Lieve DWARSers,

Zoals jullie misschien weten, vindt op 2 mei de ALV van DWARS Leiden plaats. Onze voorzitter, Prescillia, treedt dan af. Deze mail stuur ik jullie om mijzelf te kandideren voor de post van voorzitter van onze mooie afdeling.

Laat mij mezelf even kort introduceren. Op dit moment ben ik bezig met mijn scriptie voor de studie Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden: sinds maart 2011 ben ik lid van DWARS en op 2 november 2011 ben ik verkozen tot penningmeester van dit bestuur. Samen hebben we onder andere het succesvolle DWARS Congres naar Leiden gehaald. Ik heb heel erg genoten van deze periode in het Leidse bestuur, maar in dit halve jaar heb ik ook heel veel geleerd, en nog steeds raak ik meer en meer geïnspireerd en gemotiveerd.

Gemotiveerd om jongeren te betrekken bij de politiek. Politiek is zo ontzettend leuk en zo ontzettend belangrijk; vooral voor jongeren. Alleen wordt de interesse van jongeren voor de politiek nog niet (genoeg) benut en lukt het jongeren nog niet genoeg om invloed uit te oefenen op de (plaatselijke) politiek. Als voorzitter wil ik mij daarom vooral inzetten om meer jongeren bij DWARS Leiden te betrekken, en om samen met GroenLinks Leiden te proberen om een jongerenraad uit de grond te stampen. Natuurlijk hoop ik ook veel meer mooie en interessante activiteiten en debatten te organiseren. Het contact met het landelijke bestuur van DWARS zal, hoop ik, nog beter worden dan het nu al is. Natuurlijk zal DWARS Leiden zich – als ik voorzitter word – nog steeds inzetten voor een groener, socialer en progressiever Leiden en Nederland.

Ik houd van discussies en nadenken, voornamelijk over politiek. Hier schrijf ik ook graag over, mijn weblogs zijn ook te lezen op site van onze afdeling. Alleen, net zoals ieder mens, ben ik niet perfect. De persoon die het meest kritisch over me is, ben ik zelf. Alleen als ik kijk naar de groei die ik in het afgelopen half jaar heb doorgemaakt, in bijna alle opzichten, ben ik er heilig van overtuigd dat het voorzitterschap van deze afdeling een logische stap is, om deze groei door te zetten. De fouten die ik maak zijn te overwinnen en mijn motivatie om mijn slechte eigenschappen te overwinnen is enorm.

In het beste bestuur vullen de bestuursleden elkaar moeiteloos aan. Om dit te kunnen doen, staat een goede communicatie bij mij dan ook voorop. Samen met de andere bestuursleden hoop ik een ijzersterk team te vormen en nog leukere en interessantere activiteiten dan we nu al hebben gedaan neer te zetten.

Met jullie steun hoop ik deze prachtige afdeling nog actiever te maken en de samenwerking met GroenLinks Leiden, DWARS Landelijk en andere PJO’s te verbeteren. Samen kunnen we jongeren een stem geven. Samen met jullie, leden van DWARS Leiden, hoop ik deze afdeling tot een bron van inspiratie en debatten (in positieve zin) te maken. Samen, als bestuur, kunnen we dit waarmaken en kunnen de bestuursleden elkaar compenseren. Hiervoor heb ik wel jullie stem nodig.

Daarom hoop ik van harte dat jullie op 2 mei aanwezig zijn bij de ALV en mij zullen kiezen als jullie nieuwe voorzitter.

Ik kan het, wij kunnen het.

Tot 2 mei!
Liefs,

Reinier van der Hulst

Lieve DWARSers,

Zoals jullie misschien weten, vindt op 2 mei de ALV van DWARS Leiden plaats. Onze voorzitter, Prescillia, treedt dan af. Deze mail stuur ik jullie om mijzelf te kandideren voor de post van voorzitter van onze mooie afdeling.

Laat mij mezelf even kort introduceren. Op dit moment ben ik bezig met mijn scriptie voor de studie Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden: sinds maart 2011 ben ik lid van DWARS en op 2 november 2011 ben ik verkozen tot penningmeester van dit bestuur. Samen hebben we onder andere het succesvolle DWARS Congres naar Leiden gehaald. Ik heb heel erg genoten van deze periode in het Leidse bestuur, maar in dit halve jaar heb ik ook heel veel geleerd, en nog steeds raak ik meer en meer geïnspireerd en gemotiveerd.

Gemotiveerd om jongeren te betrekken bij de politiek. Politiek is zo ontzettend leuk en zo ontzettend belangrijk; vooral voor jongeren. Alleen wordt de interesse van jongeren voor de politiek nog niet (genoeg) benut en lukt het jongeren nog niet genoeg om invloed uit te oefenen op de (plaatselijke) politiek. Als voorzitter wil ik mij daarom vooral inzetten om meer jongeren bij DWARS Leiden te betrekken, en om samen met GroenLinks Leiden te proberen om een jongerenraad uit de grond te stampen. Natuurlijk hoop ik ook veel meer mooie en interessante activiteiten en debatten te organiseren. Het contact met het landelijke bestuur van DWARS zal, hoop ik, nog beter worden dan het nu al is. Natuurlijk zal DWARS Leiden zich – als ik voorzitter word – nog steeds inzetten voor een groener, socialer en progressiever Leiden en Nederland.

Ik houd van discussies en nadenken, voornamelijk over politiek. Hier schrijf ik ook graag over, mijn weblogs zijn ook te lezen op site van onze afdeling. Alleen, net zoals ieder mens, ben ik niet perfect. De persoon die het meest kritisch over me is, ben ik zelf. Alleen als ik kijk naar de groei die ik in het afgelopen half jaar heb doorgemaakt, in bijna alle opzichten, ben ik er heilig van overtuigd dat het voorzitterschap van deze afdeling een logische stap is, om deze groei door te zetten. De fouten die ik maak zijn te overwinnen en mijn motivatie om mijn slechte eigenschappen te overwinnen is enorm.

In het beste bestuur vullen de bestuursleden elkaar moeiteloos aan. Om dit te kunnen doen, staat een goede communicatie bij mij dan ook voorop. Samen met de andere bestuursleden hoop ik een ijzersterk team te vormen en nog leukere en interessantere activiteiten dan we nu al hebben gedaan neer te zetten.

Met jullie steun hoop ik deze prachtige afdeling nog actiever te maken en de samenwerking met GroenLinks Leiden, DWARS Landelijk en andere PJO’s te verbeteren. Samen kunnen we jongeren een stem geven. Samen met jullie, leden van DWARS Leiden, hoop ik deze afdeling tot een bron van inspiratie en debatten (in positieve zin) te maken. Samen, als bestuur, kunnen we dit waarmaken en kunnen de bestuursleden elkaar compenseren. Hiervoor heb ik wel jullie stem nodig.

Daarom hoop ik van harte dat jullie op 2 mei aanwezig zijn bij de ALV en mij zullen kiezen als jullie nieuwe voorzitter.

Ik kan het, wij kunnen het.

Tot 2 mei!
Liefs,

Reinier van der Hulst

In de discussie over ritueel slachten zijn vaak zorg voor dieren en godsdienstvrijheid tegenover elkaar gezet. Dat die twee elkaar niet uitsluiten, blijkt uit de woorden van de liberaal-joodse rabbijn Menno ten Brink:

“What do we need as Progressive, living and thriving Jewish community in our own European countries in the decades to come? We are facing an Europe that has opened its borders, where the distance between peoples and communities is made shorter. We face an increasing secular and individualized society, a tendency to move away from religion, rituals and being different. In the Netherlands at least, we have the discussions about shechita [...]. But Tzaar baalee chajim, is a basic principle in Judaism, caring for the animals, Freedom of Religion, is also a basic right, and we should stand firm in this. Progressive Jews should actively find new methods, to slaughter kosher, but with enough guarantee for the rights of animals; but also, we should stimulate eco-kashrut, where meat is only kosher if the animals are treated well before they die to be our food. Fair trade, kosher wood and products that came from sources where there is no child labor and slavery, and no oppression, because, we know the slavery and oppression ourselves. Moshe took us out there. That is what Jews should do, care about the world where we live.”

Religieuze tradities hebben een lange geschiedenis van aandachtig leven en verantwoordelijkheid nemen voor medemens en natuur. Vandaag de dag staan ze vaak per definitie te boek als conservatief en ongevoelig voor het lijden van mens en dier. Juist de progressief-religieuze stemmen laten echter zien dat spirituele inspiratie en religieuze tradities kunnen – nee, moeten – leiden tot een mens- en diervriendelijke levenshouding.

In de discussie over ritueel slachten zijn vaak zorg voor dieren en godsdienstvrijheid tegenover elkaar gezet. Dat die twee elkaar niet uitsluiten, blijkt uit de woorden van de liberaal-joodse rabbijn Menno ten Brink:

“What do we need as Progressive, living and thriving Jewish community in our own European countries in the decades to come? We are facing an Europe that has opened its borders, where the distance between peoples and communities is made shorter. We face an increasing secular and individualized society, a tendency to move away from religion, rituals and being different. In the Netherlands at least, we have the discussions about shechita [...]. But Tzaar baalee chajim, is a basic principle in Judaism, caring for the animals, Freedom of Religion, is also a basic right, and we should stand firm in this. Progressive Jews should actively find new methods, to slaughter kosher, but with enough guarantee for the rights of animals; but also, we should stimulate eco-kashrut, where meat is only kosher if the animals are treated well before they die to be our food. Fair trade, kosher wood and products that came from sources where there is no child labor and slavery, and no oppression, because, we know the slavery and oppression ourselves. Moshe took us out there. That is what Jews should do, care about the world where we live.”

Religieuze tradities hebben een lange geschiedenis van aandachtig leven en verantwoordelijkheid nemen voor medemens en natuur. Vandaag de dag staan ze vaak per definitie te boek als conservatief en ongevoelig voor het lijden van mens en dier. Juist de progressief-religieuze stemmen laten echter zien dat spirituele inspiratie en religieuze tradities kunnen – nee, moeten – leiden tot een mens- en diervriendelijke levenshouding.

Het is april, tijd dus om de meterstanden op te nemen. Maart begon koud, maar de laatste week kende zeker warme dagen. Dus de zonneboiler heeft al weer een aantal dagen dik boven de 70 graden gezeten. Ruim warm genoeg voor wasmachine, vaatwasser, bad en douche.

Effect in de buurt

Overigens begint de verlaging van onze energierekening zich langzaam rond te praten bij de buren. Om te zien wat de mogelijkheden zijn ben ik vorige maand samen met 3 buurtgenoten naar de SHK in Essen geweest. Een beurs met voornamelijk heel veel sanitair, warmte en wateroplossingen. Waarbij zeker voldoende inspiratie is opgedaan voor vervolgstappen. Al vergen die nog wel wat extra sparen.

Opvallend vond ik het grote aantal systemen voor hergebruik van regenwater, terugwinning van warmte en de andere manier waarop innovatieve kleine bedrijven het verwarmingssyteem inrichten. Van de bedrijven die grijswatersystemen ontwikkelen begreep ik dat dat interessant is, omdat in veel gebieden in Duitsland de waterzuiveringskosten gebaseerd zijn op het gebruik van leidingwater. Gebruik van regenwater voor het toilet of de wasmachine bespaart dus dubbel. Zowel op de kosten van water als op de zuiveringslasten. De prijzen die ze noemde per kubieke meter water maken ze voor Nederlandse huishoudens nauwelijks interessant, omdat je hier waterzuiveringslasten betaald per aantal bewoners en niet naar watergebruik. Daarmee valt een fors deel van de besparing weg.

Voor terugwinning van warmte waren veel verschillende systemen te zien. Variërend van losse systemen voor terugwinning uit douchewater of terugwinning van warmte uit de lucht die de mechanische afzuiging afvoert, tot systemen die in staat zijn de warmte uit meerdere bronnen op te slaan in een centraal boilervat. Deze warmte is vervolgens bruikbaar voor verwarming van tapwater of huis. Een aantal kleinere bedrijven zette het boilervat zelfs centraal in de warmwatervoorziening van het huis (ook voor hoge temperatuur verwarming), waarbij de cv-ketel als ondersteuning dient om het boilervat gedeeltelijk of geheel op temperatuur te brengen. De radiatoren worden vervolgens gevoed water dat verwarmd door een warmtewisselaar in het boilervat. Met als bijkomend voordeel dat de cv-ketel efficiënter gaat branden en minder snel slijt.

Helaas had ik dat niet goed uitgezocht toen wij onze zonneboiler vorig jaar lieten installeren. Ik verwacht echter dat in de buurt meerdere buren binnen nu en een jaar zelf een zonneboiler op het dak gaan zetten.

Gas- en elektriciteitsverbruik maart

Terug nu naar maart. Afgaande op het aantal gewogen graaddagen was 2012 warmer dan vorig jaar. Toch ligt ons gasverbruik 8 kubieke meter hoger. In mijn herinnering was maart 2011 wellicht kouder, maar wel zonniger. Al kan ik me daar in vergissen. In ieder geval is duidelijk dat we meer gestookt hebben. Ook het elektriciteitsverbruik ligt bijna 20% hoger dan vorig jaar in maart.

In de grafiek hiernaast zie je dat voor ons het stookseizoen weer over is. Ons gasverbruik zit met name in de koude, donkere maanden, aangezien de zonneboiler dan minder warm water oplevert. In de grafiek hiernaast kun je echter ook goed zien dat de zonneboiler ons gasverbruik in mei tot en met oktober tot minder dan 10 kubieke meter aardgas per maand reduceert.

Ons elektriciteitsverbruik door het jaar heen rond de 250 kWh per maand ligt. In de donkere maanden loopt dat iets op.

Verbruik gas, water en licht op jaarbasis

In de tabel hieronder kun je de daling van ons gas, water en elektriciteitsverbruik op jaarbasis zien. De getoonde verbruiken zijn het verbruik in de 12 maanden tot en met de genoemde maand. Januari 2012 laat dus het verbruik van februari 2011 tot en met januari 2012 zien.  Ons gasverbruik per gewogen graaddag stabiliseert zich rond de 0,26  kubieke meter per graaddag. Het elektriciteitsverbruik is opgelopen tot 3.117 kWh per jaar. Het waterverbruik is nog 3 kubieke meter gedaald tot 104.

Besparing op de gasrekening

Door verschillende aanpassingen aan ons huis hebben we het gasverbruik de afgelopen anderhalf jaar teruggebracht van 0,6 m3 aardgas per gewogen graaddag naar 0,26 m3 aardgas per gewogen graaddag. Dat heeft ons inmiddels een besparing van ruim 1.200 m3 aardgas opgeleverd (gecorrigeerd voor gewogen graaddagen), wat een besparing op de energierekening oplevert van een kleine Euro 700.

Linkse politiek kan religieus geïnspireerd zijn, maar ze is ook kritisch waar religie onderdrukt. De overheid heeft alle gelovigen even lief, maar houdt – waar nodig – gelovigen ook aan de wet. Een reactie van theoloog en GroenLinks-senator op Jan van Hooydonks noodkreet: “GroenLinks begrijpt de religie niet.”

(Artikel in VolZin, 30.03.2012)

In zijn recente commentaar bekent Jan van Hooydonk politiek dakloos te zijn geworden. Na een leven lang als progressief gelovige betrokken te zijn geweest bij vooral PSP en later GroenLinks, is nu zijn vertrouwen in de partij verdwenen. Dat heeft met verschillende zaken te maken, maar vooral met de verschuiving van links-pacifistisch naar links-liberaal. De politieke vrijzinnigheid van GroenLinks leidt volgens Van Hooydonk tot een negatieve houding ten opzichte van religie. En daarmee voelt hij zich politiek dakloos.

Schoonheid van religie

Maar klopt het wel? Ziet GroenLinks inderdaad religie vooral als deel van het probleem? Volgens mij ziet GroenLinks juist bij uitstek de dubbelheid van religie als enerzijds een waardevolle dimensie van de samenleving en anderzijds als een risico. Terwijl veel partijen of pro of contra religie zijn, zoeken wij de nuance. Religie is het mooiste wat we hebben en ook het gevaarlijkste. En daarom moet onze houding ten opzichte van religie ook altijd meerduidig zijn.

De schoonheid van religie is overal te traceren. De opbloei van onderwijs, kunst en wetenschap, medische en sociale zorg en democratie zijn ondenkbaar zonder de inspiratie en inbreng van religieuze mensen. Recente onderzoeken laten zien dat ook vandaag religieuze groepen en mensen een enorme bijdrage leveren aan het maatschappelijk middenveld en bijvoorbeeld in het islamdebat een goed tegenwicht bieden tegen de polarisatie.

Die positieve bijdrage geldt ook specifieker voor linkse thema’s. Of we nu kijken naar de vredesbeweging, de milieubeweging, vluchtelingenwerk, de arme kant van Nederland, de vrouwenbeweging of homo-emancipatie, telkens weer zien we grote aantallen religieus en kerkelijk betrokken mensen het voortouw nemen. Niet alleen natuurlijk, want ze werken naar hartenlust samen met mensen met een andere levensbeschouwing. Maar ze zijn er wel volop. Ook – ik zou haast zeggen: met name – binnen GroenLinks. Allemaal mensen die net als Van Hooydonk kiezen voor geïnspireerde en idealistische linkse politiek vanuit hun religieuze inspiratie. Voor hen is de LinkerWang bij uitstek de ontmoetingsplaats.

Ongemakkelijk zwijgen

Maar met alle waardering en respect voor religie vergeten we niet de donkere kanten die er ook zijn. Religie is ook een van de belangrijkste complicaties bij conflicten, als de partijen zich beroepen op religieuze argumenten. Onderdrukking, sektarisme, uitsluiting en vooroordelen, het hoort net zo goed bij religie als de mooie kanten van inspiratie, solidariteit en sociale cohesie. En het hoort even sterk bij de linkse geschiedenis om daar heel erg kritisch op te zijn. Linkse religiekritiek is altijd vooral gericht geweest op de onvrijheid die ook een gevolg van religie kan zijn.

