Onderstaande stukje dat ik op 5 december schreef met verheugende bericht dat de vakbeweging een begin van vernieuwing lijkt in te zetten.

Een noodzakelijke, maar toch ook dappere stap is het die de vakbondsvoorzitters van FNV afgelopen zaterdag hebben gezet. Het loslaten van oude structuren vergt moed en dat is toch wat hier is gebeurd. De Nieuwe Vakbeweging (werktitel) wordt een open vakorganisatie waar verschillende bonden en verenigingen zich bij aan kunnen sluiten.

 

De organisatiegraad van de vakbeweging in Nederland werd de laatste decennia steeds kleiner maar ook eenzijdiger. Met namen de middelbare witte man vanaf ca 45 jaar is oververtegenwoordigd. Dat bracht met zich mee dat de belangenbehartiging zich ook daar naartoe verplaatst heeft. Op zichzelf is dat vrij logisch, ware het niet dat het FNV protectionistisch bezig is geweest. Nieuwe initiatieven in vertegenwoordiging waarvan vooral Alternatief Voor Vakbond (AVV) een prominent voorbeeld is, werden in eerste instantie met argwaan tegemoet getreden. De collectieve solidariteit verdween steeds meer uit zicht.

 

Jongeren, ZZP-ers en flexwerkers werden ondanks het feit dat ze in omvang toenamen en hun problematiek groter werd meer en meer genegeerd. Bonden zoals FNV zelfstandigen, FNV ZBo, FNV mooi, FNV KIEM en FNV Jong hebben binnen de grote vakcentrale waarin de bolwerken ABVAKABO en Bondgenoten de toon zetten nauwelijks iets in te brengen.

 

Het is dus niet alleen van belang om de organisatiegraad op te krikken, maar om deze te verbreden. Dan pas ontstaat er echte solidariteit, ooit de reden voor oprichting van de vakbeweging.

 

Maar er is meer winst te behalen. De verstarde arbeidsverhoudingen in Nederland moeten worden opengebroken, en niet door het ontslagrecht te versoepelen. Dat is het traditionele werkgeverspraatje, dat jammerlijk genoeg ook door sommige progressieve politici is overgenomen.

Het verdient aanbeveling om een nieuwe visie op de veranderde arbeidsverhoudingen te ontwikkelen en niet vanuit een defensieve houding maar realistisch. Ook doet de nieuwe vakbeweging er goed aan om de werknemersvertegenwoordiging binnen organisaties steviger te ondersteunen. Vervolgens moet de politiek de medezeggenschap binnen bedrijven een stevige wettelijke basis geven. Zo kunnen de arbeidsverhoudingen meer aansluiten bij de geest van de tijd en grote individualisering combineren met versterkte solidariteit.

 

Onderstaande tekst droeg ik voor tijdens het Rector on Tour op de beta-faculteit van de Radboud Universiteit, op 13 december 2011. Het lijkt heel wat tekst, maar als ik het voordraag vliegt de tijd natuurlijk ;)

–

De leden van de facultaire studentenraad vroegen mij of ik een column wilde voordragen voor het mooie terugkerende “Rector on tour” programma aan mijn faculteit. En hoewel ik op vrijwillige basis eigenlijk geen columns wil schrijven voor studenten die met een gratis lunch gelokt moeten worden, maak ik voor de komst van onze Rector Magnificus graag een uitzondering.

Mijnheer Kortmann en ik kennen elkaar nog uit de tijd dat ik, als lid van de universitaire studentenraad, met kritische vragen het college van bestuur uit de tent probeerde te lokken, in de hoop dat zij hun beleid van een beter doordachte inhoud zouden voorzien. In die tijd sprak ik Mijnheer Kortmann meestal aan met “Beste heer Kortmann”, maar niet lang daarna had ik een hele inspirerende ontmoeting met zijn broer. Met de kwalificatie “beste” ben ik sindsdien wat terughoudender, maar een aardige man is het zeker, die mijnheer Kortmann. Nooit te beroerd voor een goede discussie, en bovendien rebels genoeg om zijn onvrede over de landelijke koers wat onderwijs betreft te ventileren. Het organiseren van de grootste optocht van hoogleraren in toga uit de Nederlandse geschiedenis, zo’n 1000 stuks, is daarvan een indrukwekkend voorbeeld.

