“Louis pas op! Je klapt bijna naar achteren.” Met mijn linkerhand grijp ik snel de deurpost van het café en met mijn linkerhand probeer ik de rolstoel in bedwang te houden. Een piepklein drempeltje staat tussen mij en de gewenste vrijdagmiddagborrel in. In een rolstoel is het haast onmogelijk om café Camelot aan de Grote Markt binnen te komen.

Mijn benen doen het prima, hoor. Het is mijn eigen idee geweest om vrijwillig in een rolstoel te zitten, om zelf te ervaren hoe (on)toegankelijk de horeca in Nijmegen is. Drie raadsleden van GroenLinks heb ik ook zo gek gekregen. Na een vergadering op het stadhuis wilde ik met twee vrienden een biertje drinken in de stad. We liepen / reden een halfuur door de binnenstad totdat we een café hadden gevonden, waar ze met hun rolstoel naar binnen konden. “En wat als je nu naar de toilet moet”, vroeg ik geïntrigeerd. “Dan heb ik pech gehad. Snel naar huis en altijd van te voren een sanitaire stop maken.” Ik keek richting het steile trappengat dat naar de WC leidt. Mijn verhouding biertje drinken versus sanitaire stop is 1 op 1. Ik had er nooit bij stilgestaan dat het leven zo ongemakkelijk kan zijn als je gehandicapt bent.

Diezelfde avond en vier bier later is het plan ontstaan om hier een actie van te maken. “En dan zetten we die raadsleden in een rolstoel, kunnen ze zelf ervaren waar je dan tegenaan rijdt.” Na enig onderzoek bleek ook nog dat de aanpassing om een café toegankelijker te maken door de gemeente met 75% wordt gesubsidieerd. Veel meer argumenten hadden we niet meer nodig.

Maar toch, ik had niet verwacht dat het zó lastig kon zijn. De verslaggever van de Gelderlander is ook peentjes aan het zweten vanuit haar rolstoel. We kieperen bijna van trappen en na een lichte daling van de straat kegel ik zowat 4 winkelende mensen om. De meer ervaren rolstoelers lachen in hun vuistje, de rollen zijn omgedraaid – nu helpen ze ons met tips en aanwijzingen. De naborrel is een plaatje: 8 rolstoelen om een tafel. De gemeenteraadsleden vonden het ook maar knap lastig. We hebben veel geleerd, wat we anders niet hadden geweten. Als je wilt pissen, word je doorverwezen naar de V&D en de HEMA. En des avonds of in het weekend dan?

Jezelf verplaatsen in een ander – dit keer letterlijk – is de manier om de positie van mensen te verbeteren. Dat zeg ik ook als hulpverlener. Dat kan ook al door jezelf voor te stellen hoe de wereld er voor je uit zal zien als je in de schoenen staat van de medemens. Het gaat gemakkelijk als het raakt aan iets wat je herkent, of hebt meegemaakt.

Deze week was ik op huisbezoek bij een client van me. Schat van een vrouw uit een volkswijk. Heeft net haar kleinkind verloren, het ging mis bij de bevalling. Ze laat me de foto’s zien en vertelt hoe de eerste dagen zijn gegaan, hoe het gezin het verschrikkelijke verlies heeft proberen te dragen door rituelen en woorden te vinden. Als ik de emoties van de foto’s zie afspatten, moet ik flink slikken.

Anderhalf jaar geleden verloor ik mijn broertje. Ik vertel wat me heeft geholpen om de eerste dagen door te komen en het gemis een plaats te geven. Tussendoor verwerk ik wat theoretische inzichten over rouwverwerking, maar altijd toegespitst op het hier en nu. Ze knikt. We zwijgen. En ik weet, woorden zijn niet meer nodig, we voelen het verdriet. Een traan loopt over haar wang – en de mijne.

