(Reformatorisch Dagblad 19.05.2012)

Mogen klassieke christenen met hun opvattingen buiten het privédomein treden en hun opvattingen maatschappelijk gestalte geven? Die vraag stelt dr. De Vries mij naar aanleiding van een debat bij de SGP-jongeren met dr. Bisschop. Een goede vraag met een eenvoudig antwoord: Ja, orthodox-protestantse christenen mogen hun geloof en opvattingen ook maatschappelijk gestalte geven. Evenals iedereen. Maar ieder moet wel rekening houden met andersdenkenden, want we leven in een plurale samenleving.

Hoezo gelijkheidsideologie?

Volgens De Vries en Bisschop is er sprake van een sluipende tirannisering van de zogenaamde gelijkheidsideologie. Er zou steeds minder ruimte zijn voor orthodoxe gelovigen. Kijk maar naar de gewetensbewaarde trouwambtenaar en de vrijheid om homoseksuele docenten te ontslaan. Helaas voeden ze zo het beeld dat ze vooral vrijheid willen om anderen (homoseksuelen) uit te sluiten.

Die term ‘gelijkheidsideologie’ is alleen geliefd bij orthodoxe gelovigen. Wat er gebeurt, is namelijk iets heel anders. Het verfoeide Artikel 1 van de Grondwet gaat niet alleen over discriminatie, het zet vooral ook de toon van diversiteit. Mensen mogen verschillend zijn en verschillende keuzes maken. Dat is dus het tegenovergestelde van een gelijkheidsideologie. Het is het erkennen van verschil. En in al die verschillen – etniciteit, geslacht, geloof, geaardheid – hebben alle mensen in Nederland dezelfde rechten. Grondrechten gelden voor iedereen of voor niemand. Je kunt niet voor jezelf vrijheden claimen die je anderen niet gunt.

Artikel 1 bouwt voort op de klassieke grondrechten en maakt ruimte voor iedereen. Orthodoxe christenen hebben dezelfde rechten en ruimte als iedereen. De vrijheid om anders te zijn, ligt hier verankerd. Dat zouden orthodoxe gelovigen als minderheidsgroepering dankbaar moeten verdedigen, maar in plaats daarvan kiezen ze vaak onnodig voor de verongelijkte taal van de verliezer die zich moet verdedigen.

Elkaar ruimte bieden

Mogen orthodoxe christenen hun geloof nog maatschappelijk gestalte geven, was de vraag. Het lijkt een vraag uit angst, maar daar is weinig reden voor. Het bijzonder onderwijs heeft een stevige positie, reformatorische kerken wordt geen strobreed in de weg gelegd, de SGP heeft de laatste tijd meer invloed dan je op grond van haar ledental zou verwachten, enzovoorts.

Natuurlijk roept hun van de meerderheid afwijkende levensstijl bij sommigen kritiek en weerstand op, maar er is geen enkele serieuze poging om orthodoxe gelovigen te dwingen hun geloof achter de voordeur te houden. En waarom zouden we ook? Hun gemeenschappen brengen de samenleving veel goeds.

Het probleem ontstaat echter bij de intolerantie die ze vaak uitdragen. Dat zit niet alleen bij het thema homoseksualiteit. Waar ze machtig genoeg is, laat de SGP het zwembad op zondag sluiten, verbiedt ze onwelgevallige toneelstukken en tentoonstellingen, en geeft ze burgers geen informatie over seksualiteit en abortus. En dan heb ik het nog niet over de onvrijheid die men elkaar in eigen kring oplegt.

Natuurlijk mogen orthodoxe gelovigen kiezen voor zondagsrust of tegen een homoseksuele relatie. Natuurlijk hoeven ze niet naar een blasfemisch toneelstuk. Natuurlijk mogen ze kiezen voor traditionele normen en waarden en ze mogen die ook uitdragen. En natuurlijk mogen ze geloven dat wie anders gelooft, verloren gaat en dat een andere levensstijl moreel verwerpelijk is. Er is niemand die hen dwingt daarin hun overtuiging of hun gedrag te veranderen.

Maar waarom kunnen zij dan niet accepteren dat er in deze samenleving ook anderen zijn die wel op zondag willen zwemmen of winkelen, die wel naar een blasfemische uitvoering willen of een homoseksuele relatie aangaan? Waarom kunnen ze er niet mee leven dat er mensen zijn die anders zijn? Waarom proberen ze hun overtuiging op te leggen aan anderen?

Wij leven in een plurale samenleving en daarom is het de taak van de overheid – nationaal en lokaal – om te garanderen dat alle burgers in hun eigenheid gerespecteerd worden. De overheid is echt wat anders dan de kerk. Dat draag ik als vrijzinnig pluralistisch theoloog en politicus uit en het doet me goed dat de SGP-jongeren over deze kritische vragen blijken te willen nadenken.

Orthodox of fundamentalistisch?

Uiteindelijk gaat het volgens mij om het verschil tussen orthodox en fundamentalistisch. Ik zie orthodoxie als de keuze om voor zichzelf heel strikt klassieke consequenties te trekken uit het geloof. Fundamentalisme is volgens mij de neiging om die consequenties ook aan anderen op te leggen. Orthodoxie is een persoonlijke keuze met ruimte voor anderen, fundamentalisme is dwang.

Daarom herken ik ook niet wat De Vries mij in de mond legt: “Klassieke christenen zijn met hun waarheidsopvatting een bedreiging voor een echte plurale samenleving.” Geenszins. Maar fundamentalisten zijn dat wel.

Wat mogen wij ons in Nederland toch gelukkig prijzen dat we hier scheiding van kerk en staat hebben. Geen enkele kerk die in Nederland zich bestuurlijk met de overheid kan en mag bemoeien en dus ook geen beslissende invloed op … Continue reading →

Voor wie GroenLinks een warm hart toedraagt was het vandaag geen positieve dag. De afgelopen week ging het al niet zo lekker, vanaf het moment dat het gerucht ging dat Tofik Dibi lijsttrekker wilde worden. Vannmiddag barstte de bom toen op internet te lezen viel dat Dibi geen lijsttrekker zou mogen worden.

Wat mij betreft ligt de fout bij degene die het gerucht de wereld in heft gebracht dat Tofik kandidaat wilde zijn. Ik ben erg benieuwd wie dat is geweest. Het is iemand geweest die het partijbelang niet op de eerste plaats heeft gehad. In het gunstigste geval is het iemand die per ongeluk zijn/haar mond voorbij gepraat heeft en/of dacht een leuk nieuwtje te hebben. Maar het nieuws kan ook met een doel naar buiten gebracht zijn. Door Dibi zelf of iemand anders die hem graag op nummer 1 ziet, om er voor te zorgen dat die kans daarop toe zou nemen. Of misschien door een medewerker of een lid van het bestuur of de kandidatencommissie. In dat geval mag er ook wel op zijn minst een indringend gesprek met diegene plaatsvinden, want dat zou niet bepaald netjes geweest zijn. Niet alleen naar de partij, maar er vanuit gaande dat het niet Dibi zelf is geweest, ook naar hem, want het bracht hem in een positie waarin hij niets kon zeggen, ondanks dat dat feit alleen al eigenlijk voldoende bevestiging was.

Na het optreden van Tofik Dibi vanavond in Nieuwsuur, hadden sommige mensen medelijden met hem. Andere mensen overwogen zelfs op hem te stemmen uit dwarsheid, omdat Dibi een underdog zou zijn. Omdat hij zei dat hij tegengewerkt werd. Maar wie er niet bij is geweest, weet niet of het waar is. “Je wordt het niet, jongen” kun je op vele manieren zeggen. Dreigend, troostend, formeel-maar-goedbedoeld. En wat iemand goed bedoelt, kun je ook heel rot opvatten. Dat iemand zegt dat je ongeschikt bent, kun je wel opvatten als tegenwerking als je erg van jezelf overtuigd bent. En misschien is het allemaal wel waar ook, ik ben er tenslotte ook niet bij geweest. Maar of het slim is om te zeggen op tv is maar de vraag. Degene die je sollicitatie behandelt afschilderen als iemand die gewoon niet ziet hoe goed jij bent, komt vooral pijnlijk over. Daarnaast heeft het het beeld van de partij – in campagnetijd – niet bepaald goed gedaan. Een meningsverschil spreek je uit met degene waar je het mee hebt, niet met de presentator van een actualiteitenprogramma.

Veel kritiek was er ook op het partijbestuur. Het bestuur zou niet democratisch zijn. Eerst omdat ze Tofik Dibi niet als lijsttrekkerskandidaat wilden, later omdat ze dat toch wel wilden omdat de leden dat graag zo zagen. Ik zou denken dat dat juist heel democratisch is, doen wat je leden willen, maar zo dacht blijkbaar niet iedereen erover. Het lijkt er wat mij betreft in ieder geval niet op dat het partijbestuur zijn kandidatuur tegengewerkt heeft. De regels over het bekend maken van de kandidatuur zijn voor hem aangepast, hij kreeg de ruimte om zich te profileren op tv, en ondanks een negatief advies krijgt hij nu toch de kans om zich te bewijzen.

Vooral Heleen Weening kreeg veel kritiek na haar tv-optreden. Ze zou het niet goed gedaan hebben, te hard overkomen, en te veel hechten aan procedures. Ook werd haar verweten dat ze haar persoonlijke voorkeur niet bekend wilde maken, maar dan heb je volgens mij niet begrepen wat een partijvoorzitter doet: die vertegenwoordigt alle leden, ongeacht of ze Sap of Dibi of iemand anders als lijsttrekker willen, en het past dus niet om in die rol bekend te maken op wie je stemt. Voor wat betreft het optreden zelf: misschien zou ze de finale van X-factor met dit optreden niet gehaald hebben, maar ik geef het je te doen om na een dag als dit fris en fruitig op tv te verschijnen. Op tv leuk overkomen in een situatie als dit zonder uitgebreide training of ervaring is maar weinig mensen gegeven.

Leuk doen in tv-programma’s is gelukkig ook niet de voornaamste taak van een voorzitter. Heleen Weening zei tijdens haar verkiezingstoer dat ze niet de behoefte had om zichtbaar te zijn, maar het wel zou doen als het nodig was. Als het goed ging met de partij, zouden we haar niet zien. Het is jammer dat het blijkbaar nodig was, al zo snel na haar aantreden.

Kritiek was er ook op de procedures en op de mensen die daaraan vast wilden houden. Die zeiden dat het moest gaan om mensen en niet om regeltjes. Maar die procedures zijn er om een reden, die zijn er namelijk juist voor mensen en hebben we samen vastgesteld. Ze zijn er om te zorgen dat iedereen een eerlijke beoordeling krijgt, een gelijke kans in de campagne en dat een bekend kamerlid niet via de media invloed kan uitoefenen op zijn beoordeling – al dan niet opzettelijk. En om te zorgen dat de leden goed geïnformeerd kunnen kiezen uit geschikte kandidaten. Zeggen dat je democratie wilt en dus wilt kiezen – uit twee ongelijke kandidaten – en om die reden democratisch vastgestelde procedures wilt negeren, ironischer dan dat kan ik het niet maken.

Dit voorval kent alleen maar verliezers. Dibi gaat de verkiezingen in met een negatief advies, Sap kan slechts winnen van een kandidaat die niet haar gelijke is, en de partij heeft schade opgelopen.

Ik ben enkele jaren geleden lid geworden van GroenLinks omdat ze in mijn ogen goede ideeën hadden en die op respectvolle wijze uitdroegen met een inhoudelijke onderbouwing. Geen geschreeuw, geen oppervlakkige campagnes op basis van poppetjes. Ook standpunten in durven nemen als het niet de heersende mening is of als het weinig aandacht trekt.

Het lijkt erop dat het populisme ook doordringt bij GroenLinks. Campagneposters drukken onze idealen niet meer uit, maar zijn foto’s van de lijsttrekker – alsof het om de lijsttrekker gaat in plaats van om de standpunten of alle andere mensen in zo’n partij die hard werken om iets te bereiken. Mensen eisen binnen een paar minuten uitleg van kamerleden of bestuursleden als iets ze niet bevalt – stel je voor dat je even moet wachten omdat mensen zorgvuldig willen afwegen wat de beste keuze is, dat moeten we niet willen met zijn allen. Wie nog geen jaar geleden met ruime meerderheid gekozen werd, wordt vandaag door sommige mensen het liefst bij het grof vuil gezet. Wie het niet leuk doet op tv, moet weg, en spot zal hun deel zijn. Dat is overigens zeker niet alleen bij GroenLinks het geval.

Ik zal, als afdelingssecretaris, binnenkort wel zien hoeveel leden dit ons in Rotterdam gaat kosten. Net nu we weer in de lift zaten sinds het besluit over Kunduz en het inmiddels bijna vergeten Marikogate. Maar dat laatste bewijst ook weer dat we een vervelende situatie ook achter ons kunnen laten.

Morgenochtend ga ik weer verder met het schuren en schilderen van folderrekjes voor in onze GroenLinks-kraam volgende week op Dunya. Ondanks alles. We hebben heel wat uit te leggen.

Het is een aantrekkelijk begrip: vernieuwen. En tegelijk een lastig begrip om in praktijk te brengen. Want vernieuwen heeft pas zin als er publiek voor is. Of het nu om mode, vakanties, communicatie of politiek gaat. Een beetje op je zolderkamer nieuw zitten te wezen geeft individueel misschien voldoening maar het valt als een steen dood in het zand. En vernieuwen heeft ook echt pas betekenis als het publiek je resultaat als nieuw ervaart.

Nu is dat bij mode of vakanties niet zo een probleem. Een andere stijl of een nog niet aangeboden activiteit gelden makkelijk als nieuw. In communicatie zal de aandacht vooral uitgaan naar het middel, zie de opmars van sociale media. Dat wordt in ieder geval vaak als nieuw beleefd. Politici hebben het met het begrip erg moeilijk. Ze weten dat de kiezer dol is op de term. Vernieuwing met een realistisch plan en doel vermijdt te hoge verwachtingen en stappen richting ongewisse avonturen. Tegelijk doet het afbreuk aan de kracht van vernieuwing. Die bestaat er nu juist vaak uit dat je niet weet wat er losgemaakt wordt en hoe de afloop er uit zal zien. Het ligt aan de ervaren urgentie van de omstandigheden hoe kiezers kiezen.

De Grieken kozen voor een vernieuwing met een ongewisse afloop. Vooralsnog is het ontaard het in een situatie die vooral koersloos lijkt. En koersloos is per definitie kansloos. Nieuwe verkiezingen gaan eigenlijk over de vraag of men echte vernieuwing aan wil of toch terug kruipt naar de al bekende recepten en partijen. Een stem op de oude partijen is een stem op het receptuur dat vooral door Brussel en IMF is uitgewerkt. Een stem op nieuwe partijen, waarvan Syriza de tweede partij werd, is in ieder geval een afwijzing van de inmiddels bekende en verwenste receptuur. Syriza lijkt erop te gokken straks de grootste te worden en Brussel daarmee voor het blok te zetten. Net zo min als Luther anti-Rooms was, is Syriza anti-Europees. Ook al maken veel media die fout in hun berichten. Alexis Tsipras, de leider van de partij, wil alleen anders behandeld worden. Als de Europese regeringen straks alsnog de knieën buigen en hem tegemoet komen is de vernieuwing voor Syriza al geslaagd. Maar er zijn meer landen die ongemakkelijk in hun Europese zetel zitten. En waarom wel voor de Grieken buigen en voor anderen niet?

Buigen de Europese knieën niet dan lijkt Alexis Tsipras niet een plan B te hebben. Zeker als zijn partij twee verkiezingen zo kort na elkaar wint, pleegt hij grof verraad aan zijn kiezers als hij alsnog zou toegeven aan Brussel en IMF. Het zou de facto het einde van zijn partij zijn en zijn politieke loopbaan. Syriza zal dan dus de stap in het diepe moeten zetten en de eurozone verlaten. Dat is werkelijke vernieuwing, maar ook de meest ongewisse.

Tofik Dibi heeft met minder wanhopige omstandigheden te maken en koos een overzichtelijke variant van vernieuwing. Hij trekt aan een tak en schudt niet aan de boom. En binnen enkele weken weet hij de afloop. De vraag is of hij het ook zo heeft bedoeld. Had hij zijn kandidatuur ondersteund met het benoemen van enkele inhoudelijke verschillen, dan had hij de eerste schrik bij GroenLinksers nog kunnen overwinnen. GroenLinksers zijn wel machiavellistischer gaan denken over het verwerven van invloed, maar nog steeds erg ontvankelijk voor principes en koersdebatten. Daar had hij zijn vernieuwing op kunnen ankeren, maar heeft dat niet gedaan. Nu resteert enkel een vorm-verhaal en daar kom je binnen GroenLinks niet ver mee. De frustratie dat GroenLinks landelijk nooit de drempel van 10 zetels echt ruim weet te overschrijden wordt breed gedeeld, maar ook aansprekende leiders als Rosenmöller en Halsema (in haar laatste jaren), die inhoud en vorm goed wisten te combineren, is het niet gelukt. De roep tot vernieuwing van Dibi lijkt daarom vooral gebaseerd op een eigen onderbuikgevoel, en steunt niet op een analyse of sterke inhoudelijke overtuiging. Zijn vernieuwing is paradoxaal genoeg te weinig vernieuwend.