Lukt het GroenLinks om die twee kanten van respect voor en kritiek op religie bij elkaar te houden? Lang niet altijd. Veel te lang en veel te vaak hebben we net als andere linkse partijen erg weinig kritiek gehad op religieuze nieuwkomers (van ecospirituelen tot moslims). En er is bij een deel van de GroenLinksers zeker ook sprake van religie-allergie, vooral waar het gaat om de klassieke kerkelijke instituten. Daar komt bij dat de religieuze leden zich binnen de partij meestal niet religieus uiten. Ze zijn bezig met dezelfde politieke thema’s als anderen en dus niet herkenbaar als religieus geïnspireerd. Er is dus inderdaad lang sprake geweest van een wat ongemakkelijk zwijgen over religie. Maar eerlijk gezegd begrijp ik niet dat Van Hooydonk dat als een recente moeite ziet. Ik denk dat juist de laatste paar jaar het gesprek over religie opnieuw gevoerd wordt. De LinkerWang neemt daarin vaak met het Wetenschappelijk Bureau en allerlei afdelingen en werkgroepen het voortouw. Ik zou juist zeggen dat het gesprek over religie opener en constructiever gevoerd wordt dan ooit en dat de kritisch-positieve houding domineert. Misschien – en daar heeft Van Hooydonk een punt – moet dat nog wel wat beter worden uitgedragen. Nederland ziet dan niet alleen de vrijzinnigheid van GroenLinks, maar ook de levensbeschouwelijke veelkleurigheid van de partij.

Godsdienstvrijheid en de neutrale staat

Voor een vrijzinnige partij zijn de klassieke grondrechten essentieel. Godsdienstvrijheid is daarvan een van de oudste en wil in de kern zeggen dat de staat dient af te blijven van de diepste levensovertuiging van haar burgers. Het respecteren van religie hangt hier direct mee samen. Het is niet aan de overheid – of de politiek – om voorkeur te hebben voor de ene of de andere levensovertuiging. Bomenknuffelaars, boerkadraagsters, bedelmonniken – als politicus zijn ze me even dierbaar.

Dat wil echter niet zeggen dat de staat ook moreel neutraal is. Het principe van de rechtsstaat houdt niet alleen in dat de overheidsmacht wordt begrensd door de wet. Het betekent ook dat er fundamentele democratische waarden zijn en dat de overheid die heeft uit te dragen. Daarom hebben we die als ‘universele mensenrechten’ gedefinieerd. Dat is geen staatsmoraal, maar het houdt wel een claim in dat die mensenrechten de basis zijn voor hoe we in een plurale wereld met elkaar omgaan.

Hier ontstaan de grote vragen, ook binnen GroenLinks. Het punt is namelijk dat de samenleving in de afgelopen eeuw tegelijk pluraler en individueler is geworden. En de religie is in grote mate geïndividualiseerd en losgeraakt van instituten. Dat betekent dat ook mensenrechten als godsdienstvrijheid meer individueel benaderd moeten worden. Het gaat niet in de eerste plaats om de rechten van de groep, maar om de rechten van concrete mensen. Die moeten primair worden beschermd tegenover een al te bemoeizieke overheid. Maar als ze onder druk staan van de religieuze groep, dan is het juist vanuit een links perspectief zaak om voor die rechten op te komen. In elk geval door het debat aan te gaan, soms door emancipatie te stimuleren en heel soms door wetgeving.

Het is natuurlijk een risico dat we daarbij zozeer op de individuele tour gaan dat we vergeten dat mensen vooral ook ingebed zijn in een gemeenschap. Daarom benadrukken we als LinkerWang graag de notie van compassie. Daarin gaat het juist om de verbondenheid van mensen met elkaar. De verantwoordelijkheid die daaruit voortvloeit betekent dat we niet tevreden zijn met de situatie dat mensen geknecht worden door overheden, culturen of – ja, dat ook – religies. Met mijn spirituele en linkse drijfveren kan ik niet anders dan me tegen knechting verzetten. GroenLinks heeft geen moeite met religie, maar wel met de donkere kanten die daar soms aan zitten.

Linkse politiek kan religieus geïnspireerd zijn, maar ze is ook kritisch waar religie onderdrukt. De overheid heeft alle gelovigen even lief, maar houdt – waar nodig – gelovigen ook aan de wet. Een reactie van theoloog en GroenLinks-senator op Jan van Hooydonks noodkreet: “GroenLinks begrijpt de religie niet.”

(Artikel in VolZin, 30.03.2012)

In zijn recente commentaar bekent Jan van Hooydonk politiek dakloos te zijn geworden. Na een leven lang als progressief gelovige betrokken te zijn geweest bij vooral PSP en later GroenLinks, is nu zijn vertrouwen in de partij verdwenen. Dat heeft met verschillende zaken te maken, maar vooral met de verschuiving van links-pacifistisch naar links-liberaal. De politieke vrijzinnigheid van GroenLinks leidt volgens Van Hooydonk tot een negatieve houding ten opzichte van religie. En daarmee voelt hij zich politiek dakloos.

Schoonheid van religie

Maar klopt het wel? Ziet GroenLinks inderdaad religie vooral als deel van het probleem? Volgens mij ziet GroenLinks juist bij uitstek de dubbelheid van religie als enerzijds een waardevolle dimensie van de samenleving en anderzijds als een risico. Terwijl veel partijen of pro of contra religie zijn, zoeken wij de nuance. Religie is het mooiste wat we hebben en ook het gevaarlijkste. En daarom moet onze houding ten opzichte van religie ook altijd meerduidig zijn.

De schoonheid van religie is overal te traceren. De opbloei van onderwijs, kunst en wetenschap, medische en sociale zorg en democratie zijn ondenkbaar zonder de inspiratie en inbreng van religieuze mensen. Recente onderzoeken laten zien dat ook vandaag religieuze groepen en mensen een enorme bijdrage leveren aan het maatschappelijk middenveld en bijvoorbeeld in het islamdebat een goed tegenwicht bieden tegen de polarisatie.

Die positieve bijdrage geldt ook specifieker voor linkse thema’s. Of we nu kijken naar de vredesbeweging, de milieubeweging, vluchtelingenwerk, de arme kant van Nederland, de vrouwenbeweging of homo-emancipatie, telkens weer zien we grote aantallen religieus en kerkelijk betrokken mensen het voortouw nemen. Niet alleen natuurlijk, want ze werken naar hartenlust samen met mensen met een andere levensbeschouwing. Maar ze zijn er wel volop. Ook – ik zou haast zeggen: met name – binnen GroenLinks. Allemaal mensen die net als Van Hooydonk kiezen voor geïnspireerde en idealistische linkse politiek vanuit hun religieuze inspiratie. Voor hen is de LinkerWang bij uitstek de ontmoetingsplaats.

Ongemakkelijk zwijgen

Maar met alle waardering en respect voor religie vergeten we niet de donkere kanten die er ook zijn. Religie is ook een van de belangrijkste complicaties bij conflicten, als de partijen zich beroepen op religieuze argumenten. Onderdrukking, sektarisme, uitsluiting en vooroordelen, het hoort net zo goed bij religie als de mooie kanten van inspiratie, solidariteit en sociale cohesie. En het hoort even sterk bij de linkse geschiedenis om daar heel erg kritisch op te zijn. Linkse religiekritiek is altijd vooral gericht geweest op de onvrijheid die ook een gevolg van religie kan zijn.

Lukt het GroenLinks om die twee kanten van respect voor en kritiek op religie bij elkaar te houden? Lang niet altijd. Veel te lang en veel te vaak hebben we net als andere linkse partijen erg weinig kritiek gehad op religieuze nieuwkomers (van ecospirituelen tot moslims). En er is bij een deel van de GroenLinksers zeker ook sprake van religie-allergie, vooral waar het gaat om de klassieke kerkelijke instituten. Daar komt bij dat de religieuze leden zich binnen de partij meestal niet religieus uiten. Ze zijn bezig met dezelfde politieke thema’s als anderen en dus niet herkenbaar als religieus geïnspireerd. Er is dus inderdaad lang sprake geweest van een wat ongemakkelijk zwijgen over religie. Maar eerlijk gezegd begrijp ik niet dat Van Hooydonk dat als een recente moeite ziet. Ik denk dat juist de laatste paar jaar het gesprek over religie opnieuw gevoerd wordt. De LinkerWang neemt daarin vaak met het Wetenschappelijk Bureau en allerlei afdelingen en werkgroepen het voortouw. Ik zou juist zeggen dat het gesprek over religie opener en constructiever gevoerd wordt dan ooit en dat de kritisch-positieve houding domineert. Misschien – en daar heeft Van Hooydonk een punt – moet dat nog wel wat beter worden uitgedragen. Nederland ziet dan niet alleen de vrijzinnigheid van GroenLinks, maar ook de levensbeschouwelijke veelkleurigheid van de partij.

Godsdienstvrijheid en de neutrale staat

Voor een vrijzinnige partij zijn de klassieke grondrechten essentieel. Godsdienstvrijheid is daarvan een van de oudste en wil in de kern zeggen dat de staat dient af te blijven van de diepste levensovertuiging van haar burgers. Het respecteren van religie hangt hier direct mee samen. Het is niet aan de overheid – of de politiek – om voorkeur te hebben voor de ene of de andere levensovertuiging. Bomenknuffelaars, boerkadraagsters, bedelmonniken – als politicus zijn ze me even dierbaar.

Dat wil echter niet zeggen dat de staat ook moreel neutraal is. Het principe van de rechtsstaat houdt niet alleen in dat de overheidsmacht wordt begrensd door de wet. Het betekent ook dat er fundamentele democratische waarden zijn en dat de overheid die heeft uit te dragen. Daarom hebben we die als ‘universele mensenrechten’ gedefinieerd. Dat is geen staatsmoraal, maar het houdt wel een claim in dat die mensenrechten de basis zijn voor hoe we in een plurale wereld met elkaar omgaan.

Hier ontstaan de grote vragen, ook binnen GroenLinks. Het punt is namelijk dat de samenleving in de afgelopen eeuw tegelijk pluraler en individueler is geworden. En de religie is in grote mate geïndividualiseerd en losgeraakt van instituten. Dat betekent dat ook mensenrechten als godsdienstvrijheid meer individueel benaderd moeten worden. Het gaat niet in de eerste plaats om de rechten van de groep, maar om de rechten van concrete mensen. Die moeten primair worden beschermd tegenover een al te bemoeizieke overheid. Maar als ze onder druk staan van de religieuze groep, dan is het juist vanuit een links perspectief zaak om voor die rechten op te komen. In elk geval door het debat aan te gaan, soms door emancipatie te stimuleren en heel soms door wetgeving.

Het is natuurlijk een risico dat we daarbij zozeer op de individuele tour gaan dat we vergeten dat mensen vooral ook ingebed zijn in een gemeenschap. Daarom benadrukken we als LinkerWang graag de notie van compassie. Daarin gaat het juist om de verbondenheid van mensen met elkaar. De verantwoordelijkheid die daaruit voortvloeit betekent dat we niet tevreden zijn met de situatie dat mensen geknecht worden door overheden, culturen of – ja, dat ook – religies. Met mijn spirituele en linkse drijfveren kan ik niet anders dan me tegen knechting verzetten. GroenLinks heeft geen moeite met religie, maar wel met de donkere kanten die daar soms aan zitten.

Gelovigen zijn dom, rechts en conservatief. Mensen die juist niet (meer) in gevaarlijke fantasieën geloven, zijn slim, links en liberaal. Het is een beeld dat steeds dominanter wordt in Nederland. De jonge kandidaat PvdA-leider Martijn van Dam is er een exponent van. Maar religie heeft ook een positieve kant. Als linkse partijen dat laatste vergeten, maakt dat hen steeds marginaler. Of positiever gesteld: links wint aan kracht door een evenwichtige visie op religie te ontwikkelen met ruimte voor zowel  fundamentele kritiek als (strategische) samenwerking.

Afgelopen zaterdag benadrukte premier Mark Rutte tijdens een bezoek aan SGP-jongeren dat ook hij een gelovige is. En dat de joods-christelijke traditie een stevig fundament zou zijn tegenover alles wat vreemd is. Het is dus waar: godsdienst werkt behoudend. En ook onderdrukkend. Want je zult maar als homo in een SGP-milieu geboren worden. Waarschijnlijk word je dan naar hulpverleners gestuurd die je in een heteroseksueel keurslijf willen duwen. Religiekritiek hoort – ook daarom –  thuis bij linkse politiek.

Maar de geschiedenis leert dat religie ook een vernieuwende, opbouwende en bevrijdende kracht kan hebben. Kijk naar de vredesbeweging met organisaties als IKV, Pax Christi en Kerk en Vrede die voor een groot deel zijn ontstaan vanuit de kerken. De anti-armoedebeweging (‘De Arme Kant van Nederland’) wordt gedragen door veel mensen vanuit kerkelijke kringen. Gelukkig samen met mensen van bijvoorbeeld Humanitas. Want er zijn Goddank ook veel niet-religieuze mensen die zich inzetten voor mensen in de knel.

Dat geldt ook voor de begeleiding en/of opvang van uitgeprocedeerde vluchtelingen, met de diaconie van de Protestantse Kerk in Amsterdam als lichtend voorbeeld. En ook stichting INLIA. In Nederland zijn verder organisaties actief die – gesteund door de overheid en naast de reclassering – ex-gedetineerden begeleiden om terug te keren in de maatschappij. Vaak zijn deze organisaties christelijk geïnspireerd met ook SGP-ers als drijvende krachten. Particulier initiatief werkt vaak beter dan een bureaucratisch apparaat om sociale doelstellingen te bereiken. En veel particuliere initiatieven worden opgezet door bevlogen –  vaak  levensbeschouwelijk geïnspireerde – mensen.

Het idee van een ‘Big Society’ van de Britse conservatieven moet door links daarom niet zomaar worden afgeschoten. Als alle maatschappelijke initiatieven maar wél worden ondersteund door een assertieve overheid die sociale vrijheid, publieke gerechtigheid en solidariteit blijft organiseren. Een overheid die private rijkdom begrenst en publieke armoede tegengaat. Dus naast een ‘Big Society’ is er beslist ook een ‘Smart & Responsible State’ nodig. Want de staat kan niet alles zelf, maar ook de samenleving niet. Dat laatste wordt vaak vergeten door conservatieven, christen-democraten maar ook door liberalen.

Het gaat om een krachtige wisselwerking tussen de civiele samenleving en de staat zodat de vrije markteconomie niet de lachende derde wordt. Uiteindelijk is de civiele samenleving – die bestaat uit levensbeschouwelijk (al dan niet religieus) geïnspireerde mensen – de bezielende basis van elke maatschappelijke vernieuwing. In die zin kan er zelfs een verband worden gelegd tussen drie grote hedendaagse maatschappelijke processen: individualisering, secularisatie en verrechtsing.

Wat mensen, beweegt, bezielt en drijft is daarom zeer belangrijk als sociaal-maatschappelijk en spiritueel kapitaal. Ook religieuze inspiratie speelt daarin een rol. Niet uitsluitend religieus, ja dat is waar. Maar toch. Job Cohen – de staatsman die het helaas niet verder schopte dan oppositieleider – zag dat haarscherp met zijn ideeën over een ‘omgekeerde doorbraak’. Want natuurlijk zijn er moslimmannen die hun vrouw slaan, gereformeerde ouderlingen die seksueel misbruik plegen, vrouwen die een boerka moeten dragen en fundamentalistische christenen die de islam demoniseren. Dat verdient kritiek en correctie van links. Tuurlijk. Maar het zou zo jammer zijn als de vele religieus geïnspireerde mensen – voor wie God geen dwingend opperwezen is maar eerder een spirituele krachtbron; en die juist open staan voor mensen met een andere levensbeschouwelijke achtergrond –  zich massaal zouden afkeren van linkse politieke partijen.

Naast een principiële overweging om religie als fenomeen zowel kritisch als ook positief te benaderen, is er daarom ook een strategische overweging: linkse partijen jagen het (min of meer vrijzinnige) religieus geïnspireerde deel van hun achterban richting CDA, ChristenUnie of VVD waarvan de partijleiders immers (ja, ja)  ‘ook gelovigen’ zijn. Zo kom je dus nooit aan een linkse meerderheid.

Niet dat elke linkse lijsttrekker zichzelf voortaan als gelovig en vroom mens moet presenteren. Dat is natuurlijk onzin. Maar kies tenminste voor een evenwichtige benadering waarbij mensen niet beoordeeld of gelabeld worden op basis van hun levensbeschouwing maar op basis van hun daden en keuzes. En omarm de civiele samenleving van veelkleurig en veelzijdig geïnspireerde burgers. Zo komt linkse politiek op termijn sterker en krachtiger op de kaart te staan. Pas dan kunnen we – I have a dream – SGP-vriend Rutte naar huis sturen. Zoals dominee Martin Luther King ooit zei: There will be a day…

Bron: forum.fok.nl

Al eeuwen zijn wij Nederlanders een handelsnatie. Het ging ons in de zeventiende eeuw al goed, we noemen het niet voor niets de gouden eeuw. Ook toen al hadden we arbeidskrachten nodig, we importeerden Fransen (Hugenoten) en Duitsers. Tussen 1600 en 1650 groeide onze hoofdstad van 50 naar 200 duizend inwoners. Vooral de immigranten waren hiervoor verantwoordelijk.

In de jaren zestig ging het ons weer te goed. We waren zelf te beroerd het zware werk te doen. Spanjaarden, Italianen, Turken en Marokkanen deden het wel. In de tussentijd handelden we met een steeds groter deel van ons continent. Dankzij de Europese Unie en zijn voorlopers hebben we sinds 1957 een steeds grotere groep landen waarmee we samenwerken. Sinds 2004 hoort Polen daarbij, sinds 2007 Bulgarije. Deze nieuwe generatie arbeidsmigranten doen dus niets fout door hier te werken.

Toch zijn er nog steeds mensen die bang zijn voor vernieuwing en vooruitgang. Die mensen zijn het doel van de site die de PVV heeft opgezet. Bang maken en dan lekker klagen. Het schijnt een succes te zijn. Behalve (weer) publiciteit voor de PVV heeft de site weinig nut. Overlast melden doe je niet bij een website van een politieke partij, maar bij de politie. Als er een wet is overtreden is het niet relevant of de overtreder Pools, Turks of Nederlands is, de wet verbiedt discriminatie.