En zo’n betrokken Rector Magnificus is erg prettig, zolang hij voor hetzelfde doel staat als jij tenminste. Het is immers de man bij uitstek die iets in de melk te brokkelen heeft waar het het Radboudiaanse onderwijsbeleid betreft. Trots was ik dan ook toen ik las dat mijnheer Kortmann het door de Vereniging van Universiteiten (voorheen de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten) gestelde minimum van 12 contacturen per week eigenlijk nog aan de slappe kant vond. Dat mogen er volgens hem best 15 zijn.

Nu zult u misschien lachen. 15 contacturen. 15 uur hoorcollege, werkcollege of practicum. Daar zit een gemiddelde Beta-student op woensdagmiddag al aan. Sterker nog, ik herinner mij uit mijn FSR jaar dat het faculteitsbestuur het aantal contacturen bij enkele studies juist expliciet wilde reduceren tot maximaal 20 per week, waarschijnlijk met een zalentekort of een bezuinigingsslag in het achterhoofd. Desalniettemin verdient onze rector lof voor zijn stellingname. Want bij veel opleidingen is het onderwijs nog lang niet zo stimulerend als aan onze faculteit. En laten we eerlijk zijn: er zijn maar weinig studenten die zich naast 12 contacturen de volle 28 resterende uren in de werkweek tot zelfstudie kunnen motiveren, wat dat betreft zijn studenten net mensen. Geef ze impulsen en ze komen te leven.

En ondanks de tegenvallende rendementen van ons mensenschuwe exacte betweters – hee, kwaliteit moet je niet overhaasten! -, merken we dat de rector zo nu en dan jaloers is op de inzet van onze studentenpopulatie. Misschien ook niet zo vreemd als je af en toe de zoutzakken bij rechtsgeleerdheid achter hun laptops in de collegezaal ziet zitten. Volgens mijnheer Kortmann worden op FNWI de hele week door fanatiek “SOMMEN GEMAAKT” in groepsverband, die vervolgens in een werkgroep worden besproken. Een methode die zich ook uitstekend zou lenen voor opleidingen als psychologie en rechtsgeleerdheid.

Zelf heb ik bij “sommen maken” een nogal pejoratieve connotatie die weinig blijk geeft van het onderscheid tussen ordinair rekenen en elegante wiskunde. Controleer je een balans, of pas je wat alledaagse statistiek toe, dan maak je volgens de meeste beta’s een ordinaire som.
Een decadente natuurwetenschapper daarentegen vindt zichzelf enkel goed genoeg voor het volwaardig onderzoeken, afleiden en bewijzen van materie. Maar de heer kortmann is een jurist en bedoelt het waarschijnlijk niet verkeerd, maar, heuswaar, juist goed.

En daaruit schemert al een beetje de complexe taak van de rector van een brede universiteit voort. Anno 2011 is niemand meer beta, jurist, econoom, medicus, sociale wetenschapper en geesteswetenschapper tegelijkertijd. Enerzijds wordt er zoveel mogelijk beleid aan de faculteiten overgelaten om het bij hun studenten en vakgebieden te laten aansluiten. Anderzijds ontkomt men er niet aan af en toe juist ook universiteits-brede regels te stellen, en te leren van elkaar. Maar waar wordt wat voor wie besloten?

We willen allemaal een universiteit die meer is dan de som van de faculteiten. Als chemicus wil je in je vrije ruimte ook eens een mooi vak kunnen volgen aan de faculteit der rechtsgeleerdheid. Dat is, echt waar, hartstikke interessant. Ik kan het weten want dat heb ik in mijn Bachelor ook gedaan. Zo makkelijk heb mijn studiepunten bovendien nog nooit verdiend! Maar dat terzijde. Aan de andere kant zitten beta’s niet te wachten op een centraal aangestuurd IT-clubje dat onze goed werkende Linux computers komt herinstalleren met Microsoft-Windows met een teletubbie-interface. Goede bedoelingen maar ontoereikende kennis van domeinspecifieke details kunnen alsnog tot slechte besluiten leiden.

