Kunduz-coalitie, wandelgangakkoord, SASJA (Sybrand, Alexander, Stef, Jolande en Arie) of lenteakkoord; hoe je het noemt geeft eigenlijk al aan wat je ervan vindt. Het stabiliteitsprogrammma voor 2013 dat gistermiddag door GroenLinks, D66, ChristenUnie, de VVD en het CDA werd gepresenteerd.

De gedoogcoalitie onderhandelde er zonder succes zeven werken over in het Catshuis. Maar vijf partijen in de Tweede Kamer hadden aan 48 uur genoeg om een akkoord in elkaar te timmeren. De media schrijven vandaag vol lof over het het huzarenstukje, waarin vier maanden voor de verkiezingen, vijf moedige politieke leiders ‘over hun eigen schaduw heen sprongen.’ Of zoals Volkskrant-collumniste Sheila Sitalsing schrijft: “Eerst gaan we ons laven aan de wilde gedachte dat tussen alle politieke versplintering, al het cynisme, al die roeptoeterende clowns en operettefiguren aan de flanken, Nederland nog steeds Nederland is. Een bestuurbaar land waar je met ouderwets polderen en een vleugje durf bergen kan verzetten. Waar de mensen, wanneer het water komt, eendrachtig een treintje maken en zandzakken gaan stapelen.”

Iedereen heeft er een mening over. Had Samsom wel mee moeten doen, of juist niet?  Wat vinden de kiezers ervan? Wie heeft er een strategische fout gemaakt? In alle politieke commotie dreigt de inhoud weer eens overschaduwt te worden. Want wat staat er eigenlijk in het stabiliteitsprogramma? Hoe komt het dat GroenLinks haar handtekening hier onder heeft kunnen zetten en wat is daar volgens de PvdA en de SP zo op tegen?

Terugdraaien bezuinigingen op kwetsbare groepen (o.a. op het PGB en Passend Onderwijs)

GroenLinks, D66 en ChristenUnie hebben flink oppositiegevoerd tegen een aantal pijnlijke maatregelen van dit kabinet. Het stabiliteitsprogramma bevat een aantal maatregelen om de overheidsbegroting op orde te krijgen, maar de partijen wilden ook duidelijk maken dat zij heel andere keuzes maken dan de VVD en het CDA met de PVV konden maken. De meest besproken bezuinigingen van het kabinet Rutte I worden daarom teruggedraaid. Hoofdlijn van het stabiliteitsprogramma is dat kwetsbare groepen meer worden ontzien en dat in plaats van de kaasschaafmethode, Nederland een aantal grote hervormingen zal ondergaan.

Jolande Sap noemde in het Kamerdebat van dinsdag al dat de bezuinigingen op natuur, het Passend Onderwijs en de de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) van tafel moesten, wilde GroenLinks voor een begroting voor 2013 tekenen. Uiteindelijk heeft ze nog  veel meer binnengehaald, maar het terugdraaien van deze bezuinigingen zijn een belangrijk kenmerk. De PGB’s, waarmee zorgbehoevende een budget krijgen waarmee ze zelf zorg kunnen inkopen, werden in de originele kabinetsplannen vrijwel geheel geschrapt. Dat gaat nu niet door.

Ook de bezuinigingen op het passend onderwijs gaat niet door. Het gaat dan om de bezuinigingen die het kabinet wilde invoeren op bijzonder onderwijs en begeleiding voor leerlingen met gedrags-  of leerproblemen. Dit zou leidden tot verlies van veel banen in het bijzonder onderwijs, maar ook tot grotere klassen, wachtlijsten voor het bijzonder onderwijs en zorgleerlingen die in het regulier onderwijs hun hoofd boven water moeten zien te houden zonder geld voor extra begeleiding.

De bezuiniging op griffierechten, waarmee het een stuk duurder wordt om een zaak voor de rechter te brengen, wordt eveneens teruggedraaid. Ook de cultuursector wordt iets gecompenseerd voor de harde bezuinigingen waar zij mee te maken hebben gekregen: uitvoerende kunst komt weer in het lage BTW-tarief.

De huishoudinkomenstoets, waarmee mensen hun uitkering verliezen als een inwonend familielid, bijvoorbeeld een kind, een inkomen verwerft, wordt ook teruggedraaid. Met name wethouders van de grote steden maakten zich om deze maatregel grote zorgen. Ook de 100 miljoen bezuinigingen op preventieve/palliatieve zorg worden teruggedraaid, net zoals er 40 miljoen bezuinigingen via de eigen bijdrage voor de GGZ.

Een andere bezuinigingspost van het kabinet, het openbaar vervoer, wordt ook gespaard door het stabiliteitsprogramma. Tot slot gaan ook de bezuinigingen van Bleker op natuur niet door. In het natuurakkoord dat de staatssecretaris met provincies heeft gesloten staat dat zij verantwoordelijk worden voor het natuurbeleid, maar dat zij daar wel fors minder geld voor krijgen dan het rijk nu aan natuurbeleid uitgeeft. Natuurorganisaties reageerden vandaag positief doordat het stabiliteitsprogramma meld dat er in 2013 200 miljoen extra voor natuur beschikbaar komt.

De zware bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking die tijdens de Catshuisonderhandelingen dreigden zijn nog niet doorgevoerd, maar het was duidelijk dat er met de PVV geen akkoord te maken viel, zonder een hele  forse korting op de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking. Dat is nu ook van de baan, Nederland blijft 0,7% van haar BNP aan ontwikkelingssamenwerking uitgeven.

Groene Agenda

In het stabiliteitsprogramma zit bovendien een hele indrukwekkende groene agenda, door een combinatie van maatregelen. Het belastingstelsel wordt ingrijpend vergroent door vervuilende energie zwaarder te belasten. Het stabiliteitsprogramma noemt in dit kader de aardgasheffing, kolenbelasting, rode diesel, leidingwater en eurovignet. De onbelaste reiskostenvergoeding, inclusief het onbelaste privégebruik van lease-auto’s wordt afgeschaft, waardoor het aantrekkelijker wordt om dichter bij je werkt te gaan wonen.

Daarnaast wordt er  280 miljoen uitgegeven voor verduurzaming van de economie, onder meer voor woningisolatie. Er is sprake van dat zonnepanelen onder het lage BTW-tarief van 6% gaan vallen. En zoals gezegd wordt 200 miljoen die het kabinet wilde bezuinigen op natuur teruggedraaid.

Pensioenleeftijd

Na een lange discussie kwamen op 10 juni 2011 vakbonden, werkgevers en het kabinet een pensioenakkoord overeen. Het pensioenakkoord verscheurde de FNV en leidde uiteindelijk tot haar ondergang – op dit moment wordt gewerkt aan de vorming van een nieuwe vakbond. In het oorspronkelijke pensioenakkoord gaat in 2020 de AOW-leeftijd omhoog naar 66 jaar en groeit vanaf dan de pensioenleeftijd mee met de groei van de levensverwachting, waardoor in 2025 de AOW-leeftijd 67 jaar zou worden.

Het stabiliteitsprogramma breekt met dit pensioenakkoord en gaat eerder de pensioenleeftijd verhogen. Al in 2013 zal de AOW-leeftijd met 1 maand omhoog gaan en zal vervolgens in stappen verder verhoogt worden zodat in 2019 de AOW leeftijd om 66 jaar ligt en in 2024 op 67 jaar. Vanaf 2024 wordt de AOW aan de levensverwachting gekoppeld.

Volgens partijen als D66 en GroenLinks is een snellere stijging van de pensioenleeftijd te rechtvaardigen als je kijkt naar de stijging van de levensverwachting die sinds de invoering van de AOW-leeftijd heeft plaatsgevonden. Bovendien benadrukken zij de solidariteit tussen generaties: de huidige en aankomende groep gepensioneerden heeft veelal riante pensioenregelingen. Nu de vergrijzing er aan komt moeten de generaties na hen met veel minder mensen de AOW gaan opbrengen voor een veel grotere groep ouderen. De PvdA is tegen aanpassing van het moeizame compromis dat via het originele pensioenakkoord tot stand is gekomen en de SP is sowieso tegen elke verhoging van de pensioenleeftijd.

Arbeidsmarkt

Nog zo’n onderwerp waar de politiek al jaren tegenaan hikt is de aanpassing van de ontslagbescherming. De huidige ontslagbescherming zorgt er volgens een partij als GroenLinks voor dat mensen met een vast contract zo goed beschermt zijn dat een werkgever wel oppast om mensen een vast contract te geven. Het gevolg is een tweedeling tussen insiders en outsiders op de arbeidsmarkt: insiders met een vast contract zijn goed beschermd en voor hen gelde riante regelingen met betrekking tot hypotheekverstrekking en pensioenopbouw. De outsiders zitten in flexibele contracten of worden als zzp-er bij een bedrijf aangenomen. Jongeren en allochtonen zijn oververtegenwoordigd in deze groep. Als economisch de wind tegen zit zijn dit de groep mensen die er het eerst uitvliegen. GroenLinks pleit er al veel langer voor dat deze tweedeling op de arbeidsmarkt doorbroken moet worden. Van werkgevers moeten we niet vragen om hoge ontslagvergoedingen te betalen aan een groep die er toch al goed voorstaat, werkgevers zouden veel meer moeten investeren in het bieden van kansen aan haar werknemers, bijvoorbeeld via scholing. De arbeidsmarkt moet er niet op gericht zijn dat niemand meer zijn baan kwijt raakt, dat is in de geglobaliseerde economie onmogelijk geworden. De arbeidsmarkt moet erop gericht zijn dat, wanneer ontslagen, iedereen vervolgens weer ergens anders aan de slag kan.

Ook op dit punt van de ontslagbescherming is er een doorbraak bereikt. De ontslagvergoedingen worden beperkt, al is nog niet uitgewerkt op welke manier dit moet gebeuren. Daar staat tegenover dat de eerste zes maanden van de Werkloosheidsuitkering door de werkgever betaald moeten worden. Bovendien gaat het geld dat werkgevers niet meer hoeven te investeren in ontslagvergoedingen naar scholing voor hun werknemers en werk-naar-werk trajecten. Dit zorgt er dus voor dat het voor een werkgever aantrekkelijk is om ook gedurende het dienstverband in zijn werknemers te blijven investeren en dat, als hij gedwongen is om mensen te ontslaan, het voordelig is om een actieve rol te spelen zodat zij ergens anders snel weer aan de slag kunnen.

Deze arbeidsmarktwijziging past dus heel goed in het verhaal van GroenLinks en ook D66 dat mensen nieuwe zekerheden geboden moet worden: niet langer de zekerheid op een vaste baan staat centraal, maar de zekerheid op het vinden van nieuw werk. SP en in mindere mate de PvdA geloven hier niet in en vinden dat bestaande zekerheden worden afgebroken. Net als op het issue van de pensioenleeftijd is echter de PvdA hier ook de afgelopen jaren voorzichtig wat op gaan draaien en vormt ook dit onderwerp daarom een lastig campagnethema voor Samsom.

Woningmarkt

Het derde belangrijke dossier waarop in Den Haag al jaren gesteggeld wordt is de hypotheekrenteaftrek. Ook op dit thema is een voorzichtige doorbraak geboekt. Mensen kunnen enkel nog hypotheekrenteaftrek voor nieuwe hypotheken krijgen indien ze een hypotheek hebben die ze binnen 30 jaar aflossen. Fiscale subsidiëring van aflossingsvrije hypotheken behoort dus tot het verleden.