Wel is de site weer een geweldig voorbeeld van selectieve perceptie. Als mijn fiets wordt gestolen, wil ik dat die terugkomt, het paspoort van de dader is daarvoor niet relevant. Ik geloof ook niet dat het de PVV om alle Oost-Europeanen gaat. Het enige lid van de partij is namelijk getrouwd met een Hongaarse, Krisztina Marfai. Ben eigenlijk wel benieuwd wat zij van die site vindt.

Overigens schijnt het meldpunt PVV-ers net zo’n succes te zijn als de site die de inspiratie daarvoor was. Gezien het feit dat er meer dan 300.000 oorspronkelijke Oost Europeanen in ons land wonen en slechts een paar dozijn volksvertegenwoordigers van de PVV, is het procentueel gezien misschien wel een groter succes.

Beste leden-partijgenoten,

Ruud Schouten wordt op 28 februari onze wethouder, Peter van Doremalen onze fractievoorzitter. Na 11 jaar wethouderschap (en 23 jaar politieke activiteiten) neem ik afscheid, op de 28e in de gemeenteraad, de 29e in het Theater aan de Parade tijdens een openbare receptie (welkom tussen 19-22.00 uur!).

Ik heb behoefte een paar persoonlijke woorden tot `mijn’ leden te richten.

Ik ben een gelukkig mens! Ik heb heel lang politieke vertegenwoordiger mogen zijn. Niet alleen voor de GroenLinks-kiezers, ook voor alle inwoners van onze gemeente. Ik heb veel in de spotlights kunnen staan, dat kon en kan alleen doordat er velen bereid waren mee te werken.

In de campagnes, ik heb er drie mogen leiden, zijn er vele handen. En niet te vergeten een kleinere groep actieven die, olv. Antoon onze campagneleider, de lijnen uitzetten – ook met zelfkritiek en moed om te veranderen!

Het afdelingsbestuur heeft de afgelopen jaren prettige rust in het organisatorische aangebracht. De werkgroepen werken met creativiteit en werken niet toe naar een ander Nederland, maar gaan daar van uit. Er zijn vele nieuwe leden, en dat is niet voor niks. Wij willen niet stilstaan bij `de macht van het nu-eenmaal’, wij willen genieten van verschillen en zien Zin in de toekomst van de groene economie.

In het bijzonder dank ik de fractie, in deze periode in de personen van Anske, Ufuk, Peter, Erik, Pieter en Ruud. Wij willen sneller dan vaak kan, wij houden niet van spelletjes en toch worden ze gespeeld, het is niet onze regering en toch moet je gevolgen dragen van slechte keuzes. Respect voor het buffelwerk, ik wens de fractie de inspiratie van de leden toe in de komende 2 jaar!

Ooit schreef ik het partijontwikkelplan `GroenLinks is leuk’. Het draait om mensen in verbinding met mensen en dan is het belangrijk dat ieder tot haar/zijn recht komt. Waar ik naar toe wil, daar ga ik van uit!, is mijn motto. Dat geldt ook voor het zijn van een politieke beweging/partij. Ik voel mij thuis in GroenLinks Den Bosch omdat we er samen voor staan en gaan. Al is dat iedere vier jaar rond de kandidaatstelling altijd ff spannend. Dan is heel voelbaar dat het om mensen gaat.

De creatieve doe-club PCC is mij een grote inspiratiebron geweest. Juist omdat deze Permanente Campagne Commissie niet in organisatieschema’s past, brengt het beweging. GroenLinks, wees wijs en gun de partij deze creatieve ziel!

Het succes dat wij als GroenLinks hebben weten te maken, ook door deelname in de coalitie, is vooral gelegen in de acceptatie van onze waarden – geloofwaardig ingebracht en uitgedragen – dat ieder mens de moeite waard is, dat de aarde de grondstof is waarop wij leven. Onze positieve politiek trekt mensen mee, daarin ligt ook de komende jaren volop kans onze invloed aan te wenden!

In ben een gelukkig mens omdat ik veel heb om dankbaar op terug te zien en omdat ik zin heb in de toekomst buiten de politieke betrokkenheid. Ik blijf mij bezighouden met Bezinnen, Bezielen en Bewegen. De komende tijd met de nadruk op bezinnen.

Het ga je goed,

Graag tot ziens, misschien op de 28e bij de raadsvergadering of de 29ste bij de afscheidsreceptie in het Theater aan de Parade?

Bart Eigeman

Terwijl we in een restaurant lunchen, klinkt het lied ‘I wanne have sex on the beach’ op de achtergrond. Het gesprek van Henk Schaafsma met Ruard Ganzevoort en Cors Visser raakt eraan: welke positie hebben christenen in de publieke ruimte en wat betekent dat voor onze boodschap?

Door: Steven Mudde / Interview voor Clink, magazine van christennetwerk/GMV

Het gesprek over de positie van christenen is snel bekeken en ‘Sex on the beach’ onderstreept het nog eens: christenen zijn een minderheid. Het middendeel loopt sterk terug in aantal, de orthodoxie blijft ongeveer gelijk en nu het CDA aan het verliezen is, blijkt dat invloed van de ChristenUnie en de SGP vooral samenhangt met die van het CDA. En door de afbraak van (christelijke) instituten verdwijnt de christelijke zuil meer en meer. Cors: “Orthodoxe christenen werden eerder nog begrepen als ze verwezen naar bepaalde waarden of Bijbelse uitgangspunten. Maar als je nu iets zegt met als uitgangspunt de Bijbel, dan weten mensen dat de Bijbel bestaat, maar ze hebben geen flauw idee wat erin staat. Het maakt je positie een hele andere dan die van vroeger.”

Twee talen spreken

Henk: “Worden christenen dan nog gezien als een volwaardige gesprekspartner?” Ruard: “Mijn beeld is dat bijvoorbeeld de SGP in Den Haag wel serieus genomen wordt als machtsfactor, maar veel minder als inhoudelijke bron van argumenten. Hoe specifieker christelijk ze hun standpunten formuleren, hoe minder het een rol speelt in het debat.” Henk: “Als het over jou persoonlijk gaat binnen GroenLinks, hoe formuleer je dan je boodschap? Ruard: “In het debat gebruik ik geen religieuze taal om mensen te overtuigen, dat communiceert niet. Maar meer op inhoudelijk niveau kan ik allerlei verbindingen leggen met mijn eigen levensbeschouwelijke positie. Ik denk dat het in toenemende mate belangrijk is dat je twee talen spreekt. De expliciete taal van de gelovige en de seculiere taal.”

Cors: “Je moet je boodschap altijd afstemmen op je publiek, anders bereik je niets. Hele goede voorbeelden van mensen die als christen in een seculiere tijd leven, vind ik Lans Bovenberg, James Kennedy en Cees Dekker. Mensen die op een natuurlijke manier weten voor wat voor publiek ze spreken en zich niet schamen voor hun geloof. We hebben dat als christenen ook vaak verkeerd gedaan door onze standpunten ‘christelijk’ te noemen. Er past ons meer bescheidenheid; niet te grote woorden gebruiken. De andere kant is dat je wel je motivatie mag weergeven. As je belangrijkste argument is dat iets niet mag van God en de Bijbel, dan mag je dat ook niet ongenoemd laten. Als je dat wel doet, maak je jezelf ook ongeloofwaardig.”

Ruard: “Ook dat zou ik niet doen. De reden dat ik niet bij een confessionele partij zit, is dat ik niet geloof dat je christelijke standpunten kunt claimen. Ik vind het problematisch als mensen die anders denken worden gediskwalificeerd als niet-christelijk. Kan je vanuit je christen zijn voor of tegen 130km/u zijn? Ik heb daar wel ideeën over, maar iemand die daar anders in kiest, zal ik niet vertellen dat dat niet-christelijk is. Dit is een licht voorbeeld, maar het geldt ook voor veel zwaardere thema’s.”

Uit de christelijke zuil

Henk: “Wat betekent dat voor de manier waarop christenen in de samenleving aanwezig zijn?”

Cors: “Ik denk dat christenen veel meer het debat moeten zoeken met andersdenkenden. Als je invloed wil hebben, maar niemand kent je, dan lukt dat niet. De enige manier is dat mensen je leren kennen, snappen wie je bent en waarom je iets vindt en dat je niet helemaal achterlijk bent als christen. Misschien is het ook wel beter dat christenen zich op specifieke thema’s met elkaar verbinden en niet in een politieke partij.”

Ruard: “Ik geloof veel minder in de groepsgewijze presentie van christenen in de samenleving. Ik zie mezelf ook niet als bewaker van het christelijke gedachtegoed, veel eerder als bewaker van pluriformiteit. Ik werk bijvoorbeeld graag met het woord compassie. Dat is niet exclusief christelijk, maar je vindt het wel terug. Ik kan daarbij expliciet maken dat ik inspiratie vind in de persoon van Jezus. Anderen vinden diezelfde compassie bij Boeddha. Ik wil die pluriformiteit graag zichtbaar maken. Dat betekent dat rond allerlei thema’s waar christenen beter beschermd worden door de wet dan andere andersdenkenden, dat we daar nog wat stapjes terug hebben te doen. We hebben nog een grotere claim op deze samenleving liggen dan realistisch is en dat gaat ook ten koste van anderen.”

Uniform of pluriform

Henk: “Cors, is de pluriforme samenleving jou ook lief?” Cors: “Ja, die is mij ook lief. Of, naja, dat is een interessante vraag.” Ruard: “Zou het niet beter zijn als alle Nederlanders christen zijn?” Cors: “Ja, dat wel. Misschien niet voor de samenleving, maar wel voor de eeuwige bestemming van de mens.” Henk: “En Ruard, wat is jouw eigen antwoord op die vraag?” “Ruard: Nee, dat is niet per se beter. Ik ben in Suriname opgegroeid en daar vier je Holi Phagwa, Suikerfeest en Kerstfeest. Pluriformiteit is voor mij zo vanzelfsprekend dat het onbegrijpelijk is dat anderen die toevallig in een andere context zijn opgegroeid het eeuwig heil zouden mislopen. Dat wil er bij mij niet in. Ik zie in de Bijbel veel minder dat exclusivisme van het heil en veel meer een focus op leven met anderen en thema’s als onrecht.”

“Ik denk dat pluriformiteit een zegen is. Het is begonnen bij de Torenbouw van Babel en doorgegaan bij Pinksteren. Babel is niet zozeer een straf, maar eerder een zegen. Mensen bleven bij elkaar terwijl ze geroepen waren om tot de uiteinden van de aarde te gaan. Dan drijft God hen uit elkaar en zorgt voor diversiteit.”

Cors: “Ik ben het met je eens dat diversiteit in de Bijbel helemaal niet verkeerd is. Maar dan is het nog wel even de vraag wat de reikwijdte van de diversiteit is. Inderdaad gaat het in de profeten veelal over recht en onrecht, maar bijna altijd gaat het hand in hand met een volk dat God losgelaten heeft. Bij Pinksteren gaat het over allerlei tongen, maar wel, ze zullen allemaal knielen voor Christus. Dat is de verbindende schakel. Je trekt het zo breed dat ik denk, naja.”

Ruard: “Dat is ook de reden waarom ik op het snijvlak van politiek en spiritualiteit bezig blijf. Ik heb basale uitgangspunten die voor mij onopgeefbaar zijn omdat ze uiteindelijk te maken hebben met mijn geloofsverstaan. Daar komt ook mijn verontwaardiging vandaan over dingen waarvan ik denk ‘dit kan God nooit zo gewild hebben.’ Ik ben terughoudend met grote woorden maar het zit wel op dat niveau.”

Rol als vakbond

Henk: Dan de laatste vraag, wat zou de boodschap van christennetwerk|gmv moeten zijn in deze tijd?” Cors: “Ik vind het voordeel van een vakbond dat je heel duidelijk opkomt voor bepaalde belangen. Dat is ook heel legitiem. Daarmee kan je je standpunten heel goed onderbouwen. ‘Dit vinden wij, anderen denken daar anders over, maar dit is onze mening, dit is onze bijdrage.’ En zorg dat je als vakbond je leden niet opsluit.”

Ruard: “Ik denk aan het verschil tussen een absolutistische aanspraak van ‘dit is de absolute waarheid en iedereen zou die moeten overnemen’ en een meer particuliere bijdrage. ‘Dit is waar wij staan en we begrijpen dat iemand anders ergens anders staat.’ Ik denk dat de mate waarin je de absolutistische aanspraken loslaat, het particuliere geluid ook veel beter te verteren valt.”

Waar? LEF Futurecenter van Rijkswaterstaat
Organisatie: SKAO, RWS en Prorail
Aanwezig: ruim 100 mensen
Datum: 3 februari 2012

Op 3 februari organiseerde Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) een bijeenkomst over infrastructuur en duurzame energie. Doel was om nieuwe keteninitiatieven tot stand te brengen, passend bij de ambitie van RWS & Prorail op gebied van infrastructuur & duurzame energie en passend in de CO2 Prestatieladder van SKAO.

Er waren ruim 100 mensen aanwezig werkzaam bij bouwers, ingenieursbureau’s en opdrachtgevers. Tijdens de bijeenkomst vertelde SKAO, Rijkswaterstaat, ProRail en het Havenbedrijf Rotterdam kort wat over hun ambities voor de komende jaren. Ter inspiratie vertelde Tom van den Nieuwenhuijzen van Van Nieuwpoort Groep kort wat over de Green Deal duurzaam beton van MVO Nederland, waar ook Strukton aan deelneemt.

Daarna splitste de groep op en was er in sneltreinvaart aandacht voor een aantal ingediende initiatieven en voor speeddaten met andere deelnemers. Zelf heb ik de volgende initiatieven gehoord:

1. A15 Dubbel Groen: Stichting Natuur & Milieu wil de weg zoveel mogelijk met elektrische auto’s bevolken en zoveel mogelijk duurzame energie in de omgeving van de weg opwekken.
2. WKO in asfalt- en betonwegen. Monique van Eijkelenburg, directeur Duurzame Energie Koepel, gaf aan hier veel kansen in te zien. Voordeel van zo’n WKO is dat het mogelijk is om huizen of kantoren te verwarmen en koelen met de warmte uit het asfalt of beton van de weg. Dat scheelt aardgas. Daarnaast is het ook mogelijk om het wegdek in de winter ijsvrij te houden zonder pekel te hoeven gebruiken. Met de overname van Ooms heeft Strukton deze kennis ook in huis. Ooms heeft deze Road Energy Systems al op diverse plaatsen toegepast, dit filmpje geeft een beeld van de werking.
3. De Natuur & Milieufederaties presenteerde een idee voor duurzame energie coöperatie langs infrastructuur. Zodat omwonenden naast de lasten ook lusten krijgt van infrastructuur.
4. Duurzame energie mogelijkheden van water en landinfrastructuur in Rotterdamse haven
5. RWS staat open voor alles, zolang de hoofdfunctie van het netwerk maar niet geraakt wordt.

De andere initiatieven heb ik niet echt meegekregen, omdat de roulatietijd erg kort was. Wel heb ik nog een aantal leuke gesprekken gehad met onder andere vertegenwoordigers van gemeenten en energiebedrijven. Met de vertegenwoordigers van energiebedrijven heb ik onder meer gesproken over nieuwe vormen van samenwerking tussen bouwers en energiebedrijven. Die ideeen ga ik zeker meenemen in vervolggespreken met de energieleverancier van Strukton.

“Groen is poen! Anders denken loont!” Dat is het thema van de dialoogbijeenkomst georganiseerd door Vernieuwing Bouw, TNO, de Vrije Universiteit Amsterdam in samenwerking met Energiesprong en Building Brains. De bijeenkomst vindt plaats  op woensdag 25 januari 2012, van 14.00-18.00 uur. Wij nodigen u van harte uit om hierbij te zijn.

In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Landbouw en Innovatie heeft TNO in samenwerking met de Vrije Universiteit van Amsterdam 12 succesvolle projecten belicht die duurzame samenwerking en innovatie als thema hebben. Vragen die centraal staan:

• Wat maakt deze projecten succesvol?
• Samenwerking en innovatie in de bouwsector verloopt moeizaam maar waarom lukt het juist in deze projecten wel?
• Wat kunnen wij van ze leren?
• Wat kunnen we samen doen om deze successen op te schalen?

Naast een inhoudelijke dialoog over de projecten en de achterliggende ‘oorzaken van succes’ zullen er plenaire sessies zijn waarin vooraanstaande sprekers Elco Brinkman en Thomas Rau wordt gevraagd om hun reactie.

Een van de onderzochte projecten is het energieservice bedrijf (ESCo) Rotterdamse Zwembaden van Strukton. Een aantal collega’s van Strukton is aanwezig om meer uitleg te geven over de gehanteerde werkwijze en natuurlijk ook om inspiratie op te doen vanuit de andere 11 succesvolle projecten. Ik kan er zelf helaas niet bij zijn.

Meer informatie

Mocht je je alvast in willen lezen dan kan dat op de website van Strukton of in de factsheet (pdf). Of vul ondestaand contactformulier in dan nemen mijn collega’s Michel Heijnekamp en Jeroen Mieris contact met je op.

Disclaimer: als consultant maatschappelijk verantwoord ondernemen hou ik mij binnen Strukton onder andere bezig met het promoten van duurzame oplossingen van Strukton.

De SP staat ongekend hoog in de peilingen: 32 zetels. De kans is groot dat dit nog wel eens een Pyrrhusoverwinning wordt: dat ze als de grootste partij in de oppositie komt.

Historische precedenten

Het komt wel vaker voor: dat de grootste partij uit de regering wordt gehouden. zeker als de partij links is. De PvdA is maar acht keer de grootste partij van Nederland geweest (in 1952, 1956, 1971, 1972, 1977, 1982, 1994 en 1998). En in drie gevallen werd zij als grootste partij uit de regering gehouden (1971, 1977, 1982). Dat was in periodes van verregaande polarisatie, zoals we die nu ook kennen. Het zou nog wel eens kunnen gebeuren dat het kabinet-Roemer een illusie blijft zoals het tweede kabinet-Den Uyl eerder. Als de SP de grootste partij is, hoeft het dus niet zo te zijn dat ze in de regering komt: in 2006 was de SP de derde partij van Nederland met 26 zetels en bleef ze ook in de oppositie.