In praktijk worden kritische medezeggenschappers nogal eens van het kastje naar de muur gestuurd: “dat moet van de Rector”, antwoordt de Vice-Decaan onderwijs op een vraag van de facultaire studentenraad, waarop de Rector bij navraag ontkracht “nee hoor, dit is decentraal management, dat mogen faculteiten lekker zelf uitzoeken”. Een effectieve, maar wanneer bewust ingezet, oneerlijke afwimpel-manoeuvre, die betrokken kritische studenten jaarlijks veel tijd en frustraties kost.

In werkelijkheid worden aan dit plaatje nog het ministerie van OCW, de onderwijsinstituten en het ongrijpbare college van decanen worden toegevoegd, zonder heldere referenties naar zwart-op-wit stukken. Daar kan onze universiteit helaas nog veel van leren. Als het nergens controleerbaar staat vermeld, dan heeft het geen waarde. Transparantie. De kernwaarde van iedere zuivere academicus. Zoals een publicatie niet wordt geaccepteerd zonder referenties bij haar statements, zouden studenten het niet langer moeten accepteren als een decaan of vice-decaan weer eens iets over de schutting kiepert zonder referentie waaruit blijkt dat het op dat specifieke niveau ondergebracht is.

En als het college van bestuur niets te verbergen heeft, dan zou het ook de nieuwsredactie weer meer middelen en vrijheden mogen geven en radiostiltes tot het verleden laten behoren. Op een universiteit moeten we niet geheimzinnig doen over wat er gebeurt en waarom dat gebeurt, we moeten juist trots zijn op onze universiteit. Hier wordt fantastisch onderzoek gedaan en ook veel van onze opleidingen zijn van hoog niveau. Dat moeten we juist krachtig ventileren, en publicitaire tegenvallers op de koop toe nemen! Waar komt toch dat verlangen naar achterkamertjes en mediacontrole vandaan? Mijnheer Kortmann, kunt u ons dat vertellen?

De commotie over 'de zuiderpoort' is een excellent voorbeeld van incidenten politiek. Er gebeurt wat en alle aandacht gaat daar naar toe. Dat is niet altijd even prettig zeker als je bezig bent om een andere indruk neer te zetten. In dat geval van Ede. Want dat is wat het gemeentebestuur toch met Edemarketing beoogd. Maar door onvoldoende 'damage control' heeft B&W het laten gebeuren dat Ede is neergezet als "conservatief dorpje waar racisten rondlopen".

En dat is jammer want in de kern zullen maar weinige het oneens zijn met de wens van het schoolbestuur van spreiding. En toch vallen we massaal over het bestuur. Dit komt omdat doel en middel door elkaar worden gehaald. In het doel kunnen we ons vinden maar het middel veroordelen we breed. Dat is een 'bestuurlijk misbaksel' dat zoals ik eerder scheef de leerlingen schoffeert, de werknemers passeert en de medezeggenschap frustreert. En dat gevoel wordt breed gedragen gezien de reacties in de landelijke pers, tot kamervragen en een advies van de minister toe.

Zover had het niet hoeven te komen als B&W regie had genomen. Maar omdat er geen regie was zijn partijen afzonderlijk aan de haal gegaan met het probleem. Mijn partij door 'off the record' B&W te verzoeken om zich uit te spreken tegen de uitspraak, de PvdA door een open brief aan het bestuur te sturen en vervolgens schorsing van de voorzitter op te eisen. Hiermee gooide ze olie op het vuur. Het had iets van spierballen tonen omdat er iets moet gebeuren. Een vlekje wegwerken, of wellicht is het in dit verband beter om te spreken van een 'plasje' wegspoelen. Het lijkt allemaal daadkrachtig maar hiermee wordt het toewerken naar een oplossing wel heel erg moeilijk. Symptoombestrijding dus. Want voorzitter weg of niet, het probleem ligt er nog. En met een onderzoek? Dan zijn we weer maanden verder.

Een dergelijk probleem moeten afzonderlijke fracties ook niet proberen op te lossen. Dan krijg je verdeel en heers en onduidelijkheid. En dat leidt snel tot chaos. En dat hebben we kunnen zien met als dieptepunt de discussie hierover in de raad. Laat het dagelijks bestuur van de gemeente, B&W dus, dit oplossen. Dan kun je ook een lijn trekken. Geef hen opdracht om in gesprek te gaan met het schoolbestuur. De insteek van het gesprek is om te achterhalen hoe het zo ver heeft kunnen komen:

• Is dit bestuurlijk onvermogen en meent men dit serieus?
• Of is het gekozen middel een signaal dat men met de handen in het haar zit om de afspiegeling voor elkaar te krijgen.