Hollande, de nieuw gekozen president van Frankrijk, staat ook voor vernieuwing. De vrije variant van Tripras had hem de nieuwe positie niet gebracht. Daar verschilt de situatie in Frankrijk te veel voor van die in Griekenland. En anders dan Dibi heeft Hollande ingehaakt op een ontwikkeling die al gaande was: het maken van een groeipact. Zijn vernieuwing is een rek- en strekoefening binnen kaders die er al zijn. Of hij de grenzen voldoende weet op te rekken, zodat de Fransen dit ook als vernieuwing beleven, is het ongewisse in zijn vernieuwing. Maar goed, daar heeft hij, als hij in juni een meerderheid in het parlement verwerft, ook nog enkele jaren de tijd voor.

Op 12 september zal ook blijken of en welke vernieuwing er in Nederland is gewenst. Want dat de politici vernieuwing beloven staat vast. De vernieuwing die de PVV beloofde twee jaar geleden is gestrand in het Catshuis. Komt er een vervolg met meer ongewisse gevolgen of kiezen Nederlanders voor andere vernieuwing? Bepalend zal zijn hoe kiezers het tijdsgewricht ervaren: als een uitzichtloze beklemming of een periode die kansen biedt tot vernieuwing.

Ongelofelijk dat Henk Bleker lijsttrekker wil worden en Ger Koopmans weer Kamerlid voor het nieuwe CDA.

Henk Bleker en Ger Koopmans hebben de laatste tijd niet zo goed opgelet? Hebben ze niet meegekregen dat er onlangs wat is veranderd in het politieke landschap van Nederland. Ik kan me dat niet voorstellen. Het CDA is bezig met een sterke verlegging van de koers naar het ‘radicale midden’. Daarbij willen ze de recente geschiedenis met de PVV zo snel mogelijk achter zich laten. Verloochen zelfs. Of is het hoe de wind waait, waait mijn jasje?
Er mag toch vanuit worden gegaan dat Bleker en Koopmans die omwenteling hebben meegekregen. Dan moeten zij, die de rechtse koers en de samenwerking met de PVV sterk hebben ondersteund, toch beseffen dat zij niet het gezicht kunnen zijn van het andere, nieuwe CDA. Dat zou toch niet geloofwaardig zijn? Niets van dit alles.

Henk Bleker stelt zich 'gewoon' kandidaat voor het lijsttrekkerschap van het CDA. Ongelofelijk. Naast Maxime Verhagen dé CDA'er die de keuzes en de koers van het oude CDA heeft belichaamd. Als je mensen mag aanwijzen die de teloorgang van het CDA hebben veroorzaakt, dan staan Bleker en Koopmans mee bovenaan de rij.
Als er niemand zou worden gevonden, dan wilde Henk Bleker de kar wel trekken. Maar er waren al 5 serieuze kandidaten voor het lijsttrekkerschap. En dan meldt Bleker zich! Eigenlijk volkomen overbodig, zou je zeggen. Iemand die zo makkelijk zijn standpunten verandert is niet te vertrouwen. Maar hij wil blijkbaar. Om persoonlijke motieven zoals in de belangstelling staan en macht en invloed willen hebben? Om de rechtse koers van het CDA te verdedigen, dwars tegen de wens tot verandering van het nieuwe CDA in. Vasthouden aan het oude, vertrouwde, regenteske en arrogante CDA.
Als het CDA Bleker en Koopmans handhaaft en hun status laat behouden, dan gooi dat mooie ideaal van het ‘radicale midden’ maar in de prullenbak. Dan is het CDA weer ouderwets mooi praten, maar anders doen.

Het aannemen van de nieuwe amnestiewet in Suriname heeft veel stof doen opwaaien. Niemand twijfelt eraan dat Bouterse zelf gezorgd heeft dat deze wet er kwam. Niemand betwijfelt dat het belangrijkste doel is Bouterse zelf uit de gevangenis te houden. Toch wordt dat niet met zoveel woorden gezegd. De wet wordt verdedigd met het argument dat het voor Suriname belangrijk is om het pijnlijke verleden achter zich te laten en te kijken naar de toekomst. In de uiteindelijke versie van de wet is dan ook voorzien in een waarheids- en verzoeningscommissie, naar het voorbeeld van Zuid-Afrika.

Mensenrechten

Intussen is er al heel wat gezegd en geschreven over de juridische en politieke aspecten. Er zit op zijn minst spanning tussen deze wet en de Surinaamse grondwet zowel als internationale verdragen op het terrein van de mensenrechten. Dat betekent dat Suriname zich internationaal isoleert. Minstens zo ernstig is het gegeven dat de binnenlandse verhoudingen er ook mee onder druk komen te staan en dat de onafhankelijke rechtspraak in het gedrang komt.

Nu ligt de kwestie nog wel iets ingewikkelder dan een strijd tussen Bouterse en de rest van de wereld. Om te beginnen heeft een belangrijk deel van de jonge bevolking de decembermoorden van 1982 niet meegemaakt. Het vertrouwen dat Bouterse het land naar grotere welvaart zal brengen is dan al gauw sterker dan de behoefte aan gerechtigheid over het verleden. Ter vergelijking: in Nederland lopen we ook niet zo hard om de Indische ereschuld in te lossen. Bovendien weigert Nederland tot nu toe om alle stukken openbaar te maken over het eigen optreden in en rond die periode.

Mij interesseert echter ook nog iets anders aan de zaak. De taal waarin over de amnestiewet  gesproken wordt, is vaak sterk religieus. Zo zegt coalitiepartner Paul Somohardjo die zelf op de dodenlijst stond: “Alle religieuze boeken leren ons om te vergeven, daarom ben ik voor amnestie.” Vergeving, verzoening, het zijn termen die inderdaad direct teruggaan op de religieuze tradities. Maar kan dat wel in een situatie als deze? Of worden ze hier principieel misbruikt?

Boete en biecht

Het antwoord op die vragen ligt voor een deel precies in die tradities. Volgens mij zijn religies namelijk wijsheidstradities waarin existentiële inzichten van eeuwen zijn uitgekristalliseerd. Ook over de omgang met het kwaad, het falen, de schuld. De middeleeuwse boete- en biechtpraktijk is dan ook een voorbeeld van die levenswijsheid. Wie daar goed naar kijkt, ziet meteen waarom de amnestiewet van Bouterse geen verzoening zal bewerken.

In de boete- en biechtpraktijk zijn vijf noodzakelijke elementen of stappen te onderscheiden. Het begint met het gewetensonderzoek. Wie vergeving wil, zal allereerst zichzelf onder ogen moeten komen. Daarbij moet duidelijk worden wat het eigen aandeel, de eigen schuld is, en welk deel aan anderen of aan de omstandigheden geweten kan worden. Dit gewetensonderzoek is een pijnlijk zelfkritisch proces waar je niet onaangedaan uit kunt komen.

De tweede stap is het oprechte berouw dat hiervan het gevolg is. In het Latijn heet dit de ‘contritio cordis’, de verbrokenheid van het hart. Natuurlijk is berouw niet te meten, maar wat wel zichtbaar is, is of iemand zichzelf nederig en kwetsbaar opstelt of juist doorgaat met machtsvertoon. Dat laatste wijst in elk geval niet op een verbroken hart. In het geval van de Surinaamse amnestiewet zie ik er ook geen tekenen van. Integendeel: ik zie een machthebber die volop bezig is zichzelf te redden.

De derde stap is de uitgesproken schuldbelijdenis, de ‘confessio oris’. Het is niet voldoende om inwendig berouw te voelen, het moet ook naar buiten gebracht worden. Allereerst tegenover de mensen die je kwaad hebt gedaan, maar in voorkomende gevallen ook de samenleving als geheel. Die schuldbelijdenis kon in de traditie ook de vorm krijgen van de individuele biecht. Nu kunnen we de amnestiewet op zich wel opvatten als Bouterses biecht of op zijn minst de impliciete erkenning dat hij schuldig is, maar het volmondig toegeven ontbreekt.

De vierde stap is de genoegdoening met de daad, de ‘satisfactio operis’. Woorden alleen zijn niet genoeg. Het moet aan iemands daden te zien zijn dat er een echte verandering is opgetreden. Soms krijgt dat de vorm van schuldbetalingen of andere vormen van herstel. In elk geval moet de destructieve invloed worden omgezet in een constructieve. Na dit alles wordt de vijfde stap een mogelijkheid: absolutie of vergeving.

Pijnlijk werk

Wie de levenswijsheid van deze oude traditie toepast op de casus Suriname, die ziet waar het aan schort: Bouterse wil wel vergeving en verzoening, maar berouw en schuldbelijdenis ontbreken. Dat betekent dat de slachtoffers geen recht gedaan wordt en dat deze amnestie niet tot vrede en verzoening kan leiden. Ook het beloofde waarheids- en verzoeningsproces begint onder het verkeerde gesternte. Tutu en de zijnen hadden begrepen dat vergeving en verzoening hard en pijnlijk werk inhouden; Bouterse lijkt het te willen hebben van goedkope genade.

Het aannemen van de nieuwe amnestiewet in Suriname heeft veel stof doen opwaaien. Niemand twijfelt eraan dat Bouterse zelf gezorgd heeft dat deze wet er kwam. Niemand betwijfelt dat het belangrijkste doel is Bouterse zelf uit de gevangenis te houden. Toch wordt dat niet met zoveel woorden gezegd. De wet wordt verdedigd met het argument dat het voor Suriname belangrijk is om het pijnlijke verleden achter zich te laten en te kijken naar de toekomst. In de uiteindelijke versie van de wet is dan ook voorzien in een waarheids- en verzoeningscommissie, naar het voorbeeld van Zuid-Afrika.

Mensenrechten

Intussen is er al heel wat gezegd en geschreven over de juridische en politieke aspecten. Er zit op zijn minst spanning tussen deze wet en de Surinaamse grondwet zowel als internationale verdragen op het terrein van de mensenrechten. Dat betekent dat Suriname zich internationaal isoleert. Minstens zo ernstig is het gegeven dat de binnenlandse verhoudingen er ook mee onder druk komen te staan en dat de onafhankelijke rechtspraak in het gedrang komt.

Nu ligt de kwestie nog wel iets ingewikkelder dan een strijd tussen Bouterse en de rest van de wereld. Om te beginnen heeft een belangrijk deel van de jonge bevolking de decembermoorden van 1982 niet meegemaakt. Het vertrouwen dat Bouterse het land naar grotere welvaart zal brengen is dan al gauw sterker dan de behoefte aan gerechtigheid over het verleden. Ter vergelijking: in Nederland lopen we ook niet zo hard om de Indische ereschuld in te lossen. Bovendien weigert Nederland tot nu toe om alle stukken openbaar te maken over het eigen optreden in en rond die periode.

Mij interesseert echter ook nog iets anders aan de zaak. De taal waarin over de amnestiewet  gesproken wordt, is vaak sterk religieus. Zo zegt coalitiepartner Paul Somohardjo die zelf op de dodenlijst stond: “Alle religieuze boeken leren ons om te vergeven, daarom ben ik voor amnestie.” Vergeving, verzoening, het zijn termen die inderdaad direct teruggaan op de religieuze tradities. Maar kan dat wel in een situatie als deze? Of worden ze hier principieel misbruikt?

Boete en biecht

Het antwoord op die vragen ligt voor een deel precies in die tradities. Volgens mij zijn religies namelijk wijsheidstradities waarin existentiële inzichten van eeuwen zijn uitgekristalliseerd. Ook over de omgang met het kwaad, het falen, de schuld. De middeleeuwse boete- en biechtpraktijk is dan ook een voorbeeld van die levenswijsheid. Wie daar goed naar kijkt, ziet meteen waarom de amnestiewet van Bouterse geen verzoening zal bewerken.

In de boete- en biechtpraktijk zijn vijf noodzakelijke elementen of stappen te onderscheiden. Het begint met het gewetensonderzoek. Wie vergeving wil, zal allereerst zichzelf onder ogen moeten komen. Daarbij moet duidelijk worden wat het eigen aandeel, de eigen schuld is, en welk deel aan anderen of aan de omstandigheden geweten kan worden. Dit gewetensonderzoek is een pijnlijk zelfkritisch proces waar je niet onaangedaan uit kunt komen.

De tweede stap is het oprechte berouw dat hiervan het gevolg is. In het Latijn heet dit de ‘contritio cordis’, de verbrokenheid van het hart. Natuurlijk is berouw niet te meten, maar wat wel zichtbaar is, is of iemand zichzelf nederig en kwetsbaar opstelt of juist doorgaat met machtsvertoon. Dat laatste wijst in elk geval niet op een verbroken hart. In het geval van de Surinaamse amnestiewet zie ik er ook geen tekenen van. Integendeel: ik zie een machthebber die volop bezig is zichzelf te redden.

De derde stap is de uitgesproken schuldbelijdenis, de ‘confessio oris’. Het is niet voldoende om inwendig berouw te voelen, het moet ook naar buiten gebracht worden. Allereerst tegenover de mensen die je kwaad hebt gedaan, maar in voorkomende gevallen ook de samenleving als geheel. Die schuldbelijdenis kon in de traditie ook de vorm krijgen van de individuele biecht. Nu kunnen we de amnestiewet op zich wel opvatten als Bouterses biecht of op zijn minst de impliciete erkenning dat hij schuldig is, maar het volmondig toegeven ontbreekt.

De vierde stap is de genoegdoening met de daad, de ‘satisfactio operis’. Woorden alleen zijn niet genoeg. Het moet aan iemands daden te zien zijn dat er een echte verandering is opgetreden. Soms krijgt dat de vorm van schuldbetalingen of andere vormen van herstel. In elk geval moet de destructieve invloed worden omgezet in een constructieve. Na dit alles wordt de vijfde stap een mogelijkheid: absolutie of vergeving.

Pijnlijk werk

Wie de levenswijsheid van deze oude traditie toepast op de casus Suriname, die ziet waar het aan schort: Bouterse wil wel vergeving en verzoening, maar berouw en schuldbelijdenis ontbreken. Dat betekent dat de slachtoffers geen recht gedaan wordt en dat deze amnestie niet tot vrede en verzoening kan leiden. Ook het beloofde waarheids- en verzoeningsproces begint onder het verkeerde gesternte. Tutu en de zijnen hadden begrepen dat vergeving en verzoening hard en pijnlijk werk inhouden; Bouterse lijkt het te willen hebben van goedkope genade.

De Rijswijkse burgemeester wil graag een derde termijn. Een meerderheid van de gemeenteraad heeft laten weten dat niet te zien zitten. Dat is dan duidelijk, denk je als buitenstaander: burgemeester telt haar knopen en houdt het bij de twee termijnen van in totaal twaalf (!) jaar. Mis. De Rijswijkse burgemeester heeft aangeklopt bij de minister. Ze is het niet eens met de raadsmeerderheid en meent dat de derde termijn haar toekomt. Mijn woordkeus verraadt al mijn verbazing. Hoe bestaat het?

Je kunt hier in de details gaan en kijken wat er dan precies speelt. Welke argumenten voert de raad aan, wat was dan het oordeel van de vertrouwenscommissie (die ook bij herbenoemingen optreedt) en welke redenen heeft de burgemeester om haar positie zo te bevechten? Het is de vraag of het meer klaarheid brengt. Democratie is vaak juist zo fijn omdat het heerlijk simpel kan zijn: koppen tellen en wat de meerderheid wil gebeurt. En als er dan ook niet een inhoudelijk besluit aan de orde is dat zijn invloed heeft voor de komende jaren, tot ver voorbij de huidige bestuursperiode, dan hoef je je niet te vermoeien met het zoeken naar consensus. Dat is op zich een belangrijk onderdeel van de Nederlandse bestuurscultuur, maar zeker niet als het over ambten gaat.

De opstelling van de burgemeester impliceert wat over de verdwazing die bij bestuurders kan optreden als ze lang in dezelfde functie zitten. Verdwazing die ontstaat door gebrek aan tegenspraak, zelfreflectie en zelfrelativering. Illustratief is hierin ook het optreden van wethouder Van Rey van Roermond. Die kreeg recent van onderzoekers te horen dat zijn handelwijze niet helemaal schoon was.  Hij praatte het behendig weg en kon ongehinderd verder met zijn bezigheden.

Het organiseren van zelfreflectie vraagt om meer dan af en toe een kritisch gesprek met medewerkers of een partner die foetert op je daden. Dit is namelijk wat ik soms wel eens lees als bestuurders zich over hun wijze van reflectie op de borst kloppen. Het is ieder eigen om mettertijd enkele onwrikbare overtuigingen op te bouwen. Dat gebeurt zeker bij bestuurders die vaak als rots in de branding publieke discussies moeten doorstaan. Dan is er weinig ruimte voor twijfel, buitenshuis niet en binnenskamers ook lang niet altijd.

Tegenspraak, zelfreflectie en zelfrelativering is als een au bain marie: het vangt de hitte weg. Medewerkers of partner zijn te veel gebonden aan de doelen, successen of wereld van de bestuurder dat echte reflectie er niet door ontstaat. Zij zitten in die hete pan in au bain marie, meer aan de rand weliswaar maar niettemin. Er zal altijd iets nodig zijn dat op grotere afstand staat: burgers, fractievoorzitters van oppositiepartijen (als die cultuur er is), een coach, vrienden die je maar half volgen. Het kan vanalles zijn, maar die afstand is belangrijk. En uiteraard moet de bestuurder in persoon er ontvankelijk voor zijn, anders blijft het praten tegen een luidspeaker.

De Rijswijkse burgemeester is bezig de zure druiven te plukken van haar verdwazing. Haar Schiedamse collega is haar niet lang geleden al voorgegaan. Haar imago beschadigd, haar zelfvertrouwen gedeukt, haar verdiensten bezoedeld en haar ziel bekrast…dat zal er straks onder de streep resteren.  Met als grote vraag: waarom?