Het politieke landschap

Om een inschatting te maken van het verloop van de formatie hebben we een beeld nodig van het politieke landschap. Ik denk dat je het huidige politiek landschap het beste kan begrijpen aan de  hand van twee tegenstellingen: de links/rechts-tegenstelling en de pro/anti-Europa tegenstelling. De eerste betreft klassieke herverdelingsvragen (voor tegen hypotheekrenteaftrek) en vraagstukken rond immigratie en integratie. De tweede betreft vraagstukken rond Europese integratie en rond hervorming van de verzorgingsstaat (wel of niet verhogen AOW-leeftijd).

Je kan dan vier kwadranten onderscheiden (met zetelaantallen uit de recente De Hond-peiling waarin de SP de grootste is):

• Euroskeptisch links (43 zetels): dit bestaat uit de SP met 32 zetels en drie kleinere partijen (CU, 6; PvdD 3; en 50+ 2);
• Hervormingsgezind links (42 zetels): dit bestaat uit de PvdA (17 zetels), D66 (16 zetels) en GroenLinks (9 zetels);
• Hervormingsgezind rechts (42 zetels): VVD met 30 zetels en het CDA met 12 zetels;
• Euroskeptisch rechts (23 zetels): PVV met 20 zetels en de SGP met 3 zetels.

Er is dus een heldere linkse meerderheid van partijen, die tegen de bezuinigingen van dit kabinet zijn en tegen het harde anti-immigratieverhaal. Maar evenzozeer is er een meerderheid van partijen die voor een rol van Europa is bij het oplossen van de crisis is en voor hervormingen gericht op een langetermijnbalans van de begroting.

Over links

Het meest simpele kabinet dat we zouden kunnen vormen zou bestaan uit linkse partijen. De kern zou bestaan uit SP, PvdA en GL (56 zetels), aangevuld met D66 en CU. Dat zou een meerderheid van 78 zetels hebben. Je zou CU kunnen ruilen voor het nieuwe CDA, voor een iets ruimere meerderheid. Het grote probleem is dat deze coalitie sterk verdeeld zou zijn over sociaal-economische hervormingen en Europese integratie. De partij die in de laatste jaren zich heeft ontwikkeld als de grootste voorstander hiervan (D66) zou in een kabinet komen met de grootste tegenstander hiervan (SP).  De cruciale vraag is of de SP van haar Euroskeptische koers zou willen afstappen. De ChristenUnie heeft toen ze in het kabinet-Balkenende IV zat haar Euroskeptische geluid ook gematigd: maar dat was toen om als juniorpartner aan de regeringstafel te mogen zitten. Daarnaast zou het lastig zijn voor D66 om in zo’n kabinet haar relatief rechtse economisch programma te realiseren. De mededeling van Roemer dat hij best wil samen werken met de VVD is dus niet de meest interessante: hij zal geen compromissen hoeven te sluitenover de links/rechts dimensie, als de peilingen zo aanhouden. De fundamentele vraag is of de SP kan samenwerken met een pro-Europese, hervormingspartij als de D66.

Je zou je dus kunnen voorstellen dat we doorgaan met een gedoogconstructie. Een kabinet van D66/GL/PvdA gedoogd door de SP en de CU waar het gaat om haar sociaal-economische programma maar dat voor haar Europees beleid afspraken maakt met VVD en CDA. Dit is een theoretische mogelijkheid waarbij de grootste partij en winnaar van de verkiezingen een vrij marginale positie kiest. Maar misschien voor haar niet de slechtste keuze. De PVV laat zien dat juist de rol van gedoger voor een partij met extreme standpunten, gunstig kan zijn.*

Het radicale midden

Het is paradoxaal: als de economische crisis aanhoudt, zal de SP hier electoraal garen bij spinnen. Maar de realiteit van de crisis zal de SP juist uit het kabinet houden. De enige oplossing voor de crisis ligt, in elk geval in de ogen van een meerderheid, in sociaal-economische hervormingen en Europese integratie. We hebben meer Europese solidariteit nodig om de crisis te bezweren. En we moeten, zeker op de middellange termijn, door hervormingen van de sociale zekerheid, de begroting op orde krijgen.

Als de SP zich blijft verzetten tegen Europese integratie en sociaal-economische hervormingen, plaatst ze zichzelf buiten de politieke realiteit. Dan zou een kabinet van partijen die zich wel in die politieke realiteit plaatsen, de hervormingsgezinde meerderheid, een logisch alternatief kunnen zijn: VVD/PvdA/D66/CDA/GL samen goed voor 84 zetels. Natuurlijk is een onmogelijk kabinet omdat het zich open stelt voor aanvallen van de populistische rechter- en de linkerflank.

Roti met tomaat

Het wordt dus nog knap lastig om een kabinet te vormen. Misschien dat lokale oplossingen ons inspiratie kunnen geven: in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Leiden werkt SP samen met de VVD en het CDA, aangevuld door D66 in Zuid-Holland en Leiden. Zo’n Roti-met-tomaat-variant zou rekenkundig mogelijk zijn: 88 zetels. Maar politiek zal het nog lastig worden voor de SP, D66 en de VVD om het eens te worden over economisch hervormingsprogramma. De SP kon zich in deze lokale anti-PvdA-besturen wringen omdat er relatief weinig herverdelings- en hervormingsvraagstukken zijn in het provinciale en het gemeentelijke bestuur. De partij kon zo mooi laten zien dat de ze regeringsverantwoordelijkheid aan kan en compromissen kan sluiten. De vraag is of de SP zich een even flexibele houding kan aanmeten op het landelijk niveau.

* De ironie is dat je zo’n kabinet zou moeten laten leiden door iemand uit de linkerhoek die boven de partijen staat: iemand van het statuur-Cohen laten we zeggen voordat hij lijsttrekker van de PvdA werd.

Een trainersconferentie heeft vooral weer inspiratie en enthousiasme opgeleverd voor Voice Dialogue: de commentaren van al onze subpersoonlijkheden op alles wat we doen en meemaken. Drie deelnemers aan een workshop van een gerenommeerd trainer lieten hun innerlijke puber los en deden lekker niet mee aan de opdracht. Want slecht ingeleid en doelloos, ook na toelichting konden we er geen touw aan vastknopen. Of juist na die toelichting nog minder… jammer, soms vallen mensen van hun voetstuk… Maar die drie trainers hebben wel een heel inspirerend gesprek gevoerd over de essentie van hun vak. We kwamen erop uit dat wij trainers mensen helpen om kruispunten te identificeren waarop ze bewust keuzes kunnen maken voor gedrag. Het betere kruispuntmanagement dus.

Ik heb kennisgemaakt met mijn rechtse ikken. Die van ‘keihard aanpakken’ en ‘tuig het land uit’ en zo. Want toen we terugkwamen van de schouwburg stond de achterdeur open en lag de inhoud van laden en mijn tas op de grond… laptops, telefoon, portemonnee, alles pleitos. En dan ben je de ene helft van de nacht bezig met de politie, pasjes blokkeren en ramen dichttimmeren. Geweldig hoe aardig en behulpzaam iedereen was. En de tweede helft van de nacht hebben we doorgebracht met het betere wakkerliggen. Knarsetandend, schuimbekkend. De idioten die een enorme partij schade en een nog grotere partij ongemak veroorzaken omdat ze jouw Ipad willen. Oppakken die hap. Keihard aanpakken. Ik probeer mijn innerlijke zenboedhist aan het woord te laten… het zijn maar spullen… zennnnn

Kijk nog eens 156

Ik gok dat ik iets te nuchter hiervoor ben. Ik geloof niet dat inspiratie te koop is. Ook niet bij De Woestijnroos.

Goed politiek drama slaat een ongemakkelijke balans slaan tussen drie dingen: politiek realisme, een intrigerend plot en meeslepend politiek idealisme. De schets van hoe politiek werkt, moet kloppen, anders gaat het wringen. We zetten de televisie uit als het niet klopt. Maar wil een politiek drama ons meenemen, dan moet er iets gebeuren, we moeten mee genomen worden in een verhaal. Politiek biedt daar mooie mogelijkheid voor: grote belangen, slimme strategen en intrige op het hoogste niveau. Ten slotte wordt een politiek drama alleen echt interessant als we ons met de karakters kunnen identificeren: als zij zich vol idealisme inzetten voor een betere wereld. Ik wil vanuit dit perspectief naar een aantal verschillende politieke drama’s kijken.

Ideal(istisch)e Politici

The West Wing (1999-2006, wiki, een van de vele prachtige scenes) is de touch stone van political drama. Het volgt President Bartlet, de ideale president: een man met de charme van Clinton, de intelligentie van Keynes en de compassie van Carter. Het team om hem heen, zijn woordvoerders, chief of staff, en speechwriters, doen hun best om van dit Presidentschap een succes te maken. De politieke realiteit is weerbarstig, de Democratische President staat tegenover een Republikeins Congres. Ze weten politieke successen te boeken, maar moeten nationaal en internationaal tegenslagen weerstaan. Alle politici hebben het hart op de juiste plek, maar moeten soms vuile handen maken om meerderheden voor hun wetten te vinden en om de wereld veilig te houden. De serie is geprezen om het realistisch beeld dat het geeft van het Amerikaanse politieke stelsel. De serie komt het meest op gang in de laatste seizoenen als de focus wordt verlegd naar de race om het presidentschap tussen een oude, maar onafhankelijk denkende Republikein en een jonge Democratische kandidaat met een etnische afkomst. Vier jaar voor de verkiezing van Obama weet de serie een boel correcte voorspellingen te doen: zelfs de voorspelling dat de Democratische kandidaat uiteindelijk een tegenstrever zou kiezer voor de post van Secretary of State.

Ik denk dat de grote kracht van The West Wing ligt in de combinatie van twee dingen: een realistisch beeld hoe politiek in Amerika eigenlijk werkt, een aanstekelijk politiek idealisme van de hoofdpersonen die geloven dat ze het land de goede kant op kunnen krijgen. Maar het geniale schrijf- en camerawerk maakt het af: door de snelle dialogen en voortdurend bewegend opgenomen scenes wordt je meegezogen in een dynamische politieke wereld die je wel moet volgen. Het enige minpunt is het overall plot: in de eerste seizoenen zijn er veel “political problem of the week”-afleveringen, het grote plot komt pas met de onthulling dat de President ziek is, maar dit niet heeft vertelt. De makers probeerden een Lewinsky-achtige affaire in hun verhaal te verweven: een President die liegt en daarover verantwoording moet afleggen, en zo zijn presidentschap zwaar beschadigt, maar daar zit een stuk minder intrige achter dan je zou verwachten. In de latere seizoenen de race om The White House, niet zo zeer spannend maar wel enthousiasmerend.

"I may be your archnemesis, but I'll come over for Thanksgiving"

Commander-in-Chief (2005-2006, wiki, eerste scene) probeert het succes van The West Wing te kopieren: een onafhankelijke vice-president van de Verenigde Staten wordt president als de Republikeinse president doodgaat. Ze vindt een vijandig Congres tegenover zich en woelt zich door familieproblemen. Ik heb al eerder geschreven dat deze serie een slechte kopie is.

Seks en Politiek

De Lewinsky-affaire is een grote inspiratie voor filmmakers, veel zoeken de relatie op tussen seks en politiek: de nieuwe film The Ides of March (2011, wiki, trailer) van George Clooney verslaat de primary-verkiezing van een linkse Amerikaanse presidentskandidaat door de ogen van een van zijn jonge, ambitieuze, idealistische aides: die stuit op een politieke schandaal. De kandidaat heeft een kind verwekt bij een campagnemedewerker. De aide helpt de medewerker bij een abortus, maar de druk wordt haar te veel: ze pleegt zelfmoord. De aide gebruikt die informatie uiteindelijk om zelf zijn positie in de campagne zeker te stellen. De film lijkt sterk op Primary Colors (1998, wiki, trailer). De plotten vallen min-of-meer samen: een seksueel schandaal, een aide die het geheim houdt. En zo verliest een jonge politicus zijn naiviteit. De herhaling van deze verhalen is ook niet raar, want President Clinton werd door zulke seksuele schandalen achter volgt. Het fundamentele verschillen tussen de twee verhalen is dat in The Ides of March iedereen alles voor zijn eigenbelang inzet, in Primary Colors komt de politieke volwassenwording heel hard aan, maar verandert de naieve jongeling niet in een slag in een berekende Machiavelli. Dat geeft duidelijk een plus aan Primary Colours voor realisme en idealisme.

"I'll be president in four years, sir"

The American President (1995, wiki, trailer) geeft een veel romantischer beeld van de verhouding tussen macht en liefde. The American President gaat over de opbloeiende relatie tussen de Democratische Amerikaanse President, een wedunaar, en een milieulobbyiste. Hun liefde komt onder politieke druk te staan als het wordt gebruikt door de Republikeinen die het als een test zien van de moraliteit van de president. Uiteraard: in deze romantische komedie overwint de liefde alles. De waarheid over macht en liefde zal wel ergens tussen de cynische thriller Ides of March en de zoetsappige romantische komedie The American President in liggen. Het meest interessante aan deze flim is dat hij vier jaar voor The West Wing is gemaakt en dat een aantal acteurs op opvallende plaatsen opduiken: President Bartlet is nu Chief of Staff.

The Contender (2000, wiki, trailer) focust op ook een seksschandaal, dat weer wordt gebruikt als de toetssteen van de moraliteit van een Democratische politicus: nu van de eerste vrouwelijke kandidaat-vice-president van de Verenigde Staten. De kandidaat wordt door de Republikeinen ervan beticht tijdens haar studietijd seks te hebben gehad om lid te worden van een studentenvereniging. De kandidaat zwijgt. Dit brengt haar kandidatuur in groot gevaar. We komen erachter dat ze het niet heeft gedaan, maar dat ze vindt dat politiek hier niet over mag gaan. Een klassieke clash tussen het idealisme van een Democratische kandidaat en het cynisme van het Republikeinse establishment. Maar geeft een realistisch beeld van hoe schandalen worden gebruikt om kandidaten te breken.

Post-Lewinsky cinema kunnen we het wel noemen. Maar ook andere recente gebeurtenissen hebben ook hun weerslag gehad: de legendarische presidentschappen van Nixon en Kennedy zijn ook verfilmd.

Historisch Realisme

The Kennedys (2011, wiki, trailer) reconstrueert de Amerikaanse politieke machine: de Kennedys. Vader Joe Kennedy heeft maar een ambitie: zelf President van de Verenigde Staten worden. Als dat niet lukt, concentreert zijn ambitie zich op zijn oudste zoon. Als die omkomt in de Tweede Wereldoorlog, dan richt hij zich op zijn een-na-oudste zoon: John F. Kennedy. Kennedy heeft dezelfde krachten en zwakten als zijn vader: een politiek genie, maar in de relatie met vrouwen uitermate onbetrouwbaar. Alle middelen, inclusief keiharde verkiezingsmanipulatie, worden ingezet om verkozen te worden: zelfs de maffia steunt hen. JFK schopt het tot president. We volgen het presidentschap van Kennedy: statesmanship in de Cuban Missle Crisis (ook mooi verslagen in Thirteen Days (2000, wiki, trailer)). De communicatie tussen de wereldleiders gaat in punten en komma’s van officiele verklaringen. En uiteraard het politiek idealisme in de strijd tegen segregatie. We weten dat het presidentschap van Kennedy bloedig eindigt. Zijn broer Bobby neemt de fakel over en betaalt dat ook met zijn leven.

Over het realisme van zulk politiek drama wordt vaak gezeverd: maar dat gaat over kleine details. Het algemene beeld van politiek dat er geschetst wordt klopt. De Kennedys werden gedreven door hun ambitie om seksuele en politieke veroveringen te boeken en om Amerika iets eerlijker te maken. Daarvoor waren alle middelen geaccepteerd. De nationale politieke realiteit blijkt weerbarstig, maar de internationale politieke realiteit is nog weerbarstiger. We delen de politieke ambities van de Kennedys in de strijd tegen segregatie, maar de alle middelen zijn geaccepteerd-mentaliteit gaat soms te ver.

Een alle middelen zijn geaccepteerd-mentaliteit staat ook centraal in All the President’s Men (1976, wiki, trailer) dit volgt de journalisten die het Watergate schandaal ontdekten. Het is misschien niet zozeer een politiek drama als een journalistieke thriller. Ze stuiten via een simpele inbraak in een hotelcomplex op een samenzwering rond de Republikeinse Amerikaanse president Nixon om met het  Democratische hoofdkwartier af te luisteren. Om hun macht te behouden zijn politici tot alles in staat. De journalisten zijn echter oprecht op zoek naar de waarheid … en een goed politiek verhaal. In Frost/Nixon (2008, wiki, trailer) legt Nixon verantwoording af bij de journalist Frost. De interviews

"I'll be prime-minister of Britain one day, I promise"

hebben echt plaats gevonden, maar de verfiliming geeft de context realistisch weer: een sluw politiek genie die een tweede rangs-journalist wil gebruiken om zijn onschuld te bewijzen, en een jonge journalist die zich graag wil bewijzen door een zo groot mogelijke scoop te halen.

Het grote nadeel van zulke films is dat we het einde al weten: je weet dat in de laatste scene van The Kennedys RFK wordt doodgeschoten, je weet dat de wereld niet is vergaan tijdens de Cuban Missiles Crisis en je weet dat, hoe hij het ook probeert te ontkennen, Nixon een crook is.

Maar ook de recente geschiedenis inspireert: Too Big to Fail (2011, wiki, trailer) verslaat een episode uit de Amerikaanse bankencrisis, namelijk hoe in een heel korte tijd de grote banken van Amerika gered moeten worden (het is zo een interessant zusje van de financiele thriller Margin Call (2011, wiki, trailer) over de nacht dat een bank instort). Too Big to Fail geeft een mooi inzicht in hoe de besluitvorming loopt: met niet-meewerkende bankiers, eigenwijze senatoren en grote belangen.

Brits Cynisme

Welke is echte echt en welke een kopie?