In het eerste geval mag van mijn partij het hele bestuur direct opstappen wegens onbekwaamheid. Maar in het tweede geval ligt het toch anders. Dan zijn er nog wel andere wegen om tot een oplossing te komen. Daar heb je dus geen onderzoek voor nodig.

Toen ik vorig jaar toetrad tot de OC WERKbedrijf, de medezeggenschap van deze divisie van UWV, was nog niet geheel duidelijk wat er allemaal stond te gebeuren. Natuurlijk, de crisis was voorbij en het crisisbudget zou worden afgebouwd, dus een krimpende organisatie. Maar verder, de verkiezingen werden vlak na onze installatie gehouden. En we weten allemaal hoelang het vervolgens heeft geduurd alvorens er een kabinet was gevormd.

Vlak na de zomer kwam de directie UWV WERKbedrijf met een programma genaamd de Tweede Oplevering, waarin de organisatie die als CWI bestond en per 1 januari 2009 in UWV opging zou gaan uitbouwen. Een organisatorisch logische stap, anderhalf jaar na de fusie. Echter de inkt hiervan was nog nauwelijks droog of de donkere wolken trokken zich al samen boven de publieke diensten. Het kabinet van CDA en VVD gedoogd door PVV begon plannen te ontwikkelen om rigoreus en nietsontziend in te grijpen op alles wat naar overheid neigt.

De bemiddelingstaak behoort in hun zienswijze zeer beperkt tot het publieke domein, als iemand werkloos wordt is zijn of haar rexefntegratie eigen verantwoordelijkheid. Niet alleen het zoekproces maar ook de financiering, de rexefntegratiebudgetten worden per 2012 namelijk geheel afgeschaft.

Met dit scenario is UWV WERKbedrijf aan de slag gegaan en heeft de directie het Redesign ontworpen. Een ombouw van de gehele organisatie. Daarmee zijn een hele kruiwagen adviesaanvragen gemoeid die nu een voor een op het bordje van de OC terecht komen. Zeer boeiend allemaal en heel veel werk, maar het meest moeilijke van dit proces is dat het hele proces vertrouwelijk moet plaatsvinden. Af en toe polsen van collega’s op kleine onderdelen kan maar zo’n onderhandelingsproces over de adviesaanvraag speelt zich grotendeels af achter gesloten gordijnen. Gelukkig zijn de eerste aanvragen inmiddels publiek en komen we volgende week met onze adviezen naar buiten. Dan vakantie en vervolgens gaan we weer verder want we zijn nog lang niet klaar.

Dan kan ik ook eindelijk eens inhoudelijk terugblikken op mijn OC-activiteiten, want dat had ik aan het begin beloofd.

Toen ik vorig jaar toetrad tot de OC WERKbedrijf, de medezeggenschap van deze divisie van UWV, was nog niet geheel duidelijk wat er allemaal stond te gebeuren. Natuurlijk, de crisis was voorbij en het crisisbudget zou worden afgebouwd, dus een krimpende organisatie. Maar verder, de verkiezingen werden vlak na onze installatie gehouden. En we weten allemaal hoelang het vervolgens heeft geduurd alvorens er een kabinet was gevormd.

Vlak na de zomer kwam de directie UWV WERKbedrijf met een programma genaamd de Tweede Oplevering, waarin de organisatie die als CWI bestond en per 1 januari 2009 in UWV opging zou gaan uitbouwen. Een organisatorisch logische stap, anderhalf jaar na de fusie. Echter de inkt hiervan was nog nauwelijks droog of de donkere wolken trokken zich al samen boven de publieke diensten. Het kabinet van CDA en VVD gedoogd door PVV begon plannen te ontwikkelen om rigoreus en nietsontziend in te grijpen op alles wat naar overheid neigt.

De bemiddelingstaak behoort in hun zienswijze zeer beperkt tot het publieke domein, als iemand werkloos wordt is zijn of haar reïntegratie eigen verantwoordelijkheid. Niet alleen het zoekproces maar ook de financiering, de reïntegratiebudgetten worden per 2012 namelijk geheel afgeschaft.

