Het is inmiddels een half jaar geleden sinds de laatste Heldenschets op deze site. Ineke van Gent, Jan Pronk, Andrée van Es, Jan Schaefer en Hans van Mierlo passeerden op het toneel van de heroïek al eerder de revue. Met de ontwikkelingen van de voorbije week is er een nieuw links-progressief politicus definitief toegetreden tot het heldendom.

In 1963 zag zij het eerste levenslicht in het Limburgse Venlo. Na daar het gymnasium te hebben afgerond, vertrok ze begin jaren ’80 naar de Katholieke Universiteit Tilburg om economie te studeren. Toen ze in september 2008 namens GroenLinks in de Tweede Kamer kwam, bleek deze studie goed van pas te komen. Al snel bleek ze een voortreffelijk woordvoerder Financiën te zijn voor de GroenLinks-fractie. Sindsdien kwam haar politieke carrière, ondanks de nodige hobbels, in een stroomversnelling terecht. Politiek talent van het jaar 2009 en de opvolger van Femke Halsema in 2010 als leider van GroenLinks: in twee jaar tijd ontwikkelde zij zich tot het gezicht van haar partij. Maar het kan nog beter. Deze week overtrof ze alle verwachtingen door de spil te zijn achter het Lenteakkoord, dat vanuit de Tweede Kamer de Rijksbegroting voor 2013 heeft opgesteld. We kunnen er niet omheen, de held van deze week is: Jolande Sap.

Alhoewel Jolande Sap pas de laatste jaren in de groene en rode spotlights staat, is ze al bijna twintig jaar actief voor GroenLinks. Nadat ze in 1993 lid was geworden van de toen tamelijk nieuwe partij, nam ze direct zitting in de werkgroep die de doorrekening verzorgde van het GroenLinks verkiezingsprogramma 1995-1998. Met haar achtergrond als econome niet geheel verwonderlijk. Ook binnen haar vakgebied waren er makkelijk GroenLinkse kenmerken aan Sap te ontdekken. Zo publiceerde ze in 1998 het boek Out of the Margin – Feminist Perspectives on Economics. Een feministische econome; zo iemand kon GroenLinks goed gebruiken.

Niet voor niets werd Jolande Sap dan ook in 2006 uitgenodigd mee te schrijven aan het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Daarnaast gunde het partijcongres haar een mooie plaats op de kieslijst. Sap kreeg plek 8 toebedeeld, een verkiesbare plek gezien de toenmalige zetelverdeling in de Tweede Kamer. GroenLinks bezat namelijk precies 8 zetels. Onder invloed van de linkse titanenstrijd tussen de SP en de PvdA zakte GroenLinks echter naar 7 zetels, waardoor Sap net buiten de boot viel.

In 2008 was het dan toch zover. Op 2 september werd Jolande geïnstalleerd als de tijdelijk vervanger van Mariko Peters. Een dag later nam de politieke loopbaan van de econome opnieuw een wending. Wijnand Duyvendak, de groene woordvoerder van de fractie, kondigde zijn onmiddellijke vertrek uit de Kamer aan door toedoen van de rel om zijn nieuwe boek. Na één dag werd Sap daardoor definitief lid van de Tweede Kamer. En sindsdien ging het hard. Amper twee jaar later, in december 2010, werd Jolande door de GroenLinks-fractie unaniem verkozen tot de nieuwe fractievoorzitter, als opvolger van Femke Halsema.

Sap kreeg het niet makkelijk in haar eerste maanden als partijleider van GroenLinks. Begin 2011 leidde ze haar fractie naar het steunen van de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz. Waar het Kabinet-Rutte hierdoor een Kamermeerderheid achter zich kreeg, vormde zich achter Jolande Sap een sterk verdeelde partij. Veel GroenLinksers waren het hardgrondig oneens met de steun voor de missie, wat de inwijding bleek van het roerige jaar 2011. Bovenop de rumoer omtrent Kunduz kwamen namelijk de affaire-Peters en het stekkerdoosincident. GroenLinks zakte steeds verder we in de peilingen, tot de nog tot onlangs bedenkelijke vijf zetels.

Deze week, een paar dagen na het klappen van de Catshuisonderhandelingen, greep Jolande Sap echter haar ultieme kans.  Waar de VVD, het CDA en de PVV zeven weken de tijd nodig hadden om tot een mislukt begrotingsoverleg te komen, wist Sap binnen twee dagen de Kamerfracties van de ChristenUnie, D66, CDA en VVD te begeleiden naar een stabiele begroting voor 2013. Een broodnodige begroting in tijden van diepe economische crisis. En een sociale en groene begroting: de bezuinigingen op het passend onderwijs, ontwikkelingssamenwerking en het PGB werden teruggedraaid, terwijl er eindelijk is begonnen met de te lang uitgestelde hervormingen op onder meer de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek lijkt nu toch echt zijn langste tijd te hebben gehad. Met de verhoging van de belastingen op milieuvervuilende activiteiten en het afschaffen van subsidies aan grootverbruikers van fossiele grondstoffen daarbij opgeteld, heeft GroenLinks de leiding genomen over het bereiken van een voor haarzelf en het land uitstekende Rijksbegroting.

Jolande Sap. Op het juiste moment heeft ze weten te pieken. Ze heeft laten zien dat GroenLinks een uitstekende partij is om verantwoordelijkheid te dragen, die tegelijkertijd haar sociale en groene idealen verwezenlijkt. Daarmee heeft ze zich definitief bewezen als de onbetwiste partijleider van GroenLinks voor dit moment. Een partijleider die GroenLinks naar een mooie verkiezingsuitslag zal leiden op 12 september. Jolande Sap: een held!

Als toegift, een visueel profiel van Jolande Sap!

PvdA-ers lijken me een beetje bange mensen te zijn. Dat had ik nooit zo bedacht, maar de azijn zure reacties op het akkoord van de afgelopen dagen, dat door de PvdA consequent als het Kunduz- akkoord wordt gespind , stralen alleen maar angst uit. Angst voor de kiezer, angst voor de SP en angst voor GroenLinks.

Dat laatste wisten we al een tijdje natuurlijk. Tijdens de formatie van het laatste kabinet Balkenende (ik ben de tel kwijt) wilde het CDA wel met GroenLinks in zee, maar koos de PvdA liever voor de ChristenUnie uit angst niet de ‘meest linkse partij’ in het kabinet te zijn.
Linkse samenwerking is ook altijd erg eng, want wellicht verlies je dan wel kiezers uit het midden. Ook een progressieve koers in het nu gesloten akkoord is eng, want de conservatieve SP zal dan (met de PVV) gaan joelen dat de Partij van de Arbeid de arbeiders in de kou laat staan.

Dat angst een slechte raadgever is blijkt wel. Het CDA, PvdA, CU kabinet was een zielloze samenwerking die weinig voor he land betekend heeft. Ook nu de kans voor echte hervormingen door GroenLinks, D66 en de ChristenUnie wél is aangegrepen staat de PvdA langs de zijlijn.

Ik hoop en wens dat de PvdA de moed kan vinden weer in eigen kracht te gaan geloven. Nu staat ze te mokken dat ze niet mee mocht doen (ow nee; het mocht wel, maar Samsom moest bij het kruisje tekenen en had dus kennelijk geen overtuigende argumenten) en dat het akkoord niet voldoende is omdat niet alles is binnen gehaald.
Hopelijk kunnen we snel echt samen gaan werken om (gegeven de omstandigheden) ons land economisch, ecologisch en sociaal duurzaam te maken voor een rechtvaardige en groene toekomst!

De lente coalitie, heeft vriend en vijand verbaasd met haar snelle handelen. De hervormingen en bezuinigingen zijn drastisch. Belangrijkste is echter dat in het dreigende felle licht van een financieel-economisch debacle de GroenLinks fractie niet verstarde maar dapper overstak. Het is over met de kille rechtse wind die al anderhalf jaar door het land waaide. [...]

Als de zure reacties van een lange stoet PvdA’ers op het akkoord van de moedige vijf iets laat zien, is het wel dat zij nog erg moeten wennen aan een GroenLinks dat eigenwijze eigen keuzes maakt. Sommigen lijken GroenLinks nog steeds te zien als de ten onrechte verzelfstandigde groene of linkse vleugel van de PvdA. Het idee dat die zelf plannen zouden kunnen maken, coalities kunnen sluiten en resultaten boeken, dringt na al die jaren nog steeds moeizaam door. Het is als een vader die ontdekt dat zijn dochter volwassen is geworden en zelf wel bepaalt met wie zij wil zoenen…

Als er één partij is die aan de linkse samenwerking heeft getrokken, dan is het GroenLinks. Maar wij hebben ook steeds moeten constateren dat als het er echt op aan kwam, de PvdA ons in de steek liet. Niet zo verwonderlijk dus een andere koers te wagen. De steeds klemmendere omhelzing van PvdA en SP maakte het bovendien ook niet makkelijk tot échte hervormingen te komen. Om nog maar te zwijgen van de houding van ‘het zal een PvdA-akkoord zijn, of het zal niet zijn’  die voor onderhandelingen van geven en nemen niet echt bevorderlijk is.

In ons omringende landen hebben groene partijen al lang gekozen voor een eigen, zelfstandige koers, met een progressieve en optimistische agenda. Soms met, soms zonder de sociaal-democraten. In eigen land zijn er in heel wat gemeenten en provincies goede ervaringen opgedaan met coalities waar de PvdA eens een keer niet in zat. Zelf denk ik nog altijd met veel plezier terug aan de Noord-Hollandse combinatie VVD-CDA-GL-D66 waar ik tussen 2003 en 2007 deel van uit mocht maken.

Eindelijk lijken we het motto ‘ideeënpartij op zoek naar macht’ serieus te nemen. Natuurlijk moet je dan ook forse tegenvallers slikken en er blijven bezuinigingen staan die voor GroenLinks bepaald niet fijn zijn. Maar de PvdA snapt toch ook dat je nooit alles kunt binnenhalen en alles wat ongewenst is kunt terugdraaien – remember Balkenende-IV. De moed die mijn partij de afgelopen week heeft getoond en de positieve reacties die daarop volgden, maken mij trots GroenLinkser te zijn. Ik hoop van harte dat we dit in de komende campagne kunnen laten zien en na september dit in regeringsdaden kunnen gaan omzetten. Want wij zijn er klaar voor. Nu de PvdA nog.

Kunduz-coalitie, wandelgangakkoord, SASJA (Sybrand, Alexander, Stef, Jolande en Arie) of lenteakkoord; hoe je het noemt geeft eigenlijk al aan wat je ervan vindt. Het stabiliteitsprogrammma voor 2013 dat gistermiddag door GroenLinks, D66, ChristenUnie, de VVD en het CDA werd gepresenteerd.