De Amerikaanse politiek staat uiteindelijk veraf van wat wij in Europa gewend zijn: een parlementair stelsel met een premier en onafhankelijke professionele bureaucratie. Politici hebben niet het vermogen om de wereld te veranderen, noch de intelligentie daarvoor. Politiek is wat er gebeurt op televisie, terwijl ambtenaren de dienst uit maken. Dat is in elk geval de indruk die we krijgen van de Britse serie Yes, Minister/Yes, Prime Minister (1980-1984, wiki, een klassieke scene). Dit is een klassieke Britse sitcom uit de jaren ’80: een catchphrase, hoge grapdichtheid en niet meer dan drie karakters: de politicus die denkt hij iemand is, maar dat niet is, de sluwe topambtenaar en de aangever, de persoonlijke secretaris van de minister. Maar daar achter zit een cynisch-realistisch beeld van de politiek. Een minister weet in een periode van vier jaar niets te bereiken, de echte macht ligt bij de honderden ambtenaren die er jaren zitten, en in het bijzonder de topambtenaren. Het was de favoriete serie van de toenmalige premier Margaret Thatcher zelf, die een even cynisch beeld had van de overheid.

De VPRO heeft, overigens, recentelijk geprobeerd de serie te kopieren, zonder succes (Sorry Minister, 2009, wiki, een overduidelijk gekopieerde scene).

Yes, I'm Evil

Nog cynischer dan Yes (Prime) Minister is de serie House of Cards (1990, wiki, klassieke scene), To Play the King (1993, wiki, nog zo’n klassieke scene) en The Final Cut (1995, wiki, een laatste klassieke scene). Ik schreef hier al eerder over. Het volgt de fictieve politieke carriere van Francis Urquhart (F.U.) een machiavellistische politicus. Urquhart wil alles doen om zijn macht te vergroten. In House of Cards elimineert hij een-voor-een zijn mogelijke concurrenten als conservatieve partijleider door seksschandalen te creeeren en reputaties van mensen te vernietigen. Het kost uiteindelijk het leven van zijn politieke assistent. Urquhart begint een relatie met een jonge journaliste die geintrigeerd is door het charisma van de macht. Ze komt achter zijn plannen. Urqhart vermoordt ook haar. In To Play the King is Urquhart premier geworden aan gaat hij de strijd om de macht aan met de idealistische koning, die zich verzet tegen het rechtse beleid van de regering. Urqhart dwingt hem uiteindelijk af te treden voor zijn nog zeer jonge zoon. In The Final Cut probeert Urquhart zijn pensioen zeker te stellen door in de laatste dagen van zijn premierschap een oliedeal te regelen waar hij zelf voordeel van heeft. Als dit dreigt uit te komen, laat zijn vrouw, die in de hele serie een soort Lady Macbeth is geweest, hem vermoorden om zijn reputatie te bewaren. Dit niveau van intrige gaat veel verder dan echte politiek, of zelfs de Amerikaanse politieke thrillers. Waar in het begin de kijker, net als de jonge journaliste geintrigeerd is door de machtpoliticus Urquhart, eindigt hij als een karikatuur. Deze triologie is een interessante studie van absolute macht, maar staat wel ver van de politieke realiteit.

"I told you I'd prime-minister one day."

Blair werd voor 2003 gezien als een politicus van een ander slag dan de cynische conservatieven. Een man die als geen ander kan communiceren, mensen enthousiast kan maken voor een progressief verhaal. In het drieluik The Deal (2003, wiki, laatste scene), The Queen (2006, wiki, trailer) en The Special Relationship (2010, wiki, trailer) zien we hoe Tony Blair, een jonge ambitieuze hervormer, begint aan een politieke carriere onder mentorschap van de norse Gordon Brown, die door Blair wordt gezien als de natuurlijke partijleider. Hij groeit uiteindelijk boven Brown uit. Blair kan premier worden. De relatie verzuurt: in de politieke realiteit is The Deal nodig tussen de twee. Eerst acht jaar Blair, dan de kans voor Brown. The Queen begint met het aantreden van Blair, die zich tegenover de Britse Koningin moet verhouden. Het opent met een prachtige scene waarin de Koningin een jonge Blair, die net de verkiezingen heeft gewonnen, terecht wijst over het protocol: Blair mag de Koningin niet vragen hem te benoemen als premier. De Koningin moet hem vragen premier te worden. De dood van Prinses Diana is een schakelpunt: Blair weet het publieke sentiment na de dood van Diana veel beter in te schatten dan de koele afstandelijke Koningin. Blair moet de Koningin overtuigen menselijkheid te tonen. The Special Relationship focust op de relatie tussen Blair en Bill Clinton. Clinton nodigt de Blair, als leider van de oppositie uit in het Witte Huis. Hij ziet in Blair een mooie mogelijkheid om een gelijkgezinde centre-left progressive politicus aan de macht te helpen. Clinton geeft Blair advies als hij eenmaal premier is geworden. De twee leiders komen in conflict over Kosovo. Blair wil veel harder ingrijpen dan Clinton. Dat wil hij uit politiek idealisme: de wereld moet vrij worden gemaakt van dictatuur. Hij forceert Clinton, die ondertussen door seksschandalen politiek is verzwakt, om in te grijpen. Twee jaar later is een verzuurde Clinton president af en zoekt Blair een nieuwe relatie met Bush. De politieke kernboodschap van de drie films is dat politiek niet over grote idealen of grote schandalen, maar over persoonlijke relaties gaat. Blair groeit iedere keer als leerling boven zijn meester uit, wat de relaties onder druk zet.

"Another actor to play Blair, how dare you."

Een aanzienlijk cynischer beeld van het premierschap van Blair spreekt uit uit de Amerikaanse film the Ghost Writer (2010, wiki, trailer). De film gaat over een ghost writer die de memoires moet schrijven van een voormalige Britse premier. De premier, een duidelijke kopie van Blair, was heel populair in eigen land en bij de Amerikaanse regering. Zijn reputatie is echter onder druk gekomen vanwege zijn steun aan de War against Terror. De schrijver komt erachter dat de premier letterlijk door de Amerikanen aan de macht geholpen is: in zijn studietijd is hij gekoppeld aan een vrouw die hem stimuleerde om premier te worden en daar het Amerikaanse belang te dienen. Een vermakelijke speculatie, maar geen diepzinnige politieke analyse. Een soort Manchurian Prime Minister eigenlijk (cf. Manchurian Candidate 1962, 2004, wiki, wiki, trailer, trailer)

Van Eigen Bodem

Twee Bernhards

In Nederland hebben we het ook geprobeerd: politiek drama van onze eigen bodem. Den Uyl en de Affaire Lockheed (2010, wiki, trailer) volgt de Nederlandse premier Den Uyl die probeert een schandaal rond de Kroon te voorkomen. Het conflict tussen de linkse idealen van Den Uyl en de politieke realiteit worden mooi weergegeven door Den Uyl zowel te volgen in zijn eigen familie, waar zijn eigen zoon Den Uyl veroordeelt voor het creeeren van een doofpot en op het Paleis, waar hij keihard met de politieke realiteit wordt geconfronteerd. De affaire en Den Uyl spelen een bijrol in Bernhard, Schavuit van Oranje (2010, wiki, trailer). Dit legt vrij realistisch het politieke leven van Bernhard langs het politieke leven Maxima. Bernhard, geniaal gespeeld door Daan Schuurmans, vindt zichzelf eigenlijk te groot voor Nederland: tijdens de Tweede Wereldoorlog werkt hij mee met staatslieden, in het na-oorlogse Nederland wordt zijn positie steeds marginaler. Maar de sluwe vos weet, zo speculeert de serie op basis van het script van Thomas Ross, een laatste zet te maken: hij haalt Maxima naar Nederland om de zwakke kroonprins bij te staan, zoals ook hij ooit naar Nederland is gehaald om de zwakke kroonprinses bij te staan.

Dat is wel een hele subtiele verwijzing.

Een stuk zwakker is Vox Populi (2008, wiki, trailer). Het volgt de politiek leider van RoodGroen (ja, dat is een heel subtiele verwijzing), Jos Fransen, die in een midlife crisis is beland. Via de nieuwe vriend van zijn dochter komt hij in contact met “gewone burgers”. Hij merkt dat hij het goed doet in de peilingen als hij de taal van deze gewone burgers uitslaat op televisie. Maar daarmee breekt hij wel met zijn eigen politieke programma. De peilingen en zijn affaire met een stagaire slaan hem naar de bol. En uiteindelijk besluit hij te migreren. De film is weinig realistisch: het gaat uit van populistisch idee dat er een kloof tussen burger en bestuur is en dat kiezers naar iedere politicus neigen die daarover heen stapt. Wat de film precies wil zeggen over politiek is mij onduidelijk: het lijkt me eerder een film over een man in een midlife crisis die toevallig politicus is. Het enige interessante is het hoge aantal cameo’s van ‘echte’ politici, journalisten en opiniemakers.

De Burcht

Een Nederlandse The West Wing is er dus niet. Het meest dichtbij komt Borgen (vanaf 2010, wiki, bijbehorende website). Borgen volgt de Deense politica Birgitte Nyborg, die onverwacht premier wordt. We volgen de complexe relaties tussen politici, de media en voorlichters en de reprecussies van politieke carrieres op het thuisfront. Nyborg, de leider van de sociaal-liberale partij Moderate wordt onverwacht premier, als de leider van de grote sociaal-democratische partij en de leider van de grote liberale partij verwikkeld raken in een moddergevecht over politieke schandalen op de laatste dagen van de verkiezingen. Nyborg vormt een minderheidskabinet van groenen, sociaal-democraten en sociaal-liberalen dat soms steun moet vinden bij de uiterste linkse Solidarisk Samling en soms bij de centrum-rechtse Ny Nojre. Binnen de coalitie staan de weinig sympathieke sociaal-democraten, die zich als de natuurlijke machtspartij zien, klaar om Nyborg een dolk in de rug te steken. Het partijenstelsel is overduidelijk gebaseerd op het Deense, maar doet sterk denken aan het Nederlandse stelsel: van rechtse xenofobe populisten tot regenteske sociaal-democraten, het is wel heel herkenbaar. De serie wordt soms gezien als politiek naief omdat Nyborg nogal amateuristisch is en er vaak alleen voor lijkt te staan, maar Nederlandse politici zijn allemaal amateurs. Tegelijkertijd volgt het plot de jonge journaliste Fonsmark, wiens carriere een plotseling sprong maakt. Zij probeert haar onafhankelijke journalistieke positie te beschermen tegen de druk van de politieke macht en niet altijd welwillende collega’s. Ze worden verbonden door Kasper Juul, de sluwe spindokter van de premier: een echte machtspoliticus die prachtige speeches kan schrijven en die een relatie had met Fonsmark.

De serie is gemaakt door de makers van The Killing, een politiethriller. En dat is het enige nadeel: er is een grote neiging om lijken naar beneden te gooien als een soort Deus Ex Machina. De serie opent met de politiek assistent van de liberale premier die sterft in de kamer van Fonsmark (met wie hij een relatie heeft) en voor zijn baas belastend bewijs achterlaat voor Juul om te vinden. En zo zitten er wel meer weinig realistische thriller-achtige twists en turns in.

Veel realistischer is de weergave van de relatie tussen seks en macht. De premier en haar man groeien uit elkaar: hij moet zijn carriere opgeven voor haar. Zij heeft het veel te druk om intiem te zijn met hem. Het huwelijk valt uitelkaar: niets geen spannende one-night-stands maar een opdrogend huwelijk.

We zien een prachtig en herkenbaar beeld van politiek achter de schermen in een parlementair stelsel. Hierin probeert de premier trouw te blijven aan haar sociaal-liberale idealen, terwijl de media en haar coalitiepartners dat proberen te dwarsbomen. Een prachtige serie dus, het enige probleem is dat de schrijvers denken dat ze bovenop alle politiek ook nog een extra dramatisch plot nodig hebben, dat niet bijdraagt aan het politieke verhaal.

In Conclusion

De meest realistische films zijn de historische drama’s. Het minst realistisch zijn volgens mij Vox Populi en The Manchurian Candidate. Het meest idealistisch zijn The Contender en The West Wing. Een hele serie films en series zijn uitermate cynisch. Het spannendst is The Contender, samen met Primary Colors, Ides of March en House of Cards. Daarin kan je echt niet voorspellen hoe het plot zich ontwikkeld. Commander in Chief, Yes, Prime Minister/Sorry, Minister en Vox Populi zijn aanzienlijk voorspelbaarder. Dat geeft een tie aan de top (The Contender/The West Wing) en een duidelijke verliezer: Vox Populi.

Hieronder het ‘Redactioneel’ dat ik schreef als eindredacteur van tijdschrift De Linker Wang voor het decembernummer dat vandaag verschijnt. Voor een proefabonnement of gratis proefnummer, kijk je op www.linkerwang.nl  

‘Religie is een veelzijdig fenomeen. Wat verdient kritiek en wat ondersteuning? En welke inspiratiebronnen kunnen bijdragen aan duurzaamheid, vrede, gerechtigheid en compassie?’ Deze tekst staat te lezen op de startpagina van de vernieuwde website van De Linker Wang.

Niet alleen de site is nieuw, ook wat de beweging en het tijdschrift willen uitstralen. Religieuze inspiratie voor maatschappij en politiek wordt binnen De Linker Wang van oudsher op waarde geschat. Daarbij kan de ene levensbeschouwing niet zomaar boven de andere worden geplaatst. Dat laatste past ook niet bij een doorbraakpartij als GroenLinks, de partij waaraan De Linker Wang verbonden is. Het gaat – zoals in dit nummer bepleit door Manuela Kalsky (pagina 4–5) - om respectvolle verscheidenheid en het verbinden van verschillen.

Duurzaamheid, vrede, gerechtigheid en compassie zijn hierbij fundamentele kernwaarden. IJkpunten waarop religieuze instituten, politieke bewegingen en machthebbers beoordeeld moeten kunnen worden. Zo krijgt godsdienstkritiek vanuit De Linker Wang gaandeweg een meer expliciete plaats die past bij linkse politiek.

Overigens sluit dat geenszins uit dat je geen vraagtekens kunt plaatsen bij sommige vormen van religiekritiek, zoals blijkt uit het artikel van Erica Meijers (pagina 22-24). Zij signaleert een nieuwe onverdraagzaamheid bij links ten aanzien van godsdienst en religie. ‘Wie moslims vastpint op een bepaalde, vermeend conservatieve identiteit, zal het door links zo graag gewilde debat over vrouw-, homo- en dieronvriendelijke tendensen in hun geloof niet snel op gang kunnen brengen,’ aldus Meijers.

Wat dat betreft vormt het interview met Thijs Kleinpaste en Marcel Duyvestijn – publieke pleitbezorgers van het afschaffen van godsdienstvrijheid – een mooi contrast (pagina 20-21). Dat de heren een debat aanzwengelen is winst. Ook de stelling ‘Denk zelf!’ kan niet vaak genoeg herhaald worden. Veel gelovigen doen dat immers te weinig. Wie durft vervolgens de breed gedeelde vooronderstelling dat gelovigen noodzakelijkerwijs minder zelfstandig denken omdat zij religieus zijn, weer kritisch te doordenken? Hoe verklaren we bijvoorbeeld dat secularisatie en individualisering hand in hand gaan met groeiend populisme en afnemende solidariteit? Hoe autonoom is de mens? Zit de maatschappij niet ingewikkelder in elkaar dan we kunnen bevroeden?

Wat dat betreft is de analyse van Hendro Munsterman ‘Vaticaan als bondgenoot van GroenLinks’ (pagina 18-19) heerlijk tegendraads. Een instituut dat zelf niet zo soepeltjes omgaat met macht, kritiek en vernieuwing van onderaf, vormt zelf juist een gezonde kritische factor ten opzichte van de grote economische machten in de wereld. Zo hangt de werkelijkheid van ongerijmdheden en verrassingen aan elkaar. Durven we niet alleen te kijken maar ook te zien? Niet alleen te horen maar ook te luisteren? Openheid en verwondering maken mensen onverwacht tot bondgenoten en maken soms ongekend positieve krachten los.

Column De Linker Wang december 2011

Hoe zal 2011 in de geschiedenisboekjes komen te staan? Waarschijnlijk komt er ruim aandacht voor de Arabische lente en evenzeer voor de eurocrisis. Misschien nog het bereiken van de mijlpaal van zeven miljard wereldbewoners. De tsunami en kernramp van Fukushima en de massamoord door de extreem-rechtse Anders Breivik zullen – bizar genoeg – op termijn voetnoten van de geschiedenis zijn.

En Occupy? De beweging die de wereld wilde veranderen, begon op 17 september als demonstratie voor het beursgebouw van Wall Street en breidde zich uit naar tientallen Amerikaanse en Europese steden. In Nederland vooral op het beursplein in Amsterdam, maar er waren ook initiatieven in vijftien andere steden.  Het is een beweging van ongenoegen. Ontevreden met de macht van banken en beurzen en de onmacht van de parlementaire democratie om tot echter oplossingen te komen. “We are the 99%”, zeggen ze, verwijzend naar de 1% die alle macht en alle geld bezit.

Occupy ademde hoop. Revolutionaire hoop. Radicaal de wereld veranderende hoop. Niet meer de oude macht van het kapitaal of de moedeloos draaiende raderen van de bureaucratie of de politiek. Alles zou anders worden. Iedereen mocht meedoen. Beslissingen werden niet langer top down genomen, maar in de general assembly waar iedereen mag meepraten en het aankomt op consensus. Toespraken werden niet elektronisch versterkt maar mond op mond doorgegeven totdat iedereen het hoorde.

Natuurlijk, ook Occupy kan nog geschiedenis schrijven, maar nu ik deze woorden schrijf, lijkt de glans er vanaf. De vreedzame demonstraties zijn op verschillende plaatsen uit de hand gelopen of doodgebloed. De hoge idealen blijken soms een dun vernisje over opportunisme, gemakzucht en luiheid. Dat is makkelijk prijsschieten voor cynici die nauwelijks geloven in een Arabische lente, laat staan een lente in het verziekte neoliberale Amerikaans-Europese systeem.