Daar staat tegenover dat ook de huurmarkt hervormd wordt. De laagste inkomens worden inzien, maar de huren voor mensen met een inkomen in de categorie 33 000 tot 43 000 mogen 1 procentpunt sneller stijgen dan de inflatie.

In de discussie over de Nederlandse woningmarkt wil links de hypotheekrenteaftrek aanpakken, terwijl rechts wil dat de huren meer marktconform worden. In het akkoord moeten beide kanten water bij de wijn doen en vind er een door links gewenste hervorming op de hypotheekrenteaftrek plaats als een door rechts gewenste hervorming op de huurmarkt.

Zorg

Begrotingstechnisch is de financiering van de gezondheidszorg één van de grootste hoofdpijndossiers. De kosten van de zorg lopen al jaren enorm op en het ziet er naar uit dat met de aanstaande vergrijzing deze kostenpost nog veel groter zal gaan worden. Bezuinigen op de zorg zijn impopulair, maar lijken onoverkomelijk.

In het stabiliteitsprogramma is afgesproken dat mensen meer zelf moeten gaan bijdragen in de kosten voor de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten. Lage inkomens zullen worden gecompenseerd doordat ze een hogere zorgtoeslag krijgen. Het plan van de Catshuisonderhandelaars dat patiënten per medicijn 9 euro zelf moeten bijdragen is wel van tafel.

De SP en de PVV proberen zich te profileren als de partijen die pal staan voor de zorg. Bezuinigingen voor de zorg liggen daarom ook zeer gevoelig bij deze partijen, en voor de SP lijkt dit een natuurlijk campagnethema.

Nullijn voor ambtenaren

Een makkelijke manier om geld te besparen is als de overheid minder geld gaat uitgeven aan ambtenarensalarissen. Bezuinigen op de bureaucratie is juist één van de weinige populaire maatregelen die er zijn om geld te besparen. Maar de maatregel komt ineens in een ander daglicht te staan nu met name de PvdA benadrukt dat het ook gaat om leraren en politieagenten. Zij zullen volgens het stabiliteitsprogramma te maken krijgen met een nullijn: hun salaris zal, ondanks de inflatie, in absolute zin gelijk blijven. Omdat er al een tekort voor personeel in de zorg dreigt, zal deze nullijn niet voor zorgpersoneel gaan gelden. Overigens worden ook de uitkeringen niet bevroren.

BTW-verhoging

Eén van de maatregelen die mensen meteen gaan voelen is de verhoging van de BTW. Volgens het stabiliteitsprogramma gaat in oktober het hoge BTW-tarief met 2% omhoog van 19 naar 21%. Dat betekend dat over iedere aankoop die je doet je 2% meer belasting moet betalen. Met andere woorden: alles zal 2% duurder worden. In de woorden van Diederik Samsom: mensen zullen dit direct in hun boodschappenmandje voelen.  Doordat de accijnzen op tabak, frisdrank en alcohol worden verhoogd zullen deze producten een extra scherpe prijsstijging meemaken.

Uit onderzoek blijkt dat lage inkomens relatief een groter deel van hun inkomen aan consumptie uitgeven dan hogere inkomens, omdat zij minder geld hebben om te sparen. Een BTW-verhoging raakt daarom lage inkomens extra hard. Om de pijn te verzachten schrijft het stabiliteitsprogramma dat de BTW-verhoging vanaf 2013 in toenemende mate wordt gecompenseerd door een lagere inkomstenbelasting, in het bijzonder voor werkenden met een lager inkomen.

Dat past in een trend die GroenLinks al veel langer bepleit. GroenLinks wil dat bedrijven zwaarder worden belast voor de vervuiling die zij veroorzaken, en minder hoeven te betalen aan belasting over arbeidskosten. Dat leidt ertoe dat er milieuvriendelijker zal worden geproduceerd en meer banen worden gecreëerd. Omdat consumptie over het algemeen vervuilend is heeft deze combinatie van maatregelen gedeeltelijk een zelfde effect. Consumeren wordt duurder, maar werken gaat meer opleveren.

Hoge Inkomens

In het Kamerdebat gister verweet Samsom de vijf partijen dat ze niets doen om ook van hoge inkomens een bijdrage te vragen. Dat is niet geheel waar. Behalve dat op verschillende punten lage inkomens worden ontzien, staan er ook maatregelen in die expliciet een bijdrage van de hoogste inkomensgroepen vragen. Hoge inkomens en bonussen krijgen in 2013 te maken met een belasting (‘crisisheffing’) die een half miljard moeten opbrengen. Daarnaast worden excessieve vertrekbonussen niet langer belast met 30%, maar met 75%.

Interessant in deze context is dat er ook een versobering van de wachtgeldregeling voor politici in het stabiliteitsprogramma zit. De maximumduur dat een politicus recht heeft op wachtgeld wordt gelijkgesteld aan de maximale WW-duur.

Ook bedrijfsleven en banken komen niet weg. Bijna een half miljard aan geplande lastenverlichting voor het bedrijfsleven gaat niet door en de bankenbelasting wordt verdubbeld.

Overig

Al met al zijn de bezuinigingen niet geheel pijnloos. Dat is ook niet mogelijk als je ineens vele miljarden minder moet gaan uitgeven. Wel is duidelijk dat het stabiliteitsprogramma poogt een stuk socialer beleid te voeren dan Kabinet Rutte 1 en dat er een flinke groene agenda aan is toegevoegd. In plaats van de kaasschaaf over veel posten heen te halen, wordt er gekozen voor een aantal forse hervormingen in de Nederlandse publieke sector, gecombineerd met een aantal stevige lastenverzwaringen.

De SP en de PvdA hebben hun handtekening niet onder dit akkoord gezet en zullen daarom oppositie voeren tegen dit pakket. Opvallend is dat in het Kamerdebat gisteren Samsom niet al zijn pijlen richtten op plannen waar de partijen in het akkoord bewust voor kiezen, maar dat hij op zoek was naar andere manieren om het SASJA/FC Kunduz moeilijk te maken. Zo ontstond er onduidelijk over een zin uit het stabiliteitsprogramma die spreekt van ‘diverse taakstellingen op de Rijksbegroting’ die 0,875 miljard moeten opleveren.

Ook bevroeg Samsom GroenLinks-leider Jolande Sap vinnig op de Wet Werken naar Vermogen (WWNV). De WWNV is een wet die de uitkering voor jonggehandicapten (Wajong), de Sociale Werkvoorziening (SZW) en de bijstand bij elkaar voegt in één regeling en daarbij flinke bezuinigingen doorvoert op de SZW en de Wajong. De WWNV is een wet die nog niet is ingevoerd en waar GroenLinks zich altijd tegen heeft verzet. Hij staat niet genoemd in het Stabiliteitsprogramma, en met de opmerking van Sap dat deze maar controversieel verklaart zou moeten worden en daarmee  tot aan de verkiezingen nog niet in behandeling zou moeten worden genomen nam Samsom zichtbaar geen genoegen. Maar zoals Sap hem toewierp: als je mee had onderhandeld, dan hadden we er samen nog meer uit kunnen slepen.

Wijk De Boeg

Het is een wonderkijk debat in de Tweede Kamer bij het wetsvoorstel om ‘scheefwonen’ tegen te gaan. Als je meer dan 43.000 euro per jaar verdient als huishouden moet je het huis uit of extra huurverhoging als ‘straf’ accepteren. Het doel is de doorstroming op de woningmarkt op gang te helpen en sociale huurwoningen voor de minst draagkrachtigen te reserveren. Het is exemplarisch voor het oplossend vermogen van het CDA en de VVD. Je pakt niet de oorzaak aan maar bestrijd het symptoom met straf. Want, laat ik mijzelf als voorbeeld nemen, ik wil best verhuizen of een huis kopen; maar ik krijg zeker geen hypotheek.

Dit jaar woon ik op de kop af 10 jaar (naar volle tevredenheid) in mijn woning in de wijk De Boeg, een sociale huurwoning van de OFW. In die jaren is mijn inkomen behoorlijk gegroeid en ik kom (samen met mijn vriendin) inmiddels ruim boven de grens van 43.000 euro uit. Dus ik woon scheef. Nou zou ik best een huis willen kopen elders in Dronten, er is ten slotte voldoende beschikbaar, maar ik heb een nogal ‘dynamische’ loopbaanontwikkeling. Dan werk ik weer eens een paar maanden voor GroenLinks in de Tweede Kamer, dan weer eens een half jaar voor de gemeenteraad van Amsterdam, dan weer eens een jaartje elders. Kortom, niet bepaald een vast werkverband op basis waarvan je een hypotheek kan aanvragen zodat ik een huis kan kopen; en dat is nou juist de bedoeling van het wetsvoorstel.

Daarnaast zit de woningmarkt volledig op slot omdat de woningwaarde de hypotheekrente aftrek de prijzen kunstmatig hoog houdt en mensen daardoor met gigantische hypotheken zitten opgescheept. Ook zijn de hypotheekregels aangescherpt zodat je moeilijker een hypotheek krijgt en dat traft juist de starters op de koopmarkt. Als het kabinet iets wil doen aan de vastgelopen woningmarkt moet ze het probleem op de koopwoningmarkt oplossen en een goed systeem bedenken om flexwerkers zoals ik of zzp-ers een hypotheek te kunnen laten afsluiten. Want nu wordt ik bestraft met een 5% hogere huur om het feit dat ik de afgelopen jaren financieel succes heb gehad op de arbeidsmarkt en ben gaan samenwonen, zonder dat ik een mogelijkheid heb een huis te kopen.

Dat het kabinet bang is voor de huizenbezitter en daardoor de woningmarkt niet durft te hervormen door de villasubsidie (hypotheekrente aftrek) aan te pakken vind ik treurig. Maar dat ze het afwentelt op de huurder die net ‘financieel een beetje leuk mee gaat draaien’ op de arbeidsmarkt, zonder die huurder een alternatief te bieden, vind ik echt te gek. Ik heb altijd gedacht dat de VVD tegen het bestraffen van succes was (want zo noemen ze belastingheffing altijd), maar kennelijk geldt dat niet als je een sukkelige huurder bent.

Sommigen willen onmiddelijk resultaat. Een gemeenteraad of wethouder wil windmolens, biogas of een zonnepark. Het Rijk en Provincie willen direct CO2 rendement, een geslaagd en zichtbaar project. En om dat voor elkaar te krijgen huren ze externe deskundigen in, forceren ze een proces en dwingen goedwillende bewoners (zoals in een lokaal cooperatief voor duurzame energie) in onmogelijke conflicten met hun buurt. Maar de ‘P’ van People in duurzame ontwikkeling draait om sociale innovatie, waarin buurtbewoners de macht grijpen en met elkaar doen wat ze met elkaar ‘goed’ vinden. De resultaatgerichte overheid of ambitieuze millieugroep moet daar ruimte voor bieden.

Laatst nodigde VNG International me uit om te praten over RIO plus20, de enorme duurzaamheidsbijeenkomst die in juni in Rio zal plaatsvinden. “Ken je voorbeelden van gemeenten die op het vlak van duurzame ontwikkelling inspirerende projecten doen”, was de logische vraag. “Want dan kan je het lokaal doen mooi combineren met het mondiaal denken”. Ik ken er wel een paar, maar vroeg me af of dat nu de essentie was. In Lochem hebben we heel sterke gebiedsprocessen rond duurzaamheid en een stevige cooperatieve energievereniging. Hun kracht is sterk geinspireerd op ervaring in het ‘zuiden’, want een aantal mensen betrokken bij deze initiatieven hebben jarenlang in Nicaragua, Chili, India en landen in Afrika geleerd dat duuurzame ontwikkeling ‘van binnenuit’ moet komen en niet opgelegd kan worden via mooie blauwdrukken en businessplannen.