Wilders heeft fel uitgehaald naar de internationale gemeenschap tijdens zijn werkbezoek in Rusland. De PVV leider presenteert daar vandaag zijn manifest: “Democratie: hoezo!!??” Na zijn kruistochten tegen de Islam, de euro en Europa, heeft Geert Wilders een nieuwe vijand gevonden: Moeder Natuur.

“Onze souvereiniteit staat op het spel. Als we niet oppassen, hebben we niks meer te zeggen over wanneer we door natuurrampen getroffen worden. Henk en Ingrid moeten zelf kunnen bepalen hoe dik de ozonlaag moet zijn”. Naast langetermijn natuurverschijnselen, hekelt Wilders de ongebreidelde invloed van de seizoenen: “elk jaar weer hetzelfde liedje: zomer, herfst, winter, lente. Nederland is niks gevraagd, het wordt ons opgelegd en we hebben maar mee te doen”.

Ook de mensenrechten zullen het ontgelden, als het aan Wilders ligt. Hij pleit voor terugtrekking uit de NAVO, het opheffen van “subsidieslurpers” als Amnesty International en het overhevelen van het verplaatsen van het Internationaal Strafhof. “We kunnen best zonder die linkse hobby’s in Den Haag. Het geld voor al die rechters kunnen we beter besteden aan airconditioning en terrasverwarming”.

President Poetin heeft in reactie op de uitlatingen van Wilders een korte verklaring doen uitgaan. Hij zegt dat de uitlatingen voor rekening zijn van de PVV voorman. “In Rusland kennen we geen seizoenen, het is altijd winter en dat vinden we prima.” Wel zegt hij iets te voelen voor inperking van de mensenrechten. “dat is in elk land toch anders, zoiets als rechten moet je nooit centraal willen regelen.”

Minister-president Rutte en de NAVO topman Rasmussen hebben nog niet gereageerd.

 

 

Op zaterdag 28 april was ik te gast bij Alles Mag op Zaterdag, het wekelijkse achtergrondprogramma van Omroep Brabant. Het radioprogramma werd live uitgezonden van de algemene ledenvergadering van het CDA Brabant in Goirle. Tafelgenoten waren kandidaat-lijsttrekker van het CDA Marcel Wintels, CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg en oud-Kamerlid voor de PvdA Jan Boelhouwer. 

DE UITZENDING IS HIER TERUG TE LUISTEREN

In de partij voel ik brede steun voor het Lenteakkoord dat partijleider Jolande Sap deze week samen met D66 en de ChristenUnie sloot met VVD en CDA. GroenLinks neemt verantwoordelijkheid in tijden van crisis. Wij stoppen de ernstigste bezuinigingen van dit kabinet, we nemen moeilijke maatregelen en we hebben de moed om de echte problemen aan te pakken. GroenLinks kiest niet voor de makkelijkste weg, maar voor de mensen en de natuur die onder druk staan.

Dit is de meest groene begroting in jaren. We stoppen de bezuinigingen op openbaar vervoer, maken fossiele energie duurder en zonnepanelen goedkoper. Bovendien investeren we in de natuur, die staatssecretaris Bleker juist aan het afbreken was. Ik haalde tijdens de uitzending uit naar het CDA, die tijdens de gedoogconstructie met de PVV roulette heeft gespeeld met de toekomst van Nederland.

De toenemende invloed van de PVV Nederland heeft Nederland nukkig gemaakt. Terwijl we een prachtig land zijn. In de jaren ’90 waren we nog wereldwijd voorloper met duurzaamheid en economie. Dit Lenteakkoord is een hoopvolle nieuwe start na jaren van pessimisme. Natuurlijk zijn er meer groene en sociale maatregelen nodig. Iedereen in Nederland heeft recht op gelijke kansen, nu en in de toekomst.

GroenLinks is duurzamer dan de SP, linkser dan D66 en heeft deze week – in tegenstelling tot de PvdA – getoond verantwoordelijkheid te nemen. GroenLinks Brabant heeft dan ook alle vertrouwen in de verkiezingen van 12 september.

DOE MEE MET DE CAMPAGNE!

Het is inmiddels een half jaar geleden sinds de laatste Heldenschets op deze site. Ineke van Gent, Jan Pronk, Andrée van Es, Jan Schaefer en Hans van Mierlo passeerden op het toneel van de heroïek al eerder de revue. Met de ontwikkelingen van de voorbije week is er een nieuw links-progressief politicus definitief toegetreden tot het heldendom.

In 1963 zag zij het eerste levenslicht in het Limburgse Venlo. Na daar het gymnasium te hebben afgerond, vertrok ze begin jaren ’80 naar de Katholieke Universiteit Tilburg om economie te studeren. Toen ze in september 2008 namens GroenLinks in de Tweede Kamer kwam, bleek deze studie goed van pas te komen. Al snel bleek ze een voortreffelijk woordvoerder Financiën te zijn voor de GroenLinks-fractie. Sindsdien kwam haar politieke carrière, ondanks de nodige hobbels, in een stroomversnelling terecht. Politiek talent van het jaar 2009 en de opvolger van Femke Halsema in 2010 als leider van GroenLinks: in twee jaar tijd ontwikkelde zij zich tot het gezicht van haar partij. Maar het kan nog beter. Deze week overtrof ze alle verwachtingen door de spil te zijn achter het Lenteakkoord, dat vanuit de Tweede Kamer de Rijksbegroting voor 2013 heeft opgesteld. We kunnen er niet omheen, de held van deze week is: Jolande Sap.

Alhoewel Jolande Sap pas de laatste jaren in de groene en rode spotlights staat, is ze al bijna twintig jaar actief voor GroenLinks. Nadat ze in 1993 lid was geworden van de toen tamelijk nieuwe partij, nam ze direct zitting in de werkgroep die de doorrekening verzorgde van het GroenLinks verkiezingsprogramma 1995-1998. Met haar achtergrond als econome niet geheel verwonderlijk. Ook binnen haar vakgebied waren er makkelijk GroenLinkse kenmerken aan Sap te ontdekken. Zo publiceerde ze in 1998 het boek Out of the Margin – Feminist Perspectives on Economics. Een feministische econome; zo iemand kon GroenLinks goed gebruiken.

Niet voor niets werd Jolande Sap dan ook in 2006 uitgenodigd mee te schrijven aan het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Daarnaast gunde het partijcongres haar een mooie plaats op de kieslijst. Sap kreeg plek 8 toebedeeld, een verkiesbare plek gezien de toenmalige zetelverdeling in de Tweede Kamer. GroenLinks bezat namelijk precies 8 zetels. Onder invloed van de linkse titanenstrijd tussen de SP en de PvdA zakte GroenLinks echter naar 7 zetels, waardoor Sap net buiten de boot viel.

In 2008 was het dan toch zover. Op 2 september werd Jolande geïnstalleerd als de tijdelijk vervanger van Mariko Peters. Een dag later nam de politieke loopbaan van de econome opnieuw een wending. Wijnand Duyvendak, de groene woordvoerder van de fractie, kondigde zijn onmiddellijke vertrek uit de Kamer aan door toedoen van de rel om zijn nieuwe boek. Na één dag werd Sap daardoor definitief lid van de Tweede Kamer. En sindsdien ging het hard. Amper twee jaar later, in december 2010, werd Jolande door de GroenLinks-fractie unaniem verkozen tot de nieuwe fractievoorzitter, als opvolger van Femke Halsema.

Sap kreeg het niet makkelijk in haar eerste maanden als partijleider van GroenLinks. Begin 2011 leidde ze haar fractie naar het steunen van de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz. Waar het Kabinet-Rutte hierdoor een Kamermeerderheid achter zich kreeg, vormde zich achter Jolande Sap een sterk verdeelde partij. Veel GroenLinksers waren het hardgrondig oneens met de steun voor de missie, wat de inwijding bleek van het roerige jaar 2011. Bovenop de rumoer omtrent Kunduz kwamen namelijk de affaire-Peters en het stekkerdoosincident. GroenLinks zakte steeds verder we in de peilingen, tot de nog tot onlangs bedenkelijke vijf zetels.

Deze week, een paar dagen na het klappen van de Catshuisonderhandelingen, greep Jolande Sap echter haar ultieme kans.  Waar de VVD, het CDA en de PVV zeven weken de tijd nodig hadden om tot een mislukt begrotingsoverleg te komen, wist Sap binnen twee dagen de Kamerfracties van de ChristenUnie, D66, CDA en VVD te begeleiden naar een stabiele begroting voor 2013. Een broodnodige begroting in tijden van diepe economische crisis. En een sociale en groene begroting: de bezuinigingen op het passend onderwijs, ontwikkelingssamenwerking en het PGB werden teruggedraaid, terwijl er eindelijk is begonnen met de te lang uitgestelde hervormingen op onder meer de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek lijkt nu toch echt zijn langste tijd te hebben gehad. Met de verhoging van de belastingen op milieuvervuilende activiteiten en het afschaffen van subsidies aan grootverbruikers van fossiele grondstoffen daarbij opgeteld, heeft GroenLinks de leiding genomen over het bereiken van een voor haarzelf en het land uitstekende Rijksbegroting.

Jolande Sap. Op het juiste moment heeft ze weten te pieken. Ze heeft laten zien dat GroenLinks een uitstekende partij is om verantwoordelijkheid te dragen, die tegelijkertijd haar sociale en groene idealen verwezenlijkt. Daarmee heeft ze zich definitief bewezen als de onbetwiste partijleider van GroenLinks voor dit moment. Een partijleider die GroenLinks naar een mooie verkiezingsuitslag zal leiden op 12 september. Jolande Sap: een held!

Als toegift, een visueel profiel van Jolande Sap!

Ik moet zeggen, ik was erg skeptisch toen ik hoorde dat GroenLinks mee ging onderhandelen over de komende begroting. Zal het wel lukken om de GroenLinkse voorstellen voldoende duidelijk in het akkoord te krijgen? Hoe hard zijn “we” nodig voor een meerderheid? Gaan inderdaad onze principes voor de macht, en zo ja, durf je dan ook nee te zeggen? En als je toch uiteindelijk niet meedoet, wat zijn dan de gevolgen?

Het kon uiteindelijk allemaal haast niet beter lopen. Een akkoord met natuurlijk wat pijnpunten, maar met het terugdraaien van bezuinigingen op passend onderwijs, persoonsgebonden budgetten en natuur en extra inkomsten uit hogere inkomens en milieuvervuilende activiteiten is hier een grote slag geslagen. En eindelijk eens een grote beperking van de hypotheekrenteaftrek.

Er ligt een akkoord dat ik wel durf te verdedigen bij de verkiezingskramen de komende tijd. Dat ook past bij hoe we lokaal als GroenLinks onze coalitieverantwoordelijkheid dragen: soms moet je harde beslissingen nemen, maar je zorgt er waar mogelijk voor dat de pijn wordt verzacht en belangrijke zaken op groen en sociaal gebied worden ontzien. Zodat niet de slachtoffers maar de veroorzakers van de crisis de dupe worden.

Lang was het verwijt van kiezers dat GroenLinks haar verantwoordelijkheid niet nam. Nu is dat gebeurd en dat op een herkenbare groene en linkse manier. Dat de PvdA en SP langs de zijlijn blijven staan is jammer – dit was dé kans om invloed uit te oefenen als sociale partijen. Hopelijk zien de kiezers dat ook en wordt GroenLinks voor haar durf en voor het bereikte beloond.

Er is veel voor te zeggen als de Tweede Kamer er vandaag in slaagt wat Rutte in zeven weken niet is gelukt: een begroting voor 2013 maken waar in de EU het licht voor op groen kan.

Zo een klus te klaren is goed voor het vertrouwen in de politiek. Het weerspreekt het gemakzuchtige beeld dat politici veel lullen, maar weinig doen of er niet zijn als actie juist is vereist. Resultaat door de Tweede Kamer toont bovendien dat de situatie exceptioneel is en vraagt om manoeuvres die uitzonderlijk zijn in het Haagse. Politici zeggen niet alleen dat de situatie uitzonderlijk is, we kunnen het zelf ook aan de daden van onze vertegenwoordigers aflezen. Dit moment op deze wijze markeren geeft partijen ook na de verkiezingen het draagvlak om niet te snel in de kramp te schieten bij het bespreken van hervormingsmaatregelen.

GroenLinks lijkt een spilfunctie in te nemen. Lid van de zogenaamde Kunduz-coalitie (als alternatief voor de PVV-zetels) maar ook de meest links-georiënterde van deze coalitie. In de beeldvorming liep een eerdere steun aan kabinetsbeleid op een drama uit: in plaats van het beeld dat men de eigen internationale visie vorm gaf, werd de steun uitgelegd als hulp aan het verfoeide rechtse kabinet. De angst zal meespelen dat dit opnieuw gebeurt. Het zou echter fout zijn als is angst de raadgever is. Er zit namelijk veel voor GroenLinks in het vat.

GroenLinks heeft zich in de afgelopen tien jaar ontwikkeld tot een betrouwbare bestuurspartij op lokaal en provinciaal niveau. Anders dan de ontwikkeling bij de PvdA is macht als drijfveer minder prominent gebleven dan inhoudelijke doelen. Dat verklaart tegelijk waarom GroenLinks soms ook rap weer uit bestuursfuncties lijkt te gaan of bij coalitievorming juist moeilijk aan de bak komt ondanks bewezen kwaliteiten.

In de huidige situatie draait het juist sterk om de inhoud. De noodzak tot profilering vanwege de verkiezingen kan via dit moment-van-inhoud ten volle benut worden. GroenLinks kan tonen wie ze is en waar ze voor staat. Dan moet er een duidelijke groene winst in de begroting voor 2013 en latere jaren zitten. Juist een duurzame insteek kleurt de positie van GroenLinks en die kleur wordt extra aangezet omdat het contrast met het volkomen niet op milieu of duurzaamheid georiënteerde beleid van kabinet Rutte zo scherp is.

GroenLinks heeft ook andere redenen nu over de brug te gaan. De partij staat slecht in de peilingen. De invloed die er met het zetelaantal nu is, is niet gegarandeerd. Nu verzilveren van die invloed geeft profiel en meer kansen stemmers terug te halen.

Partijleider Jolanda Sap heeft ook eigen motieven de brug te nemen. Haar profiel is sterk getekend door Kunduz. In de huidige situatie kan ze dit vervangen door die van een doortastend, voor de groene zaak strijdende aanvoerder. Dat vergroot haar draagvlak en positie binnen de partij. En wie weet verlost het de fractie van een zekere narrigheid waarmee, naar ik heb begrepen, de onderlinge samenwerking is omgeven.

Calculerend gedrag in de politiek is een goede eigenschap, maar risico’s nemen evenzeer. De kunst is de balans te vinden tussen die twee elementen. Ik ben benieuwd hoe ver de Tweede kamer en GroenLinks in het bijzonder vandaag komt.

Ik zou er iets over moeten zeggen. Ik heb tenslotte vaak een mening hier. Vaak denk ik dat ik het beter weet. Maar ik weet het even niet meer.

Natuurlijk ben ik blij dat deze regering is gevallen. Dat de invloed van de gedoger, al is het maar tijdelijk, is teruggedrongen. Dat we van het meest rechtse kabinet sinds mensenheugenis af zijn.  Maar wat nu?

Verkiezingen eind juni of begin september? Of toch in de zomer? Rutte en de Jager snel een begroting in elkaar laten flansen of met de hele kamer proberen iets te schrijven? Demissionair kabinet of demissionair met uitzonderingen? Zo snel mogelijk onder de drie procent of mogen we er iets boven zitten? Belangrijke besluiten voor ons uit schuiven of toch snel knopen doorhakken? Ik weet het echt niet.

Vele keuzes zijn simpel. Niet bezuinigen op onderwijs en zorg, wel op defensie. De lage inkomens ontzien, de hoge inkomens kunnen nog veel missen. Ontwikkelingssamenwerking (dat is iets anders dan ontwikkelingshulp) hoeft niet te bezuinigen, cultuur ook niet. Multinationals die hier belastingvoordeel genieten profiteren ten koste van de ‘normale man’, moeten zwaar belast worden. Mislukt project JSF meteen stopzetten. Niet meer investeren in asfalt, maar wel in beter openbaar vervoer. Marktwerking in zorg, ov, nutsbedrijven en onderwijs is uit den boze. Bonussen zijn geen prikkel om beter te presteren, maar zorgen voor meer hebzucht. Morgen nog beginnen met terugtrekken uit Kunduz.

Mijn beeld is wel duidelijk. Maar hoe het voor elkaar te krijgen, geen idee. De vragen blijven onbeantwoord. De tijd zal uitwijzen wat er moet gebeuren..

Komende donderdag bezoeken we met Provinciale Staten uit de noordelijke provincies de Eerste Kamer. Ik mag daar een inleiding houden over zorg. Ik heb gekozen voor het thema bereikbaarheid van zorg in relatie tot fusies, met als actueel voorbeeld het verdwijnen van de afdeling acute verloskunde uit Meppel. De Eerste Kamer verstuurde het volgende persbericht:

Een delegatie van Gedeputeerde en Provinciale Staten van Groningen, Friesland en Drenthe discussieert donderdag 26 april aanstaande in en met de Eerste Kamer over de thema’s natuur en zorg.

Op het terrein van het natuurbeleid gaat de delegatie met leden van de Eerste Kamer in gesprek over de huidige gang van zaken op het gebied van natuurbescherming en de manier waarop de provinciën deze bevoegdheden ervaren. Daarbij kan de invloed van de nationale regelgeving worden betrokken, maar ook bijvoorbeeld de implementatie van de uitgebreide Europese regelgeving. Voorzitter van de fractie van GroenLinks uit Friesland, mevrouw Irona Groeneveld en Senator Janny Vlietstra (PvdA) zullen over het thema natuur een inleiding houden.