Gedeelde inspiratie

Dat is triest, want de droom van Occupy zou ons diep kunnen aanspreken. Het is de droom van het begin van de kerk, zoals we in de bijbel lezen: in de eerste gemeente hadden ze alles gemeenschappelijk en leefden ze in harmonie en gedeelde inspiratie. Het is ook de droom van het staatssocialisme geweest: ieder doet wat hij of zij kan en ontvangt wat zij of hij nodig heeft. Maar ook die dromen zijn in duigen gevallen: de oorspronkelijke christelijke gemeenschap is een instituut geworden waarin macht en regels vaak belangrijker zijn dan geestdrift en menselijkheid; het staatssocialisme kon ontaarden in een van de meest onderdrukkende en onmenselijke systemen.

Wat is dat toch, dat hoge idealen zo kunnen tegenvallen? Ik laat de cynische antwoorden even rusten net als de al te vrome – die op hun beurt vaak net zo cynisch zijn over het leven hier en nu. Waarom mislukt het steeds?

Een deel van het antwoord vinden we bij de antropoloog Victor Turner. Hij beschrijft hoe er in rituelen en andere overgangssituaties een gemeenschapsgevoel kan ontstaan dat tegen alle bestaande structuren en verhoudingen ingaat. Hoog en laag bestaan niet meer, binnen en buiten evenmin. Plotseling is er een nieuw soort gemeenschap die buiten het gewone staat en daarom inspireert, verwart, ter discussie stelt en nieuwe wegen wijst. Deze radicale gemeenschap past niet bij de gewone structuur, maar is een soort anti-structuur, anders dan alles wat we kennen.

Maar ook die nieuwe gemeenschap moet na kortere of langere tijd weer een eigen structuur krijgen en verzandt dan bijna per definitie in dat wat ze wil vermijden. Of ze valt uit elkaar. De anti-structuur is nooit van blijvende aard. Het is een kritiek op de bestaande structuren, maar kan zelf alleen maar bestaan als reactie, niet als volwaardig alternatief. De kerk begon als anti-structuur, maar werd na verloop van tijd zelf deel van de elite. Het socialisme begon als anti-structuur en werd een machtssysteem. Occupy was een anti-structuur en lijkt uiteen te vallen in anarchie.

Verandering

Is het daarmee een dode mus? Een mooi idee dat weer tegenvalt? Een vluchtig teken van hoop waarna we terugvallen in de teleurstelling en het cynisme? Wat mij betreft niet. Er zit een wezenlijke drang tot verandering in de hele beweging en dat is tegelijk een aanklacht tegen het systeem dat nu de wereld bepaalt. Een aanklacht tegen banken, beurzen en regeringen die steeds maar denken dat ze de wereld kunnen redden door in hetzelfde spoor verder te gaan.

Die aanklacht geeft hoop en roept op om in elk geval kleine stappen in de goede richting te zetten. Dat wil niet zeggen dat het alternatief ook direct helder is. Occupy is een spiegel voor een vastlopende wereld, geen blauwdruk voor hoe het wel zou moeten. Wat dat betreft, ligt het dicht bij de boodschap van Jezus. Of bij de dromen van vernieuwingsbewegingen in allerlei tradities. Radicaal. Niet autoritair. Anti-structuur. Boodschappen die alles ter discussie stellen. Maar kijk uit als je die boodschappen zelf weer tot structuur maakt. Voor je het weet, is het middel erger dan de kwaal. De boodschap van een anti-structuur – Occupy, Marx, Jezus – is een kritische vraag en aanzet tot verandering, geen totaaloplossing.

14 oktober 2011

Wethouder Bart Eigeman zoekt inspiratie voor zijn ambtenaren om te laten zien dat duurzaamheid van nu is en niet van de toekomst! Samen naar de Floriade in Venlo dus. Daar wordt economische ontwikkeling gevoed met duurzame brandstof. De glastuinbouw gaat energie leveren, de toeristische impuls zal innovatie stimuleren en de architectuur wordt energieneutraal vormgegeven naar ontwerp van de zeer inspirerende Jon Kristinsson (man op foto). Het park kent een kabelbaan, een energieneutraal kantoor- en presenTatiegebouw dat geen riool behoeft: alle wc-afval levert energie!

Het prachtige economische centrum is een ontwerp van Jo Coenen.

En de installatietechniek wordt geleverd door het Bossche bedrijf GeaGrenco, actieve partner in het Bosssche Energie Convenant (BEC).

Dierenmishandeling door ritueel slachten, priesters die kinderen misbruiken, een dominee die oproept om kinderen te kastijden, en de Bijbel als inspiratiebron om te weigeren mensen in de echt te verbinden. Godsdienst is de bron van achterlijkheid en veel ellende. En de kerk is een autoritair dwanginstituut waar binnen dertig jaar de laatste bejaarde het licht uit doet.

Ik overdrijf nogal. Dat doe ik bewust. Ik constateer dat godsdienst en kerk volgens de heersende opinie in ons land ‘uit’ zijn en zingeving en spiritualiteit ‘in’. Kerken hebben dat deels aan zichzelf te wijten. Maar tegelijk zijn er ook kerkelijke gemeenschappen die open staan voor de zoekende mens en de moderne cultuur. Kerken die zich inzetten voor de ‘Arme kant van Nederland’ en voor vluchtelingen. Met deze benadering vallen ze alleen wat minder vaak op. Want ja, de media duiken er niet op.

Het Humanistisch Verbond – dat ondanks de ontkerkelijking overigens nauwelijks groeit – maakt reclame met een slogan ‘Gelooft u ook meer in het leven vóór de dood?’. Misschien heeft u het reclamespotje wel eens op de radio gehoord: geloven in het leven vóór de dood. Die slogan bevestigt het clichébeeld dat religieus geïnspireerde mensen zich zouden fixeren op het hiernamaals. Jammer. Het ‘geborgen zijn in Gods handen’ – om het in religieuze taal uit te drukken – ervaar ik als troostvolle gedachte en maakt me juist vrij om me te kunnen richten op het hier en nu, samen met anderen.

‘Zonder uw steun is het humanisme aan de goden overgeleverd’ was een eerdere slogan van de humanisten, die sinds 2006 gebruikt werd. Daarin bespeur ik een bijbelse grondtoon. Ook Abram wilde niet aan de goden van zijn tijd overgeleverd zijn. Hij trok vanuit ‘Oer’ naar een onbekend land. Hij luisterde naar de Stem die zijn fixaties en oude geloofsvoorstellingen openbrak. Om over dat latere verhaal van een pasgeboren kind in een voederbak maar te zwijgen. Jezus was zijn naam. Schaapsherders en allochtone wijsneuzen stelden dat dit de ‘Zoon van God’ was. Absurd natuurlijk. Volslagen belachelijk. Dát was nog eens spotten met de heersende goden van die tijd!

De theologische vraag of Jezus goddelijk is, vind ik niet zo interessant. Ik zou het willen omdraaien: iemand die ter wereld komt als vluchtelingenkind, die tijdens zijn leven voortdurend bezig is mensen te bevrijden van angst en ziekte, en die tenslotte onschuldig ter dood wordt gebracht… zo’n persoon verdient het om je diep voor te buigen en om God – de Levende – te zijn. Buig niet voor keizers,  koningen en andere machthebbers, maar laten we knielen voor wat kwetsbaar is.

Met mensen, kerken en hun goden valt eindeloos te spotten. Soms is dat spotten terecht en soms onterecht. Soms is dat spotten relevant en soms is het gewoon kinderachtig en flauw. Maar ik zou zeggen: als je machtigen en schijnheiligen bespot, doe het dan vooral bijbels geïnspireerd. Want de Bijbel biedt ons met Abraham, Jezus en al die andere figuren religie- en maatschappijkritiek van de bovenste plank. De Bijbel als bron van religiekritiek. Dat is een merkwaardige paradox. Zo’n inzicht zet ons misschien ook even op een ander been.

Niet religie zelf is het verdedigen waard, maar wel datgene waar religie op haar betere momenten naar verwijst: de liefdevolle werkelijkheid die ons kennen en weten te boven gaat. Een werkelijkheid die niemand kan claimen. Sommigen noemen het God, anderen Humaniteit, het Mysterie of het Ultieme. Laten we het er op houden dat niemand het in zijn broekzak kan stoppen. Wel kunnen mensen het samen benaderen, vieren en beleven.

Ruim elf jaar geleden werd ik actief binnen De Linker Wang, het platform voor religie en politiek, verbonden met GroenLinks. Volgens sommigen is De Linker Wang een christelijke enclave binnen GroenLinks. Maar je zou De Linker Wang misschien beter een groen en progressief baken binnen christelijk en religieus Nederland kunnen noemen. Zo ben ik dat zelf tenminste steeds sterker gaan zien. We hoeven als Linker Wang geen heidenen te bekeren, maar misschien juist eerder gelovigen. En u weet het: heidenen bekeren is weliswaar een christelijk karwei, maar christenen bekeren, dat is pas een heidens karwei! Dat vrede, gerechtigheid, duurzaamheid en compassie leidende waarden moeten zijn in de politiek, dat is beslist niet voor elke kerkganger en voor elke CDA-politicus altijd even vanzelfsprekend.

GroenLinks moet meer oog krijgen voor de positieve rol van religie. Artikelen van deze strekking schreef ik in dagblad Trouw. Vorig jaar nog. En vooral Femke Halsema nam ik op de korrel. Daar heb ik geen spijt van, want religie heeft vooral sinds 2001 – na de aanslag op de Twin Towers en de moord op Theo van Gogh – een negatieve bijsmaak gekregen. Dat vraagt om nuance. Maar als progressief gelovige heb ik ook de taak om kritisch te zijn op godsdienst en religieuze instituten. Want het is allemaal mensenwerk, gaat om macht, en werkt niet zelden behoudend.

Ik heb geleerd dat het positieve en het negatieve van religie als maatschappelijk fenomeen allebei aan de orde zijn in de wereld. In de progressieve kringen waarin ik me begeef is het een hele opgave om die genuanceerde gedachte tussen de oren te krijgen. Religie kan onderdrukken, maar ook bevrijden. Religie kan behoudend zijn, maar ook vernieuwend en opbouwend. Denk aan al die scholen, ziekenhuizen en zorginstellingen in Nederland die vanuit religieuze inspiratie zijn opgezet. Denk aan diaconaal werk en ontwikkelingswerk.

Veel links en liberaal georiënteerde mensen beschouwen religie uiteindelijk toch als de bron van alle kwaad. Berichten in de media over autoritaire bisschoppen en seksueel geweld in de Rooms Katholieke Kerk en over de ouderwetse moraal van de SGP, bevestigen mensen in hun comfortabele secularistische wereldbeeld.

Niet religie, maar vrijheid is voor mij het doel. Geen goedkope vrijheid, ook geen louter economische vrijheid – denk aan de VVD – en al helemaal geen eng nationalistische vrijheid -denk aan de PVV. Nee, ik zoek naar de mondiale vrijheid voor alle mensen en alles wat leeft. Een vrijheid die duur betaald wordt en pas in de erkenning van wederzijdse afhankelijkheid gerealiseerd kan worden.

Die vrijheid kunnen we bereiken door vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping na te streven. In de jaren tachtig klonk deze trits expliciet in de grote Nederlandse kerken. Het ‘conciliair proces’ heette dat. En de urgentie van vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping is sindsdien alleen maar groter geworden. Denk aan de eurocrisis, de klimaatcrisis, de energiecrisis, aan wapenhandel en aan oorlogen die continue op meerdere plekken op aarde worden uitgevochten.

Ook ‘compassie’ vind ik een waardevol begrip. Compassie heeft extra aandacht gekregen door de activiteiten van de Britse godsdienstwetenschapper Karen Armstrong. In 2009 lanceerde zij het ‘Charter for Compassion’. We weten het, of we kunnen het weten: de kern van alle religies is hetzelfde: liefhebben en recht doen. De Gouden Regel van rabbijn Hillel ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’, is in varianten terug te vinden in christendom, judaisme, islam, hindoeisme en boedhisme. Tegen polarisatie, tegen fundamentalistisch geweld in de godsdiensten, tegen cynisme en apathie. Compassie is kortom een belangrijk sleutelwoord.

Christenen en andere religieus geïnspireerde mensen moeten niet in de valkuil trappen om religieverdedigers te worden. Ik herken die valkuil. Natuurlijk verdient godsdienst een genuanceerde benadering en vragen bepaalde clichés om bijstelling. Een seculiere meerderehied mag niet op alle terreinen van het leven dwingend zijn moraal opleggen aan minderheden. Maar het gaat uiteindelijk om datgene waar religieuze inspiratie naar verwijst: naar vrede, gerechtigheid, duurzaamheid en compassie. Dat zijn waarden en idealen die het verdedigen waard zijn. Daar kunnen zowel religie als religiekritiek ons behulpzaam bij zijn.

De stellingen en posities die we in Nederland relatief snel betrekken vóór of tegen godsdienst met alle clichés en vooroordelen van dien, dat heeft een historische achtergrond. Die ligt mijns inziens voor een belangrijk deel bij de verzuiling en bij de ‘antithese’ die Abraham Kuyper in de negentiende eeuw aanbracht: de scheiding tussen gelovigen en ongelovigen. ‘In het isolement ligt onze kracht’ was het motto van de gereformeerden. Dat legde de basis voor de verzuiling. Het inspireerde katholieken om zich in een eigen zuil te organiseren waarop ook de socialisten volgden.

Bij de verzuiling ligt ook de oorsprong van partijvorming op godsdienstige grondslag, de confessionele partijvorming, een fenomeen dat in Groot Brittannië en de Verenigde Staten niet bestaat maar zo kenmerkend is voor Nederland. Of moet ik zeggen: kenmerkend wás voor Nederland? CDA, ChristenUnie en SGP hebben als confessionele partijen samen nog maar 28 van de 150 zetels.

CDA, ChristenUnie en SGP zijn de belangenbehartigers van religie geworden en de andere niet-confesionele partijen staan daar – zo lijkt het althans – vaak lijnrecht tegenover. Je ziet dan patstellingen ontstaan zoals bleek bij de recente discussies in de Tweede Kamer over ritueel slachten en de zogeheten weigerambtenaren. De confessionele partijen fixeren zich op het verdedigen van religie en de andere partijen lijken hun best te doen elkaar te overtreffen in het aan de kaak stellen van verderfelijke religieuze praktijken.

Als christelijk geïnspireerde en oecumenisch georiënteerde Groenlinkser voel ik me bij geen van beide kampen echt thuis. Voor mij tellen godsdienstvrijheid, de rechten voor minderheden en ook het positieve aspect van religie. Maar voor mij telt ook respectvolle omgang met dieren en de redelijke eis aan overheidsdienaren om de wet uit te voeren en geen onderscheid te maken tussen mensen op basis van hun seksuele voorkeur.

Als we echt willen werken aan oplossingen moeten we van religie geen controversieel thema willen maken als doel op zichzelf. We moeten de antithese samen willen overstijgen. Het debat over religie moet geen twist worden maar een tango. Dan gaan we met elkaar het ritueel slachten niet verbieden, maar een convenant opzetten waarbij religieuze groepen, slachthuizen en dierenbeschermers met elkaar in gesprek gaan en met voorstellen komen, eventueel gevolgd door wetgeving. Dan stoppen we met het aannemen van nieuwe weigerambtenaren, en gaan we tegelijk coulant om met overheidsdienaren die al jaren naar eer en geweten hun werk doen en serieus moeite hebben met de ontstane veranderingen.

De stemming in Nederland wordt daar beter van. Religieus geïnspireerde mensen en confessionele partijen hoeven dan niet langer krampachtig religie te verdedigen. Ze kunnen al hun energie gebruiken om zich in te zetten voor datgene waar hun religie naar verwijst. Dan komen vrede, gerechtigheid, duurzaamheid en compassie in beeld. Bij de voedselbank, op de thee in de moskee, en als het moet op het Malieveld.

Dat levert onvermoede bondgenoten op: een brede oecumene van alle mensen van goede wil. Want ook ik geloof vooral in een leven vóór de dood en wil dat samen met anderen vormgeven. Zo worden godsdienst én godsdienstkritiek geen twist maar een tango, een vrolijke en uitnodigende dans op weg naar een nieuwe wereld.

Bovenstaande tekst is door mij uitgesproken tijdens een bijeenkomst van de plaatselijke Raad van Kerken in Brummen op 16 november 2011.

In de Dutch Design Week reikte de gemeente voor de derde keer de Social Design Talent Award uit. Dit is een prijs die de gemeente jaarlijks toekent aan een student die met zijn of haar (afstudeer)ontwerp een excellente oplossing of aanpak ontwikkelt voor een sociaal-maatschappelijk vraagstuk in het gemeentelijk domein. Het doel van deze award is het stimuleren van sociaal maatschappelijk ontwerp. Ik zat dit jaar voor de eerste keer in de jury, natuurlijk samen met design-wethouder Mary-Ann Schreurs. Ondersteund door een hele groep ambtenaren hebben we de (afstudeer)tentoonstellingen van de Design Academy en Industrial Design op de TU/e bezocht, waar we uitleg kregen van de studenten over hun project. De prijs die gewonnen kan worden is € 10.000 die gebruikt moet worden om het project écht in uitvoering te brengen. Uit de voorselectie van bijna 30 ontwerpen kozen we 3 finalisten. Op 29 oktober maakten we de winnaar bekend.

Winnaar Michiel Kersteman: Vendopark

Vendopark is een dynamisch parkeermodel gebaseerd op de bezettingsgraad van parkeerplekken. Veel woonwijken net buiten het stadscentrum hebben last van een parkeerprobleem vanwege gratis parkeerplekken. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door bezoekers van buitenaf (outsiders). Met Vendopark worden outsiders efficiënter verdeeld over de woonwijk door gebruik te maken van lege ruimtes verder in de wijk, zonder wijkbewoners te storen. De bezettingsgraad van geparkeerde auto’s, aangegeven met licht op de betaalautomaat, bepaald of een outsider moet betalen voor het parkeren. Met meer auto’s wordt het betaald parkeren, met weinig auto’s is het gratis. Met dit ontwerp won Michiel Kersteman een geldbedrag van € 10.000,- dat ingezet kan worden voor de doorontwikkeling of uitvoering van zijn ontwerp.

