwinian process is indeed a chance process – mutation. Mutation is the process by which fresh genetic variation is offered up for selection and it is usually described as random. But Darwinians make the fuss they do about the ‘randomness’ of mutation only in order to contrast it to the non-randomness of selection.”

“It is not necessary that mutation should be random for natural selection to work. Selection can still do its work whether mutation is directed or not. Emphasizing that mutation can be random is our way of calling attention to the crucial fact that, by contrast, selection is sublimely and quintessentially non-random. It is ironic that this emphasis on the contrast between mutation and the non-randomness of selection has led people to think that the whole theory is a theory of chance.”

Dawkins onderbouwt dit idee onder meer ook door middel van een computersimulatie. Het illustreert ook ten enen male aan waarom de analogie met de blind typende apen hier zo misplaatst is. Een organisme bestaat uit tal van autonome subniveau’s als organen en celgroepen die permanent blootgesteld worden aan een regime van natuurlijke selectie. Veranderingen die verbeteringen opleveren worden doorgegeven aan het nageslacht, mislukkingen raken volgens ijzeren wetmatigheid uitgerangeerd. Er hoeft dus niet in een keer een perfecte Hamlet te ontstaan, als de individuele onderdelen maar hun specifiek taak naar behoren uitvoeren en door natuurlijke selectie constant worden aangescherpt. Of zoals Dawkins het probleem elegant afbakent:

“I don’t know who it was first pointed out that, given enough time, a monkey bashing away at random on a typewriter  could produce all the works of Shakespeare. The operative phrase is, of course, given enough time. Let us limit the task facing our monkey somewhat. Suppose that he has to produce, not the complete works of Shakespeare but just the short sentence ‘Methinks it is like a weasel’, and we shall make it relatively easy by giving him a typewriter with a restricted keyboard, one with just the 26 (capital) letters, and a space bar. How long will he take to write this one little sentence?”

Deze zinsnede uit Hamlet “Methinks it is like a weasel” werden in Dawkins’ computersimulatie gecrexc3xaberd vanuit een willekeurige reeks oorspronkelijke tekens. Toevallige mutaties in deze reeks van 28 lettertekens werden door kunstmatige selectie ‘bijgestuurd’ in de richting van de zin uit Hamlet. Het Weasel-computermodel, opgesteld volgens dit algoritme, vergelijkt alle mutaties en selecteert daaruit telkens degene die het meest lijkt op de beoogde zin uit Hamlet. Elke volgende generatie is daardoor enigszins gewijzigd, in de richting van de doelzin. Er is hiermee sprake van cumulatieve selectie.

Zulke succesvolle cumulatieve mutaties op deelniveau leiden tot grotere overlevingskans van het organsime en dus meer en sterker nageslacht. Ze hebben daardoor de neigingen om zichzelf te versterken: het vermaledijde en intrinsiek tautologische surivival of the fittest. Het is een onafgebroken proces dat niet afhangt van een veronderstelde schepper. Je hoeft dus ook niet je toevlucht te nemen tot de volstrekte willekeur van eindeloos typende apen, die nooit van hun levensdagen een perfecte Hamlet zullen produceren, om de blinde horlogemaker overal in het evolutieproces op magistrale wijze aan het werk te zien.

Wanneer je een oneindig aantal apen eindeloos laat typen, komt er ooit een dag dat ze Shakespeares Hamlet hebben getypt. Foutloos. Zo luidt de prikkelende gedachtengang die vooral bekend werd onder de Engelse naam Infinite Monkey Theorem. De typemachine is uiteraard een 20e eeuwse toevoeging, maar het is een eeuwenoude klassieker. Je vind het idee onder meer terug in het werk van Aristoteles en in Cicero’s De Natura Deorum. Het Theorema van de Eindeloos Typende Apen appelleert aan de intuïtieve overtuiging van velen dat eindeloze reeksen van intrinsiek toevallige handelingen of mutaties onvermijdelijk leiden tot betekenisvolle uitkomsten.

Je eerste gevoel is in dit geval misschien toch tamelijk misleidend: de statistiek is onverbiddelijk. Wanneer je voor het gemak spaties, interpunctie en hoofdletters negeert, blijven er nog altijd 26 letters over. Een aap die op een speciaal geprepareerde typemachine elke keer een willekeurige toets aanslaat, heeft een kans van 1 op 26 om de eerste letter van Hamlet – de tekst begint met Barnardo die zegt “Who’s there?” (Oh no, it’s Typo Monkey!) – te typen. De kans dat onze chimpansee na de eerste letter W een H typt is 1/26 x 1/26 = 1 op 676. De kans om de eerste 20 letters foutloos te typen vrijwel verwaarloosbaar, namelijk 1 op 26²⁰ , wat neer komt op 1 op 19.928.148.895.209.409.152.340.197.376 ofwel bijna 1 op 20 quadriljard.