Bij het thema zorg zal de discussie zich richten op de bezuinigingen in de zorgsector en de consequenties voor de kwaliteit van de zorg. Daarnaast is de bereikbaarheid van zorg in dunbevolkte gebieden ook een gespreksonderwerp van de delegatie en de leden van de Eerste Kamer.  Mevrouw Grietje Uuldriks van de fractie van de PvdA uit Groningen en de heer Hans Kuipers van de fractie van GroenLinks uit Drenthe zullen over het thema zorg een inleiding verzorgen.

Het bezoek van de staten van Groningen, Friesland en Drenthe aan de Eerste Kamer is het eerste in een nieuwe reeks van provinciebezoeken. Op initiatief van de Eerste Kamer zijn in de vorige Kamerperiode alle provincies uitgenodigd om in en met de senaat te discussiëren over diverse onderwerpen. De senaat besloot in de Kamerperiode 2011–2015 alle provincies opnieuw uit te nodigen. De Eerste Kamer wil met deze bezoeken de banden met de provincies aanhalen en haar zichtbaarheid bij deze voor hen zo belangrijke doelgroep vergroten.

Nu Wilders zijn rechte rug verkiest boven politieke invloed - als hij met VVD en CDA niet tot een compromis kan komen, in welk verband dan wel? - zijn nieuwe verkiezingen onvermijdelijk. De oppositie juicht, maar moet ook constateren dat het kabinet (als altijd) door interne verdeeldheid tot een voortijdig einde kwam. De rechtse partijen staan electoraal weliswaar op verlies, maar er is geen duidelijk alternatief. Het electorale veld is versnipperd.

Speelveld

Een doorrekening van de gegevens uit de peilingen, inclusief de recente peiling van De Hond, bevestigt de patronen die we al langere tijd zien. Vooralsnog ligt het electorale speelveld er gunstig bij voor SP, VVD en D66. De SP staat volgens het 'Pooling the Polls' model nu op 26 tot 30 zetels, waarschijnlijk 28. De VVD wint licht en gaat naar 34, terwijl D66 op 15 zetels staat. De PvdA moet van ver komen, maar laat sinds het vertrek van Cohen een opleving zien; de sociaal-democraten staan nu op 26 zetels.

De PVV heeft het de laatste tijd wat lastiger en staat nu op 18 zetels. Het is onduidelijk hoe de recente breuk zal uitpakken voor de partij van Wilders. Hijzelf ging weer 'vol op het orgel' en zette daarbij de populistische registers volledig open: we moeten niet willen voldoen aan Brusselse regels die onze ouderen in de kou laten staan. Dat de 3% begrotingsnorm ook in het gedoogakkoord stond en de handhaving ervan door de PVV ook in de afgelopen periode meermaals is gesteund, mag niet deren. Tot nu toe is Wilders met dit soort koerswijzigingen altijd weggekomen, dus waarom nu niet?

Verwachte percentages voor de grotere partijen De figuur geeft de verwachte percentages voor elke partij met 95% Bayesiaans betrouwbaarheidsinterval, tijdens de verkiezingen (meest lichte balk), een jaar geleden (middelste balk) en op basis van de meest recente gegevens (meest donkere balk). Onder de figuur staan de bijbehorende zetelaantallen; in het zwart staat de meeste waarschijnlijke verwachting, in het grijs staan de hoogste en laagste verwachting (95% vertrouwen). De sterretjes geven aan dat het verschil tussen de meest recente peiling en de betreffende balk statistisch significant is.

Verwachte percentages voor de kleinere partijen Toelichting: zie vorige figuur

Met stijgende verbazing heb ik het artikel op de website van de FlevoPost zitten lezen over de informatieavond van de Alderstafel gisteravond. Wat een ontstellend kritisch onvermogen wordt er door verslaggever Kees Bakker aan de dag gelegd!

Laat ik een andere kant van het klakkeloos opgetekende ‘Alders promotiepraatje’ belichten aan de hand van het artikel van de FlevoPost.

‘De gemeente Dronten wil graag dat we de baan op vliegveld Lelystad -5 graden draaien, om die overlast te voorkomen, maar daar kunnen we niet aan voldoen.’ Volgens Alders vraagt dat om een enorme extra investering.

Dat is onzin. De hele bestaande baan moet worden vervangen en dus maakt het voor de investering helemaal niets uit of je deze dan op exact dezelfde wijze terug asfalteert of op min 5 graden. Kennelijk zijn er andere belangen waarbinnen Dronten gewoon niet zo interessant is.

‘Maar u moet zich de geluidsoverlast niet voorstellen zoals men die in Zwanenburg of Halfweg ervaart. Zo erg is het niet. Het ligt binnen de 48 dba-contour. Dat is ook het geval bij heel veel woningen rondom Schiphol, waarin heel prettig geleefd wordt.’

Dat zal zonder twijfel waar zijn. Maar waartegen zet je dat af? De gemeente en provincie hebben jaren als ‘kernkwaliteiten’ van onze regio ‘rust, ruimte en groen’ gehanteerd. Dat is waarom mensen naar Flevoland komen, niet omdat het hier zo mooi is, maar omdat het rustig, ruim en groen is op korte afstand van de Randstad. Met 48 dba is het niet meer rustig, maar dat is gewoon stevige overlast (hetgeen door Alders wordt erkent). Als je niet beter weet wellicht prima om in te wonen, maar in Flevoland gaat het om nieuwe herrie. Dat is wat anders dan bestaande herrie die misschien iets toeneemt. Dus in de context van Schiphol zal het allemaal wel meevallen, maar naar Flevolandse maatstaven is het een ongekende bak herrie!

Alders legde ook overtuigend uit dat een vliegveld werkgelegenheid met zich meebrengt, en zorgt voor een beter vestigingsklimaat voor ondernemingen. Zo’n 2.000 banen bij de eerste 25.000 vliegbewegingen, en later nog meer. Maar ook voor de A6 en de trein zal de komst van passagiersvluchten naar Lelystad een enorme investering in uitbreiding met zich meebrengen.

De werkgelegenheidscijfers zijn dun. Want natuurlijk gaat het om werkgelegenheid, maar deze zal in veel gevallen worden verplaatst vanaf Schiphol. Dat zijn naar verhouding weinig ‘nieuwe’ banen en dus zullen de medewerkers van Schiphol mee overkomen. Waar Flevoland behoefte aan heeft is nieuwe werkgelegenheid. Ter vergelijking: de provincie Flevoland voert aan dat het oorspronkelijke plan voor het Oostvaarderswold (dat door de Raad van State van tafel is geveegd) 6200 nieuwe arbeidsplaatsen aan werkgelegenheid zou opleveren. (pdf) Dat staat in schril contrast met de luchthaven, zeker als je bedenk dat de luchthaven daarnaast vooral herrie stank en overlast geeft en het Oostvaarderswold een versterking is van de groene en ecologische structuren van ons gebied. Daarnaast moet er fors worden geïnvesteerd in de bereikbaarheid van de luchthaven via onder andere de A6 en het spoor. Daar dat levert niet per definitie werkgelegenheid op natuurlijk. Al is het ontegenzeggelijk goed voor de bereikbaarheid.

Het verhaal van enkele vliegtuigmaatschappijen die vorige week op Omroep Flevoland aangaven geen zin te hebben vanuit en naar Lelystad te vliegen, daar ligt hij niet wakker van. […] Ik ben diep onder de indruk als men zegt ‘Ik wil niet’, maar als het niet anders kan… Wij hebben al meerdere verzoeken van vliegmaatschappijen gehad die met ons willen praten over Lelystad. Ook maatschappijen die vorige week op Omroep Flevoland aangaven niet naar Lelystad te willen.

Vliegtuigmaatschappijen zijn natuurlijk ook niet dom. Er wordt binnen het advies van Alders gesproken over een ‘verplichte’ uitplaatsing van de minst interessante vluchten van Schiphol naar Lelystad. Ook als je niet wilt als maatschappij ga je daar wel over praten met die gene die daar plannen voor maken. Al is het domweg om te kunnen vertragen, of als het echt niet anders kan: nu nog invloed te hebben zodat men rekening houdt met je wensen. Want als je geen keuze hebt houdt het al snel op natuurlijk. Dat er dus maatschappijen met Alders willen praten zegt helemaal niets over de vraag of ze ook naar Lelystad willen en dat houdt het verhaal van Omroep Flevoland (link en link) overeind.

Het is kennelijk een naïeve gedachte van mijn kant dat ik van media verwacht een constructief kritische grondhouding te hebben. Zeker als zeer ervaren bestuurders als Alders een verhaal moeten verkopen waar meer slecht, dan goed nieuws in zit moet je jezelf altijd afvragen wat iemand zegt en wat hij bedoeld of juist niet zegt. Het maar klakkeloos opschrijven van een “overtuigend” hiep-hiep-hoera-praatje is een serieuze journalist onwaardig lijkt me.

Met stijgende verbazing heb ik het artikel op de website van de FlevoPost zitten lezen over de informatieavond van de Alderstafel gisteravond. Wat een ontstellend kritisch onvermogen wordt er door verslaggever Kees Bakker aan de dag gelegd!

Laat ik een andere kant van het klakkeloos opgetekende ‘Alders promotiepraatje’ belichten aan de hand van het artikel van de FlevoPost.

‘De gemeente Dronten wil graag dat we de baan op vliegveld Lelystad -5 graden draaien, om die overlast te voorkomen, maar daar kunnen we niet aan voldoen.’ Volgens Alders vraagt dat om een enorme extra investering.

Dat is onzin. De hele bestaande baan moet worden vervangen en dus maakt het voor de investering helemaal niets uit of je deze dan op exact dezelfde wijze terug asfalteert of op min 5 graden. Kennelijk zijn er andere belangen waarbinnen Dronten gewoon niet zo interessant is.

‘Maar u moet zich de geluidsoverlast niet voorstellen zoals men die in Zwanenburg of Halfweg ervaart. Zo erg is het niet. Het ligt binnen de 48 dba-contour. Dat is ook het geval bij heel veel woningen rondom Schiphol, waarin heel prettig geleefd wordt.’

Dat zal zonder twijfel waar zijn. Maar waartegen zet je dat af? De gemeente en provincie hebben jaren als ‘kernkwaliteiten’ van onze regio ‘rust, ruimte en groen’ gehanteerd. Dat is waarom mensen naar Flevoland komen, niet omdat het hier zo mooi is, maar omdat het rustig, ruim en groen is op korte afstand van de Randstad. Met 48 dba is het niet meer rustig, maar dat is gewoon stevige overlast (hetgeen door Alders wordt erkent). Als je niet beter weet wellicht prima om in te wonen, maar in Flevoland gaat het om nieuwe herrie. Dat is wat anders dan bestaande herrie die misschien iets toeneemt. Dus in de context van Schiphol zal het allemaal wel meevallen, maar naar Flevolandse maatstaven is het een ongekende bak herrie!

Alders legde ook overtuigend uit dat een vliegveld werkgelegenheid met zich meebrengt, en zorgt voor een beter vestigingsklimaat voor ondernemingen. Zo’n 2.000 banen bij de eerste 25.000 vliegbewegingen, en later nog meer. Maar ook voor de A6 en de trein zal de komst van passagiersvluchten naar Lelystad een enorme investering in uitbreiding met zich meebrengen.

De werkgelegenheidscijfers zijn dun. Want natuurlijk gaat het om werkgelegenheid, maar deze zal in veel gevallen worden verplaatst vanaf Schiphol. Dat zijn naar verhouding weinig ‘nieuwe’ banen en dus zullen de medewerkers van Schiphol mee overkomen. Waar Flevoland behoefte aan heeft is nieuwe werkgelegenheid. Ter vergelijking: de provincie Flevoland voert aan dat het oorspronkelijke plan voor het Oostvaarderswold (dat door de Raad van State van tafel is geveegd) 6200 nieuwe arbeidsplaatsen aan werkgelegenheid zou opleveren. (pdf) Dat staat in schril contrast met de luchthaven, zeker als je bedenk dat de luchthaven daarnaast vooral herrie stank en overlast geeft en het Oostvaarderswold een versterking is van de groene en ecologische structuren van ons gebied. Daarnaast moet er fors worden geïnvesteerd in de bereikbaarheid van de luchthaven via onder andere de A6 en het spoor. Daar dat levert niet per definitie werkgelegenheid op natuurlijk. Al is het ontegenzeggelijk goed voor de bereikbaarheid.

Het verhaal van enkele vliegtuigmaatschappijen die vorige week op Omroep Flevoland aangaven geen zin te hebben vanuit en naar Lelystad te vliegen, daar ligt hij niet wakker van. […] Ik ben diep onder de indruk als men zegt ‘Ik wil niet’, maar als het niet anders kan… Wij hebben al meerdere verzoeken van vliegmaatschappijen gehad die met ons willen praten over Lelystad. Ook maatschappijen die vorige week op Omroep Flevoland aangaven niet naar Lelystad te willen.

Vliegtuigmaatschappijen zijn natuurlijk ook niet dom. Er wordt binnen het advies van Alders gesproken over een ‘verplichte’ uitplaatsing van de minst interessante vluchten van Schiphol naar Lelystad. Ook als je niet wilt als maatschappij ga je daar wel over praten met die gene die daar plannen voor maken. Al is het domweg om te kunnen vertragen, of als het echt niet anders kan: nu nog invloed te hebben zodat men rekening houdt met je wensen. Want als je geen keuze hebt houdt het al snel op natuurlijk. Dat er dus maatschappijen met Alders willen praten zegt helemaal niets over de vraag of ze ook naar Lelystad willen en dat houdt het verhaal van Omroep Flevoland (link en link) overeind.

Het is kennelijk een naïeve gedachte van mijn kant dat ik van media verwacht een constructief kritische grondhouding te hebben. Zeker als zeer ervaren bestuurders als Alders een verhaal moeten verkopen waar meer slecht, dan goed nieuws in zit moet je jezelf altijd afvragen wat iemand zegt en wat hij bedoeld of juist niet zegt. Het maar klakkeloos opschrijven van een “overtuigend” hiep-hiep-hoera-praatje is een serieuze journalist onwaardig lijkt me.

Lieve DWARSers,

Zoals jullie misschien weten, vindt op 2 mei de ALV van DWARS Leiden plaats. Onze voorzitter, Prescillia, treedt dan af. Deze mail stuur ik jullie om mijzelf te kandideren voor de post van voorzitter van onze mooie afdeling.

Laat mij mezelf even kort introduceren. Op dit moment ben ik bezig met mijn scriptie voor de studie Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden: sinds maart 2011 ben ik lid van DWARS en op 2 november 2011 ben ik verkozen tot penningmeester van dit bestuur. Samen hebben we onder andere het succesvolle DWARS Congres naar Leiden gehaald. Ik heb heel erg genoten van deze periode in het Leidse bestuur, maar in dit halve jaar heb ik ook heel veel geleerd, en nog steeds raak ik meer en meer geïnspireerd en gemotiveerd.

Gemotiveerd om jongeren te betrekken bij de politiek. Politiek is zo ontzettend leuk en zo ontzettend belangrijk; vooral voor jongeren. Alleen wordt de interesse van jongeren voor de politiek nog niet (genoeg) benut en lukt het jongeren nog niet genoeg om invloed uit te oefenen op de (plaatselijke) politiek. Als voorzitter wil ik mij daarom vooral inzetten om meer jongeren bij DWARS Leiden te betrekken, en om samen met GroenLinks Leiden te proberen om een jongerenraad uit de grond te stampen. Natuurlijk hoop ik ook veel meer mooie en interessante activiteiten en debatten te organiseren. Het contact met het landelijke bestuur van DWARS zal, hoop ik, nog beter worden dan het nu al is. Natuurlijk zal DWARS Leiden zich – als ik voorzitter word – nog steeds inzetten voor een groener, socialer en progressiever Leiden en Nederland.

Ik houd van discussies en nadenken, voornamelijk over politiek. Hier schrijf ik ook graag over, mijn weblogs zijn ook te lezen op site van onze afdeling. Alleen, net zoals ieder mens, ben ik niet perfect. De persoon die het meest kritisch over me is, ben ik zelf. Alleen als ik kijk naar de groei die ik in het afgelopen half jaar heb doorgemaakt, in bijna alle opzichten, ben ik er heilig van overtuigd dat het voorzitterschap van deze afdeling een logische stap is, om deze groei door te zetten. De fouten die ik maak zijn te overwinnen en mijn motivatie om mijn slechte eigenschappen te overwinnen is enorm.

In het beste bestuur vullen de bestuursleden elkaar moeiteloos aan. Om dit te kunnen doen, staat een goede communicatie bij mij dan ook voorop. Samen met de andere bestuursleden hoop ik een ijzersterk team te vormen en nog leukere en interessantere activiteiten dan we nu al hebben gedaan neer te zetten.

Met jullie steun hoop ik deze prachtige afdeling nog actiever te maken en de samenwerking met GroenLinks Leiden, DWARS Landelijk en andere PJO’s te verbeteren. Samen kunnen we jongeren een stem geven. Samen met jullie, leden van DWARS Leiden, hoop ik deze afdeling tot een bron van inspiratie en debatten (in positieve zin) te maken. Samen, als bestuur, kunnen we dit waarmaken en kunnen de bestuursleden elkaar compenseren. Hiervoor heb ik wel jullie stem nodig.