De gedoogcoalitie onderhandelde er zonder succes zeven werken over in het Catshuis. Maar vijf partijen in de Tweede Kamer hadden aan 48 uur genoeg om een akkoord in elkaar te timmeren. De media schrijven vandaag vol lof over het het huzarenstukje, waarin vier maanden voor de verkiezingen, vijf moedige politieke leiders ‘over hun eigen schaduw heen sprongen.’ Of zoals Volkskrant-collumniste Sheila Sitalsing schrijft: “Eerst gaan we ons laven aan de wilde gedachte dat tussen alle politieke versplintering, al het cynisme, al die roeptoeterende clowns en operettefiguren aan de flanken, Nederland nog steeds Nederland is. Een bestuurbaar land waar je met ouderwets polderen en een vleugje durf bergen kan verzetten. Waar de mensen, wanneer het water komt, eendrachtig een treintje maken en zandzakken gaan stapelen.”

Iedereen heeft er een mening over. Had Samsom wel mee moeten doen, of juist niet?  Wat vinden de kiezers ervan? Wie heeft er een strategische fout gemaakt? In alle politieke commotie dreigt de inhoud weer eens overschaduwt te worden. Want wat staat er eigenlijk in het stabiliteitsprogramma? Hoe komt het dat GroenLinks haar handtekening hier onder heeft kunnen zetten en wat is daar volgens de PvdA en de SP zo op tegen?

Terugdraaien bezuinigingen op kwetsbare groepen (o.a. op het PGB en Passend Onderwijs)

GroenLinks, D66 en ChristenUnie hebben flink oppositiegevoerd tegen een aantal pijnlijke maatregelen van dit kabinet. Het stabiliteitsprogramma bevat een aantal maatregelen om de overheidsbegroting op orde te krijgen, maar de partijen wilden ook duidelijk maken dat zij heel andere keuzes maken dan de VVD en het CDA met de PVV konden maken. De meest besproken bezuinigingen van het kabinet Rutte I worden daarom teruggedraaid. Hoofdlijn van het stabiliteitsprogramma is dat kwetsbare groepen meer worden ontzien en dat in plaats van de kaasschaafmethode, Nederland een aantal grote hervormingen zal ondergaan.

Jolande Sap noemde in het Kamerdebat van dinsdag al dat de bezuinigingen op natuur, het Passend Onderwijs en de de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) van tafel moesten, wilde GroenLinks voor een begroting voor 2013 tekenen. Uiteindelijk heeft ze nog  veel meer binnengehaald, maar het terugdraaien van deze bezuinigingen zijn een belangrijk kenmerk. De PGB’s, waarmee zorgbehoevende een budget krijgen waarmee ze zelf zorg kunnen inkopen, werden in de originele kabinetsplannen vrijwel geheel geschrapt. Dat gaat nu niet door.

Ook de bezuinigingen op het passend onderwijs gaat niet door. Het gaat dan om de bezuinigingen die het kabinet wilde invoeren op bijzonder onderwijs en begeleiding voor leerlingen met gedrags-  of leerproblemen. Dit zou leidden tot verlies van veel banen in het bijzonder onderwijs, maar ook tot grotere klassen, wachtlijsten voor het bijzonder onderwijs en zorgleerlingen die in het regulier onderwijs hun hoofd boven water moeten zien te houden zonder geld voor extra begeleiding.

De bezuiniging op griffierechten, waarmee het een stuk duurder wordt om een zaak voor de rechter te brengen, wordt eveneens teruggedraaid. Ook de cultuursector wordt iets gecompenseerd voor de harde bezuinigingen waar zij mee te maken hebben gekregen: uitvoerende kunst komt weer in het lage BTW-tarief.

De huishoudinkomenstoets, waarmee mensen hun uitkering verliezen als een inwonend familielid, bijvoorbeeld een kind, een inkomen verwerft, wordt ook teruggedraaid. Met name wethouders van de grote steden maakten zich om deze maatregel grote zorgen. Ook de 100 miljoen bezuinigingen op preventieve/palliatieve zorg worden teruggedraaid, net zoals er 40 miljoen bezuinigingen via de eigen bijdrage voor de GGZ.

Een andere bezuinigingspost van het kabinet, het openbaar vervoer, wordt ook gespaard door het stabiliteitsprogramma. Tot slot gaan ook de bezuinigingen van Bleker op natuur niet door. In het natuurakkoord dat de staatssecretaris met provincies heeft gesloten staat dat zij verantwoordelijk worden voor het natuurbeleid, maar dat zij daar wel fors minder geld voor krijgen dan het rijk nu aan natuurbeleid uitgeeft. Natuurorganisaties reageerden vandaag positief doordat het stabiliteitsprogramma meld dat er in 2013 200 miljoen extra voor natuur beschikbaar komt.

De zware bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking die tijdens de Catshuisonderhandelingen dreigden zijn nog niet doorgevoerd, maar het was duidelijk dat er met de PVV geen akkoord te maken viel, zonder een hele  forse korting op de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking. Dat is nu ook van de baan, Nederland blijft 0,7% van haar BNP aan ontwikkelingssamenwerking uitgeven.

Groene Agenda

In het stabiliteitsprogramma zit bovendien een hele indrukwekkende groene agenda, door een combinatie van maatregelen. Het belastingstelsel wordt ingrijpend vergroent door vervuilende energie zwaarder te belasten. Het stabiliteitsprogramma noemt in dit kader de aardgasheffing, kolenbelasting, rode diesel, leidingwater en eurovignet. De onbelaste reiskostenvergoeding, inclusief het onbelaste privégebruik van lease-auto’s wordt afgeschaft, waardoor het aantrekkelijker wordt om dichter bij je werkt te gaan wonen.

Daarnaast wordt er  280 miljoen uitgegeven voor verduurzaming van de economie, onder meer voor woningisolatie. Er is sprake van dat zonnepanelen onder het lage BTW-tarief van 6% gaan vallen. En zoals gezegd wordt 200 miljoen die het kabinet wilde bezuinigen op natuur teruggedraaid.

Pensioenleeftijd

Na een lange discussie kwamen op 10 juni 2011 vakbonden, werkgevers en het kabinet een pensioenakkoord overeen. Het pensioenakkoord verscheurde de FNV en leidde uiteindelijk tot haar ondergang – op dit moment wordt gewerkt aan de vorming van een nieuwe vakbond. In het oorspronkelijke pensioenakkoord gaat in 2020 de AOW-leeftijd omhoog naar 66 jaar en groeit vanaf dan de pensioenleeftijd mee met de groei van de levensverwachting, waardoor in 2025 de AOW-leeftijd 67 jaar zou worden.

Het stabiliteitsprogramma breekt met dit pensioenakkoord en gaat eerder de pensioenleeftijd verhogen. Al in 2013 zal de AOW-leeftijd met 1 maand omhoog gaan en zal vervolgens in stappen verder verhoogt worden zodat in 2019 de AOW leeftijd om 66 jaar ligt en in 2024 op 67 jaar. Vanaf 2024 wordt de AOW aan de levensverwachting gekoppeld.

Volgens partijen als D66 en GroenLinks is een snellere stijging van de pensioenleeftijd te rechtvaardigen als je kijkt naar de stijging van de levensverwachting die sinds de invoering van de AOW-leeftijd heeft plaatsgevonden. Bovendien benadrukken zij de solidariteit tussen generaties: de huidige en aankomende groep gepensioneerden heeft veelal riante pensioenregelingen. Nu de vergrijzing er aan komt moeten de generaties na hen met veel minder mensen de AOW gaan opbrengen voor een veel grotere groep ouderen. De PvdA is tegen aanpassing van het moeizame compromis dat via het originele pensioenakkoord tot stand is gekomen en de SP is sowieso tegen elke verhoging van de pensioenleeftijd.

Arbeidsmarkt

Nog zo’n onderwerp waar de politiek al jaren tegenaan hikt is de aanpassing van de ontslagbescherming. De huidige ontslagbescherming zorgt er volgens een partij als GroenLinks voor dat mensen met een vast contract zo goed beschermt zijn dat een werkgever wel oppast om mensen een vast contract te geven. Het gevolg is een tweedeling tussen insiders en outsiders op de arbeidsmarkt: insiders met een vast contract zijn goed beschermd en voor hen gelde riante regelingen met betrekking tot hypotheekverstrekking en pensioenopbouw. De outsiders zitten in flexibele contracten of worden als zzp-er bij een bedrijf aangenomen. Jongeren en allochtonen zijn oververtegenwoordigd in deze groep. Als economisch de wind tegen zit zijn dit de groep mensen die er het eerst uitvliegen. GroenLinks pleit er al veel langer voor dat deze tweedeling op de arbeidsmarkt doorbroken moet worden. Van werkgevers moeten we niet vragen om hoge ontslagvergoedingen te betalen aan een groep die er toch al goed voorstaat, werkgevers zouden veel meer moeten investeren in het bieden van kansen aan haar werknemers, bijvoorbeeld via scholing. De arbeidsmarkt moet er niet op gericht zijn dat niemand meer zijn baan kwijt raakt, dat is in de geglobaliseerde economie onmogelijk geworden. De arbeidsmarkt moet erop gericht zijn dat, wanneer ontslagen, iedereen vervolgens weer ergens anders aan de slag kan.

Ook op dit punt van de ontslagbescherming is er een doorbraak bereikt. De ontslagvergoedingen worden beperkt, al is nog niet uitgewerkt op welke manier dit moet gebeuren. Daar staat tegenover dat de eerste zes maanden van de Werkloosheidsuitkering door de werkgever betaald moeten worden. Bovendien gaat het geld dat werkgevers niet meer hoeven te investeren in ontslagvergoedingen naar scholing voor hun werknemers en werk-naar-werk trajecten. Dit zorgt er dus voor dat het voor een werkgever aantrekkelijk is om ook gedurende het dienstverband in zijn werknemers te blijven investeren en dat, als hij gedwongen is om mensen te ontslaan, het voordelig is om een actieve rol te spelen zodat zij ergens anders snel weer aan de slag kunnen.

Deze arbeidsmarktwijziging past dus heel goed in het verhaal van GroenLinks en ook D66 dat mensen nieuwe zekerheden geboden moet worden: niet langer de zekerheid op een vaste baan staat centraal, maar de zekerheid op het vinden van nieuw werk. SP en in mindere mate de PvdA geloven hier niet in en vinden dat bestaande zekerheden worden afgebroken. Net als op het issue van de pensioenleeftijd is echter de PvdA hier ook de afgelopen jaren voorzichtig wat op gaan draaien en vormt ook dit onderwerp daarom een lastig campagnethema voor Samsom.

Woningmarkt

Het derde belangrijke dossier waarop in Den Haag al jaren gesteggeld wordt is de hypotheekrenteaftrek. Ook op dit thema is een voorzichtige doorbraak geboekt. Mensen kunnen enkel nog hypotheekrenteaftrek voor nieuwe hypotheken krijgen indien ze een hypotheek hebben die ze binnen 30 jaar aflossen. Fiscale subsidiëring van aflossingsvrije hypotheken behoort dus tot het verleden.

Daar staat tegenover dat ook de huurmarkt hervormd wordt. De laagste inkomens worden inzien, maar de huren voor mensen met een inkomen in de categorie 33 000 tot 43 000 mogen 1 procentpunt sneller stijgen dan de inflatie.

In de discussie over de Nederlandse woningmarkt wil links de hypotheekrenteaftrek aanpakken, terwijl rechts wil dat de huren meer marktconform worden. In het akkoord moeten beide kanten water bij de wijn doen en vind er een door links gewenste hervorming op de hypotheekrenteaftrek plaats als een door rechts gewenste hervorming op de huurmarkt.