Uitgaande van een tekst met ruim 130.000 letters die allemaal foutloos achter elkaar moeten worden getypt, kom je uit op een kansberekening die elk voorstellingsvermogen te boven gaat. De waarschijnlijkheid dat een aap de hele Hamlet foutloos achterelkaar intypt, bedraagt namelijk 1 op 3.4 xc3x97 10^183.946.  Ook al zet je een miljard apen miljard jaar lang aan het werk, met een maniakale 1000 aanslagen per minuut, dan kom je nog niet verder dan 109 x 109 x 525.960.000 = zo’n 5,26 x 10²⁶.  Zelfs vergeleken met het aantal atomen in het zichtbare universum dat conservatief geschat wordt op 3 x3x9710⁷⁹ is de kans op een perfecte kopie van Shakespeares meesterwerk een getal van een totaal andere orde. Geheel terzijde: het aantal atomen in het universum is op zijn beurt trouwens significant lager dan het aantal unieke bordstellingen dat mogelijk is tijdens een schaakpartij van gemiddeld 80 zetten. De Amerikaanse wiskundige Claude Shannon berekende daarvoor tot wel 10¹²³  variaties.

evolutie = toeval?
Het is niet voor niets dat de Stelling van de Eindeloos Typende Apen vaak in verband wordt gebracht met de evolutietheorie. Hoe groot is de kans dat ‘per toeval’ een organisme ontstaat met de complexiteit van een amoebe, kwal of zo je wil een Oh Oh Cherso-personage? Veel critici van de evolutieleer lijken overigens moedwillig de misvatting te cultiveren dat evolutie louter een kwestie zou zijn van dom toeval, als eindeloos typende apen die uiteindelijk de Hamlet produceren. En we hebben zojuist gezien hoe onwaarschijnlijk klein die kans was. De excentrieke Britse natuurwetenschapper en astronoom Fred Hoyle, stelde in 1981 villein het volgende gedachte-experiment voor: “A junkyard contains all the bits and pieces of a Boeing 747, dismembered and in disarray. A whirlwind happens to blow through the yard. What is the chance that after its passage a fully assembled 747, ready to fly, will be found standing there? So small as to be negligible, even if a tornado were to blow through enough junkyards to fill the whole Universe.”

Hoewel dit voorbeeld een karikatuur maakt van het mechanisme van natuurlijke selectie, de echte drijvende kracht achter het evolutieproces, lijkt het zeker voor leken toch een valide punt. Hoe groot is de kans dat iets dat zo ingewikkeld is als het menselijk genoom spontaan ontstaat? Zouden eindeloos typende apen uiteindelijk iets zo complex kunnen produceren als onze DNA-blauwdruk? Op het eerste gezicht lijkt het verder alsof de vergelijking met de Hamlet hout snijdt. DNA-reeksen bestaan uit nucleotiden (‘letters’), de bouwstenen van DNA. Het genoom (‘het boek’) kun je opvatten als samengesteld uit eindeloze sequenties van de vier nucleotidemoleculen, afgekort als C, G, A en T.

Deze letters zijn gebundeld in alinea’s (de genen), die weer onderdeel zijn van hoofdstukken (de chromosomen). Miljoenen nucleotiden rijgen zich zo in twee eindeloze (door baseparen verbonden) strengen aaneen. Het vormt een enorme lap tekst, samengesteld uit telkens de zelfde 4 basisletters. In totaal is het menselijk genoom zo’n 3,16 miljard letters lang, verspreid over zo’n 28.500 genen en 46 chromosomen. Hoe groot is de kans dat je de eindeloos typende apen op basis van 3,16 miljard willekeurige C’s, G’s, A’s en T’s een volledig functionerend mens samenstellen? 1 op de 4^{3.160.000.000} ? Hallo meneer Darwin, bent u daar nog?

Hemelsbreed verschil is natuurlijk dat bij onze typende apen alleen een perfecte kopie van de Hamlet als geldig wordt beschouwd. Een enkele tikfout en je moet weer helemaal overnieuw beginnen. Het menselijk genoom is echter een ratjetoe dat van individu tot individu al behoorlijk wat variatie kent. Er is dus niet een ‘juist exemplaar’, waarmee vergeleken alle andere, niet 100% identieke gevallen ‘fout’ zijn. Belangrijker nog: zo’n 95% van het menselijke genoom worden gerekend tot niet eiwit-coderend repetitief DNA, nogal denigrerend ook wel junk DNA genoemd. Een typfout in dergelijk junk-DNA heeft – zo is de huidige wetenschappelijke consensus – geen gevolg voor het totale genoom. Dit blijkt ook uit het feit dat wij met de typende chimpansee zo’n 96-98% van ons DNA gemeen hebben, en met zijn favoriete voedsel, de banaan, nog altijd 60%.

Ook kleine afwijkingen of beschadigingen in het DNA die continu optreden, leiden lang niet altijd tot zichtbare veranderingen. Beoordelen of er sprake is van een goede of foute kopie is dus een stuk minder eenduidig dan bij Shakespeares Hamlet. Afwijkende varianten doen het namelijk ook prima, zoals 6 miljard verre van genetisch identieke aardbewoners dag in dag uit (in meerdere of mindere mate) bewijzen. Overigens dient opgemerkt te worden dat de reproductie van DNA tijdens celdeling zelf een verre van lukraak proces is. Via DNA-replicatie wordt iedere keer een exacte kopie gemaakt van het oorspronkelijke DNA-materiaal. Dit gaat zelden fout in de vele biljoenen keren dat celdeling plaats vindt, van kleine cellenklompje tot volwassen organisme. Het interessante is overigens dat juist waar het wel eens mis gaat, dergelijke mutaties de motor vormen voor het evolutieproces.

Daarover morgen meer in het vervolg, getiteld De Blinde Horlogemaker.

Drie weken geleden besteedde ik aandacht aan de Golden Arches Theory Of Conflict Prevention van Thomas Friedman: landen met een McDonald's restaurant voeren zelden oorlog met elkaar. Vandaag staat een een nieuw smakelijk onderwerp op het menu, dat evenmin zou misstaan op het curriculum van de Hamburger University in Oakbrook, Illinois: de Big Mac index.