Daarom hoop ik van harte dat jullie op 2 mei aanwezig zijn bij de ALV en mij zullen kiezen als jullie nieuwe voorzitter.

Ik kan het, wij kunnen het.

Tot 2 mei!
Liefs,

Reinier van der Hulst

Lieve DWARSers,

Zoals jullie misschien weten, vindt op 2 mei de ALV van DWARS Leiden plaats. Onze voorzitter, Prescillia, treedt dan af. Deze mail stuur ik jullie om mijzelf te kandideren voor de post van voorzitter van onze mooie afdeling.

Laat mij mezelf even kort introduceren. Op dit moment ben ik bezig met mijn scriptie voor de studie Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden: sinds maart 2011 ben ik lid van DWARS en op 2 november 2011 ben ik verkozen tot penningmeester van dit bestuur. Samen hebben we onder andere het succesvolle DWARS Congres naar Leiden gehaald. Ik heb heel erg genoten van deze periode in het Leidse bestuur, maar in dit halve jaar heb ik ook heel veel geleerd, en nog steeds raak ik meer en meer geïnspireerd en gemotiveerd.

Gemotiveerd om jongeren te betrekken bij de politiek. Politiek is zo ontzettend leuk en zo ontzettend belangrijk; vooral voor jongeren. Alleen wordt de interesse van jongeren voor de politiek nog niet (genoeg) benut en lukt het jongeren nog niet genoeg om invloed uit te oefenen op de (plaatselijke) politiek. Als voorzitter wil ik mij daarom vooral inzetten om meer jongeren bij DWARS Leiden te betrekken, en om samen met GroenLinks Leiden te proberen om een jongerenraad uit de grond te stampen. Natuurlijk hoop ik ook veel meer mooie en interessante activiteiten en debatten te organiseren. Het contact met het landelijke bestuur van DWARS zal, hoop ik, nog beter worden dan het nu al is. Natuurlijk zal DWARS Leiden zich – als ik voorzitter word – nog steeds inzetten voor een groener, socialer en progressiever Leiden en Nederland.

Ik houd van discussies en nadenken, voornamelijk over politiek. Hier schrijf ik ook graag over, mijn weblogs zijn ook te lezen op site van onze afdeling. Alleen, net zoals ieder mens, ben ik niet perfect. De persoon die het meest kritisch over me is, ben ik zelf. Alleen als ik kijk naar de groei die ik in het afgelopen half jaar heb doorgemaakt, in bijna alle opzichten, ben ik er heilig van overtuigd dat het voorzitterschap van deze afdeling een logische stap is, om deze groei door te zetten. De fouten die ik maak zijn te overwinnen en mijn motivatie om mijn slechte eigenschappen te overwinnen is enorm.

In het beste bestuur vullen de bestuursleden elkaar moeiteloos aan. Om dit te kunnen doen, staat een goede communicatie bij mij dan ook voorop. Samen met de andere bestuursleden hoop ik een ijzersterk team te vormen en nog leukere en interessantere activiteiten dan we nu al hebben gedaan neer te zetten.

Met jullie steun hoop ik deze prachtige afdeling nog actiever te maken en de samenwerking met GroenLinks Leiden, DWARS Landelijk en andere PJO’s te verbeteren. Samen kunnen we jongeren een stem geven. Samen met jullie, leden van DWARS Leiden, hoop ik deze afdeling tot een bron van inspiratie en debatten (in positieve zin) te maken. Samen, als bestuur, kunnen we dit waarmaken en kunnen de bestuursleden elkaar compenseren. Hiervoor heb ik wel jullie stem nodig.

Daarom hoop ik van harte dat jullie op 2 mei aanwezig zijn bij de ALV en mij zullen kiezen als jullie nieuwe voorzitter.

Ik kan het, wij kunnen het.

Tot 2 mei!
Liefs,

Reinier van der Hulst

(Interview in boekje Compassie, uitgave Protestantse Kerk Nederland)

“Ik heb wat met compassie. Het is een oud woord dat op een nieuwe manier waardevol  is. Het woord is diepgeworteld in de religie, maar het is zeker niet alleen voor religieuze mensen een belangrijk woord. Het is voor veel mensen wel een ingewikkeld woord, en niet alledaags.

Voor mij heeft het woord compassie drie lagen. De eerste laag is het besef van fundamentele verbondenheid met alles en iedereen: je bent deel van de wereld en jouw keuzes hebben invloed op anderen, en andersom hebben anderen weer invloed op jou. De tweede laag  is de bereidheid je te laten raken door de ander, dus in de letterlijke betekenis van het woord: meevoelen met de ander. De derde laag is de vraag of je bereid bent om medeverantwoordelijkheid te willen nemen voor het lot van de ander. Verbondenheid, geraakt worden, verantwoordelijkheid nemen, die drie.

Zelf wil ik daar ook naar leven. Ik wil me niet afsluiten voor het leed van de ander maar geraakt worden door het lot van mensen. Dat betekent ook dat ik iedereen als medemens wil zien. Ik besef heel goed dat ik hiermee iets voorsta dat voor veel mensen cynische reacties oproept. Zij roepen dan: ‘Zo werkt het toch niet, iedereen moet toch voor zichzelf opkomen?’”

Kerk en politiek

“In de politiek wil ik compassie ook een rol laten spelen. De reactie daarop van anderen is vaak: ‘Maar politiek is toch een belangenstrijd?’ Dat zie ik ook, maar dat is nou precies het tekort van de huidige politiek. Het grondbeginsel van de compassie moet richting geven aan politieke afwegingen. Bij alle concrete politieke discussies moet compassie een van de graadmeters zijn. Wat dat betreft zie ik politici een beetje als de dominees die de boodschap van wat het goede leven is zouden moeten uitdragen.

Nu hebben de verschillende politieke stromingen natuurlijk allemaal een andere visie op wat het goede leven is. Mijn boodschap is: het goede leven begint met verbondenheid, geraakt worden, verantwoordelijkheid nemen, de drie grondbeginselen van compassie. In die zin is het publieke debat de moderne preekstoel.

In de kerk kun je die boodschap natuurlijk ook uitdragen. De preek is ook altijd politiek want gaat over de wereld, het leven en alles wat daarbij hoort. Dat is wat anders dan een dominee die zijn gemeenteleden vertelt wat ze moeten stemmen. Maar zowel in de kerk als in de politiek gaat het erom dat je mensen een inspirerend verhaal meegeeft: waar gaan we naartoe met z’n allen?”

Ruimte voor de ander

“Veel kerken zijn heel goed bezig met compassie, maar er zijn ook kerken die meer bezig zijn met de vraag naar de waarheid. Ik vind die vraag ondergeschikt aan de vraag naar compassie. Kerken moeten zich bekommeren om de kwetsbaren en bezig zijn met ruimte scheppen voor de ander. Er zijn ook kerken bezig met uitsluiting, en dat staat haaks op compassie.

In mijn werk als theoloog kan ik de boodschap van compassie ook uitdragen. Zo schreef ik samen met twee studenten het boekje Adam en Evert, over de spanning tussen kerk en homoseksualiteit. Dat boekje heeft geen politieke maar een pastoraal-theologische benadering, maar met dezelfde intentie. Zo hebben kerk en politiek meer raakvlakken, bijvoorbeeld op het thema ‘onderwijs’: hoe gaan orthodoxe scholen om met hun visie op tolerantie en seksualiteit?

Als lid van de Eerste Kamer heb ik ook Defensie in mijn pakket. Daar praten we bijvoorbeeld over hoe we de krijgsmacht in willen zetten: offensief, defensief of humanitair? Mijn keuze is primair humanitair.”

Eigen belang of gedeeld belang

“Een deel van de wereldproblematiek heeft te maken met een structureel gebrek aan compassie. Grote conflicten gaan over eigen belang, niet over gedeeld belang. Het ontbreken van compassie is ook de noemer van veel financiële problemen, zoals de bankencrisis en de eurocrisis. Of je compassie kunt aanleren? Het is een keuze: welke stappen wil ik zetten om iets voor elkaar te krijgen? Wil ik alleen m’n eigen straatje schoonvegen of wil ik dat we er met z’n allen uitkomen?

Het is niet zozeer een zaak van karakter, maar de een zal van nature over meer compassie beschikken dan de ander. Ik geloof trouwens zeker dat je je compassie eigen kunt maken. Het komt echter niet altijd vanzelf. En soms is het makkelijker om je even niet onderdeel van een groter geheel te voelen. En er zijn ook situaties waarin je beseft dat je medeverantwoordelijk bent maar niet in staat wat te doen. Compassie betekent in die zin ook strijd met jezelf.

Ik geloof in de kracht van compassie. Het is voor mij de enige manier om verder te komen. Op korte termijn hebben polarisatie en je hard opstellen misschien meer effect, maar uiteindelijk is dat een doodlopende weg.

Ik geloof er niet in dat er een moment zal komen dat we allemaal voor compassie zijn. Dat is een contrastbeeld: het zou er kunnen zijn, maar het is er niet.”

Voorbeelden

“Mijn grote voorbeeld als het gaat om compassie klinkt misschien cliché, maar dat is Nelson Mandela, met name na zijn gevangenschap, omdat hij zo zonder enige rancune scheidslijnen wist te overbruggen die hem zelf veel gekost hadden. Klassieker voorbeeld is Jezus, en daar liggen ook mijn wortels. Dichter bij huis zijn het onder meer m’n ouders. Ik ben opgegroeid in het besef dat er altijd mensen zijn die het slechter hebben dan jij en dat je daar iets voor moet doen, dat je ruimte voor hen moet maken. Het is dan niet de vraag hóe je dat doet, maar dát je het doet.”

(Interview in boekje Compassie, uitgave Protestantse Kerk Nederland)

“Ik heb wat met compassie. Het is een oud woord dat op een nieuwe manier waardevol  is. Het woord is diepgeworteld in de religie, maar het is zeker niet alleen voor religieuze mensen een belangrijk woord. Het is voor veel mensen wel een ingewikkeld woord, en niet alledaags.

Voor mij heeft het woord compassie drie lagen. De eerste laag is het besef van fundamentele verbondenheid met alles en iedereen: je bent deel van de wereld en jouw keuzes hebben invloed op anderen, en andersom hebben anderen weer invloed op jou. De tweede laag  is de bereidheid je te laten raken door de ander, dus in de letterlijke betekenis van het woord: meevoelen met de ander. De derde laag is de vraag of je bereid bent om medeverantwoordelijkheid te willen nemen voor het lot van de ander. Verbondenheid, geraakt worden, verantwoordelijkheid nemen, die drie.

Zelf wil ik daar ook naar leven. Ik wil me niet afsluiten voor het leed van de ander maar geraakt worden door het lot van mensen. Dat betekent ook dat ik iedereen als medemens wil zien. Ik besef heel goed dat ik hiermee iets voorsta dat voor veel mensen cynische reacties oproept. Zij roepen dan: ‘Zo werkt het toch niet, iedereen moet toch voor zichzelf opkomen?’”

Kerk en politiek

“In de politiek wil ik compassie ook een rol laten spelen. De reactie daarop van anderen is vaak: ‘Maar politiek is toch een belangenstrijd?’ Dat zie ik ook, maar dat is nou precies het tekort van de huidige politiek. Het grondbeginsel van de compassie moet richting geven aan politieke afwegingen. Bij alle concrete politieke discussies moet compassie een van de graadmeters zijn. Wat dat betreft zie ik politici een beetje als de dominees die de boodschap van wat het goede leven is zouden moeten uitdragen.

Nu hebben de verschillende politieke stromingen natuurlijk allemaal een andere visie op wat het goede leven is. Mijn boodschap is: het goede leven begint met verbondenheid, geraakt worden, verantwoordelijkheid nemen, de drie grondbeginselen van compassie. In die zin is het publieke debat de moderne preekstoel.

In de kerk kun je die boodschap natuurlijk ook uitdragen. De preek is ook altijd politiek want gaat over de wereld, het leven en alles wat daarbij hoort. Dat is wat anders dan een dominee die zijn gemeenteleden vertelt wat ze moeten stemmen. Maar zowel in de kerk als in de politiek gaat het erom dat je mensen een inspirerend verhaal meegeeft: waar gaan we naartoe met z’n allen?”

Ruimte voor de ander

“Veel kerken zijn heel goed bezig met compassie, maar er zijn ook kerken die meer bezig zijn met de vraag naar de waarheid. Ik vind die vraag ondergeschikt aan de vraag naar compassie. Kerken moeten zich bekommeren om de kwetsbaren en bezig zijn met ruimte scheppen voor de ander. Er zijn ook kerken bezig met uitsluiting, en dat staat haaks op compassie.

In mijn werk als theoloog kan ik de boodschap van compassie ook uitdragen. Zo schreef ik samen met twee studenten het boekje Adam en Evert, over de spanning tussen kerk en homoseksualiteit. Dat boekje heeft geen politieke maar een pastoraal-theologische benadering, maar met dezelfde intentie. Zo hebben kerk en politiek meer raakvlakken, bijvoorbeeld op het thema ‘onderwijs’: hoe gaan orthodoxe scholen om met hun visie op tolerantie en seksualiteit?

Als lid van de Eerste Kamer heb ik ook Defensie in mijn pakket. Daar praten we bijvoorbeeld over hoe we de krijgsmacht in willen zetten: offensief, defensief of humanitair? Mijn keuze is primair humanitair.”

Eigen belang of gedeeld belang

“Een deel van de wereldproblematiek heeft te maken met een structureel gebrek aan compassie. Grote conflicten gaan over eigen belang, niet over gedeeld belang. Het ontbreken van compassie is ook de noemer van veel financiële problemen, zoals de bankencrisis en de eurocrisis. Of je compassie kunt aanleren? Het is een keuze: welke stappen wil ik zetten om iets voor elkaar te krijgen? Wil ik alleen m’n eigen straatje schoonvegen of wil ik dat we er met z’n allen uitkomen?

Het is niet zozeer een zaak van karakter, maar de een zal van nature over meer compassie beschikken dan de ander. Ik geloof trouwens zeker dat je je compassie eigen kunt maken. Het komt echter niet altijd vanzelf. En soms is het makkelijker om je even niet onderdeel van een groter geheel te voelen. En er zijn ook situaties waarin je beseft dat je medeverantwoordelijk bent maar niet in staat wat te doen. Compassie betekent in die zin ook strijd met jezelf.

Ik geloof in de kracht van compassie. Het is voor mij de enige manier om verder te komen. Op korte termijn hebben polarisatie en je hard opstellen misschien meer effect, maar uiteindelijk is dat een doodlopende weg.

Ik geloof er niet in dat er een moment zal komen dat we allemaal voor compassie zijn. Dat is een contrastbeeld: het zou er kunnen zijn, maar het is er niet.”

Voorbeelden

“Mijn grote voorbeeld als het gaat om compassie klinkt misschien cliché, maar dat is Nelson Mandela, met name na zijn gevangenschap, omdat hij zo zonder enige rancune scheidslijnen wist te overbruggen die hem zelf veel gekost hadden. Klassieker voorbeeld is Jezus, en daar liggen ook mijn wortels. Dichter bij huis zijn het onder meer m’n ouders. Ik ben opgegroeid in het besef dat er altijd mensen zijn die het slechter hebben dan jij en dat je daar iets voor moet doen, dat je ruimte voor hen moet maken. Het is dan niet de vraag hóe je dat doet, maar dát je het doet.”

Stel, je hebt een aandeel in een windpark, ergens in het land. Daar, niet thuis, wek  je je eigen duurzame stroom op. Dat ios ook een factor 3 goedkoper dan met zonnepanelen op je eigen dak. Omdat je al betaalt … Lees verder →

De eerste gastblog op deze site komt van Tjitske Gratama. Zij vindt dat de samenleving ondertussen is veranderd in een overleving. Wil jij ook een gastblog op deze site? Stuur een berichtje of neem contact met me op.

Ik ben dan wel een opstandig figuur en schop graag tegen de gevestigde orde, maar een aantal jaar geleden was ik een “gewoon” meisje dat geloofde dat overheidsinstanties en andere mensen met “macht” toch wel verstand zouden hebben van wat ze doen. Ik dacht dat de politie de boel veiliger maakte, dat de geestelijke gezondheidszorg mensen beter en gelukkiger maakte, dat dokters zieke mensen hielpen, dat mensen elkaar hielpen en de NS mensen van A naar B bracht… je snapt mijn punt.

Nu ik “volwassen” ben, op mezelf woon en mijn ouders me niet meer dag en nacht beschermen, kom ik er elke dag weer achter dat je kennelijk altijd op jezelf bent aangewezen en mensen je alleen komen helpen als je heel hard schreeuwt: ” GRATIS!”

Ja, jullie lezen het goed, jullie doen ALLEMAAL je werk niet. Ik heb geen idee wat jullie wel doen, maar jullie doen het verkeerd!

Waar was iedereen toen iemand mijn tas probeerde leeg te roven op het station? Niet dat er bij mij iets te halen viel, maar ik stond in mijn eentje tegen een groep zakkenrollers te schreeuwen dat ze van mij en mijn spullen af moesten blijven. Volwassen mannen en vrouwen liepen gewoon door alsof er niks gebeurde en alsof ik niet bestond. Maar wacht maar tot hun tasje gejat wordt, dan klagen ze steen en been over de veiligheid en normen en waarden. Normaal gesproken zou ik gemeld hebben dat er zakkenrollers actief waren, maar nu hoopte ik dat iemand die mij straal voorbij liep, zelf bestolen zou worden.