Gebrék aan invoelingsvermogen leidt tot grote problemen en verontwaardiging. Je niet gezien, gehoord voelen kan enorm frustrerend zijn. De ambtenaar bij het loket die tussen 9 en 5 zich strikt houdt aan de procedure, maar niet stilstaat bij de gevolgen die dat voor jou heeft. Of het nu gaat om een dakkapel, wasmachine of bestemmingsplan.

Komende periode ga ik allerlei werkbezoek afleggen. Een dagje meelopen met de wijkagent, zelfstandige ondernemers en een neurochirurg. En loketamtenaar? Zien en ervaren wat ze dagelijks meemaken, zodat we samen kunnen bedenken wat goed gaat en wat beter kan.

Die ervaringen maken me een rijker mens – en politicus.  Ik heb er zin in!

In rolstoel naar café

Vandaag zal de gemeenteraad van Eindhoven discussiëren over het nieuwe sociale beleid. De uitgangspunten van WIJ Eindhoven, zoals dat is genoemd, vormen de kapstok voor alle veranderingen in het sociale domein de komende jaren: dus ook bv hoe we de AWBZ begeleiding gaan inrichten en hoe het nieuwe Wmo beleidsplan eruit gaat zien. GroenLinks pleit hierbij voor behoud van het persoonsgebonden budget (PGB) voor cliënten die zorg of ondersteuning nodig hebben. Voor ons behoort dit tot de kern van het sociale beleid: aansluiten bij de behoefte van mensen zelf en meer kijken naar wat mensen zelf of met hun sociale netwerk kunnen oppakken.

Ik schreef hier onderstaand artikel over, dat vandaag is gepubliceerd in het Eindhovens Dagblad.

PGB behouden in nieuw sociaal beleid

Vandaag stelt de gemeenteraad naar alle waarschijnlijkheid de nieuwe koers voor het sociale beleid voor Eindhoven vaststellen. Een nieuwe koers, waarbij de grootste belofte is dat de burger nu echt centraal zal komen te staan. Deze kreet wordt al jarenlang gebezigd in ‘het veld’ maar is helaas nog geen werkelijkheid. Ondanks alle goede bedoelingen blijken de situaties waarbij er 13 hulpverleners achter één voordeur integraal aan het werken zijn, nog meer regel dan uitzondering. Met het nieuwe sociale beleid, dat we WIJ Eindhoven hebben genoemd, zal dit patroon doorbroken worden: één hulpverlener die van alle markten thuis is, zal voortaan samen met de mensen die het betreft en hun sociale netwerk op zoek gaan naar oplossingen die passen bij hun specifieke situatie. Alleen bij complexe problemen zal er een specialist bijgeroepen worden. Dit vraagt een fundamenteel andere manier van werken van de professionals in onze stad, maar ook van de gemeente zelf. Komende jaren zal dit vorm gaan krijgen.

Maar het nieuwe sociale beleid gaat verder: Naast de organisatie van ondersteuning voor kwetsbare burgers gaat het ook om meer ruimte geven aan buurtbewoners om in hun eigen buurt of wijk te doen wat zij belangrijk vinden. Sommige politieke partijen zijn hier pessimistisch over. De mensen hebben het te druk, zijn niet bereid om vrijwilligerswerk te doen, of voelen zich niet betrokken bij hun leefomgeving.

Afgelopen zaterdag heeft de gemeenteraad op de fiets een aantal buurten verkend. Ikzelf was mee naar Woensel-Noord. Daar wordt WIJ Eindhoven al uitgevoerd, lang voordat WIJ Eindhoven op papier stond. Enkele voorbeelden: de buurtbewoners hebben er zelf de welzijnsaanbieder uitgekozen en maken afspraken over de opdracht en de uitvoering. En de senioren realiseerden zelf hun eigen ‘seniorenhangplek’ Andromeda, een huiskamer die elke dag open is en volledig draait op vrijwilligers. Zonder een cent subsidie. Wat maakt Woensel-Noord en deze voorbeelden nu zo bijzonder? Dat de betrokken partners (bewoners, Woonbedrijf, de welzijnsorganisatie, de gemeente, de politie) er samen de schouders onder hebben gezet om de situatie in de wijk te verbeteren. En dan blijkt er veel mogelijk!