Maak kennis met burgernomics. Allemaal te danken aan de Big Mac, in 1967 bedacht door restauranthouder Jim Delligatti in Pittsburgh. Dit onverwoestbare icoon van Amerikaans fastfoodimperialisme inspireerde in 1986 The Economist-redactrice Pam Woodall tot een heuse Big Mac-index, bedoeld als speelse manier om het verschil in relatieve koopkracht tussen verschillende landen in kaart te brengen. Mc Donald's staat namelijk niet alleen bekend om de wereldwijde standaardisering van het menu, maar koopt bovendien haar ingredixc3xabnten lokaal in.
 
In de prijs van een Big Mac zitten dus automatisch de kosten van de ingredixc3xabnten, arbeid en energieverbruik inbegrepen. Wat de ingredixc3xabnten van een Big Mac zoal zijn? Amerikanen van boven de de veertig zullen het ongetwijfeld eenvoudig kunnen reproduceren, dankzij een enorm succesvolle reclamecampagne uit de jaren 70: "How fast can you say "twoallbeefpattiesspecialsaucelettucecheesepicklesonionsonasesameseedbun?"

Door het prijsniveau van een Big Mac in de VS te vergelijken met die in andere landen kun je iets zeggen over relatieve koopkracht en dus over de wisselkoersen van verschillende valuta's. De Big Mac index toont aan hoeveel dollar een andere valuta 'eigenlijk' waard is en maakt zo mooi inzichtelijk of de wisselkoers te hoog of te laag is. Laten we de gegevens uit juli 2008 eens bekijken. Een Big Mac in de Verenigde Staten kostte toen $3.57 en in Engeland gemiddeld xc2xa32.29. Dat verondersteld een koopkrachtpariteit van 1,56 ($3.57/xc2xa32.29), terwijl de werkelijke wisselkoers op dat moment $2 op  xc2xa31 was. Omdat de absolute kosten vergelijkbaar zouden moeten zijn, leidt dit tot de conclusie dat de Britse pond destijds overgewaardeerd was ten opzichte van de dollar met 22 %, [(1.56-2.00)/2.00]*100= -22%.

De Big Mac-index wordt door The Economist zo'n twee maal per jaar gepubliceerd en aangeprezen als "a more fun way to understand exchange rates than textbooks." Op 14 oktober jl. verscheen de meest recente bijdrage: "An indigestible problem: Why China needs more expensive burgers", wederom rijkelijk gelardeerd met allerlei naar de fastfoodcultuur verwijzende woordspelingen. De conclusie van The Economist op basis van de Big Mac methodologie is dat de Chinese Yuan zo'n 40% ondergewaardeerd is ten opzichte van de dollar. De daartegenoverstaande overwaardering van de Zwitserse frank (meer dan 80 %), de Braziliaanse real (42%) en de euro (29%) lijken een goede graadmeter van de toenemende spanningen op de internationale valutamarkt en dan met name de door sommigen ontwaarde onstuitbare val van de dollar.

Het voedt geruchten dat het op termijn misschien komt tot een valutaoorlog. The Economist  bericht: "The tensions caused by such misalignments prompted Brazilxe2x80x99s finance minister, Guido Mantega, to complain last month that his country was a potential casualty of a xe2x80x9ccurrency warxe2x80x9d. Perhaps it was something he ate. In Brazil a Big Mac costs the equivalent of $5.26, implying that the real is now overvalued by 42%. The index also suggests that the euro is overvalued by about 29%. And the Swiss, who avoid most wars, are in the thick of this one. Their franc is the most expensive currency on our list. The Japanese are so far the only rich country to intervene directly in the markets to weaken their currency. But according to burgernomics, the yen is only 5% overvalued, not much of a casus belli."

Gelukkig maar dat het dus niet zo'n vaart loopt met oorlogvoeren tussen landen die zich beschermd weten door een waar leger aan Mc Donald's vestigingen.

Kom niet tussen hem en zijn maaltijd, want dan staat hij op zijn achterste benen: de klimpala

Nummer 59 uit de serie.

Een van de meer vermakelijke theoriexc3xabn van afgelopen jaren is de zogenaamde 'Gouden Bogen Theorie van Conflict Preventie' van Thomas Friedman. In The Lexus and The Olive Tree (1999) ontvouwt de gelauwerde voormalige Middenoostencorrespondent en columnist Friedman de volgende theorie: geen twee landen die beiden een McDonald's restaurant binnen de grenzen hebben, hebben een conflict gehad sinds McDonald's zich daar vestigde. De 'Gouden Bogen' (Golden Arches) zijn een speelse verwijzing naar het logo van de fastfoodgigant, die samen een gestileerde M vormen. Burgeroorlogen blijven daarbij overigens buiten beschouwing.

Friedman, die zich in zijn vlot geschreven boeken en columns niet zelden een tamelijk kritiekloos bewonderaar toont van globalisering Amerikaanse stijl, oogste zowel veel bijval als kritiek met zijn Golden Arches-theorie. Dat de stelling elegant is en deels steakhoudend, is een feit. Niettemin zijn de afgelopen decennia ook een aantal flagrante uitzonderingen te vinden. Bovendien zijn er nogal wat alternatieve verklaringen zijn te geven voor het gebrek aan vechtlust onder fervente BigMac-eters. 