In India leerde ik de technieken van Participatory Rural Appraisal. De docent stond achter ons en als we een gesloten vraag stelden, stuurden in het gesprek of de pen overnamen van de dorpsbevolking kregen we een zacht schoudertikje: “afblijven, het is hun proces”. Dan corrigeerden we ons ongeduldig gedrag en lieten de dynamiek bij de dorpelingen. Ook in mijn huidige omgeving is het ‘handen af’ en vooral investeren in de ruimte, beschikbaarheid aan informatie en kennis, zodat mensen zelf ‘eigendom’ ontwikkelen in een proces dat leiden kan tot gemeenschappelijk gedragen initiatieven voor duurzame ontwikkeling. Dat levert enorm veel op. Vooral dat mensen zelf de verantwoordelijkheid pakken en voor de door hun ontwikkelde antwoorden door ramen en deuren gaan om ze ‘waar’ te maken. Ook bij de mensen van LochemEnergie is die ervaring aanwezig en weten ze uitstekend het proces te doorlopen waarmee een ieder voelt en weet dat het zelfgekozen antwoorden zijjn die worden ontwikkeld.

Vorige week was ik in een gemeente waarbij een cooperatieve energievereniging de wens van de gemeente voor de bouw van windmolens ‘waar’ probeert te maken. Het effect lijkt desastreus. Want de buurten rondom de potentiele locaties ziet hun als onwenselijke indringers, verlengstuk van een vijandige overheid. Aansluiting bij prioriteiten in de wijk lijkt nu onmogelijk en een tweedeling dringt zich op waarbij het cooperatief initiatief zich onmogelijk maakt en de windmolens op enorme weerstand kunnen rekenen.

Diezelfde week ontmoette ik uit een andere gemeente teleurgestelde vrijwilligers van een cooperatie waarbij de gemeente, met al haar goede intenties, een externe partij had ingehuurd om het lokale initiatief te begeleiden. “We hebben die kennis echt zelf in huis en hebben geen behoefte aan duurbetaalde blauwdrukken van buiten”, was de reactie en een van de vrijwilligers was opgestapt. Dit hoor ik vaker.

De verleiding voor een ambitieuze gemeente is groot om het proces te versnellen met hulp van buiten. Er zijn immers al genoeg modellen elders ontwikkeld, waarom zouden we het wiel nog een keer moeten uitvinden?! Klopt, maar zou het niet zinniger zijn als een sterke initiatiefgroep zelf die hulpvraag definieert en te rade gaat bij collega’s in andere gemeenten, bv. met een potje geld waarmee steun ingehuurd kan worden? Ze zijn toch uitstekend in staat, bv. via hun federatie E-decentraal, zelf de hulpbronnen aan te boren en daarmee een ander cooperatief initiatief te vragen om ondersteuning? Voordeel is dan nog dat het schaarse geld ook binnen de netwerken wordt geherinvesteerd en leidt tot professionalisering.

Waarom is dat nu zo lastig? Heel ingewikkeld is het antwoord niet. Omdat ambitieuse overheden snel resultaat willen en denken dat ze het proces naar hun hand moeten en kunnen zetten. Dat ze daarmee een wezenlijke stap overslaan en dus uiteindelijk desinvesteren in het sociaal kapitaal dat het fundament van het initiatief moet vormen, vergeten ze even. Een ander antwoord gaat over ‘vertrouwen’, want als overheid moet je het lokale initiatief de macht en kracht bieden om zelf de route te bepalen en ondersteuning te realiseren. Dus moet de overheid ook niet zeggen hoe de gelden besteed gaan worden. Het is op z’n minst een gezamenlijk initiatief dat niet gefrustreerd mag worden door een zwaar bestuurlijk toezicht of ambtelijke structuur. Dat is voor overheden lastig hoor, want ze willen ‘controle’ en snel ‘resultaat’.

Ondersteunen en loslaten is een evenwichtskunst in het sociaal innoveren waar het bij duurzame ontwikkeling om gaat. Iets dat overheden eigenlijk nog moeten leren.

Er komt een moment in je leven dat je niet meer bij je ouders kan of wil leven. Dan moet je dus zelf onderdak vinden. Zelf ging ik op kamers, studeren op mijn 18^e. Klein hokje in een slechte buurt, al zag ik pas achteraf hoe slecht. Ik heb er met plezier gewoond.

Tegenwoordig is de tendens om zo snel mogelijk te kopen. Want door te huren ‘bouw je niets op’. Of ‘je gooit het geld elke maand weg’, is een ander argument. Sinds de economische crisis zijn het vooral huizenbezitters die in de problemen komen. Sterker nog, door de banken die graag vele onverantwoorde hypotheken wilden verkopen, is de crisis begonnen. Mensen die zich geen huis konden veroorloven, kochten er toch een. Anderen die een klein huis hadden moeten kopen, kochten een groot huis.

De crisis valt best mee. Ook al wil men u anders doen geloven, de meeste hypotheekbezitters betalen gewoon maandelijks aan de bank, kunnen nog gewoon op vakantie en hoeven nog niet bij de Aldi boodschappen te doen.

De probleemgevallen zijn jongeren die samen een huisje kochten en er iets later achter komen dat ze toch nog niet toe zijn aan samenwonen. Of elkaar ondertussen niet meer lief vinden. Mensen die uit elkaar gaan en een onverkoopbaar huis bezitten. Ik ben blij dat ik al aan de verkeerde kant van de dertig was toen ik mijn eerste hypotheek afsloot. Ik heb vele jaren gehuurd en daar is niets mis mee.

Daarom dus een pleidooi voor huren. Wat is er mis met eerst eens aanzien hoe het gaat? Waarom moet je je meteen in de schulden steken? Je hoeft je huis niet als beleggingsobject te zien. Je hoeft niet een mooier huis dan je ouders te kopen als je pas 24 bent. Er is niets mis met buren die van een uitkering leven. Een lagere school voor je kind waar kinderen uit een arme buurt ook komen, betekent niet dat jouw kind ook slecht Nederlands gaat praten.

De crisis raakt mij nauwelijks. Koopkrachtniveau 2005. Nou nou, toen hadden we het slecht. Misschien zakken we zelfs wel terug naar 1998! Dan moeten we in Guatemala toch maar eens een inzamelactie houden voor al die mensen die geen weekendje meer weg kunnen nadat ze op wintersport en cruise zijn geweest. De crisis raakt degenen met een hoge schuld. Zij die een huis kochten, waar ze eigenlijk hadden moeten huren. Niet meer doen dus. Wees verstandig, koop pas een huis als je zeker weet dat je het je kunt veroorloven. Economie is niet zo moeilijk.

Deze week stond in het teken van het Vughtse centrumplan. Terwijl de ijsbaan voor het laatst wordt opgebouwd op de locatie waar vanaf januari gebouwd gaat worden, werd Vught verrast met de aankondiging van de komst van een Jumbo in het centrum. Maar ook met onduidelijkheid over gevolgen voor parkeren, aanzicht en effecten voor de ondernemers.

Woensdagavond organiseerde Gemeentebelangen een informatieavond over het centrumplan. Dat was op zich al verwarrend, want aan de politieke partij GB werden vragen gesteld over wat de gemeente Vught ergens van vond. Interim-fractievoorzitter Guus van Woesik had dan ook moeite om verschillende vragen te beantwoorden, maar bleef zijn best doen om namens de gemeente te antwoorden. Het was duidelijker geweest als hij had gezegd “Wat de gemeente hiervan vind moet u het college vragen, maar Gemeentebelangen vind … etc”.

Desondanks gaf de avond wel inzicht in de knelpunten. Zo werd de triomfantelijk als een groot succes aangekondigde komst van supermarkt Jumbo naar Vught in het nieuwe winkelcentrum als een zware domper ervaren door verschillende sprekers uit de zaal. De belofte was toch juist om te kiezen voor vele kleine ondernemingen en niet voor een grote? De bedoeling was toch om als aanzicht van het centrum diversiteit en verspringen aan te brengen en niet een lange gele wand? Tja, daar kon niemand antwoord op geven. Tot wethouder Pennings (tevens GB) gisteravond in de commissie Ruimte aangaf dat dit onjuiste informatie was geweest en dat de Jumbo maximaal 1500 m2 mag zijn. Maar wellicht had hij dat beter al woensdagavond tijdens de bijeenkomst van zijn eigen partij kunnen rechtzetten. Ook beweerde de wethouder tijdens de commissie dat het college ervoor zou zorgen dat het buitenaanzicht niet de supermarkt zou laten zien, maar verschillende kleine winkels. Of het college dat mag betwijfel ik, voorheen is gemeld dat de eigenaar van het gebouw zelf mag bepalen wie op welke plek een winkel mag huren en niet het college.

Positief aan de discussie is dat er steeds breder draagvlak onder de politieke partijen lijkt te zijn voor een autoluw centrum. PvdA-GroenLinks pleit daar al heel lang voor, zeker als het centrum aantrekkelijk gemaakt moet worden voor terrassen en slenterend winkelpubliek. Dat is ook een belangrijke reden om te kiezen voor een ondergrondse garage, om zo auto’s aan de rand te laten parkeren en niet in het centrum. Van Woesik gaf aan dat ook GB hier nu voor is en brak zelfs een lans voor een vorm van betaald parkeren om verkeer te reguleren. Nog zo’n punt wat voor PvdA-GroenLinks altijd bespreekbaar was, maar waar GB zich altijd tegen heeft gekeerd. Beide punten vielen echter slecht bij een deel van het publiek. Met name ondernemers zijn bang dat er te weinig parkeerplaatsen zijn en dat mensen met de auto niet dicht genoeg bij de winkels kunnen komen. Zelf vind ik het waardevoller om auto’s te weren en juist goede fietsvoorzieningen te creëren om het centrum als verblijfsgebied aantrekkelijker te maken.

Interessant was afgelopen woensdag wel de presentatie over de huidige Marktveldpassage. Eerder was gemeld dat het niet rendabel was om dit gebied te ontwikkelen, simpelweg omdat de investeringen te hoog zouden zijn. Daarnaast is het gebied in handen van verschillende eigenaren. Dat er aan de westzijde van de Raadhuisstraat nu eindelijk wel een nieuw winkelcentrum wordt ontwikkeld, dwingt de partijen waarschijnlijk tot het ontwikkelen van Oost. En dat is een goede ontwikkeling. Maar ook een die terecht ondernemers voor vragen stelt zoals hoe moet ik die bouwperiode van circa twee keer twee jaar overbruggen? Daar zou het college samen met de ontwikkelaars met een passend antwoord voor moeten komen.

Kun je je energierekening gebruiken om in één keer om te schakelen op 100% duurzame energie? Dat is het uitdagende uitgangspunt van onderstaand filmpje van Pauline Westendorp dat eerder op Wij Krijgen Kippen stond:

Voor wie denkt dat dat een onzinnig idee is. Kijk eens naar de mogelijkheden die de markt inmiddels begint te bieden:

• WAIFER: in 2 dagen tijd een energiezuiniger huis betaald uit je energierekening (moet je wel samenwerken met je buren)
• Zonline: zonnepanelen huren (gaan 25 november de markt op)
• Zon IQ: investeer in zonnepanelen met de garantie dat de elektriciteit maximaal zoveel kost als je huidige elektriciteitsrekening
• Qurrent: een nieuw type energiebedrijf waar energierekening, energiebesparing en duurzame energieopwekking bijeenkomen.