Zorg

Begrotingstechnisch is de financiering van de gezondheidszorg één van de grootste hoofdpijndossiers. De kosten van de zorg lopen al jaren enorm op en het ziet er naar uit dat met de aanstaande vergrijzing deze kostenpost nog veel groter zal gaan worden. Bezuinigen op de zorg zijn impopulair, maar lijken onoverkomelijk.

In het stabiliteitsprogramma is afgesproken dat mensen meer zelf moeten gaan bijdragen in de kosten voor de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten. Lage inkomens zullen worden gecompenseerd doordat ze een hogere zorgtoeslag krijgen. Het plan van de Catshuisonderhandelaars dat patiënten per medicijn 9 euro zelf moeten bijdragen is wel van tafel.

De SP en de PVV proberen zich te profileren als de partijen die pal staan voor de zorg. Bezuinigingen voor de zorg liggen daarom ook zeer gevoelig bij deze partijen, en voor de SP lijkt dit een natuurlijk campagnethema.

Nullijn voor ambtenaren

Een makkelijke manier om geld te besparen is als de overheid minder geld gaat uitgeven aan ambtenarensalarissen. Bezuinigen op de bureaucratie is juist één van de weinige populaire maatregelen die er zijn om geld te besparen. Maar de maatregel komt ineens in een ander daglicht te staan nu met name de PvdA benadrukt dat het ook gaat om leraren en politieagenten. Zij zullen volgens het stabiliteitsprogramma te maken krijgen met een nullijn: hun salaris zal, ondanks de inflatie, in absolute zin gelijk blijven. Omdat er al een tekort voor personeel in de zorg dreigt, zal deze nullijn niet voor zorgpersoneel gaan gelden. Overigens worden ook de uitkeringen niet bevroren.

BTW-verhoging

Eén van de maatregelen die mensen meteen gaan voelen is de verhoging van de BTW. Volgens het stabiliteitsprogramma gaat in oktober het hoge BTW-tarief met 2% omhoog van 19 naar 21%. Dat betekend dat over iedere aankoop die je doet je 2% meer belasting moet betalen. Met andere woorden: alles zal 2% duurder worden. In de woorden van Diederik Samsom: mensen zullen dit direct in hun boodschappenmandje voelen.  Doordat de accijnzen op tabak, frisdrank en alcohol worden verhoogd zullen deze producten een extra scherpe prijsstijging meemaken.

Uit onderzoek blijkt dat lage inkomens relatief een groter deel van hun inkomen aan consumptie uitgeven dan hogere inkomens, omdat zij minder geld hebben om te sparen. Een BTW-verhoging raakt daarom lage inkomens extra hard. Om de pijn te verzachten schrijft het stabiliteitsprogramma dat de BTW-verhoging vanaf 2013 in toenemende mate wordt gecompenseerd door een lagere inkomstenbelasting, in het bijzonder voor werkenden met een lager inkomen.

Dat past in een trend die GroenLinks al veel langer bepleit. GroenLinks wil dat bedrijven zwaarder worden belast voor de vervuiling die zij veroorzaken, en minder hoeven te betalen aan belasting over arbeidskosten. Dat leidt ertoe dat er milieuvriendelijker zal worden geproduceerd en meer banen worden gecreëerd. Omdat consumptie over het algemeen vervuilend is heeft deze combinatie van maatregelen gedeeltelijk een zelfde effect. Consumeren wordt duurder, maar werken gaat meer opleveren.

Hoge Inkomens

In het Kamerdebat gister verweet Samsom de vijf partijen dat ze niets doen om ook van hoge inkomens een bijdrage te vragen. Dat is niet geheel waar. Behalve dat op verschillende punten lage inkomens worden ontzien, staan er ook maatregelen in die expliciet een bijdrage van de hoogste inkomensgroepen vragen. Hoge inkomens en bonussen krijgen in 2013 te maken met een belasting (‘crisisheffing’) die een half miljard moeten opbrengen. Daarnaast worden excessieve vertrekbonussen niet langer belast met 30%, maar met 75%.

Interessant in deze context is dat er ook een versobering van de wachtgeldregeling voor politici in het stabiliteitsprogramma zit. De maximumduur dat een politicus recht heeft op wachtgeld wordt gelijkgesteld aan de maximale WW-duur.

Ook bedrijfsleven en banken komen niet weg. Bijna een half miljard aan geplande lastenverlichting voor het bedrijfsleven gaat niet door en de bankenbelasting wordt verdubbeld.

Overig

Al met al zijn de bezuinigingen niet geheel pijnloos. Dat is ook niet mogelijk als je ineens vele miljarden minder moet gaan uitgeven. Wel is duidelijk dat het stabiliteitsprogramma poogt een stuk socialer beleid te voeren dan Kabinet Rutte 1 en dat er een flinke groene agenda aan is toegevoegd. In plaats van de kaasschaaf over veel posten heen te halen, wordt er gekozen voor een aantal forse hervormingen in de Nederlandse publieke sector, gecombineerd met een aantal stevige lastenverzwaringen.

De SP en de PvdA hebben hun handtekening niet onder dit akkoord gezet en zullen daarom oppositie voeren tegen dit pakket. Opvallend is dat in het Kamerdebat gisteren Samsom niet al zijn pijlen richtten op plannen waar de partijen in het akkoord bewust voor kiezen, maar dat hij op zoek was naar andere manieren om het SASJA/FC Kunduz moeilijk te maken. Zo ontstond er onduidelijk over een zin uit het stabiliteitsprogramma die spreekt van ‘diverse taakstellingen op de Rijksbegroting’ die 0,875 miljard moeten opleveren.

Ook bevroeg Samsom GroenLinks-leider Jolande Sap vinnig op de Wet Werken naar Vermogen (WWNV). De WWNV is een wet die de uitkering voor jonggehandicapten (Wajong), de Sociale Werkvoorziening (SZW) en de bijstand bij elkaar voegt in één regeling en daarbij flinke bezuinigingen doorvoert op de SZW en de Wajong. De WWNV is een wet die nog niet is ingevoerd en waar GroenLinks zich altijd tegen heeft verzet. Hij staat niet genoemd in het Stabiliteitsprogramma, en met de opmerking van Sap dat deze maar controversieel verklaart zou moeten worden en daarmee  tot aan de verkiezingen nog niet in behandeling zou moeten worden genomen nam Samsom zichtbaar geen genoegen. Maar zoals Sap hem toewierp: als je mee had onderhandeld, dan hadden we er samen nog meer uit kunnen slepen.

Nu het rechts-rancuneuze kabinet Rutte-Verhagen gevallen is, moet er iets gebeuren. Eurocommisaris Olli Rehn zit op hete kolen en de financiële markten zijn nerveuzer dan ooit. Zonder akkoord geen wijzigingen en dus voortgang van de economische crisis en voortgang van het beleid van het meest zielloze kabinet in tijden. Terwijl Jolande Sap haar politieke moed toont, staan Emile Roemer en Diederik Samsom als een boze Bassie en Adriaan aan de zijlijn ‘boe’ te roepen.

Hoewel D66 en ChristenUnie offers hebben gebracht in de onderhandelingen, moet het voor GroenLinks wel het meest pijn doen om het akkoord te steunen. Dat is ook te zien in de uitkomst van deze onderhandelingen; met een terugdraaiïng van de bezuiniging op het pgb, een herstel van de uitgaven aan passend onderwijs en een aantal mooie groene hervormingen, staat er een duidelijke GroenLinks-handtekening onder het ‘Kunduz-akkoord’. Zelfs zonder medewerking van PvdA en SP heeft Sap het aangedurfd om de onderhandelingen aan te gaan. Of – om het nieuwste Tweede-Kamer-cliché aan te halen – over haar schaduw heen te springen.

Want ook binnen GroenLinks is het morren reeds begonnen. “Schande; Jolande Sap is veel te ver voor de troepen uitgelopen!” Maar de realiteit is anders. Diederik Samsom moet zijn ogen uit zijn hoofd schamen. Dat Emile Roemer, met zijn links-conservatieve protestpartij, geen medewerking zou verlenen aan een poging de Nederlandse begroting te redden; dat verbaast mij niet. Maar dat Samsom, partijleider van de op één na grootste partij van de Tweede Kamer, het niet voor elkaar heeft gekregen zijn vinger in de pap te steken, is absoluut een gotspe. En dan vervolgen met een lynchpartij van de leider van GroenLinks? Ik geloof dat Diederik Samsom zijn motieven om volksvertegenwoordiger te zijn nog eens moet nakijken.

De kift begint al met de kwalificatie ‘Kunduz-coalitie’. Laten we die electoraal onvoordelige beslissing vooral lekker inwrijven, ongeacht wat Jolande Sap haar verdere politieke leven voor moois teweeg brengt. Als dat geen treiterij van de linkerzijde is, dan weet ik het niet meer… Misschien moeten we mijnheer Samsom een spiegel brengen voor in zijn kantoor. Want met een mandaat van dertig zetels, denk ik toch toch dat Nederland iets meer van hem verwacht had… Jolande Sap heeft haar werk gedaan. Punt.

 

 

Deze column is ook verschenen op volkskrant.nl.

DE EU EN DE VERKIEZINGEN

Hoe stimuleer je als overheid de economie? Ga je volgens Keynes extra veel geld uitgeven en zo werk creëren of ga je bezuinigen om zo het bedrijfsleven te stimuleren veel te investeren en de consumptie op te peppen doordat de belastingen laag zijn, zoals wijlen Reagan praktiseerde? Elke Nederlandse partij zal hierin een keuze behoren te maken. De weg volgens Keynes is door Nederland zelf afgesloten door in de Europese Raad keiharde garanties te eisen, dat alle lidstaten zo snel mogelijk hun tekort onder de 3% van het BNP zouden brengen. Het kwam Rutte goed uit, want dan zou hij het VVD-programma van veel bezuinigen kunnen uitvoeren en de EU de schuld geven van de noodzaak te bezuinigen. Maar hij presenteerde de rekening vooral aan politiek en economisch zwakke groepen als mensen met een beperking, ouderen en uitkeringstrekkers. Dat kon Wilders niet aan zijn achterban verkopen en zo struikelde het kabinet. De oplossing moet gezocht worden in hervormingen en zo bezuinigen, dat niet juist zwakke groepen worden getroffen en de economie stimuleren door deze krachtig te vergroenen. Het zal mij benieuwen of dat de vijf of zes partijen lukt. Het GroenLinks-programma moet dit gedegen uitwerken.

Hoe moet onze houding tegenover de EU worde?. De huidige crisis heeft overduidelijk aangetoond dat de EU een duidelijke en krachtige leiding mist. Was die er wel geweest en had deze vroegtijdig en stevig ingegrepen en daarvoor al veel scherper het begrotingsbeleid van de lidstaten gecontroleerd, dan zou de crisis niet zo omvangrijk zijn geworden. Nu moest de Duitse Bondsrepubliek voor die krachtige leiding zorgen. Het kwam neer op een Duits dictaat, volop gesteund door Nederland, Finland, Oostenrijk en schoorvoetend door Frankrijk. De huidige aanpak strookt niet bepaald met de Franse traditie, waar de staat een belangrijke rol speelt en de eigen economie zoveel mogelijk beschermt.