Met dit scenario is UWV WERKbedrijf aan de slag gegaan en heeft de directie het Redesign ontworpen. Een ombouw van de gehele organisatie. Daarmee zijn een hele kruiwagen adviesaanvragen gemoeid die nu een voor een op het bordje van de OC terecht komen. Zeer boeiend allemaal en heel veel werk, maar het meest moeilijke van dit proces is dat het hele proces vertrouwelijk moet plaatsvinden. Af en toe polsen van collega's op kleine onderdelen kan maar zo'n onderhandelingsproces over de adviesaanvraag speelt zich grotendeels af achter gesloten gordijnen. Gelukkig zijn de eerste aanvragen inmiddels publiek en komen we volgende week met onze adviezen naar buiten. Dan vakantie en vervolgens gaan we weer verder want we zijn nog lang niet klaar.

Dan kan ik ook eindelijk eens inhoudelijk terugblikken op mijn OC-activiteiten, want dat had ik aan het begin beloofd.

De Nijmeegse universiteitscampus is een indrukwekkende archipel met op ieder eiland een andere taal en cultuur. Beta’s, medici, alfa’s. Als orang-oetans, gorilla’s en chimpansees. De een is niet per se beter dan de ander, maar helemaal dezelfde soort aapjes zijn het niet.

Cool. Er zijn al genoeg massa-aapjes in Nederland. Differentieer en excelleer! Toch?

Toch is het handig als alle academische aapjes af en toe een beetje met elkaar communiceren. Zo volgde ik (orang-oetan) laatst een vak bij de chimpansees. Dat valt nog niet mee. Dat chimpansees met meer zijn en zich in een grote groep wat onrustiger gedragen neem je voor lief, dat weet je. Maar dat de administratie zo’n drama moet zijn…

Voor de cursus inschrijven via het normale systeem lukte niet. Het ontbrak mij aan de juiste propedeuse. Gelukkig wist mijn studieadviseur dit van mij over te nemen. Superlogisch is het vervolgens dat je als student, reeds ingeschreven voor de juiste cursus, je nog steeds niet kunt aanmelden voor het tentamen. Die queeste bleek minder eenvoudig. Daarvoor moest ik mij, zo zou blijken, fysiek tot diep in het territorium van de chimps begeven.

Dit voorbeeld illustreert goed hoe allerlei voorwaarden aan onderwijsdeelname inherent voor onbedoelde belemmeringen zorgen. Het aantal keren dat studenten, die net wat anders dan de standaard willen, bij administraties te horen krijgen “nee dat kan echt niet, zo werkt het systeem nou eenmaal” is een bloody shame. Gelukkig werd ik, eenmaal aan de juiste balie, enorm vriendelijk geholpen. Zo kon ik, zou later blijken, ook eens ervaren hoe het is om met netto nog geen 50 uur werk 5 chimpans-EC te halen. Relaxt! Twee, maximaal drie EC zou die cursus gewaardeerd worden op orang-oetan-eiland. Vermakelijk.

Aanpak en intensiteit verschillen per eiland. Voorheen kon ik mij daar druk om maken, maar tegenwoordig niet meer. Soit. De chimpansees die Nijmegen uitserveert behoren tot de beste van Nederland. Hun opleiding stelt hen uitstekend in staat in een professionele omgeving te functioneren, al dan niet als academicus. Lijkt me prima.

Wij mensen zijn slechts aapjes en beoordelen de wereld zoals wij die tot nu toe kennen. Halbe Zijlstra demonstreert dit excessief. Deze dominante chimp vertelt soms dat hij als student sociologie maar halve weken hoefde te studeren. Door die bril bekijkt hij de wereld. Als hij zulk onderwijs genoot, geniet iedereen zulk onderwijs. Cultuur idem dito. Een concert van de toppers is de culturele horizon van onze staatssecretaris.

Helaas heb ik uit betrouwbare bronnen begrepen dat een zekere bestuurder, gerenommeerd chimpansee, zich momenteel inhoudelijk bemoeit met examenregelingen op mijn orang-oetan eiland. Het liefste worden vergaande plannen doorgevoerd met betrekking tot herkansingen en onvoldoendes, zonder de formele decentrale medezeggenschapsorganen hier zorgvuldig bij te betrekken.