En wat deed de politie toen ik met twee vrienden probeerde een toerist, die ziek en zwaar onder invloed op straat lag, te helpen? Toen ik vroeg of ze hem niet konden helpen zeiden ze: ” Maar wij zijn geen taxi.” En toen opperden ze dat WIJ hem maar even naar zijn hotel moesten brengen, drie kilometer verderop. Daarop zei ik natuurlijk: “Maar wij zijn geen politie!”

Nadat we hem daadwerkelijk optilden en de eerste stappen naar zijn hotel zetten, begon hij (ja, wat verwacht je anders…) zijn complete maaginhoud anti-peristaltisch naar buiten te werken. Op dat moment (dus een uur later nadat de politie ter plaatse was) besloot de politie dat ze ons dit niet aan konden doen en werd er een auto opgeroepen.

Maar dat was nog niet alles… het groepje toeschouwers dat zich om ons heen had verzameld, bleek uit mensen te bestaan die met de toerist op een feestje waren. Mijn vrienden en ik hadden geen enkele band met deze toerist, en deze idioten die met hem hebben lopen zuipen en blowen, hebben die arme jongen op straat aan zijn lot overgelaten! En pas toen ik me ermee ging bemoeien, kwamen deze lafaards maar eens naar buiten om er bij te staan en NIKS te doen. De politie is je beste vriend en van je vrienden moet je het maar hebben….

En dan nog een ander onderwerp. Zedendelicten! Menig mens kan bevestigen dat het ontzettend moeilijk (misschien wel onmogelijk) is om aangifte te doen van een zedendelict. Verkrachtingen, loverboys, mensenhandel, misbruik en kinderporno; het zit allemaal in de taboesfeer en mensen die de moed bijeen rapen om aangifte te doen worden vrijwel altijd tegengewerkt of ontmoedigd. En dan komt er een meisje dat aandacht nodig heeft en een boek schrijft over haar ow zo zielige verhaaltje, en iedereen slikt het als zoete koek (of moet ik “kaas” zeggen). De politie liep bij haar te bedelen om een aangifte zonder te checken of alles wat ze schreef waar was.

Een andere optie is natuurlijk een BN’er publiekelijk beschuldigen van verkrachting. Dan wordt die man opgepakt zonder dat er ook nog maar iemand met bewijs is gekomen. En iedereen smult ervan! De kranten, het nieuws en die kutshow met Albert Verlinde… Iedereen bijt zich erin vast zonder dat er ook maar echte bewijzen zijn. En dat gebeurt allemaal terwijl er allemaal mensen rondlopen die een echt verhaal hebben maar niet worden geloofd.

En nu is de geestelijke gezondheidszorg aan de beurt. Als je hulp wilt, mag je eerst een half jaar op een wachtlijst. En dan als je mazzel hebt gaan ze op zoek naar een “labeltje”. Zonder “labeltje” krijg je namelijk ook geen “rugzakje” en dat betekent dat je het op school ook maar mag uitzoeken. Maar “labeltjes” waar je geen medicijnen voor hebt zijn niet interessant en daar zullen ze dan ook niet snel naar zoeken. Daarom heeft iedereen ADHD of autisme en bestaan gewoon “drukke” of “maffe” kinderen niet meer.

Daarnaast is nu een goede vriendin van mij gedwongen opgenomen omdat ze “psychotisch” zou zijn. Persoonlijk heb ik van haar nooit gemerkt dat ze een gevaar voor zichzelf of haar omgeving zou kunnen zijn, maar kennelijk vonden ze haar gek genoeg om op te sluiten. Nu zag ik vandaag een vrouw die overduidelijk “gestoord” was en die druk bezig was met het verstoren van de openbare orde. De politie sprak de vrouw aan, en zonder ook maar iets te doen gingen ze gewoon weer verder met het lopen van hun rondje. Nu is het natuurlijk niet alleen die ene vrouw die het station soms onveilig maakt, maar er is een hele groep met dronken en psychotische mensen die ’s nachts en overdag het station onveilig maakt. Dan vraag ik me natuurlijk af: Waarom zijn die mensen nog op vrije voeten terwijl er een leuk, lief en intelligent meisje nu achter slot en grendel zit?

Er wordt kennelijk overal met twee maten gemeten en niemand voelt zich verantwoordelijk voor deze enorme puinhoop. De fout ligt bij iedereen. De wetgevende macht; de uitvoerende macht; de controlerende macht! Iedere macht faalt, iedereen faalt. Niemand schijnt iets te doen wanneer het mis gaat en daardoor kan al het tuig gewoon zijn gang gaan. En waar komt de regering mee? Meer blauw op straat werkt niet als die hetzelfde doen als nu. Zwaardere straffen werken ook niet als niemand gestraft wordt. Een meldpunt voor overlast van Oost-Europeanen helpt ook geen ene moer, want dan zitten we nog steeds met al die overlast veroorzakende Nederlanders…

Als iedereen zich nou eens bezig zou houden met zijn taak in de samenleving en deze goed zou uitvoeren, zou het eindelijk weer eens een samenleving in plaats van een overleving worden. Een samenleving die is veranderd in een overleving: ik geloof niet dat dit de bedoeling kan zijn.

De eerste gastblog op deze site komt van Tjitske Gratama. Zij vindt dat de samenleving ondertussen is veranderd in een overleving. Wil jij ook een gastblog op deze site? Stuur een berichtje of neem contact met me op.

Ik ben dan wel een opstandig figuur en schop graag tegen de gevestigde orde, maar een aantal jaar geleden was ik een “gewoon” meisje dat geloofde dat overheidsinstanties en andere mensen met “macht” toch wel verstand zouden hebben van wat ze doen. Ik dacht dat de politie de boel veiliger maakte, dat de geestelijke gezondheidszorg mensen beter en gelukkiger maakte, dat dokters zieke mensen hielpen, dat mensen elkaar hielpen en de NS mensen van A naar B bracht… je snapt mijn punt.

Nu ik “volwassen” ben, op mezelf woon en mijn ouders me niet meer dag en nacht beschermen, kom ik er elke dag weer achter dat je kennelijk altijd op jezelf bent aangewezen en mensen je alleen komen helpen als je heel hard schreeuwt: ” GRATIS!”

Ja, jullie lezen het goed, jullie doen ALLEMAAL je werk niet. Ik heb geen idee wat jullie wel doen, maar jullie doen het verkeerd!

Waar was iedereen toen iemand mijn tas probeerde leeg te roven op het station? Niet dat er bij mij iets te halen viel, maar ik stond in mijn eentje tegen een groep zakkenrollers te schreeuwen dat ze van mij en mijn spullen af moesten blijven. Volwassen mannen en vrouwen liepen gewoon door alsof er niks gebeurde en alsof ik niet bestond. Maar wacht maar tot hun tasje gejat wordt, dan klagen ze steen en been over de veiligheid en normen en waarden. Normaal gesproken zou ik gemeld hebben dat er zakkenrollers actief waren, maar nu hoopte ik dat iemand die mij straal voorbij liep, zelf bestolen zou worden.

En wat deed de politie toen ik met twee vrienden probeerde een toerist, die ziek en zwaar onder invloed op straat lag, te helpen? Toen ik vroeg of ze hem niet konden helpen zeiden ze: ” Maar wij zijn geen taxi.” En toen opperden ze dat WIJ hem maar even naar zijn hotel moesten brengen, drie kilometer verderop. Daarop zei ik natuurlijk: “Maar wij zijn geen politie!”

Nadat we hem daadwerkelijk optilden en de eerste stappen naar zijn hotel zetten, begon hij (ja, wat verwacht je anders…) zijn complete maaginhoud anti-peristaltisch naar buiten te werken. Op dat moment (dus een uur later nadat de politie ter plaatse was) besloot de politie dat ze ons dit niet aan konden doen en werd er een auto opgeroepen.

Maar dat was nog niet alles… het groepje toeschouwers dat zich om ons heen had verzameld, bleek uit mensen te bestaan die met de toerist op een feestje waren. Mijn vrienden en ik hadden geen enkele band met deze toerist, en deze idioten die met hem hebben lopen zuipen en blowen, hebben die arme jongen op straat aan zijn lot overgelaten! En pas toen ik me ermee ging bemoeien, kwamen deze lafaards maar eens naar buiten om er bij te staan en NIKS te doen. De politie is je beste vriend en van je vrienden moet je het maar hebben….

En dan nog een ander onderwerp. Zedendelicten! Menig mens kan bevestigen dat het ontzettend moeilijk (misschien wel onmogelijk) is om aangifte te doen van een zedendelict. Verkrachtingen, loverboys, mensenhandel, misbruik en kinderporno; het zit allemaal in de taboesfeer en mensen die de moed bijeen rapen om aangifte te doen worden vrijwel altijd tegengewerkt of ontmoedigd. En dan komt er een meisje dat aandacht nodig heeft en een boek schrijft over haar ow zo zielige verhaaltje, en iedereen slikt het als zoete koek (of moet ik “kaas” zeggen). De politie liep bij haar te bedelen om een aangifte zonder te checken of alles wat ze schreef waar was.

Een andere optie is natuurlijk een BN’er publiekelijk beschuldigen van verkrachting. Dan wordt die man opgepakt zonder dat er ook nog maar iemand met bewijs is gekomen. En iedereen smult ervan! De kranten, het nieuws en die kutshow met Albert Verlinde… Iedereen bijt zich erin vast zonder dat er ook maar echte bewijzen zijn. En dat gebeurt allemaal terwijl er allemaal mensen rondlopen die een echt verhaal hebben maar niet worden geloofd.

En nu is de geestelijke gezondheidszorg aan de beurt. Als je hulp wilt, mag je eerst een half jaar op een wachtlijst. En dan als je mazzel hebt gaan ze op zoek naar een “labeltje”. Zonder “labeltje” krijg je namelijk ook geen “rugzakje” en dat betekent dat je het op school ook maar mag uitzoeken. Maar “labeltjes” waar je geen medicijnen voor hebt zijn niet interessant en daar zullen ze dan ook niet snel naar zoeken. Daarom heeft iedereen ADHD of autisme en bestaan gewoon “drukke” of “maffe” kinderen niet meer.

Daarnaast is nu een goede vriendin van mij gedwongen opgenomen omdat ze “psychotisch” zou zijn. Persoonlijk heb ik van haar nooit gemerkt dat ze een gevaar voor zichzelf of haar omgeving zou kunnen zijn, maar kennelijk vonden ze haar gek genoeg om op te sluiten. Nu zag ik vandaag een vrouw die overduidelijk “gestoord” was en die druk bezig was met het verstoren van de openbare orde. De politie sprak de vrouw aan, en zonder ook maar iets te doen gingen ze gewoon weer verder met het lopen van hun rondje. Nu is het natuurlijk niet alleen die ene vrouw die het station soms onveilig maakt, maar er is een hele groep met dronken en psychotische mensen die ’s nachts en overdag het station onveilig maakt. Dan vraag ik me natuurlijk af: Waarom zijn die mensen nog op vrije voeten terwijl er een leuk, lief en intelligent meisje nu achter slot en grendel zit?

Er wordt kennelijk overal met twee maten gemeten en niemand voelt zich verantwoordelijk voor deze enorme puinhoop. De fout ligt bij iedereen. De wetgevende macht; de uitvoerende macht; de controlerende macht! Iedere macht faalt, iedereen faalt. Niemand schijnt iets te doen wanneer het mis gaat en daardoor kan al het tuig gewoon zijn gang gaan. En waar komt de regering mee? Meer blauw op straat werkt niet als die hetzelfde doen als nu. Zwaardere straffen werken ook niet als niemand gestraft wordt. Een meldpunt voor overlast van Oost-Europeanen helpt ook geen ene moer, want dan zitten we nog steeds met al die overlast veroorzakende Nederlanders…

Als iedereen zich nou eens bezig zou houden met zijn taak in de samenleving en deze goed zou uitvoeren, zou het eindelijk weer eens een samenleving in plaats van een overleving worden. Een samenleving die is veranderd in een overleving: ik geloof niet dat dit de bedoeling kan zijn.

Vandaag is het advies van de Alderstafel naar buiten gebracht over de toekomstige uitbreidingen van de Luchthaven Lelystad. Een adviestafel onder leiding van oud-minister Hans Alders, die een door de regio gedragen advies aan het kabinet moet geven dat zal leiden tot het afwikkelen van 3,5 miljoen passagiers op Lelystad in 2020.

Nu is er wat merkwaardigs aan de hand. De luchthaven is van Schiphol en de Lelystad Airport die de luchthaven exploiteert is een 100% dochter van de Schiphol Group. Dus eigenaar en uitbater zijn dezelfde. Toch wil de uitbater van alles waar de eigenaar niet warm voor lijkt te willen lopen en dat maakt het gedoe rond de luchthaven nogal verwarrend.

Schiphol bereikt de grenzen van de groei en ziet haar rol als ‘mainport en netwerkfunctie’ als het meest belangrijke. Dat wil zeggen dat er vooral internationale overstappen op de luchthaven worden afgehandeld en het grootste deel van de passagiers niet in Nederland hoeft te zijn. Daarnaast zijn er natuurlijk ook Nederlandse reizigers die met chartervluchten op vakantie gaan. Deze vakantievluchten zijn voor Schiphol niet zo interessant en daarom willen ze deze naar de regionale luchthavens als Eindhoven en Lelystad uitplaatsen.

Maar voorlopig, zeker met de huidige economische crisis, is er nog voldoende ruimte op Schiphol en als het daar ‘vol’ is zal eerst uitplaatsing naar Eindhoven plaats vinden.

Kortom, wie wil er nu eigenlijk dat er iets gaan gebeuren op Lelystad? Want Schiphol geeft al jaren niet die signalen. Provincie Flevoland, gemeente Lelystad, Almere en het bedrijfsleven lopen echter wél warm voor een eigen Flevolandse luchthaven war het zal duidende banen gaan opleveren voor de regio als je hen moet geloven.

Wellicht is dat ook precies het punt, als je ze moet geloven. Want ik geloof niet zo in de goede bedoelingen van de bestuurders in de regio die graag een prestigieus vliegveld willen hebben.

Als je het advies leest staat er dat de werkgelegenheid niet zo heel groot zal zijn. Zo’n 400 banen per miljoen passagiers. Dat maakt met 3.5 miljoen passagiers geen duizenden banen en zorgt wel voor een aanzienlijke verslechtering van de leefomgeving, vooral in Dronten.

Het advies preekt op pagina 11 over de mogelijkheid om bij toenemende vraag van vliegbewegingen op Schiphol er een ‘inpassing’ in Lelystad kan worden gedaan “in het perspectief van het gunstige hinderprofiel van deze locatie ten opzichte van Schiphol”.
In normale mensentaal betekend dit dat het Rijk dan een inpassingsplan maakt waarop provincie en gemeente geen invloed op kunnen uitoefenen. Een plan wat de Luchthaven de mogelijkheid geeft lekker veel herrie te maken omdat er bij ons zo lekker weinig mensen wonen en die paar mensen de nu nog rust hebben kunnen best wel wat herrie gebruiken kennelijk.

Toch beseft Alders dat het draagvlak voor een ‘herriehaven’ aan het afnemen is en daarom stelt het advies op pagina 18 dat er “snel stappen moeten worden gezet in de verdere ontwikkeling van de Luchthaven Lelystad met functies die werkgelegenheid scheppen”. Dat is nodig om iedereen die roept dat die luchthaven maar een vervelend ding is de mond te kunnen snoeren met het grote voordeel dat het wel werkgelegenheid oplevert! Dus dat is heel wat waard tenslotte!

Dat het ook een risico vormt voor de biologische landbouw erkent het advies wel, maar dit zal worden gemonitord. Dat is natuurlijk volkomen onzin. Als er een grote luchthaven ligt die in bedrijf is trekken de (biologische) boeren altijd aan het kortste eind. Dat kan voor biologische boeren en de biologisch-dynamische landbouwschool Warmonderhof in Dronten ernstige gevolgen hebben en dat is natuurlijk niet te accepteren!

Kortom, het advies van de Alderstafel brengt Dronten niets anders dan herrie, stank en overlast met een verslechterende woonomgeving tot gevolg. Iedereen die tot nu toe heeft groepen dat het goed is voor de werkgelegenheid moet wakker worden zoals ons college van burgemeester en wethouders. Luchthaven Lelystad brengt Dronten enkel ellende en dat moeten we zien te voorkomen!

De Verboden Wetenschapsmonologen (muzikaal theater) vertellen de aangrijpende verhalen van academici die in hun eigen land vervolgd werden en in Nederland een veilige werkplek vonden.

De monologen zijn gebaseerd op echte verhalen van gevluchte wetenschappers.

Ik keek benieuwd naar de namen van de wetenschappers die figureren in de voorstelling, en miste een belangrijke naam:

De Egyptenaar, liberale moslim en balling Nasr Abu Zayd, oud-Cleveringahooglerar aan de Universiteit Leiden, overleden in 2010.

Hij was sinds 1995 balling in Nederland nadat hij in Egypte tot geloofsafvallige werd bestempeld. Hij beschouwde de Koran als een zowel religieus alsook mythisch en literair werk.

Wikipedia: “Abu Zayd gold als groot kenner van de islamitische stromingen in de islamitische wetenschappen en stelde zich tot doel een te ontwikkelen die moslims in staat stelt hun eigen tradities te verbinden met de moderne wereld van
vrijheid, gelijkheid, mensenrechten en democratie. Op basis van kritisch onderzoek van de Koran en de hadiethliteratuur kwam Abu Zayd onder meer tot de conclusie dat de juridische positie van de vrouw gelijk dient te zijn aan die van de man.”