Het is mooi, dat er nu toch een zekere consensus is ontstaan, maar wat heeft dat een moeite gekost. Er zullen ongetwijfeld nog heel wat crisissen volgen en elke keer zal dan weer oneindig lang overleg volgen om een moeizaam compromis te bereiken. Allerlei problemen in Europa (en de rest van de wereld) vragen om een duidelijk antwoord: krachtige regelgeving en scherpe controle op de uitvoering. Die uitvoering van de Europese regelgeving ligt nu nog bij de lidstaten en in eerste instantie de controle op de uitvoering ook. Daar ligt een duidelijke zwakte van de EU. Er gaat van alles mis.

De voorbereiding en de besluitvorming over die regelgeving gebeurt vooral door de Europese Raad. Eigenlijk zie je hier een vermenging van uitvoerende macht, die een beleid voorstelt en wetgevende macht, die de voorstellen goedkeurt. De verdere uitwerking gebeurt dan door de ambtenaren onder leiding van de Europese Commissie. De politieke opstelling van de Europese Raad wordt bepaald door de kleur van de afzonderlijke regeringen. In Europa is de meerderheid van de regeringen nu rechts en dus komt er een rechts beleid uit. De nationale opposities zijn in de Europese Raad niet vertegenwoordigd. Uit democratisch oogpunt gezien zou het rechtstreeks door alle Europeanen gekozen Europees Parlement een veel grotere zeggenschap moeten hebben. Vanuit het principe van de scheiding van machten zou de voorbereiding van de besluitvorming en de uitvoering van de besluiten veel meer bij de Europese Commissie moeten liggen. De toestand in de wereld vraagt om snelle en doortastende en democratisch verantwoorde besluitvorming. Allerlei praktijken van financiële machten en criminele organisaties moeten aan banden worden gelegd. Afzonderlijke landen zijn hiertoe niet in staat. Een ontwikkeling naar een federaal Europa is onontkoombaar.

Jaargang 5, Nr. 212.

De klap waarmee de onderhandelingen in het Catshuis afgelopen zaterdag uit elkaar knalden dreunt nog na. Sinds gisteren houdt de majesteit het ontslag van premier Rutte en zijn Kabinet ‘in beraad’. Het kabinet is gevallen en dus gaan we nu in sneltreinvaart af op verkiezingen.

Of dat goed of slecht nieuws is kan ik op twee manieren beantwoorden. Het is een zegen voor het land dat dit kabinet nu weg is en de maatregelen die dit land, behalve in de begrotingssystematiek, niets goeds zouden brengen voor een belangrijk deel niet zullen worden uitgevoerd. Tegelijk zitten we in economisch heel zwaar weer en moet de crisis worden aangepakt. Daarmee moeten we niet treuzelen en om die reden komen verkiezingen erg ongelegen.

Het is zaak dat alle partijen nu het belang van Nederland voorop stellen en samenwerken aan een begroting die (in tegenstelling tot de plannen van het hopeloze kabinet) wel hervormingen bevatten die Nederland klaar maken voor een groene en economisch duurzame toekomst. Het pleidooi van de partijen die het nu toevallig een beetje goed doen in de peilingen is dan ook wonderlijk en bijna ongepast te noemen.

Afgelopen weken heeft GroenLinks een stevig plan gepresenteerd waarin wij de lijnen uit zetten om uit deze crisis te komen: groener, socialer en financieel solide! Daarmee zullen we ons nu op verkiezingen gaan voorbereiden. Aan alles om me heen merk ik dat de verkiezingsstorm aan het opsteken is, de campagne komt er aan en ik heb er zin in! Tijd voor Groen, tijd voor GroenLinks!

‘Kabinetten vallen niet op inhoud’, is een politicologische regel. Geldt dit ook voor dit kabinet?

Les 1 in de politiek is: ‘kabinetten vallen niet over inhoud’. Het kabinet Balkenende IV viel omdat de PvdA bang was de gemeenteraadsverkiezingen te verliezen, vanwege haar gebrek aan ruggengraat. Het kabinet Balkenende II viel omdat D66 zich wilde afzetten tegen minister Verdonk. Het kabinet Balkenende I viel omdat CDA en VVD niet meer tegen de chaos in de LPF konden. Moet ik doorgaan?
Persoonlijke verhoudingen tussen de coalitiepartners en in het kabinet en de electorale strategie van de deelnemende partijen zijn veel belangrijker dan de inhoud. Je kan op inhoud vrijwel alles regelen als de verhoudingen maar goed zijn. Inleveren op inhoud wordt echt lastig als partijen zich zorgen maken over de komende verkiezingen.

Maar waarom is dit kabinet dan gevallen? Aan de verhouding kan het niet gelegen hebben. De heren stonden nogal glunderend elkaars vingers af te likken op allerlei foto’s. Ja, de weigerachtige houding van Wilders zullen de gesprekken niet gemakkelijk gemaakt hebben. Maar zoveel wantrouwen als tussen Balkenende en Bos kan er niet geweest zijn.
Wat is dan wel de verklaring voor de val van dit kabinet? Ik denk dat de kern van het probleem niet zit in de coalitie maar in één van de deelnemende partijen. Voor de VVD was dit de best mogelijke coalitie. Zij zijn de middelste partij in het kabinet. Ze kunnen min-of-meer integraal hun programma uitvoeren. Ze leveren de premier die door veel mensen wordt gezien als competent en sympathiek.
Het CDA gaat al een tijdje een electorale neergang door. De partij weet niet precies meer wat ze wil: een rechtse hervormingspartij? een sociaal-conservatieve partij? Links? Rechts? Progressief? Conservatief? Een paar jaar meeregeren had de partij de kans gegeven om daar beter uit te komen. Nu gaan de nog leiderloze Christen-democraten stuurloos de verkiezingen in. Ja, de eerste stappen (‘het radicale midden’) hadden het lastig gemaakt voor het CDA om door te gaan in deze coalitie. Daarom is er in Limburg ook gebroken. Maar op landelijk niveau zitten de Christen-democraten echt niet te wachten op verkiezingen.

Blijft er één partij over: de PVV. Een groot gedeelte van de spanning in deze tussenformatie zit in de PVV zelf. De PVV is in de kern een populistische partij, die leeft van anti-elitegevoelens,. Maar nu is ze dichtbij het minderheidskabinet betrokken. Een anti-establishment partij die verantwoordelijkheid draagt. Sommige partijen lukt het: Berlusconi wist zich tot in zijn laatste dagen zelfs als premier te verzetten tegen de linkse elite, die volgens hem met name in de rechterlijke macht geconcenteerd was. Maar andere partijen gaan ten onder aan die tegenstelling: denk aan de Vrijheidspartij in Oosterrijk (FPÖ) of de LPF.
Met één voet op de straat en met één voet in de Trêveszaal werd  hetvoor Wilders steeds lastiger. Wilders had een simpele scheiding gemaakt. Meebuigen op economische onderwerpen, en een keiharde, zelfs oppositionele houding op Europa en immigratie. Maar vanwege de Europese begrotingscrisis zijn economische en Europese politiek steeds sterker verweven geraakt. De Europese begrotingseisen bepalen mede de hoogte van de AOW in Nederland. Euroscepsis en een ruimer begrotingsbeleid gaan hand in hand. Dat is het verhaal dat Wilders nu vertelt: ‘Brussel wou oma haar AOW afpakken, Rutte vond het goed. Ik niet.’
Maar de spanning zit een laag dieper:  de PVV onderschrijft de noodzaak van bezuinigingen. In haar eigen verkiezingsprogramma én in het gedoogakoord. Ze wil alleen bepaalde groepen zoals ouderen niet raken. Dus waren er al rare kronkels gemaakt bij de tussenformatie: de nul-lijn voor iedereen behalve AOW’ers. De PVV is anders dan veel commentatoren stellen geen linkse partij in economisch opzicht. Het is een partij met een conservatief-rechtse economisch programma. Wel bezuinigen maar niet hervormen. En dat blijkt steeds meer een contradictio in terminis te zijn. Zonder ingrijpende hervormingen kan er niet bezuinigd worden. De SP (links en conservatief) wil om de AOW-leeftijd te behouden en de zorg collectief blijven te betalen, de inkomstenbelasting verhogen. Misschien niet zo slim, maar wel consequent. De PVV wil een kleine overheid (rechts) maar de gulle verzorgingsstaat behouden (conservatief). En dat bleek onmogelijk te zijn.
Het kabinet is niet op een inhoudelijk meningsverschil gevallen, maar op een onhoudbare inhoudelijke positie van één van de deelnemende partijen.

Naar verwachting duren de onderhandelingen over de extra bezuinigingen in het Catshuis tussen Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders ongeveer drie weken. Tenminste als ze niet eerder zijn afgelopen. De kans is namelijk aanwezig dat de heren onderweg botsen en de stekker uit het kabinet Rutte trekken. De alsmaar uitdijende kosten van de gezondheidszorg staan zeker op de agenda. Deze kosten verslaan alle andere financiële problemen, zoals die van de huizen- en hypotheekmarkt, dik. De zorgkosten slurpen in 2030 22 procent van het bruto nationaal product op. Er zijn nu zo’n 2,4 miljoen 65-plussers. En dat aantal stijgt de komende jaren nog steeds. De zorg voor deze ouderen kost ons nu al meer dan 70 miljard. Vergaande hervormingen van de gezondheidssector valt er van de onderhandelaars niet te verwachten. Waarschijnlijk komen ze niet verder dan het verhogen van de eigen bijdrage - de verzekeraars bepalen de hoogte van de zorgpremies. Ook zal de zorgtoeslag lager worden. Het basispakket zal verder worden uitgekleed.Deze maatregelen zijn onvoldoende. Volgens Paul Schnabel zijn de kosten in de toekomst alleen beheersbaar als huizenbezitters de zorgkosten deels betalen van de waarde van hun eigen huis. Mijn ouders bezitten twee huizen. Ik rekende altijd op een fijne nalatenschap. Als ze nog dertig jaar blijven leven vervliegt het vooruitzicht op een mooie erfenis.

          

Job Cohen is opgestapt. Op 19 februari jongstleden besloot hij terug te treden als politiek leider van de Partij van de Arbeid. Deze blog zal niet gaan over waarom Job Cohen is teruggetreden; dat is al genoeg door anderen gedaan. Deze blog zal ook niet gaan over het kandidaatschap van Diederik Samson, Martijn van Dam of Ronald Plasterk; dat is ook al genoeg gedaan. Deze blog zal ook niet gaan over de democratische hervormingen die de Partij van de Arbeid wel eens de das om zouden kunnen doen, mochten ze worden ingevoerd. De aanleiding heeft wél met de PvdA te maken, namelijk met Nebahat Albayrak.

            Afgelopen zaterdag (24 februari jl.) stelde Nebahat Albayrak zich ook eens beschikbaar als kandidaat om de PvdA te leiden. Dat brengt het tot nu toe bekende aantal kandidaten op vier. Het minst overtuigende deel van de PvdA-soap kwam pas daarna: Marleen Barth, fractievoorzitter namens de PvdA in de Eerste Kamer riep vrouwen binnen de PvdA op om zich kandidaat te stellen voor het fractievoorzitterschap.