GroenLinks vindt dat we in deze hele beweging van het nieuwe sociale beleid de eigen kracht van mensen beter moeten gaan benutten. We willen mensen meer betrekken bij hun buurt en bij elkaar, en niet meer alles van bovenop gaan regelen. Ook mensen in een kwetsbare situatie, bv door een beperking, hebben eigen kracht. Ook zij willen zelf keuzes maken, de regie hebben over hoe zij hun leven in willen richten. En daar moet goede ondersteuning voor zijn, want eigen kracht benutten betekent niet dat mensen het zelf maar uit moeten zoeken. Deze ondersteuning regelen we met het nieuwe sociale beleid. GroenLinks vindt dat mensen hierbij de mogelijkheid moeten hebben om zelf hun ondersteuning te kiezen. Daarom dienen wij een motie in om ook in de toekomst de mogelijkheid van een persoonsgebonden budget (pgb) te behouden. Maar het gaat niet alleen om eigen kracht. Het gaat ook om samenkracht. Want uiteindelijk moeten we het samen doen. Samen verantwoordelijk voor elkaar en onze leefomgeving.

Renate Richters, fractievoorzitter GroenLinks

Ik ben pas een jaartje lid van de partij en in het dagelijks leven maatschappelijk werker. Reacties uit mijn omgeving wekken bij mij de indruk dat GroenLinks onder potentiële kiezers vooral bekend staat als milieu en natuurpartij. En zo lijkt de partij zich ook steeds meer te profileren. Sap tourt langs de provincies om duurzame ondernemers aan zich te binden. De ‘Green Deal’ wordt naar voren geschoven als alternatief voor de huidige aanpak en crisis. Allemaal leuk en prima, ik geloof ook in dat verhaal, maar hij is niet compleet. Want waar blijft de ‘Social Deal’?

De nieuwe partijvoorzitter Heleen Weening weet het mooi te verwoorden: GroenLinks wilt beschermen wat kwetsbaar is, natuur en mens. Dat is de verbinding, gemene deler. En ik wil daar nog een schepje bovenop doen: GroenLinks is dé partij die duurzame oplossingen aandraagt: m.a.w. wat moeten we nu veranderen om Nederland toekomstbestendig te maken, een betere wereld voor onze kinderen? Het progressief / hervormingsgezinde karakter van de partij.

Hoe vertaal je die visie naar vraagstukken over Zorg & Welzijn?  (het thema waar naar mijn mening een partijgedragen visie ontbreekt). De problematiek van veel mensen wordt steeds complexer. De regeldruk en bureacratie nemen nog altijd toe. Door het woud aan instellingen, vallen veel mensen tussen wal en schip. En: de kosten van de gezondheidszorg blijven in rap tempo stijgen. Voor uw plaatje: uitgaven van VWS stijgen harder dan het BBP. Als we niet gaan omvormen, betalen we straks 25% van al ons verdiende geld aan de gezondheidszorg. De vergrijzing en ontgroening (dalende beroepsbevolking) zetten ook de toekomstbestendigheid onder druk. Hoe willen we een sociaal stelsel garanderen voor de jonge generatie?