Uit mijn eerdere blogs over hem: 

 

Nasr Abu Zayd kritisch op de Arabische Wereld én op het Westen (November 2009)

 

Nasr Abu Zayd over wie ik eerder veel heb geschreven levert in de NRC harde kritiek op de Arabische wereld én op het Westen.

Typisch Nasr om tegen beide partijen tegelijk aan te schoppen.

Nasr houdt altijd een interessante balans tussen pessimisme en optimisme; of tussen realisme en idealisme.

Uit het interview:

“Verandering [in Egypte en in de Arabische wereld] , zegt Abu Zayd, is noch in het belang van de staat, noch in het belang van de Moslimbroederschap. ,,Noch, ben ik bang, van het Westen.”

Waarom niet?

,,Omdat het Westen enorme economische belangen bij de regimes heeft. Het doet er niet toe wat die regimes doen met vrouwen of vrijheid of democratie, zolang die belangen maar worden beschermd.”

Verandering is alleen mogelijk als het gebied wordt overgelaten aan zijn eigen dynamiek. ,,De voortdurende buitenlandse interventies” – Abu Zayd doelt op het kolonialisme, en nu de oorlogen in Afghanistan en Irak en het Israëlisch-Palestijnse conflict – ,,staan een gezonde ontwikkeling in de weg. Godsdienst is de enige toevlucht voor de mensen om zich te beschermen.”

[...]

,,Als geleerde, als dromer moet ik ook optimistisch zijn. Hoe kan een wetenschapper die zijn droom over de toekomst verliest zijn werk voortzetten? Je moet geloven in de mogelijkheid van mensen om hun leven te veranderen, in welke maatschappij ze ook leven.”

 ———————————————————————————

 

Hoe rechts stelselmatig de liberale islam onderuit haalt

Juist omdat ik weet dat rechts alles op alles zet om de liberale islam tegen te werken, bijvoorbeeld ook in zijn meest democratische gedaante zoals Nasr Abu Zayd,  ben ik uiterst wantrouwig tegenover rechts dat nu een enorm grote grote bek trekt.

Terwijl de Leidse professoren Bolkestein en Ellian een voortrekkersrol spelen in de strijd tegen Ramadan, hebben de Leidse neocon-professoren Cliteur en Ellian een voortrekkersrol vervuld in de buitengewoon aanstootgevende strijd tegen hun Leidse collega Nasr Abu Zayd.

In twee uitgebreide artikelen in Civis mundi[1] heeft Paul Cliteur  de moeite genomen de Leidse oud-Cleveringa-hoogleraar en inmiddels WRR-auteur, de liberale moslim Nasr Abu Zayd, als moslim en als wetenschapper onderuit te halen. Cliteur schrijft over Abu Zayd, die in Egypte door de moslimfundamentalisten werd vervolgd:

“Het is natuurlijk wrang wanneer iemand die in zijn eigen land zoveel problemen heeft ondervonden met moslim-fundamentalisme in zijn nieuwe gastland te horen krijgt dat de fundamentalisten in zekere zin gelijk hadden. Toch moet ik dat doen.” (Civis mundi 41, p. 221)

Cliteur weigert Abu Zayd als gelovige moslim te beschouwen. Voor Cliteur is Abu Zayd een afvallige en een atheïst- en het maakt voor hem niet uit wat Abu Zayd zelf hierover zegt. (p.222). Ook kunnen “wij” volgens Cliteur Abu Zayd niet serieus nemen als wetenschapper (p. 225) . Cliteur baseert overigens zijn kritiek op één autobiografisch boek; hij haalt de wetenschappelijke publicaties van Abu Zayd niet aan.

In het tweede artikel When in Rome… herhaalt Cliteur zijn vijandige argumentatie tegen Abu Zayd. Maar deze keer heeft hij ook een Goede Moslim aan te bieden, die hij als kontrast tegenover de Slechte Moslim Abu Zayd kan stellen: Afshin Ellian. Wat Cliteur bij Ellian zo bevalt, dat is het feit dat hij bij Ellian een kritiek “op de islam an sich” aantreft- “niet alleen op de verschillende interpretaties van de islam […] ”. “Dat [de kritiek op de islam an sich] betekent kennelijk dat de zaak niet helemaal hopeloos is .” ( p. 21)   De Goede Moslim Ellian is de volledig geseculariseerde moslim die bovendien slecht spreekt over de islam. Ellian over de islam: “De islam is een structurele wantoestand die al ruim veertienhonderd jaar alle aspecten van opvoeding, cultuur, economie, politiek en omgangsvormen overheerst. [....] Het lijkt op de pest: waar de islam ook komt overheerst armoede, gebrekkige ontwikkeling, analfabetisme, onderdrukking, corruptie, frustratie en vooral geweld.”[2]

Oud-marxist Ellian vervalt hier in een typische denktrant van oud-marxisten: in plaats van de economie als allesbepalende factor, wordt nu de religie als allesbepalende factor gezien. De Parijse hoogleraar arabistiek Mohammed Arkoun: “De overvloedige politieke literatuur vervalt in dezelfde fouten [als het marxisme] als zij van de verdinglijkte, verstarde, tijdloze en gebanaliseerde islam de belangrijkste en onoverkomelijke bron maakt voor alle ideologische afwijkingen, geweld, intolerantie en mislukking in al die samenlevingen waar deze ‘religie’wordt aangehangen.”[3]

Paul Cliteurs kritiek op Nasr Abu Zayd is opmerkelijk, zowel inhoudelijk alsook formeel. Om te beginnen met formele aspecten: Cliteur heeft nooit contact of dialoog gezocht met Abu Zayd. Hij spreekt niet met hem, hij schrijft over zijn Leidse collega. Een subject wordt tot object gemaakt. Mohammed Arkoun, de Parijse hoogleraar Arabisch zegt: “De islam is geen uitdaging van het andere, geen bron van reflectie, geen gesprekspartner, geen samenwerkingspartner voor de Europeaan, het blijft deze derde persoon, het object waarover men spreekt, dat men onder de microscoop legt, reïficeert, opblaast of banaliseert tot er en ideologisch monster overblijft […] “[4]

Arkoun heeft het hier niet eens over een mens, hij heeft het over de islam, die hij graag als gesprekspartner behandeld zou willen zien. Maar Abu Zayd is eens mens en een wetenschapper die van Cliteur tot belachelijk en verachtelijk object wordt gemaakt. Cliteur baseert zijn kritiek op één boek van Abu Zayd. Hij noemt Abu Zayd een balling, maar vertelt er niet bij, dat Abu Zayd professor is in Leiden, en zelfs Cleveringa-hoogleraar was. Het verzwijgen van deze relevante context-informatie heeft een beledigend karakter, te meer omdat Cliteur Abu Zayd de wetenschappelijke competentie meent te kunnen ontzeggen. Het is bijna komisch te noemen, dat Cliteur zich achter de veroordeling van de fundamentalisten stelt, en deze inzake Abu Zayd gelijk geeft. Daarmee geeft Cliteur zichelf als fundamentalist – verlichtingsfundamentalist- te kennen. Mohammed Arkouns opmerking over fundamentalistische intellectuelen treft ook Cliteur: “[…] elke verwijzing naar de leer van de geschapen koran [wordt] krachtig verworpen door de huidige bewakers van de ‘orthodoxie’.  Heel wat intellectuelen zijn medeverantwoordelijk voor deze verwerping omdat ze geen theoretisch belang zien in de modernisering van het islamitische denken en de heropening van het zeer rijke theologische en antropologische debat.”[5]

 

---

[1] God houdt niet van vrijzinnigheid , In: Civis mundi; vol. 41 (2002), afl. 4, en When in Rome, do as the Romans do In: Civis mundi; vol. 42 (2003), afl. 1.

[2] Wie is die vrolijke ketter? In: Brieven van een Pers, p. 227.

[3] Bolkestein en Arkoun: Islam en de democratie, 1994, p. 14.

[4] Bolkestein en Arkoun: Islam en de democratie, 1994, p. 13.

[5] Bolkestein en Arkoun: Islam en de democratie, 1994, p. 38.

 

———————————————————————————————————————

Paul Scheffer en Hans Jansen over Nasr Abu Zayd

 

Vandaag schrijft Hans Jansen weer over Nasr Abu Zayd ( zie ook mijn vorige Jansen/Abu Zayd blog). Hij haalt Paul Scheffer aan, die in Het land van aankomst schrijft over Nasr Abu Zayd.

Hans Jansen:  ”Scheffer heeft gemerkt dat deze man [Abu Zayd] zijn weldoeners en asielverleners in zijn geschriften regelmatig als ‘de vijand’ aanduidt. Niet de moslimactivisten die hem wegens vermeende afvalligheid van de islam naar het leven staan zijn voor Abu-Zayd de vijand, maar degenen die hem toevlucht verschaffen.”

Scheffer geeft in Het land van aankomst geen paginanummers voor de door hem gebruikte citaten, maar ik heb een passage gevonden in het boek “Vernieuwing in het islamitisch denken”, die vermoedelijk bedoelt is. Ik citeer hier de hele passage, zoadat iedereen zich ervan kan overtuigen of dit de bewijs is dat Abu Zayd “de niet-moslims als de vijand [blijft] beschouwen” zoals Jansen schrijft.

Mij, niet-moslim, beschouwt Abu Zayd in ieder geval niet als vijand.

Ik zal in een  vervolg-blog ingaan op de door Abu Zayd voorgestelde vernieuwing van het islamitisch denken.

Als met citaten wordt gesmeten, en bovendien niet eens wordt vermeld waar deze citaten vandaan komen, lijkt het me belangrijk even eerst te beginnen de tekst goed te lezen die bedoeld wordt:

Abu Zayd: “De culturele uitdaging waarmee onze islamitische gemeen­schap zeven eeuwen geleden geconfronteerd werd heeft de wij­ze bepaald waarop de geleerden schreven en compileerden; zij verzamelden alles wat in engere of ruimere zin met de Tekst ver­band hield onder de noemer van koranwetenschappen. De uit­daging waarmee wij vandaag geconfronteerd worden, vereist dat wij een andere weg inslaan. Vandaag is ons probleem niet meer dat wij ons erfgoed voor de ondergang of onze cultuur voor versplintering moeten behoeden. Al is dat een probleem dat altijd voor alle gemeenschappen belangrijk is, toch zijn we van mening dat het op dit moment, waarop het bestaan zelf be­dreigd wordt, niet het allerbelangrijkste probleem is. Niemand kan de ogen sluiten voor het verbond van de externe vijand, be­lichaamd in het wereldimperialisme en het Israëlische zionis­me, met de reactionaire krachten die in het binnenland de heer­schappij voeren. En zo zijn wij vandaag in de situatie terechtge­komen dat wij zelf ons eigen voortbestaan moeten verdedigen, nu de vijand er vrijwel in geslaagd is door onze gelederen heen te breken om voor eens en voor altijd te proberen ons van ons ware bewustzijn te beroven en het door middel van zijn culture­le instellingen en media te vervangen door een vals bewustzijn dat moet bewerkstelligen dat wij ons uiteindelijk bij zijn bedoe­lingen met ons neerleggen en ons volledig onderwerpen. De schriftgeleerden in het verleden hebben de uitdaging aangeno­men waarmee zij geconfronteerd werden en zij zijn er tot op ze­kere hoogte in geslaagd het erfgoed voor teloorgang te behoe­den. Het erfgoed dat zij hebben bewaard had niettemin een re­actionair karakter, zoals we eerder hebben aangeduid. [p.59]

Wat zouden wij nu als wetenschappers moeten doen om de uitdaging van tegenwoordig aan te kunnen? Op deze vraag zijn ongetwijfeld verschillende antwoorden mogelijk, omdat weten­schappers verschillende visies hebben op de werkelijkheid waarin wij leven, met al haar invloeden en conflicten. Zij heb­ben immers ook verschillende, uit hun eigen opvattingen en prioriteiten voortvloeiende, visies op de problemen, de dilem­ma’s en de structurering van onze werkelijkheid. Sommigen bij­voorbeeld denken dat onze ware redding te vinden is in de te­rugkeer naar de islam onder toepassing van zijn voorschriften en door de islam ons gehele economische, sociale en politieke leven tot in de kleinste details van het individuele en maat­schappelijke bestaan te laten beheersen. [...] Tegenover het tegenwoordige religieuze discours staat de stroming van de vernieuwing. Dat is een stroming die vindt dat wij van de ouden niet alles klakkeloos kunnen overnemen. De ouden leefden immers in hun tijd, waarin zij hun mening vormden, de basis legden voor allerlei wetenschappen, een be­schaving stichtten, een filosofie samenstelden en een denkwijze vormgaven. De som van dit alles is het erfgoed dat zij ons nage­laten hebben. Het is een erfgoed dat nog steeds deel uitmaakt van ons bewustzijn en dat bewust of onbewust invloed op ons gedrag heeft. Wij kunnen dit erfgoed niet buiten beschouwing laten, maar wij kunnen het evenmin aanvaarden zoals het is; wij moeten het opnieuw vormgeven, afstand nemen van wat niet meer bij onze tijd past, de positieve kanten ervan bevestigen en het opnieuw vormgeven in een taal die bij onze tijd past. Deze vernieuwing is onontkoombaar als we onze huidige crisis te bo­ven willen komen. Zij verbindt namelijk onze oorsprong met het heden en het nieuwe met het overgeërfde [...]  “

“Zijn weldoneres en asielverleners” valt Abu Zayd hier niet aan, zoals Jansen beweert.
Hij verzet zich tegen imperialisme en zionisme, net als vele Westerse intellectuelen.

———————————————————————————————————————

Verlichting in het Islamitisch denken: Nasr Abu Zayd

 

Nasr Abu Zayd heeft veel geschreven over verlichting en Islam. Zijn meest recente tekst Reformation of Islamic thought (2006)  is op internet te vinden, net als zijn Leidse oratie als Cleveringa-hoogleraar The Qur’an : God and man in communication. Verder is in de laatste jaren nog verschenen Rethinking the Qu’ran (2004) . Eind augustus schreef Abu Zayd een artikel in de Volkskrant “De gematigde islam bestaat niet alleen, maar wint ook aan invloed”.

Abu Zayd gaat vrij ver in zijn kritiek op de islam, veel verder dan andere liberale moslims:
“Er zijn bijvoorbeeld li­berale islamistische intellectuelen, die een vorm van civil society en dus ook van de­mocratie bepleiten, binnen de context van een politieke islam. Waar zij vooral voor terugschuwen is de scheiding van staat en religie, dus een seculiere maatschappij, omdat het Arabische begrip almaniah (secularisme), lange tijd met atheïsme is geas­socieerd. Mijns inziens is secularisme in de zin van de scheiding tussen kerk en staat noodzakelijk voor de opbouw van een civil society, en moet dus ook het meer libera­le islamisme worden bekritiseerd. [Dit slaat bijvoorbeeld ook als kritiek op Tariq Ramadan, M.T]“

Abu Zayd keert zich tegen een orthodoxe interpretatie van de islam, en probeert aan te tonen dat de islam ook andere denkers dan orthodoxe heeft gekend:
“De koran is Gods woord. Alle moslims hebben dit door de eeuwen heen onder­schreven. De discussie ging over de kwestie of de koran eeuwig was, of tijdelijk en geschapen. Dit leidde tot hevige debatten en zelfs tot de vervolging van de aanhan­gers van één van beide posities. De orthodoxe notie van een eeuwige koran leidt er automatisch toe dat de letterlijke betekenis van de tekst de enige ware is. Deze na­druk op de onfeilbaarheid van de heilige tekst is de logische conclusie uit het idee dat de tekst de precieze, woordelijke uitdrukking is van de absolute goddelijke wer­kelijkheid. En terwijl dit idee binnen het christendom als een extremistische doctri­ne werd gezien, omdat de theologie daar gebaseerd was op vier verschillende evange­liën, is het in de islamitische theologie altijd de meest gangbare leer geweest [...] . Deze intellectuele strijd tussen islamitische theologen over de precie­ze aard van de koran werd uiteindelijk beslecht in het voordeel van de orthodoxen tegenover de heterodoxen.”

Zelf is Abu Zayd een “heterodoxe” islamitische denker.
“Andere [niet-orthodoxe] scholen in de geschiedenis van het islamitische denken, die een meer rationele interpretatie van de islam voorstonden, zijn steeds meer terzijde geschoven. De orthodoxe theologie is de algemene politieke ideologie geworden van de meeste moslimstaten, enkel en alleen omdat ze gehoorzaamheid als een religieuze plicht ziet en politieke leiders graag wor­den gezien als de representanten van Gods gezag op aarde. “

De koraninterpretatie die Abu Zayd afwijst omschrijft hij als volgt:
“Aangezien verzet tegen intellectueel absolutisme een belangrijke bedreiging vormt voor politieke dictaturen, probeert men in de islamitische wereld nog altijd om de waarde van vrijheid te ondermijnen door religie als haar tegenstander voor te stellen. Daarom worden begrippen als gedachtenvrijheid, secularisme en Verlichting tot ‘sa­tanische’ begrippen bestempeld. Omdat deze begrippen bovendien allemaal pro­ducten van de westerse cultuur en Europese beschaving zijn, wordt gesuggereerd dat ze de essentiële kenmerken van de islamitische cultuur en beschaving tegenspreken. Daarom moeten ze worden afgewezen, opdat de moslims hun eigen identiteit niet verliezen, en niet alleen voor altijd gedomineerd zullen worden door hun historische vijanden, maar ook cultureel aan hen vastgeklonken zullen zijn. Om de gewone moslims ervan te overtuigen dat er geen enkele uitweg is behalve het vasthouden aan de zuivere islamitische identiteit, wordt de koran gebruikt en uitgelegd als de enige bron van Licht en daarmee ook als de enige bron van Verlichting.”