Om met de uitzonderingen te beginnen: het conflict tussen Israxc3xabl (eerste McDonald's vestiging in 1993) en Libanon (1998), dat begon in 1973 en eindigde in 2000 met de terugtrekking van de Israxc3xablische troepen uit Zuid-Libanon, is duidelijk niet conform Friedmans gulden regel. Maar goed, je zou met enige goede wil nog kunnen stellen dat de komst van de fastfoodketen geleid heeft tot een geleidelijke vorm van verbroedering die uiteindelijk leidde tot vrede: McPacification. Ook voor het Palestijns-Israxc3xablische conflict gloort er dus hoop: dagelijks een Happy Meal voor de veelgeplaagde Palestijnen en de intifada sterft een zachte dood, al was het slechts door obesitas, diabetes en andere welvaartsziektes.

Ook de NAVO-luchtaanvallen begin 1999 op Servixc3xab (Macified since 1988) tijdens het conflict om Kosovo zijn in strijd met Friedmans stelregel. Andere uitzonderingen zijn de Zuid-Ossetische oorlog van 2008 tussen Georgixc3xab (1999) en Rusland (1990). Het ministaatje Zuid-Ossetixc3xab zelf is trouwens nog steeds verstoken van een fatsoenlijke McDonald's, ongetwijfeld dankzij haar rabiaat antiwesterse president, dictator Edoeard Kokojti. Dat McDonald's weinig zou houden van dictators is overigens een hardnekkig misverstand. Tijdens de regeerperiode van de Panamese militaire leider Omar Torrijos (1968-1981) opende de eerste Mc-Donaldsvestiging zijn deuren in Panama-stad, al op 1 september 1971. In 1989, inmiddels enkele dictators later, vond de Amerikaanse invasie van Panama plaats, bedoeld om met buitensporig geweld voormalig CIA-lieveling Manuel Noriega op te pakken. De zoveelste uitzondering op de regel.

Hoewel heel aardig gevonden, is het McDonaldeffect dus feitelijk niet meer dan een ruwe graadmeter voor de mate waarin economiexc3xabn van landen door globalisering zodanig met elkaar verweven zijn geraakt, dat ze te veel te verliezen hebben door oorlog met elkaar te voeren. Gezien het expansieve doch conservatieve businessplan van McDonald's vestigt men zich niet in onstabiele regio's van de wereld, tenzij het sterke Amerikaanse bondgenoten zijn of landen die de facto zijn bezet door de VS.

De overweging of een land een een sterk autoritair bewind kent, is daarbij beduidend minder van belang dan 'politieke en economische stabiliteit', zoals het eufemisme luidt. Dit geldt o.a. voor Panama (1971), Brazilixc3xab (1979, onder de generaals tot 1985), de Filipijnen (1981, tijdens de Marcosdictatuur), Indonesixc3xab (1991, tijdens Soeharto), Saudi Arabixc3xab (1993) of Libixc3xab (2010). Soms zijn McDonald's vestigingen in de niet-westerse wereld eerder op te vatten als trots symbool van de Amerikaanse hegemonie in een regio. Dit geldt voor Saudie Arabixc3xab (1993) en Koeweit (1994), maar vooral voor Cuba (Guantanamo Bay,1986) en Irak (Bagdad, 2006). Daar is slechts een McDonald's vestiging, alleen toegankelijk voor militairen.

Een groot deel van de expansie van McDonald's vond na 1990 plaats, waardoor de voorspellende waarde van Friedmans theorie nogal beperkt is. Europa – 41 van de 46 landen hebben een McDonald's – is sinds de Tweede Wereldoorlog conflictvrij, op de Balkanoorlogen na, die goeddeels als burgeroorlog te typeren zijn. Behalve Marokko (1992), Egypte (1994), Zuid-Afrika (1995) Zambia (1999), Algerije (2006) en Libixc3xab (2010) zijn er geen McDonaldvestigingen in Afrika. Met name centraal en sub-sahara Afrika, brandhaard tijdens tal van conflicten in de laatste twee decennia, zijn niet geMcDonaldificeert.

Lang niet alle Afrikaanse landen zijn echter instabiel of ontberen een opkomende middenklasse.Is de afwezigheid van het fastfoodconcern op de enorme Afrikaanse markt alleen te wijten aan economische behoedzaamheid van het moederbedrijf, gebrek aan economische kansen of een mindere bekendheid van The All-American Life Style, en dus van de junkfoodcultuur; excusez le mot? Ik denk het niet. Er lijken ook andere oorzaken een rol te spelen die bepalen of een land als McDonaldfriendly kan worden gezien. In ieder geval lijkt ook de Amerikaanse geostrategische invloed in grote delen van Afrika beduidend kleiner dan in sommige andere regio's.

Als je het dus cynisch wilt duiden, kun je zeggen dat de vestiging van McDonald's evenzeer een goede indicator is in hoeverre een land langdurig is ingekapseld in de Amerikaanse invloedssfeer. Dat zulke landen onderling geen oorlog voeren, is behalve misschien ook te verklaren uit globalisering en toenemende welvaart van de lokale middenklasse, uit geopolitieke beslissingen die worden genomen in het Witte Huis.

Eet smakelijk: de kikkervis.