            Begrijp me niet verkeerd: ik ben voor de emancipatie en vind dus dat mannen en vrouwen gelijke rechten hebben. Ik vind het alleen heel krom gedacht dat PvdA-vrouwen zich aan moeten melden als kandidaat om de nieuwe partijleider te worden, alleen omdat ze vrouw zijn. Zodra er sprake is van negatieve discriminatie (vrouw achtergesteld t.o.v. man), staat de wereld in brand; zodra een vrouw zich om precies dezelfde reden kandidaat stelt, moet dat juist gestimuleerd worden. De wereld op zijn kop. Als vrouwen goed zijn en graag willen, dan moeten ze zich vooral kandidaat stellen, maar alleen daarom. Anders doen vrouwen alleen mee als symbolische functie; bovendien wordt de echte partijleider verkozen via een referendum. Als één van de kandidaten dan alsnog zich aangemeld zou hebben omdat het percentage vrouwen te verhogen, dan zal dit afstralen op de campagne. De echte, ideologische, drijfveer ontbreekt en dat voelt de kiezer haarscherp aan.

            De oproep van mevrouw Barth heeft een logische achtergrond: er zitten gewoon veel te weinig vrouwen in de top van het bedrijfsleven en het politieke leven. Oké, de voorzitters van het CDA en GroenLinks zijn vrouw, net zoals de fractievoorzitters van de Partij voor de Dieren en GroenLinks. Het is alleen wel schokkend dat ongeveer 10% van de bestuursleden van de grote bedrijven vrouw is. Zeker als men nagaat dat 60 à 66% van de studenten vrouw is. De PvdA is dus maar het topje van de ijsberg. Hoe dit op te lossen?

            De algemeen gedragen oplossing voor dit probleem zijn vrouwenquota: bedrijven zijn verplicht om een bepaald percentage vrouwen in de besturen op te nemen. Ik ben van mening dat dit niet de oplossing is. Alleen een serieuze cultuuromslag zal een versnelde groei van het percentage vrouwen veroorzaken. Op den duur kunnen bedrijven toch niet anders, gezien het hierboven genoemde percentage vrouwen op de universiteit, waarvan een groot deel zal slagen en dus zeer nuttig en bepalend zal zijn op de arbeidsmarkt. Emancipatorische organisaties zijn echter van mening dat deze omslag pas zal plaatsvinden rond 2050. Tot die tijd zien ze de vrouwenquota als ‘paardenmiddel’ om de achterstelling tegen te gaan. Waar deze organisaties gelijk in hebben is dat een groot deel van de besturen wordt samengesteld door vriendjespolitiek. Vrouwen zullen echter door een quotum worden benadeeld, omdat ze in het bestuur zitten ‘omdat ze vrouw zijn.’ De vrouwelijke bestuursleden zullen toch worden buitengesloten en voelen zich nog meer gediscrimineerd. Op deze manier heeft een quotum dus een tegenovergestelde werking.

            De oproep van Marleen Barth staat symbool voor de krampachtige geforceerde pogingen tot emancipatie van vrouwen op topposities. Ook vrouwenquota zijn in dat opzicht geforceerd en averechts te noemen. Vrouwen die zich kandideren als lijsttrekker ‘omdat ze vrouw zijn’ en geen passie uitstralen zullen toch door de kiezers worden afgestraft. Vrouwen die door quota in besturen terechtgekomen zijn, zullen zich benadeeld voelen omdat ze niet op hun kwaliteiten zijn beoordeeld. Er zijn genoeg getalenteerde vrouwen, kijk maar naar het aantal vrouwelijke studenten. Die zullen binnenkort een enorme bijdrage leven aan onze samenleving. Echte kwaliteit komt altijd bovendrijven.

          

Job Cohen is opgestapt. Op 19 februari jongstleden besloot hij terug te treden als politiek leider van de Partij van de Arbeid. Deze blog zal niet gaan over waarom Job Cohen is teruggetreden; dat is al genoeg door anderen gedaan. Deze blog zal ook niet gaan over het kandidaatschap van Diederik Samson, Martijn van Dam of Ronald Plasterk; dat is ook al genoeg gedaan. Deze blog zal ook niet gaan over de democratische hervormingen die de Partij van de Arbeid wel eens de das om zouden kunnen doen, mochten ze worden ingevoerd. De aanleiding heeft wél met de PvdA te maken, namelijk met Nebahat Albayrak.

            Afgelopen zaterdag (24 februari jl.) stelde Nebahat Albayrak zich ook eens beschikbaar als kandidaat om de PvdA te leiden. Dat brengt het tot nu toe bekende aantal kandidaten op vier. Het minst overtuigende deel van de PvdA-soap kwam pas daarna: Marleen Barth, fractievoorzitter namens de PvdA in de Eerste Kamer riep vrouwen binnen de PvdA op om zich kandidaat te stellen voor het fractievoorzitterschap.

            Begrijp me niet verkeerd: ik ben voor de emancipatie en vind dus dat mannen en vrouwen gelijke rechten hebben. Ik vind het alleen heel krom gedacht dat PvdA-vrouwen zich aan moeten melden als kandidaat om de nieuwe partijleider te worden, alleen omdat ze vrouw zijn. Zodra er sprake is van negatieve discriminatie (vrouw achtergesteld t.o.v. man), staat de wereld in brand; zodra een vrouw zich om precies dezelfde reden kandidaat stelt, moet dat juist gestimuleerd worden. De wereld op zijn kop. Als vrouwen goed zijn en graag willen, dan moeten ze zich vooral kandidaat stellen, maar alleen daarom. Anders doen vrouwen alleen mee als symbolische functie; bovendien wordt de echte partijleider verkozen via een referendum. Als één van de kandidaten dan alsnog zich aangemeld zou hebben omdat het percentage vrouwen te verhogen, dan zal dit afstralen op de campagne. De echte, ideologische, drijfveer ontbreekt en dat voelt de kiezer haarscherp aan.

            De oproep van mevrouw Barth heeft een logische achtergrond: er zitten gewoon veel te weinig vrouwen in de top van het bedrijfsleven en het politieke leven. Oké, de voorzitters van het CDA en GroenLinks zijn vrouw, net zoals de fractievoorzitters van de Partij voor de Dieren en GroenLinks. Het is alleen wel schokkend dat ongeveer 10% van de bestuursleden van de grote bedrijven vrouw is. Zeker als men nagaat dat 60 à 66% van de studenten vrouw is. De PvdA is dus maar het topje van de ijsberg. Hoe dit op te lossen?

            De algemeen gedragen oplossing voor dit probleem zijn vrouwenquota: bedrijven zijn verplicht om een bepaald percentage vrouwen in de besturen op te nemen. Ik ben van mening dat dit niet de oplossing is. Alleen een serieuze cultuuromslag zal een versnelde groei van het percentage vrouwen veroorzaken. Op den duur kunnen bedrijven toch niet anders, gezien het hierboven genoemde percentage vrouwen op de universiteit, waarvan een groot deel zal slagen en dus zeer nuttig en bepalend zal zijn op de arbeidsmarkt. Emancipatorische organisaties zijn echter van mening dat deze omslag pas zal plaatsvinden rond 2050. Tot die tijd zien ze de vrouwenquota als ‘paardenmiddel’ om de achterstelling tegen te gaan. Waar deze organisaties gelijk in hebben is dat een groot deel van de besturen wordt samengesteld door vriendjespolitiek. Vrouwen zullen echter door een quotum worden benadeeld, omdat ze in het bestuur zitten ‘omdat ze vrouw zijn.’ De vrouwelijke bestuursleden zullen toch worden buitengesloten en voelen zich nog meer gediscrimineerd. Op deze manier heeft een quotum dus een tegenovergestelde werking.

            De oproep van Marleen Barth staat symbool voor de krampachtige geforceerde pogingen tot emancipatie van vrouwen op topposities. Ook vrouwenquota zijn in dat opzicht geforceerd en averechts te noemen. Vrouwen die zich kandideren als lijsttrekker ‘omdat ze vrouw zijn’ en geen passie uitstralen zullen toch door de kiezers worden afgestraft. Vrouwen die door quota in besturen terechtgekomen zijn, zullen zich benadeeld voelen omdat ze niet op hun kwaliteiten zijn beoordeeld. Er zijn genoeg getalenteerde vrouwen, kijk maar naar het aantal vrouwelijke studenten. Die zullen binnenkort een enorme bijdrage leven aan onze samenleving. Echte kwaliteit komt altijd bovendrijven.

TEGENPARTIJ OF GEDOOGPARTIJ OF
REGERINGSPARTIJ?

GroenLinks is een partij, die altijd een sterke maatschappelijke verantwoordelijkheid ten toon spreidt. Als we iets een goed idee vinden, stemmen we voor, zelfs als het afkomstig is van een partij, waarvan we de ideeën vaak verafschuwen. Als de huidige regering onze steun vraagt, dan bekijken we of we het ermee eens zijn, onderhandelen eventueel en proberen er iets uit te slepen, dat zoveel mogelijk overeenkomt met ons programma. Zo laten we vaak een kans voorbij gaan om deze regering ten val te brengen. Zonder onze steun zou er geen meerderheid voor de plannen zijn. Het gaat soms om zeer onpopulaire maatregelen, zoals de verhoging van de pensioenleeftijd of de politietrainingsmissie in Kunduz of kostbare maatregelen om de Euro overeind te houden. Van gedoogpartner PVV hoeft de regering bij deze onderwerpen geen steun te verwachten. Spottend spreekt de PVV dan van GroenLinks en D66 als gedoogpartijen. Naar partijen als D66, Partij van de Arbeid, CDA en VVD zendt GroenLinks een signaal uit van kijk naar ons. Wij zijn bereid om regeringsverantwoordelijkheid te dragen. Men beweert, dat het ook maar weinig gescheeld heeft of er was een andere coalitie gevormd en GroenLinks had daarvan deel uit gemaakt. Allerlei hervormingen zouden dan veel gemakkelijker zijn geweest. Op lokaal niveau laat GroenLinks maar al te vaak zien bereid te zijn tot compromissen en onpopulaire maatregelen. Kiezers belonen de partij voor de getoonde daadkracht. Maar op landelijk niveau heeft GroenLinks de naam van eeuwige oppositiepartij en is daardoor minder aantrekkelijk voor kiezers. Een stem op GroenLinks haalt toch niets uit. Die houding van de kiezers moeten we zien te doorbreken.

Binnen de partij wordt die houding maar al te vaak niet in dank aanvaard. Als je de kans krijgt deze uiterst rechtse regering ten val te brengen, dan grijp je die kans toch met twee handen! Als je de pensioenpremies niet nog hoger wilt laten worden en toch de pensioenen over veertig jaar veilig wilt stellen, dan is dat voor veel jongeren een prima zaak, maar de vijftigplussers, die de jaren beginnen te voelen, zijn er minder blij mee. Jonge partijleden hebben ook veel minder moeite met versoepeling van het ontslagrecht dan de vijftigplussers. Die weten, dat  voor hen de kans op een nieuwe baan zeer klein is. Het idee van GroenLinks, dat men een baan van de gemeente krijgt tegen het minimumloon ziet er weinig aantrekkelijk uit. Wat voor een baan? Maar GroenLinks is ook een partij, waar solidariteit tussen jong en oud vanzelfsprekend is. Net als de solidariteit met ontwikkelingslanden en met economisch zwakke EU-lidstaten.