Eervolle vermeldingen

Mark Thielen, Rik van Donselaar, Roland Coops & Idowu Ayoola ontvingen voor hun project ‘Oohoo’ een eervolle vermelding. Oohoo is een non-profit organisatie die op een nieuwe manier de maatschappij wil verbeteren. Enerzijds wordt samengewerkt met een groep 55 plussers die een enorme drive hebben om iets goeds te doen voor de wereld waarop zij leven. Anderzijds wordt gesignaleerd dat bedrijven steeds meer verantwoordelijkheid nemen op sociaal en maatschappelijk gebied. Bedrijven benaderen Oohoo met uiteenlopende (maatschappelijke) vraagstukken. Oohoo legt dit vraagstuk voor aan een geselecteerde groep 55 plussers. Onder begeleiding van de ontwerpers van Oohoo worden er nieuwe inzichten gegenereerd als inspiratie voor het desbetreffende bedrijf.

Ook Roland Pieter Smit ontving een eervolle vermelding met zijn project ‘Wolwaeren’. Met Wolwaeren, een serie van zeven wollen dekens gemaakt door verstandelijk en lichamelijk beperkten, heeft Roland Pieter Smit weefgetouwen ontworpen die o.a. rekening houden met de psychische en lichamelijke mogelijkheden van de gebruikers. Autistische mensen kunnen bijvoorbeeld werken met zeer dun garen, terwijl mensen met het syndroom van Down bij voorkeur met dikker garen werken. Het garen is gemaakt van Texelse wol, ooit winstgevend maar tegenwoordig bijna waardeloos. Door de schapenboeren een eerlijke vergoeding te bieden, geeft Smit de wol bovendien weer waarde. Wolwaeren brengt een eeuwenoude woldeken-cultuur terug in Nederland en streeft naar verwerking zo dicht mogelijk bij de bron.

Naast de winnaars en de eervolle vermeldingen waren er nog veel meer projecten die veel indruk bij mij maakten. Te beginnen met het mijnveegproject, omdat het een grote maatschappelijke waarde heeft (maar in het Eindhovense wat minder van toepassing is gelukkig). Verder waren er verschillende communicatieprojecten, waarvan ik persoonlijk het project ‘postboard’, erg goed vond, ontwikkeld voor aphasiepatienten maar ook veel breder toepasbaar, of de courtyard-kit, om samen met burgers te komen tot een invulling voor lege plekken in de stad of het filmpje over ruzie met de buren, zo te gebruiken bij buurtbemiddeling…

Kortom: het was ontzettend leuk om zoveel talent te zien en spreken tijdens de jurering!

Ze staan landelijk op slechts elf zetels in de peilingen en hebben slechts 21 zetels in de Tweede Kamer. In de Gemeenteraden van de grote steden spelen ze al jaren slechts een marginale rol. Tijd dus voor een afscheid van het CDA. De meeste kiezers hebben dat al jaren geleden gedaan. Als lid van een concurrerende partij zou ik daar opgetogen over moeten zijn. Toch vind ik het ergens jammer. Misschien is het nostalgie. Misschien zit er meer achter. Wat ik met het CDA heb? Politiek gezien helemaal niets. Ik zou, bij wijze van spreken, nog liever op de VVD stemmen. Ook rechts, alleen een klein stukje oprechter.

Toch gaan christendemocraten mij na aan het hart. Ik maak mij dan ook zorgen. Allereerst is daar de familiale band. Ik kom uit een typische CDA familie. Beide opa’s waren wethouders voor (voorgangers van) deze partij. Er gaat geen verjaardagsfeest of familieweekend voorbij of we bediscussiëren politiek, kerk en maatschappij. Door de jaren heen ging ook steeds meer de koers van De Partij ter discussie staan. Na het vertrek van Lubbers ontstond de onvrede en de irritatie. Balkenende zorgde in eerste instantie voor een opleving, maar vergrote uiteindelijk het ongemak. Ondertussen denk ik dat alleen nog mijn oma trouw CDA stemt. De rest heeft politiek asiel gezocht bij (meestal) GroenLinks of ChristenUnie. Sommigen bleven zweven.

Ik zal het CDA niet alleen missen vanuit een vreemd soort nostalgie. Het kapot gaan van de christendemocratie betekent ook het failliet van de (traditionele) middenpartijen. Al kun je zeggen dat dit al langer het geval is en het CDA al minstens tien jaar geleden het politieke midden heeft verlaten. Overigens zonder dat een groot deel van het trouwe partijkader dit door heeft gehad. Zelfkritiek is nooit het sterkste punt geweest van de christendemocratie. Het einde van de traditionele middenpartijen staat symbool voor de verdere polarisatie in ons land. Dat is jammer. Ik wil een samenleving die ontspannen is en relaxt. Noemt het maar de kracht van zacht (gejat van Yvon Jaspers).

Toch ga ik ook inhoudelijk een deel van het CDA missen. Om mijn inhoudelijke klik te vinden, moet ik echter wel diep graven. Eigenlijk zo diep dat ik nog voor de oprichting van de partij uitkom. Een aantal citaten:

“Het evangelie geeft geen rechtstreekse richtlijnen voor het politieke handelen, maar het geeft wel richtlijnen voor het rechtstreekse politieke handelen, en soms wel degelijk heel concreet. Leest u er Mattheüs 25 maar eens op na: hongerigen voeden, dorstigen te drinken geven, vreemdelingen huisvesten, naakten kleden, zieken en gevangenen bezoeken. Maar dan moeten wij dan wel nú vandaag toepassen. Intussen zijn wij 2000 jaar verder, en kijk eens om u heen!”

“De hongerigen worden niet gevoed; zij sterven als ratten langs de wegen van hun uitgedroogde landen. En als wij 1 procent van ons nationaal inkomen voor ontwikkelingssamenwerking uitgeven, hebben wij meer zorgen over de vraag of die ene procent wel goed wordt besteed, dan over de vraag of die 99 procent die wij voor onszelf reserveren wel goed wordt besteed. De dorstigen worden niet gelaafd. Zij worden aan hun lot overgelaten. En als wij ons aan ons televisietoestel volzuigen met het vergif van de consumptiereclame, dan zit ons de verhoging van de alcoholaccijns meer dwars dan de ellende van de dorstigen in de wereld. En de vreemdelingen worden niet gehuisvest. Zij worden gediscrimineerd en uitgewezen. En wij laten ze uitwijzen, tenzij we ze nodig hebben om het werk te doen waaraan geen Nederlander ondanks honderdduizenden werklozen zijn handen vuil wenst te maken. De naakten worden niet gekleed. Zij worden uitgestoten. En de gevangenen wórden niet bezocht. Zij worden gemarteld.”

Citaten uit een toespraak van Willem Aantjes, één van de founding fathers van het CDA uit 1975. Later zou er naar deze speech verwezen worden als ‘de Bergrede van Aantjes’, refererend aan de Bergrede van Jezus (Mattheüs 25). Woorden waarin, zelfs ik als humanist, mijn inspiratie kan vinden. Later werd overigens besloten dat het CDA haar beginselen zou vinden in een politiek programma en niet in de Bijbel. Natuurlijk, mooie woorden hoort men nog steeds bij het CDA. Ook op het congres van afgelopen zaterdag (29 oktober 2011) van bijvoorbeeld Jacobine Geel. Overigens blijkt zij (Pauw en Witteman, 31 oktober 2011) helemaal geen lid te zijn van de partij. Maar de kern is nu juist dat Aantjes stelt dat het niet gaat om woorden maar: “ook in het praktisch beleid als maatstaf en zelfs als voornaamste en laatste maatstaf zal functioneren, en waar je in die zin ook elkaar op tot de orde mag roepen.” Willem Aantjes leeft trouwens nog steeds. Maar stemt inmiddels, op hoogbejaarde leeftijd, geen CDA meer. Groot gelijk heeft ‘ie…

Ondertussen laat ik mij inspireren door een deel van zijn woorden. Ik wil spreken “voor wie geen stem hebben; die handelt voor wie geen handen hebben; die een weg baant voor wie geen voeten hebben; die helpt wie geen helper hebben.” Ik neem de citaten in bruikleen. Voor het CDA heb ik tot slot nog één citaat over: “Zo uniek, zo exclusief is het evangelie. En zó is het een richtsnoer voor het politieke handelen. Als dat niet herkenbaar is in een christendemocratische politiek, verdient het die naam niet.”

Integrale tekst W. Aantjes op 23-8-1975:
“Waarom zijn wij hier en waarom sta en spreek ik hier? Daar is maar één reden voor: als een getuigenis dat wij bij elkaar behoren en ook bij elkaar willen behoren.

Niet om de ogen te sluiten voor de werkelijkheid, maar om blijk te geven van onze wil om ondanks die werkelijkheid tot elkaar te komen en bij elkaar te blijven. Het CDA wil een appèl zijn op ons volk. Vandaag op onze struikelende weg van wenselijkheid naar werkelijkheid is het allereerst een appèl op elkaar en op onszelf.

Ik hoop dat we het vandaag niet zoeken in subtiele formuleringen en interpretaties, maar zullen discussiëren over de achterliggende zaken zelf. Het gaat er niet om dat wij weleens zullen uitmaken wie er christen is en wie niet. Dat is en blijft voor ieders eigen verantwoordelijkheid en geweten. Het zijn karikaturen die de discussie bederven. Waar het om gaat, is dat het aanvaarden van het evangelie als richtsnoer geen vrijblijvende zaak kan en mag zijn. Daar is het evangelie te kostbaar en unie voor. Zwaarder referentiekader dan het evangelie is er niet. De vraag is niet, hoe goed christen iemand is, maar hoe serieus hij het principiële uitgangspunt van de door hem vertegenwoordigde politieke richting neemt voor zijn politieke activiteiten; in hoeverre het beginsel niet alleen op papier geldt, maar ook in het praktisch beleid als maatstaf en zelfs als voornaamste en laatste maatstaf zal functioneren, en waar je in die zin ook elkaar op tot de orde mag roepen. Niet als een last, maar als een bevrijding. Niet omdat je je aan het evangelie moet houden, maar omdat je ook (en zelfs) in de politiek mag wandelen aan de hand van Gods geboden en geloften.

Het evangelie geeft geen rechtstreekse richtlijnen voor het politieke handelen, maar het geeft wel richtlijnen voor het rechtstreekse politieke handelen, en soms wel degelijk heel concreet. Leest u er Mattheüs 25 maar eens op na: hongerigen voeden, dorstigen te drinken geven, vreemdelingen huisvesten, naakten kleden, zieken en gevangenen bezoeken.
Maar dan moeten wij dan wel nú vandaag toepassen. Intussen zijn wij 2000 jaar verder, en kijk eens om u heen!

De hongerigen worden niet gevoed; zij sterven als ratten langs de wegen van hun uitgedroogde landen. En als wij 1 procent van ons nationaal inkomen voor ontwikkelingssamenwerking uitgeven, hebben wij meer zorgen over de vraag of die ene procent wel goed wordt besteed, dan over de vraag of die 99 procent die wij voor onszelf reserveren wel goed wordt besteed.
De dorstigen worden niet gelaafd. Zij worden aan hun lot overgelaten. En als wij ons aan ons televisietoestel volzuigen met het vergif van de consumptiereclame, dan zit ons de verhoging van de alcoholaccijns meer dwars dan de ellende van de dorstigen in de wereld.
En de vreemdelingen worden niet gehuisvest. Zij worden gediscrimineerd en uitgewezen. En wij laten ze uitwijzen, tenzij we ze nodig hebben om het werk te doen waaraan geen Nederlander ondanks honderdduizenden werklozen zijn handen vuil wenst te maken.
De naakten worden niet gekleed. Zij worden uitgestoten.
En de gevangenen wórden niet bezocht. Zij worden gemarteld. En wij vinden dat wij al heel wat doen – ik spreek over mezelf – als wij een kaart van Amnesty International als kerstgroet rondzenden in plaats van een zoete afbeelding van de herdertjes in Efratha’s velden.

Geen plaats voor christelijke politiek?
De wereld hunkert naar christelijke politiek!

Een politiek, die spreekt voor wie geen stem hebben; die handelt voor wie geen handen hebben; die een weg baant voor wie geen voeten hebben; die helpt wie geen helper hebben.
Kunnen wij dan wel iets doen? Staan wij dan niet machteloos tegenover al deze geweldige noden? Ik weet dat het vooral in het gezelschap van vele antirevolutionairen en christelijk-historischen niet zonder risico’s is de naam van Dorothee Sölle te noemen. Maar waarom zouden wij haar alleen onder het theologische ontleedmes leggen, en niet ook horen de klacht en aanklacht van een mens die niet los kan komen van Christus, maar steeds weer vastloopt op de christenen? In haar gedicht over het overwinnen van de machteloosheid springen als een bevrijding plotseling de woorden naar voren:

Bij ons heeft al eens iemand brood verdeeld
dat genoeg was
voor allen
Bij ons is al eens
iemand opgestaan
uit de doden

Zo uniek, zo exclusief is het evangelie. En zó is het een richtsnoer voor het politieke handelen. Als dat niet herkenbaar is in een christen-democratische politiek, verdient het die naam niet.
Christelijke politiek wordt gekenmerkt door verantwoordelijkheid, dat wil zeggen dat je er weet van hebt verantwoording te moeten afleggen, antwoord te moeten geven. De eerste vraag, die aan een mens gesteld werd, luidde: “Adam, waar ben je?” Dat is de vraag die ons gehele leven begeleidt, ook in de politiek, bij iedere beslissing telkens weer: mens, waar ben je? Waar sta je in de problemen van de wereld? Aan welke kant sta je?
Die eerste vraag zal ook de laatste vraag zijn die ons zal worden gesteld en hij zal niet luiden: “Hoe goed heb je verdiend?” – dat is de vraag die ons hier in de politiek te veel bezighoudt – maar: “Hoe goed heb je gediend?” Het antwoord op de vraag die dan gesteld wordt, wordt hier gegeven.
Vanuit dat besef politiek te handelen, daarin wordt christelijke politiek herkenbaar. Daarin nemen wij elkaar niet de maat. Daar lichten wij elkaar niet op door. Daar spreken wij elkaar wel op aan. Daar roepen wij elkaar wel mee tot de orde. Daar binden wij elkaar wel aan – en dat moet dan helaas wel formeel worden vastgelegd.
Dat is ons richtsnoer. En wie het voorrecht te beurt valt – want dat is het – als vertegenwoordiger van deze richting op verantwoordelijke posten tot politiek handelen te worden geroepen, wordt voor dat politieke handelen geacht daarmee in te stemmen. Het Christen-Democratisch Appèl zal zó zijn, wil het werkelijk christen-democratisch zijn.”

Hmm, ‘als bezoekers in je tuin staan te pissen, neemt het draagvlak snel af’. Waarom ik niet ‘urineren’ of gewoon ‘plassen’ heb gezegd tijdens het interviewtje is me even ontgaan. Maar waar is het wel: licht aangeschoten mannen die de vrijheid nemen om hun blaas te legen tegen elk willekeurig verticaal stukje stad zijn een doorn in het oog van velen. Vooral tijdens grote evenementen, zoals de Gay Pride of de huldiging van een willekeurig elftal, zijn wildplassers in grote hoeveelheden te bewonderen. Dat is vies en zorgt voor irritatie bij buurtbewoners en niet-plassende bezoekers. En daarom zouden er meer plasvoorzieningen in de stad moeten komen.

Dit is slechts één van de voorstellen die D66′er Sebastiaan Capel en ikzelf doen in het initiatiefvoorstel ‘Een duurzaam evenementenbeleid: drie kansen voor Amsterdam’. Zo willen we ook graag dat er een app ontwikkeld wordt bij evenementen die verwachten meer dan 5000 bezoekers te trekken, die dan in plaats komt van een toegangskaartje en plattegrond. Dat scheelt weer rotzooi op straat! Ook zou het goed zijn als evenementen beter bereikbaar worden met fiets en openbaar vervoer. Zo is de Westergasfabriek prima te bereiken met de fiets, maar dan moet je wel weten waar je ‘m neer kan zitten. Hetzelfde geldt voor de Parade in Amsterdam Zuid.

Zes-en-twintig voorstellen doen we. Die hoeven echt niet allemaal uitgevoerd te worden: we willen graag met dit voorstel inspiratie geven aan het College van Burgemeester en Wethouders om zelf met duurzame voorstellen te komen die ervoor zullen zorgen dat de grote evenementen in de stad meer rekening houden met de omgeving. Duurzame mobiliteit, duurzaam productbeheer en duurzame communicatie: drie kansen voor Amsterdam. Lees hier het voorstel!

Hieronder het ‘Redactioneel’ dat ik schreef als eindredacteur van tijdschrift De Linker Wang voor het oktobernummer dat onlangs verscheen. Voor een proefabonnement of gratis proefnummer, kijk je op www.linkerwang.nl  

Tijdens een ‘verbale bokswedstrijd’ konden GroenLinksers de stelling verdedigen dat hun partij aanleunt tegen D66 of juist verwantschap toont met de SP. ‘Discussie in de tent’ heette het partijweekend waar dit debat enkele jaren geleden plaatsvond. De ludieke strijd was leuk maar riep ook een vraag op: missen we nu niet de kern?

Wie redeneert op een platte politieke as van A naar B vergeet dat er meerdere dimensies zijn, terwijl GroenLinks zich juist kenmerkt door vergezichten en diepere dimensies. Uitgesproken personen, vaak vrouwen en migranten, zetten de toon. Godsdienstcritici en religieus betrokkenen trekken samen op. Wat bindt is de droom van een betere wereld.

Vrijzinnigheid en liberalisme passen bij GroenLinks maar niet als diepste motor. De identiteit van GroenLinks hangt samen met een houding die gericht is op een solidaire, duurzame en vreedzame maatschappij. Hiervoor gepassioneerd zijn om vanuit idealen invloed uit te kunnen oefenen.

In dit nummer van De Linker Wang benadrukt Jolande Sap dat de ideeën van GroenLinks rond WW en ontslagrecht juist sociaal gemotiveerd zijn (pagina 4-6). Ze verdedigt dezelfde maatregelen als Halsema maar de toon is anders. ‘Dat sommigen ons voorstel als té liberaal hebben betiteld, mag opmerkelijk heten,’ zegt Sap.

En over godsdienstvrijheid zegt ze, in navolging van Halsema: ‘Wij maken ons sterk voor geloofsbeleving op eigen voorwaarden en staan pal voor het individuele recht om het eigen geloof te belijden. Tegelijkertijd verzetten we ons tegen gewetensdwang en extremisme uit naam van religie. Het eigene van GroenLinks is dat we voor de beide kanten van dezelfde munt evenveel aandacht hebben.’