Deel 58 al weer. Rest van de serie vind je hier.

xc2xa9 foto's Valery Krugersky, Solent News @izismile.com

Op 24 september 1991 bracht Nirvana grungeklassieker Nevermind uit. In een klap werd Nirvana van een obscuur dertien in een dozijn bandje uit het afgelegen Seattle tot een wereldact. Het fenomenale succes was vrijwel geheel op het conto te schrijven van de eerste verpletterende single Smells Like Teen Spirit, dat uitgroeide tot het lijflied van de grunge-generatie. Niet alleen betekende Nevermind voor Kurt Cobain, Krist Novoselic en Dave Grohl de doorbraak naar een miljoenenpubliek. Ook voor ander bands uit de underground scene van Seattle zoals Pearl Jam, Alice In Chains en Soundgarden effende het  doorslaande succes van Nevermind de weg naar een internationale heldenstatus.

Cobain gaf later eerlijk toe dat Smells Like Teen Spirit zwaar gexc3xafnspireerd was door een van de meest invloedrijke bands van de late jaren 80, de Bostonse Pixies, met Black Francis als drijvende kracht: "I was trying to write the ultimate pop song. I was basically trying to rip off the Pixies. I have to admit it. When I heard the Pixies for the first time, I connected with that band so heavily that I should have been in that bandxe2x80x94 or at least a Pixies cover band. We used their sense of dynamics, being soft and quiet and then loud and hard."

De albumhoes van Nevermind, met een zwemmende baby die naar een dollarbiljet grijpt, heeft  sinds 1991 ook een vrijwel iconische status verworven. De baby in kwestie is de dan 2 maand oude Spencer Elden, het zoontje van een stel waarmee fotograaf Kirk Weddle bevriend was. Omdat stockmateriaal te duur was – Weddle betaalde uiteindelijk $200 aan de ouders – ensceneerde hij de foto met een zwemmende Spencer. Het 1-dollarbiljet en de vislijn werden er later digitaal in gemonteerd.

Cobain en Courtney Love waren naar verluid zo gecharmeerd van de foto, dat ze voorstelden als Spencer ouder was hem mee te nemen uit eten. Apocrief of niet, de zelfmoord – of was het toch moord? – van de getroebleerde Nirvana-voorman op 8 april 1994 zorgde er hoe dan ook voor dat deze afspraak nooit werd ingelost.

De beroemde foto is begrijpelijkerwijs ook talloze malen geparodieerd, bijvoorbeeld met Bart Simpson als baby Spencer en uiteraard ook door gekwalificeerde muziekmalloot Weird Al Yankovic op zijn album Off The Deep End uit 1992. Spencer Elden ging overigens in 2001 en 2008 opnieuw (deels) uit de kleren voor muziekblad Rolling Stone voor remakes van de beroemde foto.

Elden, inmiddels zelf een tiener, kijkt met gemengde gevoelens terug op zijn debuut als rock'n rollbaby, niet in de laatst plaats vanwege het parmantig uitstekende piemeltje: "It's kind of creepy that that many people have seen me naked. I feel like I'm the world's biggest porn star."

Wat heb je in godsnaam met flappie gedaan?

Kijk ook naar de eerdere 56 afleveringen van Daarom Heet-ie Zo.

EenVandaag berichtte afgelopen zaterdag dat de kiezer vindt dat na het mislukken van de onderhandelingen van de PVC-coalitie – inderdaad: erg slecht voor het milieu – Paars Plus weer de meest logische optie is. Mark Rutte gaat echter doodgemoedereerd verder op de ingeslagen koers: geen millimeter afwijken van het VVD-verkiezingsprogramma en de relatieve zwakte van andere partijen uitbuiten om er zoveel mogelijk van te verwezenlijken. Ogenschijnlijk nauwelijks beschadigd door twee mislukte formatierondes, ligt het initiatief 3 maand na de verkiezingen nog steeds bij de voorman van de rechtsliberalen. Maandagavond kwam de volgende logische stap, middels een brief aan de koningin, waarin Rutte onomwonden stelt dat hij het best gekwalificeerd is om een 'proeve van een regeerakkoord' te schrijven.

De strategie van Rutte blijkt vooralsnog uiterst effectief. De potentixc3xable landmijn Paars-Plus werd simpelweg gedemonteerd door geen enkele concessie te doen inzake de hypotheekrenteaftrek, rekeningrijden en de geplande 'bezuinigingen zonder lastenverzwaring'. De piketpaaltjes werden door Rutte zo dicht bij het VVD-program in de grond gejensd, dat een compromis vrijwel onmogelijk was. Doordat voor Cohen's PvdA hiermee niet in kon stemmen, was meteen de optie van een middenkabinet VVD-PvdA-CDA van de baan. Exit Cohen.

In de tweede ronde, met CDA en PVV kreeg de bijkans door de VVD doodgeknuffelde verloren zoon Wilders van Mark Rutte alle ruimte om zich te blijven profileren op zijn stokpaardjes, zo lang hij maar zou instemmen met 18 miljard megabezuinigingen en de verregaande ontmanteling van de verzorgingsstaat. Bezuinigingen waarvan met name alle anonieme Henken & Ingrids de wrange vruchten zullen plukken. Ruttes grootste misrekening tot nu toe lijkt te zijn dat hij de onderschatte in hoeverre een niet netjes ingekapselde Wilders vooral aan de (protestantse) linkerflank van het CDA tot grote gewetensnood zou leiden.