Deze ad hoc werkwijze komt slordig op mij over. Maar minstens zoveel moeite heb ik met het generalisme waarmee chimpansees aan orang-oetans regels komen dicteren. Misschien vergt een orang-oetan-5 wel gelijke inspanning als een chimpansee-6. Weet u het? Ik niet. Maar ik weet wel dat verschillende eilanden verschillende waardes aan hun studiepunten toekennen.

Om van onderwijs- en facilitaire voorzieningen een meer coherent geheel te maken zijn goed gedefinieerde protocols nodig. Daar valt nog veel winst te behalen. Protocols die het noodzakelijke regelen voor interfacultaire interactie, maar tegelijk vrijheden inbouwen om details lokaal optimaal in te vullen. Wanneer beginnen we?

Mijn opinie over de naïviteit van college en gemeenteraad in Arnhem stoelt voor een belangrijk deel op onvoldoende zicht op de problematiek van armoede. Hier een toelichting.

Een van de grootste misverstanden in liberale en conservatieve kringen is dat armoede wordt opgelost door werk. Het tegendeel is vaak waar. De laatste decennia zijn er steeds meer werkende armen gekomen, althans mensen die aan de onderkant van het loongebouw steeds moeilijker de eindjes aan elkaar kunnen knopen.

Belangrijke oorzaak hiervan is dat andere kosten sterk zijn gestegen in combinatie met gebroken gezinssituaties. Het NCIS (kenniscentrum van en voor steden in Nederland) is bezig met een onderzoek dat eind van de zomer zal worden gepubliceerd, maar men signaleerd reeds de toenemende trend. In 2008 werden naar aanleiding van een artikel in dagblad Trouw nota bene door CDA-kamerleden Van Hijum en Spies nog kamervragen aan de minister van SZW gesteld over het toenemende aantal werkende armen.

Daar zijn in de afgelopen jaren de ZZP-ers bijgekomen. Vanaf de crisis begin van deze eeuw zijn met name 45-plussers die niet meer in loondienst aan de bak kwamen voor zichzelf begonnen. Daarmee is ook een nieuw soort flexwerk ontstaan. De bouwsector is daar een goed voorbeeld van. Met de veel ingrijpendere financiële crisis die in 2008 ontstond hebben die kleine zelfstandigen echter veel opdrachtgevers verloren, waarmee fors is ingeteerd op het eigen vermogen. Echter datzelfde eigen vermogen en andere bezittingen zorgen ervoor dat men geen beroep kan doen op ondersteuning in de vorm van uitkeringen. Dit in tegenstelling tot grotere ondernemingen (en hun werknemers) die met bijvoorbeeld de deeltijd-WW wel zijn ondersteund in deze periode.

In 2007 realiseerde 59% van de ZZP-ers een winst uit eigen onderneming lager dan €20.000. Dat zal in de afgelopen jaren fors zijn gedaald waarmee snel kan worden uitgerekend dat veel ZZP-ers kortere of langere tijd onder het sociaal minimum hebben verkeerd. Gevolg is dan dat men gaat lenen, er worden schulden opgebouwd en als de bom echt barst meld men zich vaak pas bij de sociale dienst.

Naast deze groep ZZP-ers en de flexwerkers dreigt daar met de beoogde Wet Werken naar Vermogen (WWNV) een nieuwe groep bij te komen. De mensen die vanwege een arbeidshandicap niet (geheel) in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien en niet te vergeten hun families. Zij vallen voor de uikering onder hetzelfde regime als de huidige WWB (bijstandswet). Dus indien vader en moeder qua inkomen op of boven het sociaal minimum zitten krijgt men geen uitkering en daarmee neemt de zelfstandigheid af en vervallen de re-integratie-instrumenten.

Over de flexwerkers zal ik in een latere opinie nog terug komen.

Deze week is het Week van de Jeugdzorg. Thema is dit jaar luisteren. Jongeren die hulp in de Jeugdzorg hebben vertellen deze week op vele manieren hun verhaal.

Het is zó belangrijk dat organisaties, managers, politici en hulpverleners luisteren naar de jeugdigen zèlf… Wat denken zij zelf nodig te hebben, waar lopen ze tegenaan, wat missen ze? Waar worden ze blij van en waarvan juist niet?

Jeugdigen kunnen heel belangrijke informatie geven waardoor de hulpverlening zich kan verbeteren. Hiertoe is ook de medezeggenschap uitgevonden. En zijn er afspraken over medezeggenschap en cliëntenparticipatie vastgelegd in de WMCZ (Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen).