En geloof me, er is meer op komst. Zeker als de partijen die recent de Blok voor Blok subsidie toegekend hebben gekregen daadwerkelijk tot een interessante propositie weten te komen.

Of het nu om milieu, gezondheidszorg, natuurbeheer of armoede gaat, de lokale overheid kraakt in haar voegen. Niks ten nadele van de inzet van ambtenaren en bestuurders, want het beeld van slapende raamambtenaren is een verbeelding die schril afsteekt bij de algemene werkelijkheid van het keiharde werken en grote betrokkenheid die vele gemeenten kenmerkt. Maar de dominante positie van de overheid, dus ook die van de raad, wethouder en ambtenaar, is verleden tijd. Eindelijk, tenminste… als je tijdig de risico’s onderkent.

Bezuinigingen

In mijn gemeente Lochem moeten er op termijn 20 fte uit. Wat minder dan 10% van ons bestand, we zijn een kleine gemeente. Financieel komen er nog wat stormen aan. Het zou niet verbazingwekkend zijn als we nog verder moeten in het krimpen van ons ambtenarenbestand. Deze bezuinigingen zijn een belangrijke ‘driver’ achter de ombuigingen. Maar is het niet gek dat we een dergelijke stok achter de deur moeten hebben om kritisch naar onze organisatie te kijken. Het is een negatieve impuls die ons dwingt. En er is weinig creativiteit en ondernemingslust geboren uit weerstand en angst.

Ondernemen in en met de samenleving

LochemEnergie, onze cooperatieve energievereniging, is voor mij een voorbeeld van een particulier initiatief dat laat zien hoe in de toekomst lokaal initiatief een eigen rol pakt. Burgers die het leuk vinden met elkaar te ondernemen, voor een gemeenschappelijk belang. In dit geval geen kleine onderneming, hoewel het daar wel mee begint, maar een bedrijf dat gaat uitgroeien naar een omzet van tien tot twintig miljoen per jaar! Over vijftien jaar een winst van 10 miljoen per jaar, die jaarlijks terug gepompt wordt in de Lochemse samenleving. Deze groep kan ook initiatieven nemen op het gebied van energiebesparing, duurzame renovatie in de bestaande bouw of in de slimme netwerken en duurzame mobiliteit. LochemEnergie zal de lokale overheid overvleugelen. De raad en het college zullen misschien op een aantal vlakken, zoals ruimtelijke ordening, vergunningverlening, nog een rol spelen.

Het Bedrijf Beheer en Onderhoud Openbare Ruimte, een ontwikkelinitiatief van de gemeente Lochem met Berkel Milieu, Delta, Cambio en 2Switch is weer een andere vorm. De overheid zoekt marktpartijen op waarmee ze een gezamenlijke bedrijfsvorm kan ontwikkelen. Ook om te ondernemen, met belangrijke sociale doelen als het gaat om de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook hier zie je een beweging ‘weg’ van de ambtelijke en bestuurlijke structureren. Met een beperkt aantal kaders die de gemeenteraad stelt zoeken we de vrijheid van maatschappelijk ondernemen op, breken de muur van de overheidsstructuur open.

Alle beleidsvelden in ondernemerschap

Deze ‘vermaatschappelijking’ gaat ver en rijkt over alle beleidsvelden. Neem het armoedebeleid. Waarom vormen groepen in de samenleving geen cooperatieve initiatieven die zelf lijnen uitzetten met sportclubs, toneelgroepen of muziekonderwijs. Die er aan bijdragen dat mensen met een uitkering elkaar ontmoeten en steunen, de koppeling vinden met de lokale fondsen, het bedrijfsleven en de kerken? Waarom zou de overheid die touwtjes in handen houden? Www.rechtop.nu laat fantastisch zien hoe dit in Deventer uitgewerkt is.

Neem nu een onverdacht beleidsveld als onze riolering en verwerking van het afvalwater. Wat is het voor een onzin dat we met veel schoon drinkwater en regenwater ons waardevol afval wegspoelen via een peperduur systeem naar een vergelegen rioolwaterzuivering. We betalen er jaarlijks stevig geld voor! Ach ja, het is natuurlijk een moment een zegen geweest, want ons rioleringssysteem heeft ons van veel ellende afgeholpen. En het was goed dat overheden zich daarmee bemoeiden. Maar het wordt tijd dat systeem eens helemaal overnieuw te bekijken. Riolen verwerken waardevol schoon water, warmte en grondstoffen. Dat kan toch allemaal lokaal afgevangen worden? Zodat we alle warmte vasthouden, schoon water besparen en grondstoffen hergebruiken? Hele delen van Lochem afkoppelen van het riool? Waarom niet. De vraag is of gemeente en Waterschap nu de beste partners zijn om die verandering te bewerkstelligen. Het Lochems rioolbeleid gaat ervan uit dat we hier een consortium voor bouwen, met burgers, kennisinstellingen en bedrijven.

Naar een ondernemende samenleving

Ik pleit voor een herdefinitie van de rol van de overheid. Geen hoekje van ons overheidsbedrijf wordt daarvan gevrijwaard. De samenleving is een een ondernemend organisme, vol wat netwerken en creativiteit. De taak van de overheid is om dat ondernemerschap van synergie, samenwerking en gezamenlijk gekozen richting te voorzien. Op basis van democratisch gelegitimeerde steun van de gemeenteraad. Dan gaat de bezem er door en zouden op termijn nog wel meer dan 20 fte kunnen verdwijnen. Het zou ook anders kunnen gaan, namelijk dat er gecombineerde bedrijven ontstaan waar ook de overheid haar deel in heeft. Maatchappelijke ondernemers in dienst van de overheid.

Ik zie het voor me. In ons nieuwe gemeentehuis. Een vleugel is helemaal vrijgemaakt voor deze maatschappelijke onderneming. Een thematische ‘hub’ voor zzp-ers, bijvoobeeld over duurzaamheid. Daar komen de zzp-bedrijven bij elkaar, huren een bureau, gebruiken gemeenschappelijke diensten, bouwen gemeenschappelijke ondernemingen op. Daar zitten ook onze ambtenaren, die mee ondernemen. Die de opdrachten van de raad doorvertalen in stimulansen en nieuwe samenwerkingsverbanden. Maar nooit doet de overheid iets meer ‘zelf’, altijd in samenwerking en altijd in ondernemerschap. En dan zou het wel eens interessant zijn om te kijken of die overheid ook zelf in de ‘markt’ kan verdienen. Bijvoorbeeld de markt van gemeenten die nog niet zover zijn.

Opschieten dus, dan zetten we die ondenemende overheid in beweging.

Als we niets doen dan wordt er over een aantal jaren geen enkele sociale huurwoning meer gebouwd in Nijmegen. Sinds een aantal jaren moeten de woningcorporaties vennootschapsbelasting betalen en vanaf 2014 worden ze door het kabinet Rutte aangeslagen voor de huurtoeslag. Nijmeegse corporaties moeten straks 7,25 miljoen per jaar inleveren; zo’n 250 euro per woning. Geld dat dus niet gestoken kan worden in het bouwen van nieuwe huurwoningen en het opknappen van oude huurhuizen. Dit scenario wil het college van burgemeester en wethouders koste wat kost voorkomen. Een opinieartikel in De Gelderlander.

Er is nog altijd veel vraag naar sociale huurwoningen. Volgens de woningmarktverkenning van vorig jaar is er tot 2020 nog behoefte aan zo’n 3.600 betaalbare huurwoningen. Als de plannen van het kabinet doorgaan dan zakt de investeringscapaciteit van de Nijmeegse woningcorporaties in 2014 naar nul. Als we het beleid niet veranderen dan worden er geen nieuwe woningen meer gebouwd en vinden er geen extra investeringen meer plaats in bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen. Voor zowel nieuwe huurders als zittende huurders is dit geen wenselijke situatie.

Het huidige gemeentebestuur van GroenLinks, PvdA en D66 wil geen stilstand en heeft een sociaal en economisch sterk Nijmegen voor ogen. Een stad waar jongeren hun solocarrière kunnen starten, ouderen kunnen wonen met voldoende (zorg)voorzieningen in de buurt en waarbij geïnvesteerd wordt in leefbare en duurzame wijken. Om deze doelstellingen te bereiken is het college van B&W met de corporaties tot een pakket maatregelen gekomen waardoor de corporaties kunnen blijven investeren; ook na 2014.

Allereerst gaan de corporaties zelf bezuinigen. Vastgelegd wordt dat 10% bezuinigd wordt op de beheerskosten: een unieke afspraak tussen gemeente en corporaties. Een andere belangrijke maatregel is het verhogen van de maximale huurgrenzen. Het kabinet maakt het mogelijk deze voor álle huurwoningen te laten oplopen tot 652 euro. Het college vindt een dergelijke verhoging onrechtvaardig en alleen acceptabel voor kwalitatief hoogstaande woningen. Dat zijn 4000 woningen tot 2020. De woningen blijven dan betaalbaar voor mensen met een inkomen tot 33.614 euro per jaar. Overigens geldt zo’n huurverhoging alleen voor nieuwe huurders. Zittende huurders krijgen alleen te maken met een inflatievolgende huurverhoging.

De maximale huur van ruim 18.000 huurwoningen mag stijgen van 517 naar maximaal 554 euro. Daarmee wordt de hoogte van de maximale huurgrens opgetrokken, maar blijft huurtoeslag mogelijk. Deze woningen zijn betaalbaar voor de inkomensgroep tot 29.350,- euro. Ook deze verhoging geldt niet voor zittende huurders.

Corporaties krijgen dus de vrijheid om de huren te verhogen bij een verhuizing tot een bepaalde grens. Schieten de huren in Nijmegen nu omhoog? Nee. Op dit moment ligt de gemiddelde huurprijs van een Nijmeegse huurwoning op 425 euro. Dit is circa 70% van het wettelijk toegestane maximum. Ook na invoering van de nieuwe maatregelen zullen de huren ruim binnen het wettelijk maximum blijven, over 20 jaar pas op zo’n 80%. Met de extra opbrengsten kunnen corporaties wel blijven investeren in nieuwe woningen, wat hoognodig is en gunstig is voor de woningbouwplannen in de Waalsprong, het Waalfront en in de herstructureringswijken.

In de praktijk zullen veel nieuwbouwwoningen een huurprijs van 652 euro krijgen, maar níet alle. Dit is afhankelijk van de kwaliteit van de woning, de grootte en de ligging. Als de maximale huurgrens van 652 euro wel wordt gehanteerd zijn deze woningen niet betaalbaar zijn voor minima. Dit betreurt het college. Maar het alternatief is nog erger; namelijk dat er helemaal geen woningen worden gebouwd. Noch voor minima, noch voor mensen die iets meer verdienen. Bovendien zorgen de nieuwe woningen voor doorstroming zodat elders in de stad woningen vrij komen voor minima.

Het college wil ook dat woningcorporaties blijven investeren in energiebesparende maatregelen. De energielasten zijn de afgelopen tien jaar harder gestegen dan de huurlasten. Deze maatregel is gunstig voor de zittende huurders. Bij investeringen in energiezuinige woningen krijgen huurders lagere energierekeningen.

Kortom, we vragen de corporaties om de broekriem aan te trekken, maar we geven hen ook de mogelijkheid om bij verhuizing meer huur te vragen voor hun woningen. Zo kunnen ze blijven investeren in een groeiend, aantrekkelijk en duurzaam woningbestand.