Pluchehonger

Het CDA, vervaarlijk zwalkend tussen de onverzadigbare pluchehonger van machtspoliticus Maxime Verhagen en het toenemend ongenoegen over het pact met de ontembare Wilders, bleek uiteindelijk toch niet over genoeg kadaverdiscipline te beschikken om de wekenlange formatieproces uit te zitten. Nadat alle coryfeexc3xabn, mastodonten en oudgedienden van het CDA zich vergeefs ertegenaan hadden bemoeid, was het uiteindelijk de noodkreet van onderhandelaar Klink die de deur voorlopig in het slot knalde; tot immens chagrijn van Verhagen. Het vertrek uit de fractie van Klink, een zwaargewicht binnen het CDA, zal de partij ongetwijfeld in een nog diepere identiteitscrisis achterlaten. Maar Verhagen lijkt niet van opgeven te willen weten.

Rutte hield zich wijselijk op de vlakte inzake de interne strubbelingen binnen het CDA. Hij vertrouwde op de bezwerende woorden van 'goede herder' Verhagen, die beloofde de CDA-kudde naar het gewenste akkoord te leiden. Nu de zwarte schapen Klink, Ferrier, Koppejan gebrandmerkt zijn en deels zijn verbannen uit de kudde, vertrouwt Rutte erop dat Verhagen toch de gewenste fractiediscipline kan garanderen. Gunstig voor Rutte was verder dat Wilders eind vorige week gefrustreerd raakte en uitsprak geen vertrouwen meer te hebben in het CDA. Toen vrijdagavond de formatiebesprekingen werden afgebroken, was het Wilders die opzichtig met een grote stekker in handen stond.

Wederom bleef Rutte gemakkelijk buiten schot.Nadat hij maandagavond een uur lang bij koningin Beatrix op paleis Noordeinde was geweest, stelde Rutte nogmaals dat hij vindt dat Wilders de sleutel in handen heeft van een rechtse samenwerking. Daarmee zet hij Wilders zwaar voor het blok. Rutte gaf verder aan dat de formatie voor een rechtse politieke samenwerking wat hem betreft gewoon verder gaat waar die vrijdag gestopt is. Nogmaals sprak Rutte het geloof uit dat Verhagen uiteindelijk alle 21 fractieleden achter zich zou hebben gekregen om in te stemmen met een kabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV. "Ik vertrouw Verhagen.", zo liet Rutte noteren.

Rutte speelt het spel erg slim. Gebruik makend van de zwakte van zijn beoogde coalitiepartners, wordt de positie van de VVD alleen maar sterker. Als formatiebreker, heeft Wilders zijn belangrijkste troefkaart voortijdig gespeeld. Het is nu de PVV die voortaan gedoogd wordt in een op handen zijnd rompkabinet VVD-CDA. Voor het CDA geldt dat, tenzij Verhagen ook voortijdig wordt afgeserveerd, de vlucht naar voren de enige overgebleven mogelijkheid is. Op straffe van langdurige politieke irrelevantie.

Voor de oppositie wordt het erop of eronder. Tenzij links Nederland snel met een meesterzet komt, is de presentatie van het eerste kabinet Rutte op het bordes van paleis Huis Ten Bosch anders binnen enkele weken een feit.

De deur gaat open, het licht weer aan. Als drie bedremmelde schooljongens staan de onderhandelingsleiders van VVD, CDA en PVV knipperend in het schelle licht van de schijnwerpers van het verzamelde journaille.

Haastig probeert Maxime, die enigszins een verfomfaaide indruk maakt, een grote rode stekker met slordig afgeknipte kabel op opzichtige wijze in de handen van Geert te frommelen. De PVV-leider is niet onder de indruk, plaatst een knietje in de schaamstreek van Maxime en tovert fluks uit zijn mouw twee complete stekkerdozen, die hij met achteloos gemak in de colbertjes van Mark en een nog zachtjes nakreunende Maxime laat verdwijnen. De uiteinden bungelen voor iedereen zichtbaar rond de liesstreek van de voormannen van de liberalen en christendemocraten, die schaapachtig grijnzen.

Geert debiteert pontificaal dat een partij geen raad weet met zijn dissidente kamerleden, natuurlijk niks te zoeken heeft in een regeringscoalitie. Tijdens deze woorden werpt Maxime een smalend blik richting zijn liberale evenknie: "Kun je in je zak steken, Mark", bijt hij hem toe.

Een driftig fronsende Mark bestudeert ondertussen ingespannen zijn manchetknopen. Het vestigt eens te meer de aandacht op de knokkels van diens rechterhand, waarop duidelijke schaafplekken zichtbaar zijn. Is het slechts inbeelding, of staat de geprononceerde haviksneus van Maxime nog iets verder naar rechts dan voorheen?

Ook de kin van Geert lijkt niet geheel ongehavend. Wanneer de camera inzoomt, valt in minuscule lettertjes het motto van Mark's zegelring te lezen op de krachtige kinnebak van de PVV-leider: Exitus acta probat.

De feiten lijken voor zich te spreken. Op 1 september 1939 begon met de Slag om Westerplatte, nabij de Vrije Stad Danzig, de Duitse aanval op Polen en daarmee de Tweede Wereldoorlog. Precies 6 jaar en een dag later, op 2 september 1945 kwam met de officixc3xable capitulatie van de Japanse strijdkrachten een einde aan het bloedigste conflict aller tijden. 2192 dagen na de invasie van Polen, stond de teller op tussen de 62 miljoen en volgens de zwartste schattingen zelfs 78 miljoen doden.