Het is ontzettend jammer dat in veel instellingen in Nederland er nog helemaal geen of onvoldoende cliëntenmedezeggenschap, cliëntenraad, ouderraad of aandacht voor cliëntenparticipatie is…  Groepen als jonge kinderen of jongeren die ambulante hulp krijgen worden helemaal zelden gehoord. Veelal denkt de instelling dat het niet haalbaar is om medezeggenschap voor deze groepen te realiseren.

Ik hoop dat de Week van de Jeugdzorg weer eens laat zien hoe belangrijk het is om naar jeugdigen zèlf te luisteren. En dat instellingen deze verantwoordelijkheid nu eindelijk eens serieus gaan oppakken. Dan laat je als instelling zien dat je je klanten en taken serieus neemt. Om het te laten slagen moet je het wel eerst willen, Yes we can! Just do it!

Gister was ik bij de presentatie van een onderzoek naar de participatie van jongeren die hulp krijgen binnen de jeugd GGZ in de regio Amsterdam. Dit onderzoek is uitgevoerd door Márian Vink van Cliëntenbelang Amsterdam. Zij is tijdens het onderzoek bijgestaan door een aantal jongeren die zelf cliënt zijn in de jeugd GGZ.

De uitkomsten zijn schokkend: geen instelling voldoet aan de WMCZ (Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen). Op een enkele plek is er wel een jongerenraad of een kinderraad. Maar veelal wordt de wettelijke (!) medezeggenschap geheel niet ingevuld en krijgen cliënten slechts de mogelijkheid om na het einde van hun behandeling middels een vragenlijst in te vullen wat je van de geboden hulp vond.

Ouders worden al wel op een aantal plekken in staat gesteld om vanuit het ouderperspectief te participeren. Is ook heel belangrijk dat ouders deze mogelijkheid hebben, zij kunnen vanuit hun perspectief ook veel nuttigs bijdragen wat de zorg aan hun kinderen en ouders ten goede kan komen. Instellingen moeten er wel voor waken de participatie van jeugdigen zèlf niet te vervangen door ouders. Ouders en jeugdigen hebben beiden een eigen perspectief en dienen dan ook beiden een volwaardige plek te hebben in de participatie.

Instelingen geven als oorzaken van een gebrek aan cliëntenparticipatie aan dat ze weinig tijd hebben, aan het reorganiseren zijn en dat de jongeren moeilijk bereikbaar zijn.

De jongeren zelf die ondervraagd zijn over dit onderwerp geven massaal aan cliëntenparticipatie wèl belangrijk te vinden! En een deel van hen zou zelfs actief willen worden in een cliëntenraad…

Dus instellingen sla je slag! Betrek je cliënten. En zie dat als je wil het heel goed mogelijk is om cliëntenparticipatie vorm te geven. Ontdek dat een zorgvuldige cliëntenparticipatie de organisatie heel veel kan opleveren. Want wie kan nu beter vertellen hoe de zorg wordt ervaren, wat er goed gaat en wat er beter kan dan de mensen die er gebruik van maken?

Het zal opgevallen zijn dat ik mij als kandidaat Kamerlid voor GroenLinks vooral positioneer als iemand die voor de zorg wil gaan.
Dat is een bewuste keuze omdat ik vind dat GroenLinks te weinig zichtbaar is op / in de zorg. En ik kan het weten, want heb er veel rondgelopen juist in de tijd dat andere partijen zichtbaar op en in de zorg aanwezig waren.
Het is ook een bewuste keuze omdat het de sector van de toekomst is, de combinatie van vergrijzing en voortschrijdende technologie en daardoor opwaartse druk op de kosten maakt dat onvermijdelijk.
Het is ook mijn persoonlijke strategische keuze omdat ik het zo ongelooflijk prachtige sector vind, waar veel te doen is.

Ik heb vele interesses, deskundigheden die ik ook mooi vind, geen misverstand daarover. Ik kan ook met veel passie bezig zijn met sociale zekerheid, met ontwikkelingssamenwerking; ik ben betrokken bij waterprojecten internationaal en bij ontwikkeling van pensioenregelingen voor ouderen in ontwikkelingslanden en met pensioenen en vergrijzing. Openbaar Vervoer is ook een onderwerp waar ik me erg over kan opwinden en veel ideeën voor heb. En ach, het onderwijs, vooral niet te vergeten het beroepsonderwijs. Nog even doorgaan?