Jan van der Meer
Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling Waalsprong, Wonen, Klimaat & Energie gemeente Nijmegen

Door Rijksbeleid zijn woningcorporaties genoodzaakt om nieuwe afspraken te maken met het college van burgemeester en wethouders. Vanaf 2014 gaan corporaties in Nijmegen namelijk jaarlijks 7,25 miljoen euro huurtoeslagheffing betalen, zo’n 250 euro per woning. Bij ongewijzigd beleid valt de investeringscapaciteit van de corporaties daardoor terug naar nul. Om toch te kunnen blijven investeren in de stad zijn nieuwe afspraken noodzakelijk; over beheerslasten van corporaties, betaalbaarheid van huurwoningen en parkeren. De nieuwe afspraken liggen vast in de “uitgangspuntennotitie prestatieafspraken” die nog met de gemeenteraad moet worden besproken.

In 2010 hebben de gemeente en de Nijmeegse woningcorporaties afspraken gemaakt over de nieuwbouwproductie, herstructurering, energiebesparing, wijkaanpak en wonen en zorg tot 2015. In de komende jaren worden door de corporaties zo’n 2750 woningen in Nijmegen gebouwd om te voorzien in de woningbehoefte. Deze afspraken staan zwaar onder druk door het Rijksbesluit om corporaties de huurtoeslagheffing te laten betalen en door nieuwe Europese staatssteunregels.

Doelstelling blijft overeind
Het doel is om, ondanks nieuw Rijksbeleid, de lokale doelstellingen voor de sociale woningmarkt waar te maken. Het gaat om het op peil houden van de woningbouwproductie, het streven naar 20% besparing op het gasverbruik in de sociale huurwoningenvoorraad, door woningverbetering en investeringen in leefbaarheid en wonen en zorg.

Financiële armslag
Om financiële armslag voor de corporaties te houden spreken gemeente corporaties af om de volgende maatregelen door te voeren.
- Corporaties bezuinigen 10% op hun eigen beheerskosten.
- Tot 2020 wordt van circa 4000 woningen de huurprijs verhoogd tot maximaal 652 euro. Dit gebeurt alleen bij nieuwe huurders en het betreft de kwalitatief betere woningen, waarbij het puntensysteem een hogere huur toelaat.
- De maximale huurgrens van ruim 18.000 woningen gaat de komende 20 jaren stijgen van 517 euro naar 554 euro. Ook hier worden de huren alleen verhoogd bij nieuwe huurders. Voor zittende huurders verandert er niets.
- De doelgroep van beleid wordt vergroot tot huishoudens met een maximum inkomen van 33.614 euro. Zij komen in aanmerking voor een huurprijs van maximaal 652 euro.
- Onderzocht wordt op welke manier het realiseren van parkeren bij nieuwbouw goedkoper kan.

Huurprijs ruim binnen maximum
Op dit moment ligt de gemiddelde huurprijs van een Nijmeegse corporatiewoning op 425 euro. Dit is circa 70% van het wettelijk toegestane maximum. Ook na invoering van de nieuwe maatregelen zullen de huren ruim binnen het wettelijk maximum blijven. Pas over 20 jaar ligt dit percentage pas op 80% van het toegestane wettelijke maximum.
Met het invoeren van deze nieuwe maatregelen wordt gezorgd dat de corporaties kunnen blijven investeren in de nieuwbouw in de Waalsprong en het Waalfront, in herstructurering, in de huisvesting van bijzondere doelgroepen zoals ouderen en in het energiezuiniger maken van bestaande woningen. Vooral dit laatste is van belang omdat op deze manier de woonlasten (huur + energielasten) voor huurders juist kunnen afnemen.

Lochem staat voor uitdagingen waarop ze, binnen haar huidige werkwijze, werkelijk geen antwoord heeft. Om er maar een paar te noemen: De wegen in ons buitengebied vragen, wil je ze tiptop onderhouden, een budget van 5 miljoen jaarlijks. We hebben 8 ton beschikbaar. Om ons persriool in het buitengebied, van enorme omvang, in functie te houden moeten we jaarlijks steeds meer geld in de energierekening stoppen. Onze pompen vragen om groot onderhoud, een investering van vele tonnen. Onze openbare verlichting kunnen we, binnen het huidig budget, amper onderhouden. Laat staan dat we deze versneld kunnen renoveren naar energiezuinige systemen. Terwijl de woonlasten t.a.v. het energiegebruik snel toenemen zijn we nauwelijks in staat om een deuk in dit pakje boter te slaan bij de bestaande bouw. Het gaat wel om meer dan 40% van onze CO2 emissies. Dat kan anders, maar dan moeten we onze rol als overheid veranderen. Dat gaat verder dan vrijblijvende samenwerking met maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven. Dat vraagt om een vertrouwenspact, een structurele aanpak waarbij we elkaar versterken.

De bestaande bouw is een goed voorbeeld. In Lochem staan zo’n 14.000 woningen. Het grootste deel is van de jaren negentig of ouder. Uit een periode dat energieprijzen en klimaatproblematiek nog niet de agenda bepaalden. Daar wonen mensen die elk jaar hun energierekening zien stijgen terwijl ze nauwelijks in staat zijn dat structureel aan te pakken. Ja, via een subsidie van 500 Euro van de gemeente, voor isolatiemaatregelen. Dat is goed, maar we hebben veel meer nodig! Een omslag naar zeer energiezuinige renovatie in de bestaande bouw. Naar lage temperatuursverwarming, energiemuren, warmtewisselaars, energie uit het riool, zonneboilers op alle daken en ga zo maar door. Dan gebeurt er echt iets. Dat vraagt enorme investeringen. 50.000 tot 100.000 Euro per woning. 9000 woningen duurzaam renoveren kost dan tussen de 450 en 900 miljoen Euro! Ok, nu hebben we het eindelijk over substantiele investeringen. Die slaan echt een deuk in dat pakje boter.

Maar die kleine overheid, een milieuafdeling met 4 tot 5 mensen, die kan dat toch niet los krijgen? Nee, met de huidige werkwijze is dat onmogelijk. Maar als we het nu eens heel anders aan pakken? Als we kijken naar bedrijven en financiers die bij een dergelijke investering belang hebben, die daar een rol in kunnen en moeten spelen? Dat zijn bedrijven in de bouw, installatietechniek, gespecialiseerde isolatiebedrijven, ontwerpers en architecten. Dat zijn banken, pensioenfondsen, beleggers. Het zijn het Waterschap en de waterleverancier Vitens. Als die nu eens bij elkaar gingen zitten en hier een actieplan van zouden maken? Want er is geld in te verdienen! Er is werk van te maken.

Geld verdienen aan achterstand?

Stel, we doen niks. Dan stijgen de woonlasten, zeker op de lange duur als olie schaars wordt en het klimaat verder verandert. Aan de electriciteit kunnen we nog wat doen, door zonnepanelen en windmolens te plaatsen. De schaarste wordt het voordeel voor duurzame energie, dus voor LochemEnergie. Maar de huizen moeten verwarmd worden en ook gas zal duurder worden. Die vraag is veel lastiger in bestaande bouw. Kortom… kosten van het wonen stijgen. Duurzame woningen worden meer waard, niet-duurzame woningen dalen in waarde. En het allergrootste bestand, de bestaande woningen waar weinig mee gebeurt, dalen dus in waarde. De economie is al kwetsbaar, voor huiseigenaren en hypotheekverstrekkers is dit geen prettig vooruitzicht. Ook in markt van huurwoningen ontstaan problemen. Nu al, in Rotterdam, zien cooperaties een toenemende groep die hun woonlasten niet kan opbrengen. En kies je dan voor de warmte, dus voor het betalen van de energierekening. Of kies je voor de huur? De huurders hebben het moeilijk, de cooperaties merken het nu al.

Kortom, er is een belang bij het investeren in duurzaamheid, ook een economisch. De maatregelen, zoals lage temperatuursverwarming, een extra isolerende schil, zonneboilers, die verdienen zichzelf terug. En met die verdiensten, kan je de investeringen betalen zonder dat de lasten substantieel stijgen. Dan moet je wel afschrijven op de langere termijn. Je sluit als het ware een hypotheek af op duurzaam wonen. Die hypotheek levert de burgers investeringsruimte, en die investeringsruimte versterkt de lokale en regionale economie. Door werkgelegenheid in de duurzame renovatie, door innovatie in techniek.

Wat moet je dan veranderen?

Waarom gaan we er dan niet voor? Zet al die bouwers, architecten, installateurs en financiers aan het werk! Zo simpel is het natuurlijk niet. In Lochem, en overal in Nederland, kijken we bij dit soort werken naar onze aanbestedingsregels. De overheid gaat ontwerpen, maakt plannen. En dan zoeken we de bedrijven erbij die dat kunnen uitvoeren. Via een complex aanbestedingstraject. Natuurlijk huren we ook bij het ontwerpproces deskundigen in. Maar we houden wel heel strak de regie. Goed toch? Want daarmee bewaken we het publieke belang, de kwaliteit en zorgen we ervoor dat geen enkel bedrijf met slechte bedoelingen of kwaliteit aan de slag kan. Het systeem bestaat uit ‘checks en controls’ omdat we de partners (onderzoekers en uitvoerders) niet echt vertrouwen. We houden het stuur stevig vast.

Maar wat als je tegen een complex aan loopt dat zo groot en uitdagend is dat je met alle goede wil van de wereld die regie niet aan kan? Je hebt te weinig geld om te laten onderzoeken wat werkelijk mogelijk is. Je krijgt proefprojecten niet los omdat je zelf niet kan investeren. De marktpartijen houden de handen in de zak, want ze weten niet of ze een opdracht krijgen. Waarom zouden ze zich zwaar inspannen terwijl je zomaar de opdracht aan een concurrent kan geven. Dan investeer je maar zuinig voor. Daar komt de innovatiekracht niet vandaan. Het is als de Tour de France waarbij niemand even koploper wil zijn en iedereen elkaar aan kijkt. Het peleton valt stil. Want er kan maar één winnaar zijn en de rest verliest.

We draaien het om!

Stel, we bouwen een coalitie met het doel om een deel van Lochem te verduurzamen. Een wijk van 800 woningen bijvoorbeeld. We zeggen in die coalitie dat al het denk- en ontwikkelwerk ook omgezet zal gaan worden naar feitelijke opdrachten. De installateur, de bouwer, de architect, de financier… ze denken allemaal concreet mee en zullen dan ook in het werk de opdracht krijgen. Geen ingewikkelde open aanbesteding. We besluiten aan de voorkant van het proces met wie we de coalitie vormen, verkennen elkaar heel goed, spreken af binnen welke randvoorwaarden en met welke doelen we dit gaan doen en stellen een onafhankelijke ‘controler’ aan die zorgt dat we het met elkaar goed doen. Dan gaan de bedrijven voor-investeren. Dan gaan ze hun kennis delen en gaan ze innoveren. Want hier is, als je het goed doet, 40 tot 80 miljoen Euro aan omzet. Daar wil je deel van zijn. En als de eerste slag gewonnen is, dan ligt een markt van 450 tot 900 miljoen Euro voor je open, alleen al in het kleine Lochem!

Dat vraagt om vertrouwen. En vertrouwen is een werkwoord. Dat moet je verdienen. Als je het verdient, dan ben je spekkoper. Verlies je het… dan lig je uit de markt. Dit zijn marktmechanismen die kunnen werken. Mits je de kwaliteit van de coalitie verzekert, met elkaar doelen stelt en voortgang transparant controleert.

