Zoals je de wereld ziet, zo gaat hij ook functioneren. Dat is een oud inzicht uit de sociologie. Wie denkt dat er overal geesten en spoken zijn, die richt zijn leven daarop in. Wie gelooft in complotten, die ziet daar overal de bewijzen voor. En wie goed doet goed ontmoet, zoals het spreekwoord zegt. Het maakt dus uit hoe we over de wereld spreken, want dat kleurt onmiddellijk hoe we ons in die wereld gaan gedragen.

Het heeft dan ook gevolgen als we spreken over Nederland als een BV. Zowel dit kabinet als haar voorgangers gebruiken de termen nogal eens om te benadrukken dat het land doelmatig en ondernemend geregeerd moet worden. Snijden in de kosten en vergroten van de winsten. Maar wat gebeurt er als we zo over een land spreken?

In de langetermijn-plannen voor het hoger onderwijs ligt de nadruk op woorden als ‘verdiencapaciteit’ en de trits ‘kennis-kunde-kassa’. Onderwijs heeft kennelijk niet als eerste doel mensen te vormen tot authentieke en verantwoordelijke mensen die voluit kunnen participeren in de samenleving. Alles draait om geld.

In gesprekken over de toekomst van het Koninkrijk en de relatie met de Caribische eilanden benadrukt onze premier dat het er vooral om gaat dat we ‘samen veel centjes gaan verdienen’ en een unieke handelspositie hebben met een poort naar Europa en een poort naar Amerika – Noord, Midden en Zuid. Het gaat niet om de intrinsieke betekenis van een historisch gegroeid koninkrijk en de kernwaarden die daarbij horen, maar om geld.

In de internationale verhoudingen is het van hetzelfde laken een pak. Zonder enige gene zet de regering alles in het kader van ‘economische diplomatie’ en de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven. Ook bij ontwikkelingssamenwerking spelen handelsbelangen een grote rol. Mensenrechten verschuiven naar de achtergrond, want het gaat om geld. Ambassades worden handelsposten.

Het Sociaal Cultureel Planbureau heeft onderzocht of wij wel ‘waar voor ons belastinggeld’ krijgen in het onderwijs, de zorg en bij justitie. Wat is het rendement van al die Euro’s? Wat is de productie? Dat blijkt echter moeilijk vast te stellen als je alleen naar economisch meetbare gegevens kijkt.

Wie over Nederland spreekt als een BV, die versmalt de werkelijkheid tot een economisch verhaal. Het is geen totale onzin, want we kunnen ons niet onttrekken aan de economische werkelijkheid. Wie dat probeert, schept een illusie en zal van een koude kermis thuiskomen. Maar het is wel een onaanvaardbare versmalling die leidt tot een kille rationaliteit.

Het gaat bij een land niet in de eerste plaats om geld en groei. Het gaat in de eerste plaats om het realiseren van een leefklimaat waarin mensen het goed hebben. Het doel van een samenleving is het leven zelf. Zorg voor dat leven is dan ook geen kostenpost, maar een waardevolle activiteit waarin gelukkig veel mensen actief zijn. Onderwijs is in de eerste plaats het scheppen van een ruimte waarin mensen zich ontplooien om aan dat leven en samenleven deel te nemen. Cultuur en natuur zijn geen luxe, maar essentieel voor het goede leven. En hoe meer onze samenleving vreedzaam verknoopt is met andere samenlevingen, des te hoger het welzijn.

Dat alles kost ook geld, ja. Economie is dan ook een belangrijk middel om het leven dat we wensen ook mogelijk te maken. Maar het is een middel en geen doel. Economische kracht kan helpen om hier en wereldwijd de levensstandaard te verbeteren. Maar als groei een doel in zichzelf wordt, ondermijnt het die levensstandaard weer. Snijden in de kosten en verhogen van de winst zijn nuttig als ze de samenleving stimuleren, niet als ze die afbreken.