Maar omdat een mens nou eenmaal niet alles kan doen, is het maken van keuzes essentieel. Als je als politicus voor de toekomst echte keuzes moet maken, dan maak ik voor mezelf ook de keuze waarvan ik denk dat de partij het beste tot zijn recht komt mocht ik gekozen worden in de Tweede Kamer. Met alle bereidheid om me altijd voor de partij in te zetten op de manier die het beste is.

Dus de zorg, eerst in iets breder perspectief.
De zorg is onderdeel van het publieke domein. In het advies van de kandidatencommissie staat zo mooi ‘zij heeft een heldere en aansprekende visie op de waarde van het publieke domein’. Er staat niet bij wat die visie dan inhoudt, dus dat ga ik bij deze delen met mijn lezers.

We leven in een samenleving vol diversiteit. Met mannen en vrouwen, zwarten en witten, gelovigen en atheïsten, homo’s en hetero’s, gezinnen en singles. En niet zo digitaal als het hier staat natuurlijk. Veel diversiteit valt niet eens op, maar is er wel. Verschil in leefstijlen is ook een vorm van diversiteit.
Diversiteit op al die manieren is een prachtige uiting van de mogelijkheid om keuzes te maken. Ik houd van die diversiteit in al zijn vormen. Ik kan er in sommige buien zelfs oprecht door ontroerd raken als ik door het leven ga en al die verschillen meemaak.

Juist in een diverse samenleving is een sterk publiek domein nodig. Een publiek domein waar we voorzieningen, zorg, welzijn, kunst, cultuur, sport, dienstverlening, goed met elkaar regelen.
En waar we beseffen dat van ONS is. En dat WIJ de samenleving daar in al onze diversiteit samen komen en het dus een bindend effect heeft.

Door de onduidelijkheid die er is over (delen van)het publieke domein, wat hoort er toe, wat niet, is het samenbindende element onvoldoende benut.

Is zorg nou van de markt, van de dokter, van de overheid? Nee, zorg is van ONS; de samenleving. En die zorginstellingen moeten daar dus veel beter verantwoording afleggen. Niet alleen de arts in zijn eigen kring van vakgenoten, niet alleen een Raad van Bestuur naar een zorgverzekeraar. Maar burgers moeten daar bij betrokken (kunnen) zijn.

Rechtstreeks en individueel betrokken door middel van medezeggenschap, vraaggestuurde zorg, inspraak- en klachtenprocedures etc.

Collectief betrokken door de politiek, door zorgraden in gemeentes. Niet alleen voor patiënten en gebruikers, maar ook betrokken burgers. De zorg is immers van iedereen want morgen kan ik ook zorg nodig hebben.

En ja, zover zijn we nog niet. De zorg is té bureaucratisch, te marktgericht, te ver van ons bed, te complex in zijn verschijningsvormen.
Paar beleidspunten, zonder dat ik al een compleet wetsvoorstel in de maak heb
• Sterke medezeggenschap van gebruikers waarbij rechtstreeks contact met professionals mogelijk is
• Een ombudsfunctie voor de zorg
• Een zorgraad in elke gemeente en/of bij elke instelling
• Een vorm van verantwoording van zorginstellingen naar de samenleving, bijv. via zo'n zorgraad.
• Zorg dicht bij huis, uitgebreide eerstelijns zorg (zie één van vorige blogs)
De zorg is van ons, de samenleving. Het publieke domein is van ons, de samenleving. Het geeft binding en samenhang. En de overheid moet daar heel goed voor zorgen als hoeder van het publieke domein.

En heeft dat betekenis naar het allerbelangrijkste: kwaliteit?!? Ja, dat denk ik wel. Als de voorwaarden en de checks en balances goed zijn, kan dat alleen maar leiden tot hoge kwaliteit.

Mijn bijdrage voor vandaag. Beetje abstract of toch praktisch genoeg? Beetje visionair praktisch? Mooi of onzin? Geen flauw idee waar het over gaat? Had ik beter maar niet meer zo laat een blog kunnen schrijven? Ben je geïnspireerd geraakt?

Haha… wat het ook is, reacties zijn welkom! Debat en uitwisseling scherpen de geest.