Het vertrouwenspact

Vanochtend sprak ik hierover. Met mensen uit de praktijk. Bedrijfsmensen, onderzoekers en adviseurs. Ze willen een Stichting Vertrouwenspact op gaan richten. Om hiermee de beweging te realiseren die nodig is. Als service naar gemeenten, om de garanties te bieden dat deze processen goed gaan. Met de noodzakelijke vrijheid in regelgeving, zodat we ruimte vinden om een keer de regels te veranderen en het spel anders te spelen. Zodat we de uitdagingen van onze gemeente, en die van alle andere gemeenten, wel durven op te pakken. We praten hierover met de provincie. Want overheden moeten gezamenlijk die ruimte geven.Vol ongeduld kijk ik uit naar het moment dat we de coalities smeden.  

Op dinsdag 13 september werd in de commissie Economie en Mobiliteit de strategische mobiliteitsvisie besproken met wethouder Helms. Het was een verademing om op visie en kader niveau een toekomst visie te bespreken. Kaderstellend en toekomst gericht, zoals het eigenlijk hoort te zijn in de raad. Daarnaast was het goed dat nu alle mobiliteitsvraagstukken eens bij elkaar kwamen in een plan: parkeren, actieplan fiets, HOV, auto, etc.

Het was goed om te zien dat men in de voorbereiding van de verkenning naar deze mobiliteitsvisie onortodoxe gedachten niet direct had afgeserveerd, maar gewoon durfde te presenteren. Er waren vier varianten waarvan de wethouder graag wilde weten wat de commissie daar van vond. Uiteraard was het CDA mordicus tegen iedere variant, want iedere variant probeert auto’s in meer of mindere mate te weren uit de binnenstad. De rest van de commissie zag gelukkig wel de noodzaak om actie te ondernemen tegen de hoeveelheid auto’s in de binnenstad. Het gaat daarbij niet om de bereikbaarheid van het centrum te verkleinen, maar juist om te zorgen dat doorgaand verkeer niet meer door het centrum rijd, maar de ring kiest. Daardoor verbetert de luchtkwaliteit van de binnenstad en is er ruimt voor economische en ruimtelijke ontwikkeling in de binnenstad. Blijft de luchtkwaliteit in de binnenstad zoals hij nu is, dan gaat de stad op slot.

Vanuit GroenLink hebben we enthousiast gereageerd op de denkrichtingen van de wethouder. Meer ruimte voor de fiets en het openbaar vervoer. Minder ruimte voor de auto. De doorrijdbaarheid van het centrum zou verkleind moeten worden en de bereikbaarheid van de parkeergarages behouden. P+R transferia aan de randen van de stad kunnen daarbij helpen. Tevens (een goed idee van de PvdA) een soort e-bikes die je kunt huren op plekken in de wijken. Daardoor zou de auto wellicht vaker blijven staan. Een andere denkwijze is wellicht de oplaadplek voor e-bikes zoals SolarVlinder deze (gratis!) faciliteerd in steden.

Daarnaast is het van groot belang dat de voetganger de ruimte krijgt in de binnenstad. Voetgangersverkeerslichten zijn nu niet altijd even slim afgesteld waardoor je als voetganger ontzettend veel staat te wachten als je van of naar de stad loopt.

De denkrichtingen zijn dus veelbelovend. Nu hopen dat de wethouder doorpakt en met een ambitieus plan komt. Maar na zijn recente ervaringen op een e-bike heb ik vertrouwen dat deze (VVD) wethouder zich hard maakt voor een groenere en leefbaardere binnenstad.

Gerelateerde blogs:

1. Actie voor de menselijke maat
2. Verduurzamen door de auto
3. Koopzondagen in Eindhoven

Verwacht geen samenhangend stuk tekst. Ik ben net wakker. Ik lag zoals ik meestal doe als ik wakker word opgerold in bed Twitter bij te lezen. Maar zojuist ben ik boos opgestoven en naar de kamer gelopen, vuurspuwend en vloekend. Aanleiding? Het m.i. nogal stupide stuk van iemand waarvan ik werkelijk niet geloofd zou hebben dat ze op Zuid woont of gewoond heeft als ze het er niet bij verteld had.

Spuugzat ben ik de negatieve berichtgeving over Zuid, en ik heb er al eerder over geschreven over mijn eigen wijk. Pendrecht in beeld bij Secret Millionaire Nederland, daar kon ik nog wel om lachen – zeker om de beelden met een plein vol politie terwijl ik hier nog nooit een agent heb gezien. Toen weer een of ander toneelstuk in een halfgesloopte flat, waar ze speciaal Pendrecht voor uit hadden gezocht omdat het over een slechte wijk moest gaan. Steeds weer wordt het stempeltje slechte buurt op allerlei wijken in Zuid gedrukt.

Is er niets mis dan? Ja, natuurlijk wel. Pendrecht is een suf dorp – er is geen levendige horeca, er zit maar een restaurant en verder kun je er alleen snacks van mishandelde kippen halen, we hebben een versteend plein met winkels die het er moeilijk hebben, en nog een paar rijtjes slechte woningen. Maar dat is niet het beeld wat opgeroepen wordt als het gaat over slechte buurten op Zuid: criminaliteit, allochtonen, armoede, daar gaat het over in het nieuws.

Brenda Stoter Boscolo kan het op Joop.nl ook niet laten er nog wat bovenop te gooien; volgens haar is het hier op Zuid zo waanzinnig slecht dat zelfs rellen als in Londen hier zouden kunnen ontstaan. Redenen daarvoor noemt zij de bezuinigingen en de stijgende werkeloosheid. Ten opzichte van een jaar geleden is de werkloosheid in Rotterdam 1% gestegen, maar de laatste cijfers van het UWV van 1 mei geven aan de de werkloosheid ten opzichte van de maand daarvoor gedaald is. Ja, het is crisis, maar de werkloosheid in Nederland ligt nog altijd ver onder het gemiddelde in de Eurozone.

Volgens Brenda zou de woede in Rotterdam onder jongeren ontstaan omdat zij geen werk hebben, geen opleiding en geen toekomstperspectief. Ze noemt voorbeelden van allochtone jongeren die zo gediscrimineerd worden dat ze blij mogen zijn als ze een baantje in de supermarkt vinden. Daarmee legt ze ergens een oorzaak neer – afkomst – zonder hier bewijs voor te hebben en bovendien suggereert ze hiermee dat een bijbaantje in een supermarkt minderwaardig is. Veel jongeren, allochtoon of autochtoon, werken ook gewoon in een supermarkt omdat dit een van de weinige plekken is waar je kunt werken als je vijf dagen op school zit. Kantoren zijn meestal niet open ‘s avonds, logisch dus dat je al snel bij winkelwerk uitkomt als bijbaantje. En dat jongeren daar dan moeten werken om zelf dingen te betalen komt echt niet alleen maar voor bij allochtonen. Ook sommige autochtonen wonen niet in villa’s namelijk.

Ik heb zelf naast mijn studie ook in een supermarkt gewerkt en ook mijn eigen verzekering betaald. Dat maakt je niet arm en zielig en vatbaar voor een relschoppersmentaliteit als het goed is, maar zelfstandig en handig met geld. Uit haar artikel spreekt echter een mentaliteit dat iedereen geld van pappie en mammie moet kunnen krijgen en zielig is als dat niet kan, in plaats van waardering voor mensen die ondanks het feit dat ze niet in een villawijk geboren zijn hard werken om iets van hun leven te maken. Je zou juist trots moeten zijn op die jongeren, waar ze ook vandaan komen, en niet moeten proberen om slachtoffers van ze te maken.

Toen ik zelf langer in een supermarkt werkte, werd ik assistent afdelingsmanager. Toen ik als jonge, blanke hoogopgeleide geen werk kon vinden – want daar hoef je dus echt niet zwart voor te zijn of slecht opgeleid – heb ik er zelfs fulltime als afdelingsmanager gewerkt. En dan zie je allerlei jongeren: blank, zwart, of ergens er tussenin. Soms werken ze goed, soms slecht, soms ergens er tussenin. En wat ik daar heb gezien doet me toch vermoeden dat het meer met opvoeding dan met ethnische afkomst of geld te maken heeft of je goed terecht komt. Ik heb allochtone en autochtone jongeren uit minder welgestelde gezinnen keihard zien werken, zonder ook maar een spoortje van woede richting de samenleving. En ook jongeren, al dan niet allochtoon, al dan niet arm, die de kantjes eraf liepen en als ze ontslagen werden de oorzaak buiten zichzelf zochten. Het is toch een beetje makkelijk om steeds maar weer de oorzaak bij huidskleur en de inhoud van de portemonnee te leggen. Zorgt een lege portemonnee voor slecht gedrag? Of zou het eigenlijk niet andersom zijn?

Het is ook niet duidelijk over wie BSB het nu eigenlijk heeft in haar artikel en dat maakt het lastig om er echt zinnig op te reageren; de probleemgroep die ze noemt wisselt steeds van samenstelling. Ze heeft het over die arme Mohammed op Zuid. Maar die is wel afgestudeerd. Terwijl ze het eerst heeft over jongeren die boos worden en gaan rellen omdat ze geen opleiding hebben. En over jongeren in supermarkten, maar die kunnen ook blank zijn, zegt ze. Dus nou ja, iets met jongeren en de suggestie van ethnische problemen of zo.

Laat het duidelijk zijn, je zal me niet horen ontkennen dat je het moeilijker hebt met werk zoeken als je een Arabische achternaam hebt dan wanneer je Janssen heet. Ook ik heb collega’s gehad die geen allochtonen aannamen of mensen op andere afdelingen horen klagen dat ze zich daar gediscrimineerd voelden, waar ik me echt wel iets bij voor kon stellen. Maar het is wel een beetje makkelijk scoren om alles wat fout gaat maar bij discriminatie neer te leggen.

Het is ook niet eerlijk naar allochtonen toe. Want eigenlijk zeg je daarmee tegen ze dat wat ze ook doen, hoe hard ze ook werken, niet uitmaakt; ze zullen nooit Nederlands worden en daarmee dus altijd kansarm blijven. Terwijl het ook voor allochtonen zo is dat je met een opleiding verder komt dan zonder opleiding, en dat je met televisies uit winkels stelen geen diploma verdient. Terwijl allochtonen misschien wel gediscrimineerd worden, maar vrouwen ook, of homo’s, of gehandicapten. Om een of andere reden lijken we het op een bepaald niveau ‘begrijpelijk’ te vinden dat allochtone jongeren boos zijn en zouden willen rellen, maar achten we het niet waarschijnlijk dat homo’s, kunstenaars en mensen die hun PGB verliezen ruiten gaan ingooien. Eigenlijk zegt dat ook al iets over hoe ‘we’ denken over allochtonen en jongeren. Het zogenaamd goedbedoelde medelijden met die groepen is misschien wel het allerergste wat je ze kunt tonen.

In een artikel als waarheid stellen dat agenten je voor allerlei onzin aanhouden, maar niet helpen als je ze nodig hebt, vind ik het beneden peil van een journalist. Vervolgens stellen dat jongeren en autochtonen daardoor de samenleving niet begrijpen al helemaal. Dat ze daardoor niet om kunnen gaan met woede en rare dingen gaan doen is nog erger. Gooi alle groepen op een hoop. Geef ze een onjuist excuus. Negeer vooral alle andere groepen met dezelfde problemen.