Vaak wordt de Poolse soldaat en stationschef van het Westerplatte-Gdxc3xa1nsk station Wojciech Najsarek genoemd als eerste oorlogsslachtoffer. Enkele minuten na de eerste salvo's vanaf het Duitse slagschip SMS Schleswig-Holstein en de landing van de eerste Duitse Stoxc3x9ftruppen werd de onfortuinlijke Najsarek, die ongetwijfeld Poolshoogte kwam nemen, getroffen door Duits mitrailleurvuur. Het was 4:50 in de vroege ochtend van 1 september 1939.Toch viel het eerste slachtoffer van WO 2 eigenlijk al een dag eerder, in wat bekend staat als het Gleiwitz-incident. Na de ondertekening van het geheime Molotov-Ribbentrop pact op 24 augustus, waarmee Stalin en Hitler een niet-aanvalsverdrag hadden gesloten, had Hitler zijn handen vrij voor de door hem zo vurige gewenste Poolse campagne. De aanval op Polen, ook bekend als Fall Weixc3x9f, werd amper een week later ingeleid door een in scene gezet grensincident. Het was Hitler's bedoeling om de Duitse invasie van Polen te doen voorkomen als gerechtvaardigde reactie op Poolse agressie in de grensstreek.

Onder commando van Sturmbannfxc3xbchrer Alfred Naujocks overvielen als Poolse soldaten verklede SS-troepen in de avond van 31 augustus het radiostationnetje te Gleiwitz (Gliwice), gelegen vlak bij de Pools-Duitse grens. Pikant detail is daarbij dat de gebruikte uniformen hoogstwaarschijnlijk werden vervaardigd in het atelier van Oskar Schindler. De bedoeling was om via een in het Pools opgestelde nationalistische radioboodschap de Duitse publieke verontwaardiging aan te wakkeren. Franz Honiok, een onfortuinlijke Duitse boer en handelaar in landbouwmaterieel, werd daarbij ingezet als zondebok. Honiok, een man met sterke pro-Poolse sympathiexc3xabn werd op 30 augustus opgepakt door de Gestapo, juist voor dit doel. Hij moest doorgaan voor een Poolse rebel.

Wat er daarna gebeurt heeft alles weg van een klucht. Rond 8 uur 's avonds overvallen de 'Poolse rebellen' het radiostationnetje, waarbij het 3-koppige Duitse personeel wordt gekneveld. Er is echter geen microfoon voorhanden. Tamelijk logisch zo blijkt al snel: Gleiwitz is slechts een relaisstation voor Radio Breslau, tientallen kilometers verderop. Lichtelijk wanhopig, vindt men uiteindelijk een noodkanaal, normaal alleen in gebruik voor calamiteiten als noodweer en overstromingen. Daarop worden door Karl Hornack, een soldaat die enig Pools spreekt, de historische woorden gesproken: "Attentie! Dit is Gliwice. Het radiostation is in Poolse handen." Van de vele tienduizenden Duitsers die op dat moment via radio Breslau naar lichte muziek luisterden, heeft waarschijnlijk vrijwel niemand iets meegekregen van deze radioboodschap van de 'Poolse opstandelingen'.

Het gaat daarna van kwaad tot erger. Franz Honiok, inmiddels weer enigszins bij kennis, werd bij de ingang van het radiostation in zijn achterhoofd geschoten. De kort daarop gealarmeerde lokale politie nam foto's van Honiok's lichaam. Deze foto's werden direct door de Gestapo geconfisqueerd. Berlijn bleek echter niet tevreden met de foto's en de Gestapo keerde later die avond terug voor een nieuwe fotosessie. Het lichaam van Honiok werd anders neergelegd en een tweede lijk werd toegevoegd, maar ook deze mis-en-scxc3xa8ne bleek uiteindelijk weinig bruikbaar voor het beoogde propagandadoel. De twee lijken verdwenen daarna spoorloos.

Hoewel Gleiwitz vanuit propagandaoogpunt een totale mislukking werd, werd de Duitse oorlogsmachinerie toch in werking gesteld. Op de avond van 1 september sprak Adolf Hilter, in de herkansing, alsnog in de Reichstag de doorzichtige leugen uit dat de Polen de daadwerkelijke agressors waren: "Polen hat nun heute nacht zum erstenmal auf unserem eigenen Territorium auch mit bereits regulxc3xa4ren Soldaten geschossen. Seit 5 Uhr 45 wird jetzt zurxc3xbcckgeschossen! Und von jetzt ab wird Bombe mit Bombe vergolten!"

Op 3 september 1939 verklaarden Engeland en Frankrijk Nazi-Duitsland de oorlog, iets wat Hitler had hopen te vermijden. Op 7 september capituleerden ook de tientallen Poolse verdedigers bij Westerplatte. Zij hadden ruim een week op heroxc3xafsche wijze weerstand geboden tegen een Duitse overmacht die daarbij enorme verliezen moest incasseren. Na de snelle verdeling van Polen in een Duitse en Sovjet-invloedssfeer, raakte de oorlog vanaf het voorjaar van 1940 in een stroomversnelling. Tot september 1945 zou het bloedvergieten niet meer te stoppen blijken, met als apotheose de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.

De vermoedelijk laatste dode van WO 2 viel echter heel wat later dan 1945. In 2007 berichtte de Daily Mail over Leslie Croft, Brits veteraan van de Italiaanse campagne. Op 86-jarige leeftijd overleed Croft volgens een lijkschouwer in het ziekenhuis van Rotherham zonder twijfel als gevolg van een granaatscherf die al sinds 1943 in zijn dunne darm zat.