Vreemd genoeg begint juist het bedrijfsleven te beseffen dat economische resultaten niet alles zijn. Maatschappelijk verantwoord ondernemen geeft een meerwaarde die niet in geld is uit te drukken. En een goed bedrijf blijft trouw aan zijn idealen, ook als dat een keer geld kost. De regeringsretoriek van BV Nederland zou daar nog wat van kunnen leren. Helaas lijkt men echter vooral verblind door het BV-denken. En daarom: Weg met de BV Nederland

Column in CW, 10.02.2012

Ik ben het kind van werkende ouders. In allebei vond ik verzorgers en beschermers. Mijn moeder heeft mijn vader in zware tijden beschermd en ze hebben mij altijd voorgehouden dat ik niet de stereotype jongen hoefde te zijn zoals mijn omgeving dat voor zich zag. En zoals Angela Crott (de Volkskrant, 27 januari) dat nog steeds voor zich ziet: ridderlijke jongens die (de seksualiteit van) het meisje beschermen en niet voor ‘slappe hap’ worden aangezien.

Waar ik in mijn jeugd ben geconfronteerd met de perverse effecten van de door Crott bestempelde mannelijke normen en waarden, overkomt dat vandaag de dag talloze andere jongeren. Jongeren waarvan Crott vindt dat de jongens vooral moeten leren om mannelijke leiders te zijn: stoer en in zware tijden rechte koers houdend. En de meisjes moeten vooral niet teveel economische onafhankelijkheid nastreven: het maakt de jongens alleen maar lui en laf. Al was het zo dat we het potentieel van mannen om te beschermen de nek om hebben gedraaid, dan zou ik daar met terugwerkende kracht blij mee zijn. Maar ik mag toch hopen dat we vooral gelijkwaardigheid, vrijheid en emancipatie na proberen te streven. Een samenleving waar we aanvullend op elkaar zijn, los van het geslacht van de ander.

In 2010 bleek Nederland van de elfde naar de zeventiende plaats te zijn gezakt op de wereldranglijst die gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen meet. Met de huidige (mannelijke?) koers van ons land kan ik een verbetering van die positie wel op mijn mannelijke buik schrijven. Maar ik vraag me af: zou Crott werkelijk blij zijn met de mannelijke leiders van dit moment? Leiders die in zware tijden bezuinigen op onderwijs, kinderopvang en zorg?

Ik kan er me nauwelijks iets bij voorstellen.

 

Link naar ’Vrouwen hebben mannen als beschermers nodig’

Mijn bijdrage aan de politiek heeft ook bestaan uit het plakken van posters. Na vele malen met lijm en kwast het konterfeitsel van Femke op de borden te hebben aangebracht, krijg je een band met de hoofdpersoon. Daarom lees ik nog alles over haar. Zoals het interview in NRC. Femke is politica af. Maar ze blijft bijdragen aan de samenleving. Door vooral de kennis erover te vergroten. Dat was haar uitgangspunt om als zelfstandige zonder personeel nieuw werk te selecteren. Ze levert essays voor de Volkskrant, schrijft een documentaireserie over de positie van vrouwen in de islam. Als gasthoogleraar aan de Universiteit Utrecht onderzoekt ze de betekenis van sociale media voor de mensenrechten. Daarnaast is ze voorzitter van Stichting Vluchteling en wordt ze voorzitter van de Raad van Commissarissen van de Weekblad Persgroep. Femke: “Wachtgeld blijkt in ieder geval niet nodig”.

KERSTMIS IN KUNDUZ

Er gaat het verhaal, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog ergens aan het front in België Duitse en Geallieerde soldaten gezamenlijk kerstliederen zongen, ieder in de eigen loopgraaf. De wapens zwegen een moment. Of in Afghanistan de vijandelijkheden ook gestaakt gaan worden valt te betwijfelen. Net als dezer dagen in Irak kun je van alles verwachten.

Ik was afgelopen woensdagavond in de Jaarbeurs in Utrecht, waar Mariko Peters het GroenLinks standpunt over de politiemissie in Kunduz met de achterban wilde bespreken. Zoals te verwachten waren vooral tegenstanders komen opdagen. Daar is niets verkeerds aan, want luisteren naar elkaars standpunten en de argumenten daarvoor is altijd leerzaam. Als je tenminste wilt luisteren.