Over Kunduz staan twee opvattingen tegenover elkaar. Blijkens de moties voor het aanstaande partijcongres zien velen in de politietrainingsmissie vooral een militaire missie. Gesuggereerd wordt, dat de politieagenten vaak als militairen worden ingezet. Er is een tijd geweest, dat Afghaanse agenten als goedkopere slechter uitgeruste surrogaatsoldaten werden misbruikt. Daarvan merk ik in de huidige berichtgeving niets meer. Nathalie Righton van de Volkskrant schreef maar al te vaak zeer cynisch en spottend over de missie, maar haar verhalen worden positiever. Toch weet iedereen, dat de kans op blijvend succes vooral na het vertrek van de NAVO troepen klein is. Maar hoe groot is de kans op succes bij het streven naar een politieke oplossing? Waarom zouden de Taliban überhaupt gaan onderhandelen? Ze hebben de tijd. Na 2014 grijpen ze naar de macht. Jammer voor de vrouwen en meisjes. Het is nog maar de vraag of westerse NGO’s onder een nieuw Taliban regime nog mogen blijven werken in Afghanistan zoals nu. Als we door onderhandelingen erin zouden slagen, dat NGO’s mogen blijven werken en de politietrainingsmissie kan worden voortgezet of zelfs verbreed, dan zou onderhandelen een succes zijn Anders is het streven naar een politieke oplossing  in feite het aan hun lot over laten van de Afghanen. Het succes van vredeswerkers elders blijkt dan geen garantie voor succes in de Afghaanse werkelijkheid.

Het moge duidelijk zijn geworden, dat stemmen over Kunduzmoties veel meer is dan een beslissing nemen over wel of niet de missie steunen. In feite gaat het om de partijstrategie. Het is te hopen, dat de 1500 congresgangers beseffen, dat het om meer gaat. Het gaat weer spannend worden.

Jaargang 4, Nr. 200.

De SP staat ongekend hoog in de peilingen: 32 zetels. De kans is groot dat dit nog wel eens een Pyrrhusoverwinning wordt: dat ze als de grootste partij in de oppositie komt.

Historische precedenten

Het komt wel vaker voor: dat de grootste partij uit de regering wordt gehouden. zeker als de partij links is. De PvdA is maar acht keer de grootste partij van Nederland geweest (in 1952, 1956, 1971, 1972, 1977, 1982, 1994 en 1998). En in drie gevallen werd zij als grootste partij uit de regering gehouden (1971, 1977, 1982). Dat was in periodes van verregaande polarisatie, zoals we die nu ook kennen. Het zou nog wel eens kunnen gebeuren dat het kabinet-Roemer een illusie blijft zoals het tweede kabinet-Den Uyl eerder. Als de SP de grootste partij is, hoeft het dus niet zo te zijn dat ze in de regering komt: in 2006 was de SP de derde partij van Nederland met 26 zetels en bleef ze ook in de oppositie.

Het politieke landschap

Om een inschatting te maken van het verloop van de formatie hebben we een beeld nodig van het politieke landschap. Ik denk dat je het huidige politiek landschap het beste kan begrijpen aan de  hand van twee tegenstellingen: de links/rechts-tegenstelling en de pro/anti-Europa tegenstelling. De eerste betreft klassieke herverdelingsvragen (voor tegen hypotheekrenteaftrek) en vraagstukken rond immigratie en integratie. De tweede betreft vraagstukken rond Europese integratie en rond hervorming van de verzorgingsstaat (wel of niet verhogen AOW-leeftijd).

Je kan dan vier kwadranten onderscheiden (met zetelaantallen uit de recente De Hond-peiling waarin de SP de grootste is):

• Euroskeptisch links (43 zetels): dit bestaat uit de SP met 32 zetels en drie kleinere partijen (CU, 6; PvdD 3; en 50+ 2);
• Hervormingsgezind links (42 zetels): dit bestaat uit de PvdA (17 zetels), D66 (16 zetels) en GroenLinks (9 zetels);
• Hervormingsgezind rechts (42 zetels): VVD met 30 zetels en het CDA met 12 zetels;
• Euroskeptisch rechts (23 zetels): PVV met 20 zetels en de SGP met 3 zetels.

Er is dus een heldere linkse meerderheid van partijen, die tegen de bezuinigingen van dit kabinet zijn en tegen het harde anti-immigratieverhaal. Maar evenzozeer is er een meerderheid van partijen die voor een rol van Europa is bij het oplossen van de crisis is en voor hervormingen gericht op een langetermijnbalans van de begroting.

Over links

Het meest simpele kabinet dat we zouden kunnen vormen zou bestaan uit linkse partijen. De kern zou bestaan uit SP, PvdA en GL (56 zetels), aangevuld met D66 en CU. Dat zou een meerderheid van 78 zetels hebben. Je zou CU kunnen ruilen voor het nieuwe CDA, voor een iets ruimere meerderheid. Het grote probleem is dat deze coalitie sterk verdeeld zou zijn over sociaal-economische hervormingen en Europese integratie. De partij die in de laatste jaren zich heeft ontwikkeld als de grootste voorstander hiervan (D66) zou in een kabinet komen met de grootste tegenstander hiervan (SP).  De cruciale vraag is of de SP van haar Euroskeptische koers zou willen afstappen. De ChristenUnie heeft toen ze in het kabinet-Balkenende IV zat haar Euroskeptische geluid ook gematigd: maar dat was toen om als juniorpartner aan de regeringstafel te mogen zitten. Daarnaast zou het lastig zijn voor D66 om in zo’n kabinet haar relatief rechtse economisch programma te realiseren. De mededeling van Roemer dat hij best wil samen werken met de VVD is dus niet de meest interessante: hij zal geen compromissen hoeven te sluitenover de links/rechts dimensie, als de peilingen zo aanhouden. De fundamentele vraag is of de SP kan samenwerken met een pro-Europese, hervormingspartij als de D66.

Je zou je dus kunnen voorstellen dat we doorgaan met een gedoogconstructie. Een kabinet van D66/GL/PvdA gedoogd door de SP en de CU waar het gaat om haar sociaal-economische programma maar dat voor haar Europees beleid afspraken maakt met VVD en CDA. Dit is een theoretische mogelijkheid waarbij de grootste partij en winnaar van de verkiezingen een vrij marginale positie kiest. Maar misschien voor haar niet de slechtste keuze. De PVV laat zien dat juist de rol van gedoger voor een partij met extreme standpunten, gunstig kan zijn.*

Het radicale midden

Het is paradoxaal: als de economische crisis aanhoudt, zal de SP hier electoraal garen bij spinnen. Maar de realiteit van de crisis zal de SP juist uit het kabinet houden. De enige oplossing voor de crisis ligt, in elk geval in de ogen van een meerderheid, in sociaal-economische hervormingen en Europese integratie. We hebben meer Europese solidariteit nodig om de crisis te bezweren. En we moeten, zeker op de middellange termijn, door hervormingen van de sociale zekerheid, de begroting op orde krijgen.

Als de SP zich blijft verzetten tegen Europese integratie en sociaal-economische hervormingen, plaatst ze zichzelf buiten de politieke realiteit. Dan zou een kabinet van partijen die zich wel in die politieke realiteit plaatsen, de hervormingsgezinde meerderheid, een logisch alternatief kunnen zijn: VVD/PvdA/D66/CDA/GL samen goed voor 84 zetels. Natuurlijk is een onmogelijk kabinet omdat het zich open stelt voor aanvallen van de populistische rechter- en de linkerflank.

Roti met tomaat

Het wordt dus nog knap lastig om een kabinet te vormen. Misschien dat lokale oplossingen ons inspiratie kunnen geven: in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Leiden werkt SP samen met de VVD en het CDA, aangevuld door D66 in Zuid-Holland en Leiden. Zo’n Roti-met-tomaat-variant zou rekenkundig mogelijk zijn: 88 zetels. Maar politiek zal het nog lastig worden voor de SP, D66 en de VVD om het eens te worden over economisch hervormingsprogramma. De SP kon zich in deze lokale anti-PvdA-besturen wringen omdat er relatief weinig herverdelings- en hervormingsvraagstukken zijn in het provinciale en het gemeentelijke bestuur. De partij kon zo mooi laten zien dat de ze regeringsverantwoordelijkheid aan kan en compromissen kan sluiten. De vraag is of de SP zich een even flexibele houding kan aanmeten op het landelijk niveau.

* De ironie is dat je zo’n kabinet zou moeten laten leiden door iemand uit de linkerhoek die boven de partijen staat: iemand van het statuur-Cohen laten we zeggen voordat hij lijsttrekker van de PvdA werd.

De cijfers liegen niet, het CPB levert in zijn kortetermijnraming op de meeste economische kerncijfers een duidelijk verhaal: Nederland zit alweer in een recessie. In de Rijksbegroting voor het komend jaar is rekening gehouden met een economische groei van een magere 1%. Het CPB geeft in het vooruitblik een krimp over 2012 van 0,5%. Kortom, er vallen gaten (4,1%) in de begroting van De Jager en

Johan Rudolph Thorbecke, de grondlegger van de parlementaire democratie in Nederland, werd op 14 januari 1798 geboren in Zwolle. Daarom bestaat er in onze stad een Stichting Thorbecke Zwolle, die jaarlijks een Thorbeckedebat organiseert. Deze debatten worden georganiseerd om burgers en overheid dichter bij elkaar te brengen en de kwaliteit van het openbaar bestuur te vergroten. Dit jaar ging het debat over het bestaansrecht van ons huidige politieke bestel. Het selecte gezelschap Zwollenaren dat bijeen was gekomen in de raadszaal, kreeg twee korte betogen voorgeschoteld van prof. dr. Rudy Andeweg, hoogleraar Emperische Politicologie aan de Universiteit van Leiden en van prof. dr. Gabriël van den Brink, hoogleraar Maatschappelijke Bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg, waarna men ‘in debat’ ging (lees: vragen mocht stellen aan de inleiders) onder leiding van dr. Jan Drentje, historicus aan de Rijksuniversiteit Groningen, bestuurslid van de organiserende stichting en Thorbecke-kenner.