Hier en daar zie ik theoretische inzichten opdoemen, die postvatten in dit discours. Schrijvers, denkers en praktijkdoeners die een geloofwaardig alternatief voor ogen hebben. Inherent hieraan ga je het ook hebben over de verhouding overheid vs. burger. De ‘civil society’ voegt daar de laag ‘gemeenschap’ aan toe, georganiseerde verbanden van burgers ontstaan bottum-up. Samen sta je sterker. Het gemeenschapsdenken (op lokaal niveau), wanneer dat helpt om beter de regie over je eigen leven te voeren. Enkele voorbeelden ik wil noemen:

1. Het Broodfonds. Een clubje van 20 – 50 ZZP-ers die samen een voorziening voor ziekte en arbeidsongeschiktheid regelen. Er zijn al broodfondsen in Amsterdam en Utrecht, maar ze schieten nu in de rest van Nederland als paddestoelen uit de grond. ZZP-ers kunnen zich vaak niet alleen verzekeren voor AOW, dat is veel en veel te duur. Dit initiatief toont het falen aan van grote instellingen en verzekeringen met hun gebouwen van marmer langs de snelweg.
2. Buurtzorg. Kleine autonome teams van professionele wijkverpleegkundigen in de buurt.
3. Parkinsonnet, van zorgheld / neurochirurg Bas Bloem.  Patient is eigenaar van dossier en de zorg wordt rondom de patiënt georganiseerd, niet rondom de dokter / specialist.
4. Eigen Kracht conferenties. Steeds vaker gebruikt in de jeugdzorg, maar ook toepasbaar bij GGZ en LVG. De familie, vrienden en andere bekenden rondom een probleemgezin dragen zelf oplossingen aan, hulpverlener ondersteunt de familie om ze vervolgens uit te voeren.
5. Zelfregiecentra. Ervaringsdeskundigheid wordt ingezet om burgers beter te ondersteunen en te ‘empoweren’. Komt ook in steeds meer steden op.

Er zijn gemeenschappelijke uitgangspunten te vinden in al deze praktijkvoorbeelden: de burger staat zelf centraal, eigen regie wordt mogelijk gemaakt (en hulp uit het netwerk kan het bevorderen – noem het “samenregie”), nutteloze overhead overboord gekieperd, regels en procedures zijn dienend, niet beperkend, het is vaak lokaal en klein van opzet etc. Uiteindelijk hoop je dat het welbevinden van de client/burger/patiënt toeneemt (kwaliteit) en de kosten afnemen (doelmatigheid en efficiency) – en effectrapportages van dergelijke initiatieven laten zien dat deze combinatie inderdaad kan!

Maar het beste voorbeeld is wel de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) die in haar 5 pijlers echt een visie voorstaat op de burgermaatschappij:
- ruimte voor de professional
- sturen op ondersteuning vanuit het eigen netwerk en vrijwilligers
- op zoek naar de ‘vraag achter de vraag’ (wat wil de burger nou écht en waar is hij/zij nou daadwerkelijk mee geholpen?
- sturen op ‘eigen kracht’.

Goed. Als we constateren dat er van onderop een heleboel aan het veranderen is, dan lijkt het me hoog tijd dat GroenLinks als hervormingsgezinde partij inhaakt op deze ontwikkelingen. Aan linkerzijde profileren de PvdA en de SP zich als de sociale partijen: alsof de zorg van hun is! Ze zeggen nu op te komen voor de kwetsbaren, maar hebben zij de antwoorden op de uitdagingen van de verzorgingsstaat? Op de vergrijzing en de ontgroening? Aan de rechterzijde heb je de VVD die marktwerking als heilige koe aanbidt, alsof het de oplossing voor alle problemen in de zorg zou bieden. En daartussenin blijft het nog angstvallig stil. Juist in dit gat zou GroenLinks kunnen springen, door een geloofwaardig sociaal progressieve visie op Zorg & Welzijnsgebied te formuleren en met passie uit te dragen! Waarin zelfregie en samenredzaamheid centraal staat. Waarin de macht terug wordt gelegd bij de burger en niet blijft hangen bij de instellingen. Waarin de overheid een faciliterende rol krijgt, die jou ondersteunt en niet beperkt. Waar je wordt geholpen je met burgers te organiseren wanneer je er zelf niet uitkomt. Samen meer mogelijk maken! En waarin solidariteit het uitgangspunt blijft om op te komen voor de kwetsbare mensen – en hun krachten in te zetten.