Ik ging er naar toe omdat ik mij voortdurend erger over de manier waarop een karikatuur van het GroenLinks standpunt wordt gemaakt. Het is een civiele missie en dus mogen die agenten alleen het verkeer regelen of wildplassers bekeuren. Wie zich beter laat informeren weet, dat ze ook leren roadblocks in te richten en te bemannen, leren te patrouilleren in vijandige buurten en leren hoe mensen te fouilleren. Mariko zag als voornaamste taak voor de politie om voor meer veiligheid te zorgen. Daarbij gaat het de burgers zeker niet op de eerste plaats om het bestrijden van de Taliban, maar meer om het tegengaan van corruptie, afpersing en andere vormen van criminaliteit en het handhaven van de openbare orde. Daarvan hebben de mensen veel meer last als van de Taliban. Bij de training wordt ook aandacht besteed aan Mensenrechten, maar je moet niet verwachten, dat een vrouwonvriendelijke samenleving spoorslags kan veranderen. En dacht ik, wat gebeurt hier allemaal achter de voordeur? De blijf-van-mijn-lijfhuizen zijn er niet voor niets.

De discussie draaide echter vooral om de aanpak. Iedereen weet, dat alle geweld nooit een echte oplossing voor de tegenstellingen in Afghanistan kan brengen. Velen zijn voorstander van een vorm van bemiddeling, waarbij het tot onderhandelen met de Taliban zou moeten komen. Af en toe lees je over pogingen in die richting. Er zouden ook gematigde Taliban zijn, waarmee best te praten valt. De zogenaamde Talibanonderhandelaar bleek een oplichter. Maar wat zou het mooi zijn. Ik verwacht er niet veel van. De Taliban weten, dat de NAVO na 2014 vertrokken zal zijn. Ze zeggen: “De Amerikanen hebben die dure horloges, maar wij hebben de tijd!”. Straks brengen we heel Afghanistan weer onder controle. Eerlijk gezegd verwacht ik niet, dat al die warlords met hun stammen tot eendrachtig verzet zullen weten te komen. De Afghanen weten het ook. Wie geld heeft verlaat het land of bereidt zijn vertrek voor. Waarom zouden de Taliban gaan onderhandelen? Pas als zeer veel mensen hebben leren lezen en schrijven en weten, dat het ook anders kan, kun je verwachten, dat er een mentaliteitsverandering gaat optreden.

Mijn conclusie is dan ook, dat de kans op vrede in Afghanistan op korte termijn zeer klein is. De politie trainingsmissie is een nuttig initiatief, dat verdient te worden voortgezet. Uitbreiding naar andere gebieden lijkt mij mogelijk. Opleiden van grenspolitie is moeilijk binnen onze voorwaarden. Grensbewaking is een taak voor militairen. Een goede grenspolitie is wenselijk om de opiumhandel tegen te gaan en de import van wapens en munitie te verhinderen, maar dat lijkt mij geen taak voor de eenvoudige mannen, die nu getraind worden. Intussen zouden vredesorganisaties kunnen onderzoeken of ze ergens in Afghanistan aan de slag kunnen gaan. Waar nodig verdienen zulke initiatieven steun van onze regering. En breng ontwikkeling, want dat is de voornaamste voorwaarde voor verandering op langere termijn.

Jaargang 4, Nr. 194.

Na een lange radiostilte is Zon Zoekt Dak, de collectieve inkoopactie voor zonnepanelen van stichting Natuur & Milieu, weer tot leven aan het komen. Het doel van Natuur & Milieu met het project Zon zoekt dak is een doorbraak voor particuliere zonne-energie in Nederland bewerkstelligen.Wat dat betreft lijkt het project erg op WijWillenZon van Urgenda en 123 Zonne-energie van Vereniging Eigen Huis. Nudge en Zon-IQ kiezen met Zonnekracht en buurtburgemeesters een andere aanpak, waarbij ze inzet op collectieve inkoop per wijk.

BTW verlaging voor zonnepanelen

Als eerste stap heeft Natuur & Milieu op 25 oktober bijna 18.000 handtekeningen voor verlaging van BTW voor zonnepanelen aangeboden aan de leden van de Commissie Financiën van de Tweede Kamer. De btw-verlaging van 19 naar 6% is volgens de ondertekenaars nodig omdat er momenteel geen andere stimuleringsmaatregelen zijn voor zonne-energie op daken van particulieren. Hoewel de Tweede Kamer Commissie erkende dat het noodzakelijk was om woningeigenaren te ondersteunen met het installeren van zonne-energie, vonden de leden het nu niet opportuun om hiervoor bij de minister te pleiten. Natuur & Milieu en haar partners blijven zich inzetten om een verlaging van de kosten van zonne-energie te realiseren.