De discussie laait steeds weer op

De hoofdvraag was dus of ons politieke bestel, dat werd ontworpen in de negentiende en vroeg twintigste eeuw, nog wel bij de samenleving van vandaag de dag en bij de huidige politieke situatie past. Voor een korte samenvatting van de discussie vorige maand in Zwolle kunnen we net zo goed een artikel in de NRC uit 2004 (!) aanhalen over een voorstel van D66-minister De Graaf van en voor Bestuurlijke Vernieuwing.
Toen zei Andeweg ook al: ‘,,Politici zijn bang voor de kloof”, maar ,,die is er gewoon niet”. In Zwolle liet hij dat aan de hand van een veelheid aan cijfers uit de recente doorlichting van onze democratie door vijftig wetenschappers nog eens zien. Ook de opvattingen van zijn opponent laten zich prima weergeven met de woorden uit 2004. ‘Volgens de socioloog Gabriël van den Brink is de kloof er wel (…) Hij ziet als ‘het ,,fundamentele probleem”, dat er een aparte politieke klasse is die in een andere belevingswereld verkeert dan de burgers. (…) Een ander kiesstelsel is daarom ,,een marginale verandering”, zolang de informatiestromen waarop besluiten worden gebaseerd niet veranderen, meent Van den Brink. Daarvoor moet [je] niet alleen het kiesstelsel [veranderen], maar ook burgers op een andere manier directe invloed geven.’

Structuur versus cultuur

Andeweg stelt dus structurele veranderingen in het systeem voor; Van den Brink ziet meer in een verandering van de politieke cultuur.
Andeweg vindt het bestaande bestel te veel gericht op afspiegeling en consensus. Dat was handig in de tijd van de verzuiling, maar past niet meer bij de huidige individualisering. Kiezers willen in toenemende mate invloed op de regeringsvorming. Dat vergt aanpassingen aan het systeem.
Van den Brinks analyse draait om de geloofwaardigheid van politici, die steevast meer beloven dan ze kunnen waarmaken. Hij pleit voor een scheiding tussen bestuur en politiek en voor meer ideologie, dat is meer strijd en in zijn ogen ook meer amusement in de politiek. Verder wijst hij er op dat burgerschap in Nederland weinig om het lijf heeft. Je mag stemmen, maar er is geen opkomstplicht, en je hoeft ‘tussendoor’ nooit een burgerplicht te vervullen in de vorm van militaire dienst of deelname aan een jury(rechtspraak).

Onnodige tegenstelling

Hoewel de beide hoogleraren nadrukkelijk als opponenten werden gepresenteerd bij het debat, is het uit bovenstaande samenvatting hopelijk evident dat er ook een flink raakvlak tussen beider betogen te construeren valt. Zelfs op de tegenstelling tussen structuur en cultuur valt veel af te dingen. Als de houding van politici zou veranderen, zouden waarschijnlijk al snel de staatsrechtelijke hervormingen worden doorgevoerd waarover al decennia wordt gepraat, maar die steeds stuiten op een blokkade van de zittende macht. En invoering van vormen van meer directe invloed van burgers op de politiek leidt nogal wiedes tot verandering van het gedrag van politici.
Maar ook inhoudelijk bevatten beider analyses en de voorgestelde ingrepen waardevolle elementen.

In mijn ogen is het inderdaad niet meer van deze tijd dat je eens in de vier jaar je stem uitbrengt en dat de politici die jou vertegenwoordigen vervolgens vier jaar lang ‘ongestoord’ hun gang kunnen gaan. Dat is geen ‘demokratie’, maar een ‘electorale oligarchie’ zoals Peter Jones in zijn Vote for Caesar het snedig noemt. ‘Niet één oude Griek zou dit hebben beschouwd als iets wat met demokratia te maken heeft.’

Bij de tijd brengen

Het gaat er in een demokratie in de kern om dat de burgers de macht hebben. De omstandigheden en de fysieke en technische mogelijkheden bepalen vervolgens goeddeels de praktische inrichting van het systeem om dat te organiseren. In de oorspronkelijke directe demokratie in Athene was de betrokkenheid van de burgers maximaal en voortdurend. Dat kon ook op die schaal. Maar bijvoorbeeld in de Romeinse republiek was het al gauw fysiek niet meer mogelijk om iedereen daadwerkelijk direct bij de beslissingen te betrekken. Je kon het je als boer in de provincie natuurlijk helemaal niet veroorloven om dagen van huis te gaan om een volksvergadering in het verre Rome bij te wonen. Het vertegenwoordigende systeem was een prima oplossing voor dit probleem, dat zich ook weer voordeed in de tijd dat ons bestel werd ingericht.

Met alle moderne media en communicatiemiddelen is het in onze 21ste-eeuwse variant van demokratie volgens mij wel denkbaar dat de betrokkenheid van de gemiddeld goed geïnformeerde burgers weer veel directer wordt. Het ‘ostrakisme’ (schervengericht) waarmee de Atheense stemgerechtigden zich tussentijds van een gekozen bestuurder konden ontdoen, zou bijvoorbeeld gemakkelijk via internet te realiseren zijn. Ook is het technisch uitvoerbaar om digitaal je stem uit te brengen over elk onderwerp waarover je je maar wilt laten horen. Burgers zijn tegenwoordig vaak – zeker op bepaalde onderwerpen – net zo goed geïnformeerd als ambtenaren, bestuurders en parlementariërs. Dus waarom zou je die kennis niet benutten als je als samenleving beslissingen voorbereidt en neemt?
Ik zeg niet dat de we alle technische mogelijkheden die we hebben per se moeten inschakelen. Ik vind wel dat we ons systeem niet langer moeten laten begrenzen door de beperkte mogelijkheden uit het verleden.

Betrokkenheid

Dergelijke structurele aanpassingen geven burgers niet alleen meer directe invloed, maar vragen ook veel meer directe betrokkenheid van hen. Een betrokkenheid die politici en bestuurders scherp zal houden. Want Van den Brink heeft van zijn kant natuurlijk volkomen gelijk met zijn analyse dat de representatieve demokratie (in de landelijke politiek) een nieuw ‘regentendom’ heeft voortgebracht, een politieke klasse met eigen mores en een eigen cultuurtje, die alleen al daardoor moeite heeft om nog goed over te komen bij het publiek van kiezers. En de polarisatie van de afgelopen jaren in de landelijke politiek bewijst wel zijn stelling dat als het ideologisch gehalte van het debat en de public performance van politici toeneemt, politiek veel meer gaat leven onder de burgers.

En Thorbecke?

Terugkijkend op het Thorbeckedebat van dit jaar constateer ik dat het me flink aan het denken heeft gezet ‘om burgers en overheid dichter bij elkaar te brengen’. Maar waar Thorbecke vooral moeite deed om de macht van de koning te beperken ten faveure van de aristocratie uit zijn dagen, daar gaat het nu om een overheveling van de macht van de oligarchen naar de eigenlijke dèmos. Bovendien betwijfel ik stellig of Thorbecke iets zou begrijpen van de oplossingen die ik voorsta, laat staan dat hij er begrip voor zou kunnen opbrengen. Zo bezien heeft het Thorbeckedebat ertoe geleid dat ik ver van Thorbecke ben ‘afgedwaald’.

Nu het kabinet Rutte-Verhagen zijn eerste verjaardag viert, en rechts Nederland zijn vingers gretig aflikt bij de sobere taart, gooit Geert Wilders alvast een subtiel bommetje op. In een interview met het AD stelt hij dat het afgelopen jaar een ‘schaduw zal zijn’ ten opzichte van het komende. Hij heeft het over ‘meer beren op de weg’ dan we tot nu toe zagen. Volgens de Volkskrant van vandaag zegt Wilders bovendien dat een motie van wantrouwen niet ondenkbaar is, als er extra bezuinigingen komen met oog op de eurocrisis.

Stef Blok zit de vier jaar echter graag uit met Geert Wilders en zijn PVV. En daarna mogen er nog wel vier jaar bij, als het aan hem ligt. Hij geeft de collega’s van D66 op nu.nl nog een fijne sneer door op te tekenen dat zelfs de vrouwonvriendelijke mannenbroeders van SGP nog hervormingsgezinder zijn dan zij. Nee, hoor, dit kabinet is toch stukken beter dan Paars+ was geweest. Alle overboord gegooide liberale principes – zoals koopzondagen, hervormingen op de arbeidsmarkt en wat niet meer – vindt Stef Blok slechts onderhandelingsschade.

Ook het CDA lijkt dit kabinet nog wel even uit te willen zingen. De zogenaamde dissidenten Ferrier en Koppejan zijn al maanden zo muisstil, dat ik af en toe moet kijken of ze nog wel in de Kamer zitten. Ondanks alle stoere prietpraat van een jaar geleden, zijn ze mak en onzichtbaar. Ze zouden zich dood moeten schamen, maar draaien handig om alle journalistieke vraagstukken heen. Voila; de vertegenwoordiging van 30% tegenstemmers binnen het CDA. Die Ferrier en Koppejan, daar heb je wat aan. Wat een volksvertegenwoordigers!

Ondertussen kunnen de CDA-ministers heerlijk hun christelijke gang gaan, en zelfs de SGP nog trots maken. Marja van Bijsterveld durft deze week nota bene te zeggen dat weigerambtenaren ook een vorm van emancipatie zijn. De overheid is er dus voor iedereen, maar niet voor iedereen evenveel. Exact het betuttelende, christelijke toontje waartegen de paarse VVD (een van de architecten van het homohuwelijk) in het verzet kwam. Maar dat was toen. Nu lijkt het bijna alsof de zelfzekere houding van het CDA-smaldeel in het kabinet groeit, in plaats van krimpt, ondanks het aanhoudende gegrom en geblaf van bedrijfspitbull Wilders. Geen wonder dat het zwakke gekef van Cohen geen indruk maakt. Dat is liftmuziek in de oren van Verhagen en zijn collega’s.

De ministers van het CDA maakt het allemaal niet uit. Ze zitten na een halvering toch op het pluche. Alle hondsberoerde peilingen en stijgend intern gemor ten spijt, ze zitten er maar mooi. Geen Slangenburger die daar nu wat aan doet, het CDA zal Rutte-Verhagen niet laten vallen. Daar zorgt Maxime Verhagen, geflankeerd door Piet Hein ‘duimschroef’ Donner en Gerd ‘excuustruus’ Leers wel voor. Maxime viert zijn eigen feestje van democratie. En vandaag een stuk taart extra, want het is ook nog ’s een verjaardagsfeestje…

De herfstzon maakt drie dingen zichtbaar om je goed te voelen / positief te stemmen over de toekomst.

1. Emancipatie. Polarisatie levert weinig tot niets op. Er zijn aanwijzingen dat polarisatie sneller en intenser plaatsvindt wanneer de tegenstelling betrekking heeft op groepen in plaats van op individuen. En daar kiemt emancipatie: soms onzichtbaar voor de grote menigte. En soms groots, fier en strijdlustig. De kracht van emancipatie stemt ons positief over de toekomst. Er is iets om voor te gaan.

2. De tijd. In Denemarken heeft de centrumrechtse regering onlangs de verkiezingen verloren. Na tien jaar gedoogsteun van de Deense Volkspartij won links, met Helle Thorning-Schmidt aan het roer, de verkiezingen. Na tien jaar liberale hervormingen en strenge immigratieregels is het tijd voor iets anders. Wij hoeven niet tien jaar te wachten om met een antwoord te komen. Als we het maar mogelijk maken.