De uitdaging voor GroenLinks is om dit evenwichtige standpunt aan te vullen met de boodschap dat levensbeschouwingen – inclusief ‘gelovige tradities’ zoals John Veldman dat verwoordt op pagina 24 – maatschappelijk vruchtbare inspiratiebronnen zijn. Religie en spiritualiteit overstijgen de persoonlijke levenssfeer en kunnen een bondgenoot zijn van progressieve politiek. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat kerkgenootschappen wereldwijd kritisch met regeringen meedenken om geweld zoveel mogelijk te voorkomen (pagina 8-9) en uit de manier waarop Sid Bachrach de joodse geloofstraditie interpreteert en praktiseert (pagina 10-11).

Na twintig jaar wil De Linker Wang dit verhaal over inspiratie, religie en politiek blijven vertellen. Dat vraagt om vernieuwing die onder meer tot uitdrukking komt in de vormgeving van dit tijdschrift. Vormgever Max Prins, die ook de opmaak verzorgt, heeft De Linker Wang een nieuwe jas gegeven die goed past maar voor sommige lezers misschien nog wat onwennig aanvoelt. Laat dit dan vooral onwennigheid zijn die mensen kunnen ervaren als zij zich door de toekomst laten aanspreken. 

Theo Brand, eindredacteur.

Het is nu, in 2011, precies 100 jaar geleden dat Taylor begon om het machinistische-systeemdenken toe te passen op de productieprocessen van bedrijven.

Ook in andere sectoren is dat model leidend geweest; ik noem dat -kort door de bocht - het lopende-band-model; ieder voegt een onderdeel toe en alleen de Leider heeft zicht op het geheel. Meer en meer gaan we aan die verregaande arbeidsdeling voorbij, hoewel het lijden dat daardoor is ontstaan nog niet voorbij is.

Het tijdschrift Slow Management wijdt zijn herfstnummer aan de invloed van Taylor en de andere visies die ontstaan. De aandacht voor dit onderwerp is een typisch voorbeeld van synchroniciteit: uitingen van een verschijnsel die zich tegelijkertijd manifesteren. Ik noem er een paar die mij onder ogen komen:

• * de NTR brengt sinds een paar weken weer een serie over De Slavernij op de tv;

• de discussies over Het Nieuwe Werken (HNW) is overgegaan in cursussen en training over hoe werken anders te organiseren;

• * Christina de Châtel maakt een prijswinnende dansvoorstelling waarin de waanzin van het alsmaar doorgaan wordt gedanst op machine-achtige muziek.

• * het boek 'durf te vragen', een opbrengst uit het twitterwezen, heeft het licht gezien;

• een toenemende belangstelling voor de betekenis van de Mayakalender, de opkomst van Grootmoeders-groepen, Lichtwerk e.d.;

• * de grote opkomst wereldwijd onder de naam Global Change Movement;

• * de Belgen experimenteren met een andere democratische vorm om grote onderwerpen te bespreken met grote groepen mensen in de samenleving.

Er is overal beweging gaande die uitdrukking geeft aan veranderingen die zich in onze samenleving afspelen. In een poging om die ontwikkelingen samen te vatten noem ik het dat zich een gevoel van urgentie manifesteert om uit afgescheidenheid te stappen. Het besef dat we allemaal met elkaar verbonden zijn en het verlangen om die verbindingen te leven is de diepe drijfveer van steeds meer mensen.

Taylor had een machine-matige vorm van samenhang uitgedacht, zodat productieprocessen soepeler zouden verlopen en daardoor een hogere opbrengst en dus winst zouden genereren. In deze tijd zijn we toe aan het doorbreken van dit te ver doorgevoerde systeem: we willen deel zijn van het geheel, de menselijke maat moet weer leidend zijn en 'zingeving' en van 'betekenis zijn' worden ook binnen organisatieprincipes steeds minder als 'soft' aangeduid.

Ik was zaterdag 15 oktober op het Beursplein in Amsterdam, samen met Sanne en nog 2000 anderen. Het was stralend weer en dat vind ik een goed omen. De roep op het protest-plein was divers: om geld weer als middel te gebruiken en niet als doel, om Moeder Aarde centraal te stellen in beleidsvorming, om elkaar lief te hebben. Er waren veel kinderen, er was kleur, muziek en aan het einde van de dag volwaardig voedsel voor een vrijwillige bijdrage.

Mijn hart liep over toen 'Imagine' van John Lennon werd gezongen. Trouwe lezers weten van mijn liefde voor de tijdloze tekst van deze song omdat al het verlangen naar een betere wereld, de Nieuwe Aarde er uit spreekt.

'You may say i'm a dreamer, but i'm not the only one' werd die dag weer een beetje meer bewaarheid. Vanuit die inspiratie heb ik de microfoon gepakt om mijn blijdschap dat we bij elkaar waren, niet alleen als demonstranten, maar vooral als 'gathering' uit te spreken. Ik kreeg zoveel bijval!.

Er komen steeds meer mensen bij op de pleinen, waar gepraat, gefilosofeerd, gedacht wordt over hoe-verder. Natuurlijk is er geen snel plan, want die hebben we allemaal al langs gehad. Het gaan nu om Slow en Samen. Het gaat om bezetten met als doel bevrijden van alles dat niet meer werkt en dat we niet meer nodig hebben. Ik kom je graag tegen, laten we het er over hebben, bij de koffie, op een plein, via twitter #occupyAmsterdam, #occupyeverything; overal dus.

En heel graag via dit blog.

Ineke M. Verdoner

Op 40 minuten: Dansgroep Amsterdam van Christina de Chatel.

Buitenhof over het Belgische initiatief

ManagementMagazine Slow management

Jongeren van de cliëntenraad adviseren over een groot nieuw GGZ gebouw. Formeel, informeel, gevraagd en ongevraagd staan zij de instelling bij met goede raad.  Een groot gebouw staat in de steigers waar ook de jonge GGZ klanten zich binnenkort welkom moeten kunnen voelen.

De jongeren zijn geen architect of binnenhuisarchitect, hebben ook nog nooit eerder advies uit hoeven brengen over een dergelijk omvangrijk nieuwbouwproject.  Gelukkig zijn er wel wat hulpmiddelen in te zetten. Zo is er gebruik gemaakt van het instrument ‘Ruimte vragen’ van het LOC, en van hetzelfde LOC is ook een deskundige van de ‘bouwpool’ ingevlogen.  Inspirerend was ook het boek ‘Van huis en Haard’ waar architect en hulpverlener Minke Wagenaar hulpverlening en architectuur laat samenkomen. Maar vooral de gesprekken tussen de jongeren onderling over wat zo’n gebouw met je doet en hoe dat voelt waren erg zinvol.

Een belangrijke taak voor de cliëntenraad is om oog en aandacht te blijven hebben voor het jeugdig cliëntperspectief. Hoe voelt het om als jonge cliënt in zo’n gebouw te zijn? Wat heb je nodig om je er prettig te voelen? Hoe kunnen gebouw en interieur bijdragen aan een zo goed mogelijk gevoel? Wat vinden jongeren en kinderen prettig, en wat juist vervelend? Zijn zaken waar de cliëntenraad zich mee heeft beziggehouden.

Om alle goede raad en gevoelens van de jeugdige klanten een plek te geven heeft de cliëntenraad een inspiratiekoffertje gemaakt. Een spannend ogend koffertje, wat uitnodigt om bekeken te worden. Het koffertje zit vol ideeën, suggesties en wensen. Welke door organisatie en architecten gebruikt kunnen worden.  Zo zitten er hele concrete wensen in, maar ook een gedicht, woorden waar je een fijn gevoel bij krijgt en kleine grapjes. Het koffertje is aangeboden aan de directeur en heeft inmiddels al een kleine tournee gemaakt door de organisatie en heeft enkele weken ter inspiratie op het kantoor van de architect gestaan.  De cliëntenraad hoopt dat het koffertje bijdraagt aan de kindvriendelijkheid van het nieuwe gebouw. Een leuke manier om je advies te verpakken!

Afgelopen maandag en dinsdag was het jaarlijkse bezoek van DWARS aan het Europarlement in Straatsburg. Zoals vaak met dwarse uitstapjes werd ook deze weer getypeerd door gezelligheid, bonding en een inspiratieboost voor je idealen. Heel zinvol dus, dit soort activiteiten. 

Als bastion van echte politiek is het Europarlement geen overbodige luxe. Dat is iets wat elke eurolover maar ook -scepticus moet erkennen. Daar waar niet de waan van de dag of mediageilheid heerst, maar het verwezenlijken van idealen daadwerkelijk op de eerste plaats staat. Misschien is het juist wel daardoor dat de verschillende Europarlementariërs die DWARS toespraken zo impressief overkwamen. Van de Nederlandse Judith Sargentini tot de Waal Philippe Lamberts, allen leken enorm te gedijen bij de ogenschijnlijke rust die het Europees parlement biedt ten opzichte van bijvoorbeeld de Tweede Kamer. Maar het was een jonge vrouw uit Denemarken die op mij de meeste indruk maakte: Emilie Turunen.

Turunen is met haar 27 jaar het jongste lid van het Europarlement. Ze is in Denemarken verkozen namens de Socialistische Volkspartij, dat een onderdeel is van de Europese Groenen. Als laatste spreker van de excursie vertelde ze eerst hoe het was om parlementslid te zijn en welke portefeuilles ze droeg, maar al snel borrelden bij de DWARS’ers de eerste vragen op over de recente verkiezingsuitslag in Denemarken. Na 8 jaar te zijn geregeerd door een rechts-conservatieve regering met gedoogsteun van een partij à la PVV ,is daar nu eindelijk weer eens een linkse meerderheid. Hoe is dat gelukt? Welke verkiezingsstrategie is gehanteerd? Hoe verloopt de samenwerking tussen de progressieve partijen? Vragen als deze wilde Turunen met alle plezier beantwoorden.

De belangrijkste reden voor de overwinning van de linkse partijen was dat zij in aanloop naar de verkiezingen onderling hecht samenwerkten in een verband dat ze het ‘Rode Blok’ doopten. Hierin coöpereerden partijen die vergelijkbaar zijn met de Nederlandse PvdA, D66, GroenLinks en de SP. De kracht van dit blok was dat ze van tevoren een gezamenlijk programma presenteerde. Daarmee bereidde ze de Deense kiezer voor op het door deze partijen nagestreefde regeringsbeleid, terwijl ze tegelijkertijd aantoonden prima samen te kunnen werken.

Een andere, belangrijke prestatie van dit blok is dat niet de individuele scores van de partijen, maar de score van het verbond als totaal de doorslag gaf. Dit is een gewichtig punt, omdat geen van de linkse partijen de grootste werd. De regerende liberalen haalden de meeste zetels, maar juist dankzij de samenwerking tussen de linkse partijen won het Rode Blok als geheel met 5 zetels verschil ten opzichte van de rechtse fracties. Puur dankzij het blokkensysteem wonnen de progressieven dus alsnog. Een schoolvoorbeeld van ‘eendracht maakt kracht’!

Los van de geografische, taalkundige en vele andere overeenkomsten lijkt Nederland ook qua politiek op Denemarken. De politieke spectra vertonen grote vergelijkenissen. Van de SP tot de PVV zijn er soortgelijken in Denemarken vertegenwoordigd. De leider van de laatstgenoemde partij is daarnaast groot fan van de uiterst rechtse Pia Kjaersgaard. Zij bereikte een rechtse gedoogcoalitie, die Geert ‘Doe eens ff normaal, man’ Wilders in Nederland wist te imiteren. Daarbij haalden de VVD, het CDA en de PVV vaak het succesverhaal van de Deense variant als voorbeeld en inspiratiebron aan.

Juist vanwege deze overeenkomsten is het tijd dat de linkse partijen in Nederland nu het progressieve Deense prototype volgen. Als het in Denemarken kan, dan kan het in Nederland ook. De PvdA, D66, GroenLinks en de SP moeten vanaf nu dus intensief gaan samenwerken met elkaar, om ons land te verblijden met een linkse meerderheid. Daarbij moeten alle partijen waarschijnlijk enkele van hun speerpunten inleveren, maar het dient een hoger doel. Een veel hoger doel. Alleen als ze samenwerken in dit blok kunnen al deze partijen het meeste van hun eigen idealen verwezenlijken. Dat lukt niet in kabinetten met de VVD of het CDA en al helemaal niet door te (blijven) schreeuwen in de oppositiebankjes. 

Wat extra fijn is om te weten: het kan in Nederland! We hebben hier namelijk al (eenmalig) ervaring mee. Begin jaren ’70 werkten D66, de PvdA en de PPR, een voorloper van GroenLinks, dusdanig intensief samen, dat ze vanuit een schaduwkabinet een gezamenlijk programma presenteerden. Uiteindelijk leidde dit tot de stichting van het meest progressieve kabinet dat Nederland ooit gehad heeft: Den Uyl-I.

Links Nederland: volg het Deense voorbeeld! Ga op bezoek bij de Deense zusterpartijen voor inspiratie, gooi het onderlinge sneren overboord en toon moed door het einddoel (daadwerkelijke progressieve politiek) te laten prevaleren boven het star vasthouden aan de eigen belangen. Op het einde van de rit staan de vier progressieve partijen veel dichter bij elkaar, dan dat ze op enkele punten van elkander zijn verwijderd. Volg de Denen, werk intensief samen en leidt Nederland naar een linkse overwinning! Zoals blijkt in Scandinavië: het is mogelijk!

Dit was ooit de titel van een liedje van Joan Armatrading in de jaren '80.

              I sit here by myself

              And you know I love it

Deze woorden geven me een opstapje naar de onderwerpen waarover ik de laatste maanden regelmatig met mensen in gesprek ben.

Allereerst maar even een voor de hand liggende reactie voorkomen; met 'Me, Myself & I' doel ik op iets anders dan op egoïsme en egocentrisme. Vanuit onze calvinistische ondergrond kunnen we snel de associatie maken met louter op zichzelf gerichtheid als ik het heb over Ik en Zelf. Dat Calvinisme is ook debet aan de moeite om echte aandacht te zien als investering in Jou Zelf en de wereld om je heen. Hoewel we steeds beter gehoor geven aan eigen behoeften, wil ik toelichten waarom het juist nu van belang is om Ik en Zelf op een meer overstijgende wijze centraal te stellen.

Zoals ik de jonge moeders ooit vertelde dat goede zelfzorg haar doorwerking had op haar kinderen en anderen die van haar afhankelijk zijn, zo wil ik nu bepleiten dat we nog bewuster zelf bepalen wat echt belangrijk is. Dat is niet eenvoudig, want het gaat niet over ikke-ikke-en-de-rest-kan-stikke. De krant meldt ons elke dag het effect van die liefdeloze en onverantwoordelijke ik-gerichtheid, die annex is met macht en hebben.

Ik doel op het tegenovergestelde; over Liefde en Verantwoordelijkheid voor Je Zelf en daarmee voor de Ander. Ik schrijf dat expres met Hoofdletters, want ik wil deze woorden wat boven hun veel gebruikte en misbruikte betekenis verheffen.

In de gesprekken kwamen deze voorbeelden ter tafel:

• *  Ik heb weinig geld, maar wil graag gezond eten en ben me bewust van mijn macht als consument. Besteed ik mijn budget bij de supermarkt of bij de natuurvoedingswinkel?

• *  Ik heb een goede baan, maar voel me steeds ongelukkiger. Het is een slechte tijd

om te solliciteren. Blijf ik of ga ik toch verder zoeken, met als uiterste stap om mijn ontslag te nemen?

• *  Ik heb een lieve familie en we hebben leuke tradities. Maar ook verwachtingen.

Kies ik voor de familiedag – waar ik niet mag ontbreken! - of ga ik toch naar dat weekend van de cursus mindfulness waar ik dit jaar aan deelneem?

• *  Ik wil eigenlijk naar een andere bank overstappen, één die niet belegt in het militaire complex. Maar mijn gezin vindt dat onzin; we zijn al eeuwen bij die bank.

Het lijken eenvoudige vragen. Een ànder weet ook vaak meteen wat jìj moet doen. Het kan ook lijken of je in dit soort situaties alleen maar meer assertief moet handelen, opkomen voor jezelf, of logisch moet nadenken. Als dat zo is, dan is een gesprek met een vriendin of vriend of een leuke cursus vast behulpzaam.

Ik doel op een dieper gelegen besef, het voelen van je Verlangen. Werkelijk kiezen gaat erover om je Hart te volgen. In het Hart is een Weten aanwezig en verbinding met die energie brengt je bij een ander bewustzijn.

Dan krijgt 'Me, Myself & I' een andere reikwijdte en een krachtige betekenis.

Het leverde deze uitkomsten op:

• *  Ik ben met anderen in de buurt een biologische eetbare tuin begonnen. Daarmee bezorg ik mijzelf en de anderen een goede basis. De rest van mijn inkopen doe ik overeenkomstig mijn budget. Ik ben erg tevreden met dit begin.

• *  Ik heb ontslag genomen; na goed overleg heb ik een half jaar de tijd om een andere baan te vinden. Ik voel me heel opgelucht en heb er veel vertrouwen in dat het me gaat lukken.

• *  Ik heb mijn familie uitvoerig verteld over de cursus die ik volg en wat het voor mij betekent. Ze waren erg geïnteresseerd en zullen de volgende familiedag in overleg met mij plannen.

• *  Ik heb een eigen rekening geopend bij de Triodos Bank. We zijn daardoor ook begonnen om een andere financiële ordening te maken in ons gezin. Dat werd eigenlijk hoog tijd!

Juist in deze tijd, nu er zoveel verandering op ons afkomt, is Bewust Zijn een goede raadgever. Een beetje ondersteuning om die verdieping te bereiken kan helpen, maar ik merk ook dat veel mensen moeiteloos hun eigen toegang vinden.

Een diep gevoelde wens om te willen weten wat Je werkelijk Wilt is vaak een goed begin.

Met zulke investeringen komen we de financiële crisis te boven en nog véél meer.

Ineke M. Verdoner

Ter inspiratie de column 'Joy' van Janosh