BSB praat over allerlei groepen jongeren in het algemeen, en begint dan een relaas over arme zielepieten die geen geld hebben voor dure sportscholen en wekelijkse bioscoopbezoeken. Als je een beeld op wilt roepen van mensen die de steun van de overheid nodig hebben, is dit niet bepaald de manier om het te doen. Het zorgt er alleen maar voor dat ik me afvraag in wat voor vreemde wereld zij leeft dat geen geld voor een dure fitness en wekelijks naar Pathe blijkbaar de eerste voorbeelden zijn die haar te binnen schieten om duidelijk te maken dat gesubsidieerde culturele instellingen nodig zijn. Het zorgt er niet bepaald voor dat ik meteen denk: ja! revolutie! alle jongeren hebben recht op een filmabonnement!

Ze maakt een vergelijking tussen een wijk in London en Rotterdam Zuid. Ik ken die wijk in Londen niet, dus kan niet zeggen of de vergelijking logisch is. Maar ze roept een beeld op van een Rotterdam Zuid waarin arm en rijk gesegregeerd leven: ze plaatst ze in haar artikel letterlijk tegenover elkaar, de duurdere woningen op de Kop van Zuid en de armeren in de Peperklip. Het is een suggestief voorbeeld, wat voor de rest van Rotterdam Zuid wat mij betreft niet opgaat. Voor mijn eigen buurt kan ik niet eens bedenken waar hier de ‘rijken’ wonen of de ‘armen’. Er wonen hier gewoon mensen, en allerlei soorten door elkaar. In mijn straat wonen mensen die huren en mensen die gekocht hebben door elkaar, zelfs in hetzelfde flat. Mensen die chronisch ziek zijn, mensen die werken, mensen die klaar zijn met werken; mensen met kinderen en mensen die daar al uit zijn of er nooit aan zijn begonnen;allochtoon en autochtoon; er zitten woningen tussen voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen; en mensen die hier een huis hebben gekocht omdat het voordelig is en ze niet zo’n behoefte hebben aan een groot huis met hoge maandlasten, ook al kunnen ze dat betalen. Ook waar ik eerder woonde, in Vreewijk, heb ik nooit het gevoel gehad in een gesegregeerde samenleving te wonen (behalve dan toen de vrijwel geheel blanke Nieuwe Dalenwijk in het nieuws kwam omdat Janmaat goed scoorde bij de verkiezingen en ik me afvroeg hoe dat was voor mijn overbuurvrouw, de enige zwarte vrouw in de straat volgens mij). Daarnaast zegt fysieke locatie niet per se iets: in de VINEX-wijk Carnisselande, waar ik helaas zo’n zes jaar heb gewoond, staan dure woningen vlakbij sociale huurwoningen, maar ik heb nooit de illusie gehad dat de miljonairs daar gezellig op de thee gingen bij hun minder rijke overburen.

Uiteindelijk sluit BSB af met het verhaal dat ze hoopt dat het smsje dat een vriendin kreeg, met een oproep tot rellen, van een rare eenling was. Dat ze hoopt dat het er niet van komt. Dat het eng is dat er mensen zijn die eraan denken. “En dat tegen de achtergrond van een tijd waarin de media steeds gretiger roept dat het hier ook kan gebeuren.” Het getuigt wel van lef om dat te zeggen als je artikel geplaatst wordt onder de kop “Rotterdam ruikt naar rellen” en je net duizend woorden hebt gewijd aan een beeld van een angstaanjagende Rotterdamse ghetto waar rellen net zo waarschijnlijk zijn als in Londen.

Journalisten zonder zelfreflectie die suggestieve, ongefundeerde pulp uitbraken en dan doen alsof het aan een ander ligt. Gelukkig hoeven we daar tegenwoordig in ieder geval geen bomen meer voor om te hakken, dat scheelt in ieder geval een paar slachtoffers. En nu ga ik ontbijten, en hopen op een mooie revolutie, beginnend met een protest van bejaarde lesbische kunstenaars die hun PGB kwijt dreigen te raken. Die gun ik wel een plasmascherm, of een filmabonnement.

Uit een artikel in De Gelderlander bleek vandaag dat van de 1700 studenten die volgende maand een kamer in Nijmegen willen gaan betrekken, slechts 75 geholpen kunnen worden door de Stichting Studentenhuisvesting. De markt voor studenten en de markt voor starters zit potdicht. D66 en GroenLinks hebben hierover vragen gesteld aan het college.

Op 29 juni jl. merkte de wethouder Wonen in de krant op dat de kamernood te beteugelen zou zijn door de geplande bouw van 1100 extra kamers. Dit staat volgens D66 en GroenLinks in schril contrast met de 1625 studenten die dit jaar al niet bediend kunnen worden door de SSHN en hun heil moeten zoeken op de particuliere markt: aangezien de SSHN al sinds jaar en dag 25 procent van de totale studentenpopulatie bedient, zouden er minstens 425 woningen aan eerstejaars te vergeven moeten zijn. Met de huidige groeiende studentenpopulatie en nauwelijks enige groei op de particuliere markt dreigt er een groot probleem voor de nieuwe lichting studenten.

Bovendien hebben GroenLinks, de PvdA en D66 in het coalitieakkoord afgesproken dat er in de komende jaren minstens 2000 studentenwoningen gerealiseerd moeten worden. Pepijn Oomen (GroenLinks): “De vraag is waarom het college van deze afspraken wil afwijken, zeker gezien de problemen.” D66 en GroenLinks hebben daarom gevraagd of het aantal van 1100 woningen wel voldoende is.

Daarnaast zit de particuliere huurmarkt vast. De Europese regelgeving dat sociale huurwoningen alleen nog verhuurd mogen worden aan minima kan een nadelig effect op de positie van hoogopgeleide starters hebben.Het gevaar is groot dat hoogopgeleide starters die net iets meer verdienen, niet meer kunnen huren maar tegelijkertijd niet genoeg verdienen om te kunnen kopen. Rob Jetten (D66): “Die blijven dan dus noodgedwongen nog jaren op hun studentenkamer zitten.”

D66 en GroenLinks hebben het college dan ook gevraagd naar gecombineerde bouw van studentenkamers en starterswoningen, zodat veel meer dan nu het geval is, gevarieerd kan worden tussen die verschillende woningen. Ook moet er vaart gezet worden achter het “Wonen boven Winkels” project, dat voor een toename in kamers boven de winkels in de Nijmeegse binnenstad kan zorgen.

Pepijn Oomen: “Actie van het college is hoognodig, studenten moeten in onze mooie stad kunnen komen wonen!” Rob Jetten: “En we moeten ervoor zorgen dat starters niet en masse wegtrekken, geen braindrain uit Nijmegen!”

Ondanks dat het kabinet geen enkele actie onderneemt op de woningmarkt, zijn het roerige tijden. Veel woningcorporaties houden zich momenteel bezig met hele fundamentele vragen: wie is mijn doelgroep van beleid, hoe blijft de financiële huishouding op peil, hoe gaan we om met (financiële) risico’s? Dat klinkt allemaal heel abstract en daardoor misschien niet zo boeiend. Maar er schuilt een wereld achter.

Onlangs presenteerde adviesbureau KPMG een interessant onderzoek over het verdienmodel van de corporaties. Het huidige model gaat er vanuit dat de waarde van de woningvoorraad en van de vastgoedportefeuille toeneemt. Met die jaarlijkse stijging kunnen nieuwbouwprojecten, renovatie en bijvoorbeeld leefbaarheidactiviteiten worden betaald. Zo is het jaren gegaan maar dat zal binnenkort afgelopen zijn. Sterker nog, eigenlijk is het in de praktijk al afgelopen. In 2009 en 2010 daalden de woningprijzen en de Rabobank voorspelt dat ook in 2011 de waarde van de woningen zal dalen. Niet voor niets wil 90% van de corporaties af van dit verdienmodel. Tot zover de analyse. Wat is dan het nieuwe perspectief en hoe gaat er gehandeld worden? Het onderzoek van KPMG geeft een globale richting aan: 90% van de corporaties is van plan interne organisatiekosten te verlagen en 85% wil bedrijfsprocessen efficiënter maken. Zeven van de tien corporaties verwachten dat de huidige samenwerking- en fusietrend zal doorgaan. Over het feit dat we in Nijmegen maar liefst zeven corporaties kennen die veel meer en beter moeten samenwerken, hield ik al eerder een pleidooi.

Ik vind deze oplossingen een goede richting en zie ze als voorwaarde voordat er andere maatregelen worden genomen. In die volgorde moeten we, wat mij betreft, in Nijmegen spreken over de taken van de corporaties en hun financiering daarvoor. Ik ben er nog niet helemaal van overtuigd dat dit ook zo gaat gebeuren. Want uit het eerder genoemde onderzoek blijkt ook dat maar liefst 85% van de corporaties de strategische doelstellingen wil aanpassen. De brede taakopvatting die ze de laatste decennia hebben gehuldigd is steeds moeilijker houdbaar geworden en staat onder druk. Ook in Nijmegen hoor ik de geluiden om huren verder te verhogen, de betaalbaarheidsgrens op te schuiven of minder te investeren in de woningvoorraad of de sociale structuur van een wijk. Ik snap heel goed dat deze geluiden er zijn. Maar het is wat mij betreft alleen maar bespreekbaar op het moment dat interne organisatiekosten zijn verlaagd, de bedrijfsprocessen zijn verbeterd en er veel meer samenwerking is gerealiseerd.

Corporaties zouden, gezien hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, op een verfrissende wijze op zoek moeten gaan naar een nieuw verdienmodel. Ze kunnen zich laten inspireren door de boekenwereld en de muziekindustrie. Ik las hierover in de Intermediair van 18 februari 2011 een mooi artikel. Beide bedrijfstakken moeten zich opnieuw uitvinden omdat via het internet klanten producten gratis of veel goedkoper kunnen krijgen. Einde bedrijfstak, zo lijkt het. Maar niets is minder waar. Een gratis boek online zetten, zorgt ervoor dat veel meer mensen het fysieke exemplaar willen kopen in de winkel! En een gratis muziekalbum op het web zorgt voor zoveel reclame dat de bijbehorende concerttour binnen no-time is uitverkocht, met veel minder reclamebudget wel te verstaan. Moge dit een inspiratiebron zijn voor de volkshuisvesting. Wat mij betreft zit er voldoende muziek in!

Woensdag 2 maart 2011 zijn er weer Statenverkiezingen. Een mooi dag om op GroenLinks te stemmen, een mooie dag om op mij te stemmen.

Ik geef je een aantal simpele redenen om dat te doen.

Allereerst vanwege de taken van de provincie. Die taken liggen met name op het gebied van ruimtelijke ordening: het waarborgen van het groene landschap rond en tussen de steden en dorpen. Wie kan dat nu beter waarborgen dan een partij die het woord groen in haar naam heeft?

Mocht je dat wat te kort door de bocht gaan, bekijk dan de belangrijkste vraagstukken die de komende jaren aan bod komen.

Allereerst wordt er een nieuwe ruimtelijke structuurvisie opgesteld: Waar mag gebouwd worden, waar vooral niet? Waar kunnen windmolens geplaatst worden in de provincie? Kiezen we voor een meer duurzame, meer biologische landbouw, of zijn megastallen een beter idee? Dat soort vragen schreeuwen om een groen antwoord. Ook daarom stem je woensdag GroenLinks.

Verder zijn we nog druk bezig met het vormgeven van de de Pakketstudies, de mobiliteitsplannen voor onze provincie. Hoe breed worden onze snelwegen, welk percentage investeren we in fiets en OV? In hoeverre compenseren we de extra overlast die ontstaat bij verbreding van wegen?
De afgelopen jaren heb ik me voor een groot deel met deze discussie bezig gehouden. En gezegd mag worden dat de verhouding stapje bij beetje gaat van louter investeren in asfalt in de richting van investeren in een goed OV-netwerk en betere fietsvoorzieningen. Om die verhouding nog verder recht te trekken is een sterk GroenLinks absoluut nodig.