3. Diversiteit. Het gelijkheidsbeginsel is bedoeld ter bescherming van diversiteit. Diversiteit voor de rechtsstaat, binnen de wetenschap, de biodiversiteit, voor het individu en de minderheidsgroep. Ze moet gekoesterd worden, omdat ze niet vanzelf spreekt. Integendeel, de kans op terreinwinst is altijd het grootst voor de dominante meerderheid. Waar onze regering geen diversiteitsensitieve mindset kent, staan wij voor de uitdaging individuen erkenning te blijven geven voor wat ze doen, en voor wie ze zijn. Het kan (en wordt beter).

Het gaat over dromen, alles uit je leven halen en het overwinnen van je angsten. Over passie. En de liefde.

Na een korte onderbreking om de plannen van de Jager voor Griekenland te bespreken, is het zomerreces van de Tweede Kamer nu dan toch echt van start gegaan. En naast tijd voor vakantie en werkbezoeken, is het dan blijkbaar ook tijd om (anoniem) het afgelopen politieke jaar eens te bekijken. Want waar de deelnemers aan de formatie van Paars Plus maanden hun kaken stijf op elkaar hielden, kwam NRC afgelopen weekend met een uitgebreid relaas over deze formatie en het mislukken daarvan.

En wat blijkt? Mark Rutte heeft gejokt. De onderhandelingen liepen volgens hem vast op de hervorming van het ontslagrecht en de WW, waarover de PvdA niet wilde praten, aldus zijn verklaring daags nadat de stekker uit de formatie was getrokken.  Nu blijkt echter, dat de PvdA hier best over wilde praten. Ook de starre houding van de VVD ten opzichte van de hoogte van de bezuinigingen heeft de drie andere partijen niet op de kast gekregen. Hoewel D66 en GroenLinks beduidend enthousiaster waren dan de onderhandelaars van de PvdA, blijken de onderhandelaars en financieel specialisten van de vier Paarse partijen al een heel eind te zijn gekomen in een maand onderhandelingstijd.

Sterker nog, als we NRC mogen geloven, had het viertal ambitieuze plannen, waaronder een aantal liberale pareltjes als verruiming van de euthanasiewetgeving, een verbod op het weigeren van homohuwelijken en zondags winkelen. Maar ook werd er gesproken over een boerkaverbod, een grootscheepse herziening van het belastingstelsel en een ministersploeg van slechts acht ministers, die tezamen op het ministerie van Algemene Zaken zitting zouden krijgen. En ook voor de hervorming van het ontslagrecht en de WW waren de financieel specialisten een prachtig voorstel aan het uitwerken.

Al met al kunnen we heus stellen dat de vier partijen op financieel vlak nog best wat hadden  te onderhandelen. Echter, op sociaal-cultureel vlak vonden ze elkaar heel snel. Sterker nog, de plannen die in één luttele maand op papier zijn gezet, waren ontzettend ambitieus. En plannen met kunstbezuinigingen, terughoudendheid met arbeidsmarkthervormingen of SGP-pleasende maatregelen rond abortus of zondagsrust kwamen in deze plannen zeker niet voor.

Bovendien blijkt nu, volgens anonieme VVD’ers, dat de buigzaamheid van Geert Wilders erg tegenviel. Geen verhoging van de AOW-leeftijd, geen verregaande hervormingen in de zorg, geen bezuinigingen zonder lastenverzwaringen. Allemaal zaken die in de Paarse variant wel aanwezig waren… Maar ja, wel een rechts kabinet. Want dat is natuurlijk waar de Paarse onderhandelingen op stuk zijn gelopen. Angst voor een rechtse oppositie van PVV en CDA.

En dat is jammer. Na jaren christelijke, betuttelende kabinetten te hebben gehad, was Nederland wat mij betreft wel weer toe aan een wat liberaler en meer technocratisch bewind. Maar Mark Rutte en zijn VVD zijn gezwicht voor de boze achterban en de angstaanjagende peilingen van Maurice de Hond. Terwijl met een beetje dapperheid meer van hun verkiezingsprogramma terecht was gekomen, dan nu het geval is. Laten we hopen dat de volgende verkiezingen wat politieke moed met zich meebrengen.

Bijdrage eerste termijn van de perspectiefnota 2012.
GroenLinks is de partij van verandering en hervorming. Wij nemen geen genoegen met de wereld zoals we die kennen. En al jaren zetten we ons in om Nijmegen socialer en duurzamer te maken. Het is geen geheim dat wij worstelen met de wijze en de omvang waarop we nu te maken hebben met bezuinigingen. Dat is niet omdat we moeite zouden hebben met hervormingen, maar door de manier waarop. Dit kabinet saneert keihard en zonder een goede visie. Als gemeente worden we geconfronteerd met de ene na de andere korting in het sociale domein. En we mogen zelf de brokken opruimen. Van de vele drastische maatregelen noem ik hier: het met 2/3 inperken van het budget voor het begeleiden van werkzoekenden naar een baan, het afknijpen van het armoedebeleid en het over de schutting gooien van taken uit het landelijk ABWZ-beleid naar het lokale WMO-beleid zonder de bijbehorende middelen. Denk hierbij aan de kortingen op begeleiding en het persoonsgebonden budget.
Terecht heeft Nijmegen tegen het bestuursakkoord gestemd. Het benoemen van het beschamende beleid van de Rijksoverheid ontslaat ons als stadsbestuur echter niet van de plicht om met goede en acceptabele oplossingen te komen. GroenLinks neemt dan ook de uitdaging aan om ons sociaal beleid om een andere manier vorm te geven. We hanteren hierbij twee uitgangspunten: hervormen op een sociale en duurzame manier en repareren waar absoluut noodzakelijk. We ondersteunen daarom de keuze van het college om extra geld in te zetten voor werk & inkomen en zorg & welzijn. Maar onze fractie dient samen met onze coalitiepartners een amendement in om daarboven extra te investeren in werk en preventief veiligheidsbeleid.
De afbouw van de gesubsidieerde arbeid is een moeizaam en pijnlijk proces voor alle betrokkenen. Voor 2012 maakt de coalitie extra geld vrij om het voor instellingen mogelijk te maken zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. De inventarisatie van de maatschappelijke effecten heeft ons in ieder geval niet gerust gesteld. Mensen zouden van werk naar werk begeleid worden. En banen zouden zoveel mogelijk regulier gemaakt worden. Hier is nog weinig van terecht gekomen. De middelen die beschikbaar zijn gesteld voor een zorgvuldige ombouw horen ook voldoende ten goede aan instellingen die hiervoor zelf geen reserves hebben. De gemeente kan niet alle verantwoordelijkheid bij de werkgevers leggen. Daarom de vraag aan het college: bent u bereid om werkgevers beter dan tot nu toe het geval is te ondersteunen in hun zware taak om hun gesubsidieerde banen op een sociale manier af te bouwen? In het najaar verwachten we een nadere inventarisatie van de gevolgen voor de betrokken personen, zodat we bij de begroting nog kunnen bijsturen indien we dat nodig vinden. Met de € 1,5 miljoen extra voor instellingen, kunnen en moeten zij ook meer hun verantwoordelijkheid nemen en alles op alles zetten om deze medewerkers in dienst te houden. Het moet ons van het hart dat enkele grote en vermogende instellingen ons zwaar teleurstellen. We roepen hen op hun (maatschappelijke) verantwoordelijkheid te nemen. 
De extra impuls om mensen aan het werk te krijgen betalen we door anders met onze parkeergarages om te gaan. Voor GroenLinks ligt het voor de hand dat onze bestaande en nieuwe parkeergarages op zijn minst kostendekkend zijn. Meer dan 10 jaar lang structureel 1 miljoen euro besteden aan aanloopverliezen vinden wij dan ook een verkeerd signaal. We roepen het college op te kijken naar de restwaarde, de afschrijvingstermijn en het aanbesteden aan marktpartijen. We verwachten dat het mogelijk moet zijn om de parkeergarages zonder aanloopverliezen te exploiteren.
Door de financiële crisis en de ingestorte huizenmarkt wordt de exploitatie van de Waalsprong en het Waalfront een groot zorgenkind. Het is ons duidelijk dat de plannen in de waalsprong aangepast dienen te worden. Het zou kortzichtig zijn om dit ten koste te laten gaan van onze duurzame ambities. De kinderen die nu in de Waalsprong wonen moeten ook als zij groot zijn kunnen leven in een wijk die voldoende groen heeft, waar voldoende voorzieningen zijn en waar een gezonde mix van betaalbare en dure woningen staat.
We zien wel degelijk perspectieven. In Nijmegen is de woningbehoefte nog steeds hoog. Op dit moment zijn er 1600 woningen in aanbouw, waarvan er dit jaar 800 opgeleverd worden. De bouwkranen blijven zichtbaar in onze stad (als ze tenminste niet omvallen). De komende jaren investeren we miljarden in grote projecten zoals de dijkteruglegging en de stadsbrug. Juist deze projecten bieden kansen om het economisch-toeristisch profiel van onze stad te versterken. Wanneer we de Lindenberghaven op korte termijn uitbaggeren, kunnen museumschepen hier aanmeren en ontstaat er een nieuw aantrekkelijk gebied aan de rivier. Om meer aandacht voor grote bouwprojecten te genereren willen we dat het architectuurcentrum haar nuttige werk kan blijven doen. Daarom vragen we het college om het schrappen van de gehele subsidie ongedaan te maken. We zijn blij dat we na jaren praten dichtbij een oplossing komen voor de warmtelevering in de Waalsprong. Met een wamtenet op middentemperatuur dragen we bij aan onze hoge klimbaatambities. Bovendien maakt een collectief warmtenet huizen goedkoper dan bij het gebruik van individuele systemen.
De contouren van de veranderingen en bezuinigingen worden met deze perspectiefnota weer een stap duidelijker. Nu wordt het tijd om deze te verbinden met een visie: we zetten zwaar in op het begeleiden van werkzoekenden naar de arbeidsmarkt. Maar hoe doen we dat? Welke groepen gaan we helpen en welke niet? Hoe zorgen we dat mensen die geen betaalde baan kunnen vinden toch kunnen participeren aan de samenleving? Op het terrein van zorg & welzijn is het prima om meer van mensen te vragen. Maar hoe zorgen we ervoor dat hulpzoekenden de weg naar hulp weten te vinden? Zelfredzaamheid en efficiency mogen geen loze kreten blijven. GroenLinks neemt de uitdaging aan verdere invulling te geven aan de hervormingen van het sociale beleid.

Waar in Egypte en Tunesië de eerste vreedzame stappen zijn gezet naar hervormingen, dreigt in Libië een burgeroorlog. Niemand is er zijn leven zeker. De laatste missie van Gaddafi lijkt te zijn om zijn volk zoveel mogelijk leed toe te brengen. Een schatting wanneer hij definitief zal zijn verjaagd, is niet te geven. Inmiddels hebben meer dan honderdduizend mensen het land verlaten. De lidstaten van de Europese Unie spannen zich tot het uiterste in om hun eigen burgers uit Libië gedeporteerd te krijgen. En met het vertrek van hun burgers sluiten ze de ambassades. Maar wat doen ze voor de Libiërs? Minister Leers was er snel bij om te verklaren dat Nederland hen niet zal opvangen. Hij wil de exclusieve verantwoordelijkheid hiervoor bij de buurlanden van Libië leggen. Een egoïstische, maar ook kortzichtig reactie.