De inkoopactie

Het vervolg begint nu ook vorm te krijgen. Begin volgend jaar lanceren Natuur & Milieu en de ASN Bank een collectieve inkoopactie om de aanschaf en installatie van zonnepanelen voor particulieren gemakkelijker te maken. Momenteel is Natuur & Milieu op zoek naar de beste leverancier van zonnepanelen die woningeigenaren het beste aanbod van Nederland gaat aanbieden. Het voordeel van deze collectieve inkoop is dat Natuur & Milieu alles regelt: een scherpe prijs, goede kwaliteit en de installatie van de panelen. Net als bij 123 zonne-energie van Vereniging Eigen Huis en in tegestelling tot WijWillenZon waar je zelf voor de installatie moest zorgen.

De ASN Bank wil het klimaatprobleem helpen oplossen en duurzame energie bevorderen. Daarom steunt ze Natuur & Milieu. Financieel, via haar communicatie, en door onderzoek. De ASN Bank heeft mogelijke leveranciers van de zonnepanelen en randapparatuur voor Zon zoekt Dak beoordeeld. Bijvoorbeeld op hoe zij en hun toeleveranciers omgaan met mensenrechten en milieu. Volledige zekerheid is lastig te geven. Maar de ASN Bank heeft het uiterste gedaan om zich ervan te vergewissen dat de zonnepanelen worden gemaakt met respect voor mens, natuur en klimaat.

Het aanbod van Zon zoekt dak is beperkt geldig. In januari maakt Natuur & Milieu bekend wie de winnende aanbieder is. Als je op de hoogte wilt blijven van de ontwikkelingen rond Zon zoekt dak kun je aanmelden op de website van Zon zoekt dak.

We zagen elkaar vanmiddag van een afstandje en op hetzelfde ogenblik. We konden ons lachen niet inhouden. Enkele weken geleden kreeg ik al een sms van haar: ze had heugelijk nieuws. De wijziging naar haar zelfgekozen achternaam was een feit! Ze wilde het me pas laten weten wanneer ze het verzilverd zag in haar nieuwe paspoort. We haalden herinneringen op. Over zweet, tranen en rillingen. ‘Weet je nog…’ De bureaucratische molen, de afhankelijke positie richting buitenlandse ambassades en de regelgeving in ons eigen land: hoe zéér ze vrijheid in de weg stonden. Man o man. Zij verdient een standbeeld.

We leerden elkaar kennen in de vrouwenopvang, jaren geleden. De gedachte aan de vrijheid die haar was ontnomen en de inbreuk die is gepleegd op haar integriteit, en die van haar kinderen, ontroeren me nog. Nog een geluk dat we vandaag konden vaststellen dat we destijds ergens mee zijn begonnen. Iets wat er voor heeft gezorgd dat wij elkaar vandaag lachend tegen konden komen op het Waagplein. Ze vroeg hoe het met mij was. ‘Kan niet beter,’ zei ik haar. Dankzij dit moment.

Haar nieuwe achternaam betekent zoveel als vrijheid betekent. De vrijheid die geoogst moet worden. We gaan het vieren.

‘Mam, mag ik Kris een mandarijntje geven?’

Article 3.Everyone has the right to life, liberty and security of person.

Het recht op leven, vrijheid en persoonlijke veiligheid, dat schrijft het derde artikel van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens voor, althans als je de Engelse versie mag geloven. Daarin wordt gesproken over 'Personal security', net als de Franse 'Securete de sa persone', in het Nederlands is het echter de 'onschendbaarheid van persoon'. Hetgeen is anders is dan persoonlijke veiligheid.

Daar wil ik het echter ter gelegenheid van de verjaardag verklaring het niet over hebben, noch over of de rechten van de mens een horizontale werking hebben, noch of ze niet een westers concept zijn of een jubelzang over het goed het wel niet is dat er rechten van de mens zijn. Allemaal mooie onderwerpen, maar niet voor nu.