Hoogste tijd dat GroenLinks komt met een inspirerend verhaal! Wat mij betreft begonnen we gisteren met brainstormen, vandaag met schrijven en presenteren we morgen het sociaal-progressieve manifest in Nieuwspoort.

Inspiratie uit de praktijk? Kijk even op:

www.buurtzorgnederland.com

www.parkinsonnet.nl

www.broodfonds.nl

www.eigen-kracht.nl

‘Dat de hele kinderzorgketen ouders benadert als potentiële kindermishandelaars is een bekende klacht. Daar kan die arme keten zelf niet zo vreselijk veel aan doen. Ze moet. Omdat wij het willen.’ Aldus Sheila Sitalsing vanochtend in haar column in de Volkskrant. We slaan een alarm bij alles wat afwijkt van de norm. Ingrijpende veranderingen zijn noodzakelijk. Met een grote stem voor iedereen die direct met kinderzorg te maken heeft.

Veel hulpverleners binnen deze zorg maken een verschil. Een verschil dat zich niet uit in de dijk aan rapportages, het jargon en de vele verantwoordingen. Maar een verschil dat zich uit in het contact met de persoon die tegenover hem of haar zit. Niet omdat het moet, maar omdat het belangrijk is: omdat het ertoe doet.

Het zou in de grootste plaats moeten gaan over die ruimte. De verandering begint namelijk niet bij de keten, de rapportages of de verantwoording. Maar de verandering ligt verscholen in het contact tussen hulpverlener en cliënt.

In ons.

Jongeren van de cliëntenraad adviseren over een groot nieuw GGZ gebouw. Formeel, informeel, gevraagd en ongevraagd staan zij de instelling bij met goede raad.  Een groot gebouw staat in de steigers waar ook de jonge GGZ klanten zich binnenkort welkom moeten kunnen voelen.

De jongeren zijn geen architect of binnenhuisarchitect, hebben ook nog nooit eerder advies uit hoeven brengen over een dergelijk omvangrijk nieuwbouwproject.  Gelukkig zijn er wel wat hulpmiddelen in te zetten. Zo is er gebruik gemaakt van het instrument ‘Ruimte vragen’ van het LOC, en van hetzelfde LOC is ook een deskundige van de ‘bouwpool’ ingevlogen.  Inspirerend was ook het boek ‘Van huis en Haard’ waar architect en hulpverlener Minke Wagenaar hulpverlening en architectuur laat samenkomen. Maar vooral de gesprekken tussen de jongeren onderling over wat zo’n gebouw met je doet en hoe dat voelt waren erg zinvol.

Een belangrijke taak voor de cliëntenraad is om oog en aandacht te blijven hebben voor het jeugdig cliëntperspectief. Hoe voelt het om als jonge cliënt in zo’n gebouw te zijn? Wat heb je nodig om je er prettig te voelen? Hoe kunnen gebouw en interieur bijdragen aan een zo goed mogelijk gevoel? Wat vinden jongeren en kinderen prettig, en wat juist vervelend? Zijn zaken waar de cliëntenraad zich mee heeft beziggehouden.

Om alle goede raad en gevoelens van de jeugdige klanten een plek te geven heeft de cliëntenraad een inspiratiekoffertje gemaakt. Een spannend ogend koffertje, wat uitnodigt om bekeken te worden. Het koffertje zit vol ideeën, suggesties en wensen. Welke door organisatie en architecten gebruikt kunnen worden.  Zo zitten er hele concrete wensen in, maar ook een gedicht, woorden waar je een fijn gevoel bij krijgt en kleine grapjes. Het koffertje is aangeboden aan de directeur en heeft inmiddels al een kleine tournee gemaakt door de organisatie en heeft enkele weken ter inspiratie op het kantoor van de architect gestaan.  De cliëntenraad hoopt dat het koffertje bijdraagt aan de kindvriendelijkheid van het nieuwe gebouw. Een leuke manier om je advies te verpakken!