Dit wijst Abu Zayd af.

Verder legt Abu Zayd uit dat de islam zowel een historische als ook een universele dimensie heeft, die hij als volgt omschrijft:
“De is­lam heeft, net als elke andere godsdienst, meer dan één dimensie. De eerste is de his­torische dimensie, die haar specifieke leer over geloof, ethiek en vroomheid ontleent aan de context van de zevende eeuw. De tweede dimensie is universeler en vertegen­woordigt meer algemeen-menselijke, in zekere zin: verlichte, waarden, die tijd en plaats overstijgen. Deze twee dimensies van de islam zijn telkens onderwerp van dis­cussie geweest.

De historische dimensie wordt door met name rechtsgeleerden als de meest wezenlijke beschouwd, omdat zij met de realiteit, met het handelen van indi­viduen in de maatschappij te maken hebben, en ze er aldus toekwamen de meest wezenlijke doelstellingen van de islam uit de rechtspraktijk af te leiden. Via hun in­ductieve methode leidden zij de volgens hen vijf meest wezenlijke doelstellingen van de islam af: bescherming van het leven, van het nageslacht, van eigendom, van de geestelijke gezondheid, en van de godsdienst. Het is niet moeilijk in te zien dat deze vijf doelstellingen hoofdzakelijk afgeleid zijn uit het islamitisch strafrecht. De eerste is afgeleid uit de straf op moord, omdat vergelding volgens de koran in feite de bescherming van het leven beoogt (koran n, 178-179). De tweede doelstelling is afgeleid uit de straf op overspel. De derde doel­stelling houdt niets anders in dan de straf op diefstal: het afhakken van de handen van de dief. De vierde doelstelling heeft te maken met het verbod op alcohol. In de koran wordt weliswaar geen straf voor alcoholgebruik genoemd maar dit is later ­na de dood van de profeet – wel strafbaar gesteld. De bescherming van de gods­dienst is een principe dat afgeleid lijkt uit de doodstraf op godsdienstige afvalligheid, die later aan de traditie is toegevoegd. Deze straf werd uitgevonden door de rechtsgeleerden: in de koran wordt geen wereldlijke straf genoemd voor hen die de islam de rug toekeren nadat zij zich er eerst toe hadden bekeerd. De doodstraf werd ingevoerd om hoofdzakelijk politieke redenen, toen de bescherming van politiek ge­zag werd gelijkgesteld aan die van de islam.

Een andere lezing van de islamitische heilige teksten zou andere, meer universele doelstellingen van de islam opleveren. Ten eerste zou men dan zeggen dat de leer van de ene transcendente God tegenover het polytheïsme en tegenover de verering van  idolen, als voortbrengselen van de mensen zelf, bedoeld was om de mensen te be­vrijden van het heidendom en om de weg te openen naar rationaliteit. Het tweede doel zou volgens deze lezing het ontstaan van een gemeenschap van gelovigen zijn die niet langer op stamverbanden was gebaseerd. Het derde zou de vestiging zijn van rationeel menselijk gedrag in plaats [...] onwetendheid [...] . Onwetendheid in die zin, dat iemand zo onderdanig is tegenover de gedragscode die door de stam is opgelegd, dat hij niet kan handelen naar menselijk rationeel be­grip. De islam introduceerde dus rationeel gedrag om [onwetendheid] te vervangen. Ten vierde zou men vanuit deze interpretatie zeggen dat het erom gaat dat sociale recht­vaardigheid in de gemeenschap der gelovigen totstandkomt, wat in de historische context van de vroege islam door het geven van aalmoezen werd bewerkstelligd. Het vijfde doel zou volgens deze optiek het ontwikkelen van menselijk rationeel denken zijn, van reflectie in plaats van het blindelings navolgen van tradities uit het verle­den.

Abu Zayd is een voorstander van het kritisch denken:
“1. kritische kennis behoort de traditie niet klakkeloos na te volgen, omdat dit een onkritische omgang met de doctrines van een school en zijn tradities is die als onge­wenst wordt beschouwd. Deze kritiek op het traditionalisme was natuurlijk gericht tegen de orthodoxe school binnen de theologie, die de letterlijke interpretatie van de hele koran verdedigde. De adepten van deze school meenden zelfs dat al Gods ei­genschappen, alle eschatologische beelden, zelfs het idee dat God door mensenogen gezien zal worden, deel uitmaken van de letterlijk bestaande werkelijkheid. 2. traditionalisme en de letterlijke interpretatie van de heilige teksten die daaruit volgt is geen religieuze plicht; het is zelfs de verzaking van die plicht. God heeft het juist tot een mensenplicht gemaakt om ware kennis te verwerven, en dat is onmoge­lijk als men een traditie onkritisch navolgt. Elke vorm van traditionalisme impli­ceert dat er fouten worden gemaakt, omdat er slechts twee mogelijkheden zijn: of men volgt alle tradities na, ongeacht hoe contradictoir die zijn, of men kiest voor een bepaalde traditie en verwerpt daarmee een andere. Echter, als men een keuze maakt kan men er nooit zeker van zijn dat het de goede was, omdat daar geen enkel criterium voor is. Zelfs God vraagt niet om blinde navolging van zijn boodschap, hij bewijst die via de rede en via wonderen.
3. ten derde moet het idee van consensus of van de waarheid van de toevallige mening van de meerderheid verworpen worden, omdat die niet van zichzelf waar hoeft te zijn. Mohammeds volgelingen waren bijvoorbeeld in de minderheid toen de islam net ontstond en toch is hun overtuiging de ware. Noch het gezag van de meerderheid, noch dat van een of ander traditionalisme kan de redelijkheid van conformering aan een traditie garanderen . “
(citaten uit:  Abu Zayd, Verlichting in het Islamitisch denken, in Krisis, Tijdschrift voor Filosofie, 74, 1999)

Abu Zayd baseert zich sterk op de rationalistische Islamitische filososoof Ibn Rushd (Averroes), op de Westerse hermeneutische traditie en op de Duitse filosoof Habermas. Ik wil nog even opmerken dat dit, bij alle respect voor Abu Zayd, niet samenvalt met mijn eigen positie, die ik als veel minder rationalistisch zou willen omschrijven.
Maar dat maakt niet uit, Nasr Abu Zayd is voor mij een zeer interessante dialoogpartner.

Nasr Abu Zayd heeft zich uitgebreid bezig gehouden met de hermeneutiek; moderne tekstinterpretatie dus.

In zijn boek Het heilig vuur,Over de strijd tussen jodendom, christendom en islam schrijft Peter Sloterdijk indringend over de noodzaak tot vernieuwing in de monotheïstische religies. For Sloterdijk is de hermeneutiek een belangrijk middel om de religie te verzachten en “meerwaardig denken” aan te moedigen. [Meerwaardig denken is het tegenovergestelde van zwart/wit denken of dogmatisch denken] .

Sloterdijk:

“De vormen van hermeneutiek, zoals die in de omgang met de heilige geschriften ontwikkeld worden, kunnen eveneens gelden als leerschool voor meerwaardig denken. Dit komt vooral door de omstandigheid dat de beroepsmatige schriftuitleggers zich met een gevaarlijk alternatief geconfronteerd zien. Het handwerk van het interpreteren vraagt uit zichzelf alom derde wegen, want zo­dra het goed en wel begonnen is, komt het voor de onaanvaardbare keuze te staan om de goddelijke boodschap ofwel te goed, ofwel te slecht te begrijpen. Beide opties zouden noodlottige consequenties met zich meebrengen. Zou de uitlegger het heilige boek zo goed begrijpen als alleen de schrijver dat zou kunnen, dan zou hij de in­druk wekken God op de schouder te willen kloppen en verklaren het geheel met hem eens te zijn -een pretentie die de hoeders van heilige tradities niet bepaald appreciëren. Zou hij het daarentegen in strijd met de consensus begrijpen, of sterker nog het boek vol­strekt duister of onzinnig vinden, dan zou er wel eens demonische verstoktheid in het spel kunnen zijn. In beide gevallen voldoet de uitlegger niet aan de norm en stelt hij zich bloot aan de reactie van de orthodoxie, die zoals bekend nooit kleinzerig was wanneer het erop aankwam ketters te laten zien wat de grenzen zijn. De religi­euze hermeneutiek is dan ook a priori op het tussengebied tussen twee vormen van godslastering aangewezen en moet zich daar in evenwicht zien te houden. In geen andere situatie is er een beter motief om voor een derde mogelijkheid te kiezen. Als je niet zo­danig met de bedoelingen van de schrijver mag versmelten dat je de indruk wekt hem beter te begrijpen dan hij zichzelf bij het dic­teren van de tekst begreep, maar ook zijn boodschap niet zo mag miskennen alsof hij een vreemde was die ons niets te zeggen heeft, dan is het uitwijken naar een middenpositie voorspelbaar. Het tus­senrijk van de uitlegging is de vertrouwde omgeving voor het zoe­ken naar een juist begrip van de heilige tekens; principiële onvol­maaktheid biedt voor zulk begrip alle kans. Ik hoef niet omstandig uit te leggen dat deze arbeid in de schemering van een altijd slechts gedeeltelijk onthulde betekenis bij uitstek geschikt is om het extre­misme te breken “( p 112/113)

 

Maria Trepp

 

 

Schreef ik 16 maart op deze blog nog de vraag of de PVV nou van binnenuit ineen stort, en stelde ik dat Wilders via zijn stemmenmachine PVV genaamd en/of Brinkman danwel briljant zokm, danwel oliedom:

Een spijtoptant in één van de partijen kan de gedoog-coalitie er niet bij gebruiken. Brinkman staat dus sterk in zijn wens om de PVV te democratiseren, Wilders zal dit weten en ofwel een tactiek van vertragen en uitstellen gebruiken ofwel toegeven. Echter bij de volgende verkiezingen zal Brinkman het veld moeten ruimen, dat kijkt me evident. Voor de tegenstanders van de PVV is het te hopen dat Hero dit weet en voortijdig opstapt on alleen verder te gaan. Het zal de PVV niet doen splijten maar wellicht wel de gedoog-coalitie kapot maken. Om de PVV te doen instorten zal Brinkman's claim dat er meer parlementsleden van de PVV zijn mening(en) delen bewaarheid moeten zijn. 

Vanmiddag twitterde Hero Brinkman zijn aankondiging die mijn advies lijkt op te volgen (lees je deze blog Hero? Voelde je de bui al hangen als Geert het Catshuis uit zou komen?)

Straks om 13.00 uur geef ik een persconferentie in Nieuwspoort.
— Hero Brinkman (@HeroBrinkman) March 20, 2012

Het lijkt er op dat een ruime meerderheid van de Tweede Kamer zal besluiten dat de Koning(in) geen rol meer zal hebben in de formatie van een nieuw kabinet en de Kamer zelf de formateurs zal benoemen. Hoewel ik dat vanuit oogpunt van democratisch wensdenken wel snap hoeft het van mij niet zo.

Het voordeel van een formatie waarbij de regie op het proces bij de Koning ligt is dat deze redelijk politiek neutraal mogelijke coalities kan onderzoeken en het partijpolitieke gedoe achterwege kan blijven. Van ondoorzichtig gekonkel op het Binnenhof blijf je dan gevrijwaard. Dat de gesprekken met de Koning achter gesloten deuren zijn is logisch omdat iedereen zijn wensen en eisen op tafel moet leggen en dat is politiek gevoelig. Dit is ook een reden om het bij de politiek neutrale Koning te laten.

De Koning doet verslag aan de Staten Generaal en daarmee is de transparantie weer gewaarborgd. De formateur voert namens het staatshoofd daarover een eventueel debat.

Het is nu kennelijk populair om het koningshuis ‘aan te pakken’, maar welk doel dit dienen moet is me niet zo helder. Dat de laatste formatie een zooitje was kwam eerder door dwarse politici dan door de vermeende invloed van de Koningin. Dan vind ik het wel vertrouwenwekkend dat zij de regie blijft voeren met haar 30 jaar ervaring inplaats van de voorman/vrouw van de laatste politieke modegril.

Van Gogh Up Close  is de titel van de tentoonstelling in het Philadelphia Museum of Art,  die daar nog tot 6 mei te zien is.

Vincent van Gogh was een kunstenaar van uitzonderlijke intensiteit, niet alleen in zijn gebruik van kleur en het uitbundig gebruik van verf, maar ook in zijn persoonlijk leven. Hij voelde zich sterk aangetrokken tot de natuur, en zijn werken – met name degene die hij maakte in de jaren vlak voordat hij zichzelf doodde- treffen de kijker met de kracht van de emoties. De tentoonstelling richt zich op de tumultueuze laatste jaren, een periode van koortsachtige artistieke experimenten die begon toen Van Gogh in 1886 Antwerpen verliet en naar Parijs ging en doorging tot zijn dood in Auvers in 1890.

Van Gogh maakte in deze tijd stillevens en landschappen die verschilden met wat men ooit eerder had gezien, doordat hij  traditionele schildertechnieken radicaal veranderde of deze vaak algeheel terzijde schoof.  Hij experimenteerde met scherptediepte en focus.  Hij gebruikte verschuivende perspectieven en bracht vertrouwde voorwerpen “dicht bij” op de voorgrond.

En hij maakte enkele van de meest originele werken van zijn carrière, werken die de ontwikkeling van de moderne schilderkunst dramatisch veranderden.  Hij creëerde een serie stillevens en schilderijen van bloemen en fruit, waarbij hij zich vooral richtte op aspecten van schaal, hoek, en kleur.  In veel van deze werken kunnen voorwerpen van bovenaf worden gezien, of worden zij in een strak bijgesneden ruimte geplaatst die geen aanwijzingen geeft over de context of de omgeving.  Stukken fruit lijken naar voren te kantelen en dreigen uit het beeld te rollen.

Mandje appels, 1887

Gewoon een mand met appels?   Nee. Een belangrijk moment van Van Goghs ontwikkeling van de close-up.  Hier heeft Van Gogh het tafelkleed en de achtergrond weggelaten en dit mandje appels weergegeven in een ongedefinieerde zee van kleur met behulp van een vederlicht penseelstreek.

De close-ups van grashalmen, korenschoven en boomstammen, die de voorgrond van een aantal van de landschappen uit deze periode domineren, wijzen op meer dan alleen een gedetailleerde studie van het onderwerp – ze duiden op een diepe belangstelling voor de afbeelding van de zintuiglijke en emotionele ervaring van het buitenleven. 
Rond deze tijd begon hij ook  Japanse houtsneden te verwerven. Hij bewonderde deze vanwege hun decoratieve kleur en tweedimensionale composities, en hij verwelkomde de ideeën van de Japanse kunstenaars die in nauw samenspel werkten  met de natuur, en het “het kleinste grassprietje” bestudeerden om de natuur als geheel beter te begrijpen. (zie ook Vrouw in kimono bij Vincent van Gogh;  Regendag/ De regen bij Vincent van Gogh ; Vincent van Gogh en Utagawa Hiroshige)

En toen hij in 1888 naar Arles verhuisde, schreef van Gogh dat een verblijf in het zuiden van Frankrijk sterk leek op een bezoek aan Japan.

Het strenge bijsnijden en comprimeren van voor-en achtergrond suggereert de werkwijze die gebruikt werd in de houtsneden van Utagawa Hiroshige en Hayashi Roshü, die dienden als een belangrijke inspiratiebron voor Van Gogh, die met zijn broer Theo honderden van deze houtsneden verzamelde.

Korenveld van 1888 bijvoorbeeld duwt de hemel bijna naar de top van het doek, wat in een gecomprimeerd perspectief resulteert.

De landschappen die hij heeft geschilderd rond Arles tonen hun Japanse invloed in een wijds uitzicht over het platteland en met hun hoge horizonlijnen, terwijl de landschappen die hij in 1889 en 1890 in Saint-Remy en Auvers ging maken dichte, meer gestructureerde werken zijn.  Gedomineerd door een scherm van bomen of vallende regendruppels suggereren deze schilderijen de directheid en nabijheid van Van Goghs omgeving.

Een jaar voor zijn dood schreef hij in een brief aan zijn zus: “Ik … moet altijd gaan kijken naar een grasspriet, een pijnboom-tak, een korenaar, om mezelf te kalmeren.”

In “Korenaren” van 1890, is er helemaal geen hemel maar een symfonie van lange, uitgestrekte penseelstreken die wuivende grasbladen suggereren.

“Ik heb geprobeerd om het geluid van de wind in de korenaren te schilderen,” schreef Van Gogh aan zijn vriend, de schilder Paul Gauguin.

In zijn laatste werken komt Van Gogh op een nog meer dramatische wijze dichter bij zijn onderwerpen door het verminderen van de diepte van het veld en het maximaliseren van het expressieve effect van zijn penseelvoering en kleur.  Een nauw gerichte blik op een groepje van iris, een wirwar van amandel-takken, en de levendige patronen van een keizermot zijn slechts enkele van de beelden in een gedurfde serie stillevens die het hoogtepunt van de tentoonstelling markeren.  

Het was een radicale manier van het schilderen van een landschap, het neerkijken op de voeten. De nadruk ligt op de voorgrond details. Vaak is de ondergroei het eigenlijke onderwerp in al zijn vruchtbare rijkdom en zonovergoten weelderigheid.

 Maar Van Gogh kijkt zo nu en dan ook naar boven, zoals hij deed in “Amandelbloesems,” met een levendige hemel van aquamarijn gezien door de takken van een bloeiende boom.

Vincent van Gogh, Amandelbloesem, 1890

Maria Trepp