De derde week van augustus. Hoewel de zomer ook qua weer op zijn laatste benen loopt, is de uitgesproken landerigheid van deze reces- en vakantiemaand verre van uitgewerkt. Niet alleen uit de Haagse kaasstolp komt nauwelijks nieuws, ook op televisie zie je vooral herhalingen. Kortom het is nog steeds komkommertijd. In de krant en in de actualiteitenrubrieken worden, bij gebrek aan hard nieuws, de markantste komkommers dus nog maar eens glimmend gepoetst en op hun allervoordeeligst uitgestald. Maar hoezo komkommers? Historisch gezien lag de rest van de maatschappij in de zomer weliswaar amechtig op zijn gat, maar voor de komkommerkwekers was dit van oudsher de drukste tijd. In de periode vxc3xb3xc3xb3r de glastuinbouw wel te verstaan. Bij gebrek aan echte berichten was de kolossale komkommer van teler Bertus Bolderbast natuurlijk een niet te versmaden nieuwtje.

Of deze verklaring nu een voorbeeld is van creatieve volksetymologie of niet: in het Nederlands wordt de term komkommertijd al gebezigd sinds de 19e eeuw, onder meer door Multatuli. De oorsprong is evenwel onduidelijk. Cucumber time (ook wel taylor's holiday), afkomstig uit Britse kleermakerskringen, zou aan de basis hebben gelegen van deze benaming: Taylers Holiday, when they have leave to Play, and Cucumbers are in Season

Ook kleermakers hadden in de zomer minder werk wanneer de Engelse adel en masse vertrok naar hun buitenhuizen. Problematisch aan deze verklaring is dat cucumber time in het Engels nooit wortel heeft geschoten en vandaag de dag niemand deze term nog gebruikt. In de meeste Germaanse talen echter komen we wel allerlei varanten van de de komkommer tegen. Zo spreken Duitsers over de Sauregurkenzeit (zurebommentijd), de Denen over agurketid en de Noren over agurknytt (komkommernieuws).

De augurk is inderdaad verwant aan de komkommer, maar wel een ander ras. In menige taal wordt een woord dat lijkt op augurk juist gebruikt voor onze hollandsche komkommer. De Duitse Gurke, Zweedse gurka en de Deense en Noorse agurk zijn namelijk komkommers. In het Duits noemt men een augurk een Gewxc3xbcrzgurken. De Engelse naam is gherkin, waarschijnlijk een leenwoord uit het Nederlands. Maar dit is natuurliijk allemaal oud nieuws, terug naar het komkommernieuws.

In het Engels gebruikt men voor de schaarste aan echt nieuws ook wel de benaming Silly Season. Fransen, Duitsers en Zweden benadrukken ook het gebrek aan nieuws wanneer ze respectievelijk spreken over la morte-saison, Sommerloch of nyhetstorka ('nieuwsdroogte'). De Spanjaarden hebben dan weer een hele andere associatie, en spreken van serpiente de verano, ofwel de zomerslang. Nieuws dus in de vorm van een ontsnapte slang. Of toch een verwijzing naar de elke zomer opnieuw opduikende Schotse zeeslang Nessie? Dat fenomeen kennen wij trouwens ook in Nederland: in de zomer van 2005 was er een enorme hype rond de zogenaamde Veluwepoema.

In Canada en de Verenigde Staten zijn het geen augurken, zure bommen of komkommers die aankondigen dat de jaarlijkse zomergezapigheid zijn hoogtepunt nadert. Daar spreekt men van big gooseberry season, ofwel de kruisbessentijd. Laat die waterachtige komkommers voor wat ze zijn en trek eropuit met je mandje! Lekker kruisbessen plukken, bijvoorbeeld op Big Gooseberry Island, voor de kust van Nova Scotia.

Heb je zelf nog een leuke nominatie voor de komkommer van de zomer van 2010, drop dan even een reactie!

Eenieder die bekend is met het aanstekelijke nummer No More Heroes (1977) van The Stranglers weet natuurlijk het antwoord op deze vraag:

"He got an icepick, that made his ears burn." [hele tekst]

Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat Leon Trotsky werd neergestoken. Lang voordat ik ooit van Trotsky had gehoord of in Coyoacxc3xa1n, Mexico Stad een bezoek had gebracht aan het huis waar hij werd vermoord, was ik dankzij The Stranglers al op de hoogte van het belangrijkste detail van de moord: namelijk het wapen waarmee Lenin's ooit gedoodverfde opvolger werd omgebracht.

Ik denk dat er in de wereldgeschiedenis weinig moorden zijn gepleegd waarbij het gebruikte moordwapen een stuk steviger in het collectieve geheugen staat gegrift dan de exacte omstandigheden van de moord. Wie was Leon Trotsky eigenlijk precies? Wat deed hij in Mexico? Waarom werd hij vermoord en door wie? Menig persoon zal op al deze vragen het antwoord schuldig moeten blijven. Voor velen is het enige brokje informatie dat in een onwillekeurige Cluedoreflex is blijven hangen het illustere moordwapen. Maar zelfs dat blijft tot op de dag van vandaag omgeven door raadselen.

Lees meer

Maak in deel 55 van de serie kennis met deze onvermoeibare huurling onder de amfibiexc3xabn : de oorlogspad.

Ook een robbertje Grieks-Romeins worstelen brengt deze koele kikker niet van zijn stuk.

Foto 1:xc2xa9 Marek Dziuba, origineel foto 2 hier.