Afgelopen week sprak ik met Jouri, Irma en Casper, studenten Maatschappelijk Werk aan de Hogeschool van Amsterdam. Ze doen in opdracht van Movisie onderzoek naar de meerwaarde van de inzet van ervaringsdeskundige zwerfjongeren.

Tuurlijk maakt het voor jongeren uit dat hun hulpverlener weet waar ie het over heeft. Zelf gelijke dingen heeft meegemaakt, zich niet hoeft in te leven maar weet en voelt hoe het is.  Mogelijk door je pantsers heen kan kijken.  En jou als jongere vertrouwen kan geven, wat je misschien nog nooit in je leven hebt gekend. Vertrouwen in mensen, het leven en bovenal in jezelf.  Iemand die jou echt ziet.

Dat je er weer bovenop kan komen na alles wat je hebt meegemaakt en waardoor je het soms niet meer ziet zitten. Een ervaringsdeskundige die iets vergelijkbaars heeft meegemaakt kan jou laten zien en voelen dat er hoop is. Dat je de kracht die binnenin jezelf verborgen ligt tot bloei kan laten komen. Een ervaringsdeskundige is daar het levende voorbeeld van.

Irma&Casper&Jouri

De studenten hebben dit onderwerp met hun hart gekozen. Daarom heb ik er alle vertrouwen in dat ze tot een goed resultaat zullen komen. Zij zullen in kaart brengen wat nu precies maakt dat zwerfjongeren baat hebben bij hulp van ervaringsdeskundigen.  Dit is soms nodig om beleidsmakers ervan te overtuigen dat het nuttig is om ervaringsdeskundigen in te zetten.  Heb je hier ervaring mee of ideeën over? Zoek dan contact met de jonge onderzoekers via Twitter @superknegt

Vandaag was Mevrouw Erica Schruer advocate uit Rotterdam gastspreker bij de plenaire vergadering van de Cliënten Organisaties Maatschappelijke Opvang van de G4 (COMO-G4). Mevrouw Schruer houdt zich al jaren met het thema schuldhulpverlening bezig. Mevrouw Schruer beschikt over een berg kennis waar je u tegen zegt. Zelfs Wikipedia maakt reeds melding van haar weblog http://observatrix.blogspot.com/

De bijeenkomst werd benut om haar kennis over te brengen aan de belangenbehartigers van de 4 grote steden. Mevrouw Schruer doet dit op zeer kundige en bevlogen wijze. En is heerlijk Rotterdams recht voor zijn raap. Veel van de aanwezigen zijn zelf noodgedwongen ook al jaren met het thema schuldhulpverlening bezig. In sneltreinvaart loodste mevrouw Schruer ons langs een berg wet- en regelgeving. En vooral ook langs de gaten waar veel mensen die hulp zoeken om uit de schulden te geraken jarenlang keihard in vallen. En maar blijven vallen, van kwaad tot erger. De gevolgen hiervan zijn voor COMO-G4 onder andere te zien in het grote aantal dak- en thuislozen wat Nederland kent. En wie de kranten goed leest ziet ook dat veel familiedrama’s vaak voortkomen uit schuldenproblematiek.

Er moeten echt grote zaken veranderen om deze neergaande spiraal waar heel veel mensen in verzuipen een halt toe te roepen. Alle aanwezigen konden met gemak bergen schrijnende voorbeelden noemen. Zoals mensen die al 8 jaar schuldhulp hebben en er geen vooruitgang is, elke 2 maanden een andere hulpverlener, malafide bewindvoerders, instanties die fouten maken etc. Het is de bedoeling dat schuldhulp je hèlpt. En om met mevrouw Schruer te spreken je geen stenen voor brood verkoopt.