Een belangrijk thema in onze provincie is ook: Lukt het ons om de druk op de woningmarkt te verzachten? En hoe doen we dat? Als woordvoerder wonen heb ik zelf altijd gepleit voor het bouwen van betaalbare, duurzame en aanpasbare woningen. We kiezen dus niet voor de grillen van de markt, waardoor te weinig, vooral duurdere woningen worden gebouwd. GroenLinks kiest voor woningen die het gat tussen de sociale huursector en de middeldure woningen kunnen vullen.

Naast het duurzaam omgaan met ruimte en duurzaam bouwen in de provincie zal ook het duurzaam opwekken van energie en het isoleren van woningen en kantoren een belangrijk thema zijn voor de provincie. Althans, als u massaal GroenLinks stemt natuurlijk.

Binnen de provincie spreken we verder over welke taken we in de toekomst uit moeten voeren. Hoort cultuur daar bij? En in hoeverre dan wel? GroenLinks maakt zich als enige echt hard voor een goed provinciaal cultuurbeleid. De steden Utrecht en Amersfoort kunnen het niet alleen en ook cultureel erfgoed vinden we van groot belang. Dus, ook voor de cultuur stem je woensdag GroenLinks.

Uiteraard kan ook de Eerste Kamer een rol spelen bij je overwegingen. Juist landelijk worden de thema’s die hierboven benoemd zijn zeer nadelig beïnvloed. Sociale huren worden duurder en dure woningen blijven volledig gesubsidieerd. Op cultuur wordt drastisch bezuinigd, op de inrichting van natuur minstens net zo hard en juist in (snel)wegen stopt deze rechtse regering extra geld, ten koste van investeringen in OV. De omgekeerde wereld, een dubbele reden dus om op GroenLinks te stemmen.

Tot slot kan ik me prima voorstellen dat je zegt: sinds Kunduz weet ik niet meer of GroenLinks mijn partij nog wel is. Ondanks dat de provincie daar helemaal niet over gaat. Ook voor mij was en is het instemmen met de missie een zwaarwegend punt. De keuze die GroenLinks landelijk heeft gemaakt doet mij pijn. Laat je bezwaar gelden in je stem, maar laat GroenLinks in de provincie daar niet onder leiden. Breng je stem daarom extra bewust uit op mij, als stil protest, binnen de partij.

Zo we hebben weer internet dus tijd voor een lang verwachte update op de site. Schenk eerst maar even iets te drinken in en pak een snackje want het wordt een lang verhaal.

Hoe staat het nu met het huis?

Dat is de meest gestelde vraag van de afgelopen 6 maanden. Om kort te zijn: het huis staat er nog. Het langere antwoord volgt nu.

Het huis is nog niet van ons omdat er een probleem met de papieren is. Dat is niet echt gek want in Portugal planten ze per huis een bos om te voldoen aan de vraag naar papier. In dit geval gaat een om een stukje grond van 48m2 dat op een van de papieren niet staat vermeld. Wij vonden dat niet belangrijk met nog bijna 5700m2 grond over maar de bank vond het extreem belangrijk. Dat terwijl ze geen lening geven voor grond….

Inmiddels hebben tientallen mensen zich bemoeid met de zaak. Landmeters, makelaars, advocaten, ambtenaren, bankmedewerkers en soms wij ook. Helpt dat? NEE!

Wonderlijk is overigens wel dat we de belasting over het stukje grond al wel hebben mogen betalen.

Iedereen zegt dat het goed komt dus dat moeten we dan maar geloven.

Voorlopig hebben we wel de sleutels en wonen we ook al in het huis.Dat is dan weer een klein voordeeltje, tenslotte heeft niemand iets gezegd over huren en wij dus ook niet.

Het huis

Ondanks dat het huis nog niet feitelijk van ons is hebben we toch maar besloten te gaan beginnen met opknappen. Is dat nodig dan? Nou, echt wel.

Het grootste probleem van het huis is vocht. Ten eerste heeft het huis een hele tijd geen bewoning gehad. Met de vochtige winters hier sluit je dan het vocht gewoon op. Verder heeft het huis aan de oudste muur een groot vocht probleem. Niet erg we wisten dat al. Verder zit er een lekkage in het dak in de studeerkamer en blijkt nu dat het in de woonkamer rond de dakramen ook niet best is. Dan hebben we nog een lekkage gehad bij de schoorsteen in de keuken. Die lekkage had dan ook weer gevolgen uiteraard voor de keuken (die we toch gaan vervangen). De keuken bleek namelijk helemaal niet gemaakt van wit hout, dat wit bleek gewoon schimmel. De spaanplaat keukenkastjes kon je verder letterlijk uitwringen.

Na een paar weken bewoning is het vocht probleem redelijk onder controle. De bedankbriefjes van EDP voor het gebruiken van buitensporig veel van hun stroom vanwege de aircos zullen dan ook wel snel in onze brievenbus verschijnen.

Verder hebben we na de eerste belachelijk dure offerte voor de diverse werkzaamheden besloten de plaatselijke bevolking maar eens te benaderen. Gevolg: veel lagere kosten en zowat het hele dorp heeft nu dadelijk iets in ons huis gedaan. De loodgieter hebben we via via doorgekregen. Hij kende dan een metselaar die kende weer een goede electrien etc.. Het gemiddelde inkomen in het dorp zal het komende jaar een duidelijke piek geven in de statistieken.

Met veel hulp van papa is het verven en bewoonbaar maken van het huis behoorlijk vlot gegaan.

Wel een gratis tip voor iedereen: koop nooit en ik herhaal NOOIT een lattenbodem van Ikea! Scheelt je zo weer 2 dagen van je leven.

De schoorsteen is gefixt, de keuken is gesloopt en de leidingen verlegd en de spullen staan ongeveer op hun plek. Ohja: we hebben ook een brievenbus maar dat is een langer verhaal.

De brievenbus

Ons huis had geen brievenbus. Niet belangrijk want de eigenaren gebruikte het slechts als vakantiehuis en iedereen in het dorp kende hen.

Maar belangrijker: het huis had ook geen huisnummer. Ook dat vond niemand raar hier in Portugal het was gewoon het huis van Tiago en wie heeft er dan nog een nummer nodig. Vreemd genoeg is het dan weer wel nodig een nummer te hebben als je zaken wilt regelen…

Nu hebben de buren wel een huisnummer, namelijk 3 en 5. Wij hebben het eerste huis van de straat, lijkt een makkelijk zaak: wij hebben nummer 1. Maar zo werkt dat niet in Portugal. De gemeente heeft daar een procedure voor. Die start uiteraard pas na het invullen van een hoop formulieren en verzoekjes. Dat was althans het antwoord.

Echter nadat we de makelaar nog eens hadden verzekerd dat de buren al 3 en 5 hadden belde ze nog eens naar de gemeente. Reactie: ooohh dan zullen zij wel nummer 1 hebben. Sindsdien hebben wij een brievenbus met nummer 1 op de oprit.

Krijg je dan ook al post? Nee.

Iedere dag hoorden we de postbode aankomen op de motor. Maar altijd waren we weer te laat om er voor te springen. We wisten het tenslotte zeker, we moesten al lang post hebben al was het maar die kaart die we onszelf stuurde.

Na vele pogingen is het Iris gelukt, een gesprek met de postbode. Na een korte introductie vroeg de postbode of wij dan toevallig Dekkers en Hendrickx heten. Ja, dan hadden wij al post ontvangen. Maar omdat hij de namen nogal Duits vond lijken heeft hij besloten ze dan maar aan het andere eind van de straat in de brievenbus te gooien. Daar woont immers een Duitser. Op de vraag of hij dan niet naar huisnummer had gekeken werd met veel verbazing gereageerd. Huisnummer? Op het huis van Tiago? Is daar een brievenbus dan? Oooohhh dat groene ding met nummer 1 en onze namen erop!

De volgende dag zijn wij ons post dan zelf maar gaan halen bij de Duitser. Die was met onze post al naar het andere eind van het dorp geweest. Daar wonen Nederlanders en dan namen leken wel heel Hollands…. Op de vraag of ze het huisnummer niet hadden gezien werd wederom met veel verbazing gereageerd. Huisnummers? In deze straat? Nee hoor, die hebben wij ook niet!

Salamander

Het huis is oud en dat betekent natuurlijk ook dat verwarmen anders gaat dan dat we gewend zijn. Zo hangt er een geiser in de keuken. Een oude en dus wordt deze vervangen.

Verder gaat het verwarmen van het huis met de airco’s dus er hangen. Dat neemt echter wel een flinke hap uit het maandelijkse budget. Dan hebben we nog een gaskachel, handig op wieltjes en dus warmte waar je wil. Maar we hebben ook een houtkachel, een salamander zoals die hier heten.

Na wat dagen gestookt te hebben met hout van de bouwmarkt en de Lidl zijn we maar eens koffie gaan drinken in het cafe. Het cafe is immers de plek waar je je gasflessen kan kopen maar ook je hout.

Onze bestelling van 500 kilo hout werd de volgende morgen al geleverd. Een grote shovel met ons hout in de schep reed onze oprit op en stortte het op het basketbalveldje. Nu kunnen we dus weer lekker de buurt uitroken.

Internet

Een van de belangrijkste zaken te regelen was uiteraasd internet. In de winkel vertelde ze ons dat het geen enkel probleem zou zijn. Die uitspraak bereid ons altijd voor op een lange lijdensweg. Een van de engste dingen die een Portugees tegen je kan zeggen is: maak je geen zorgen het komt allemaal in orde. Dat is de grootste garantie op problemen die ja kan krijgen.

We hadden gekozen voor het all-in-one pakket van MEO 24 mb internet, onbeperkt telefoneren en 70 kanalen slechte Braziliaanse soaps en oneindig lange journaals (die duren hier 1,5 uur!!)

Vanuit Lissabon gebeurde er echter niet veel. Daarom maar naar de winkel in Santarém.

Daar werd ons verteld dat 12 mb wel het maximum zou zijn. Verder was televisie alleen mogelijk met schotel. Dat wordt dus een nl-schoteltje.

Hierom werd het niet MEO maar Sapo. Niet erg is van het zelfde bedrijf, PT, de KPN van Portugal.

Enige dagen later kregen we bezoek op de oprit. Helaas niet voor installatie maar met de mededeling dat 8 mb wel het maximum gaat zijn en bovendien zal de telefoon een los pakket worden. Het zal wel, als het maar snel wordt aangesloten.

Vorige week was dan eindelijk de dag van de aansluiting daar. Een man klom in de telefoonpaal voor de benodigde kabels en de andere deed de aansluiting binnen. Na het installeren van waarschijnlijk de slechtste router die ik ooit heb gezien hadden we internet! En dat met een maximum van 4 mb…

Ook hebben we nu telefoon.

Om een of andere reden is het voor PT echter niet duidelijk dat we al klant van ze zijn want ze blijven bellen met fantastische aanbiedingen die bij ons huis niet ons kunnen worden aangesloten.

Bij doorvragen blijkt dat plots weer dat we niet 1 maar zelfs 2 keer in hun computers voorkomen. Helaas betekent dat vermoedelijk ook dat we 2 rekeningen gaan krijgen….maarja dat zien we morgen weer wel.

Update: foto’s zijn te zien op Facebook