Waar ik het wel over wil hebben is het 'brengen' en ontstaan van vrijheid. Mensen die mij kennen weten dat ik een zwak heb voor de Arabische wereld. Weinig dingen zijn dan ook zo actueel als de Lente die in middels een koude winter geworden is. Mubarrak mag dan wel weg zijn, maar zijn legerchefs hebben feitelijk nog de macht in handen. Lybië ging niet zo heel erg lekker, om nog maar even niks over Syrië te zeggen.

Graag had ik dan ook geschreven over hoe goed wij - als vrije en democratische westen - wel niet zijn in het steunen van de Arabische lente. Helaas blijken onze ministers en premiers die normaal de mond vol hebben over mensenrechten, vrijheid en democratie toch iets minder enthousiast. Met de spontane opstand in Tunesië, snel gevolgd door Egypte en andere landen, werden de ministers echter zenuwachtig. Premier Rutte repte zich snel naar de microfoon om te vermelden dat "we er natuurlijk niet aan moeten denken dat het Broederschap [conservatieve partij] aan de macht komt." Verhagen wist in Nieuwsuur te melden dat mensen rechten het meeste baat hadden bij een stabiele regering. Veel kan je zeggen over Khadaffi, Al-Assad en Mubarrak, maar niet dat ze niet stabiel waren.

Nu is het militaire regime wat Mubarrak verving in dictatoriale zin geen democratie, de overwinning van een islamitische partij in Tunesië is dat wel. Helaas is dat niet wat wij willen. Wij hebben liever onze - dierbare - mannetjes er zitten. Toch houden ze, de Westerse leiders, vol dat we voor democratie zijn. Dat zijn we ook, als er in Iran of Syrië gedemonstreerd wordt volgt al snel de oproep aan de leider te vertrekken. Op het moment dat er druk op het regime in Egypte, Bahrein, Yemen, Oman of Saudi-Arabië komt, is het echter van het grootste belang dat de stabiliteit (lees het dictatoriale regime) in stand blijft. De wil van de meerderheid is dan van groot gevaar daar voor.

Kortom, we meten met twee maten, een vriendelijke maat van artikel 3 - het grondvest voor alle politieke en mensenrechten - voor vrijheidsonderdrukkende regimes die we steunen en een hardere artikel 3 voor de regimes van de 'we don't like you list'. Laten we overal, in het kader van de dierbare vrijheid voor een ieder, onze zelfgekozen leiders eens op te roepen met het huichelachtige gedrag. Wees eindelijk nou eens consequent, ook al is de uitkomst van de verkiezing niet zoals we die zouden willen zien. Eigen economisch en machtsbelang zou bij de vrijheid van anderen een keer niet de eerste viool moeten spelen.

Ook ik weet dat het idee dat eigen belang naar de tweede plaats wordt geschoven niet te realiseren is. Maar misschien moeten we 10 december dan toch eens aangrijpen om een keer naar onze eigen rol te kijken in de onderdrukking van miljoenen over de wereld en over wie we nu eigenlijk moeten steunen. Idealistisch: ja, maar vandaag mag het.

Kijk tip: Onze dierbare dictator van VPRO’s Tegenlicht.

Precies een jaar geleden liet de veertienjarige Sahar Hibrahim Gel zien hoe zij in haar eentje een systeem kon veranderen. Gisteren kleurden heel veel scholen violet en paars om homoseksualiteit zichtbaar en bespreekbaar te maken. De afgelopen week werd het meldnummer voor dierenwelzijn geopend en vond een meerderheid van de Tweede Kamer een landelijk meldnummer voor slachtoffers van mensenhandel overbodig. Tofik Dibi en Irshad Manji bleven deze week uit protest op een podium staan, nadat ze werden bedreigd en bekogeld met eieren. De politie vroeg hen het podium te verlaten. Waar vorig jaar de 18-karaats gouden penning voor de Nobelprijs voor de Vrede in zijn doosje bleef liggen, wordt vandaag de naam van de Chinese winnares van de Nederlandse staatsprijs voor mensenrechten niet genoemd. Vandaag wordt één van de grootste demonstraties in twintig jaar in Rusland gehouden en in Groningen vraagt Amnesty International aandacht voor de noodtoestand in Egypte, waar opstanden nog steeds met grof geweld worden neergeslagen. De Egyptische demonstranten die onlangs in een grote lijn aan de kust stonden, met een onderlinge afstand van honderd meter, ontroeren me. Toen de politie hen vroeg wat ze aan het doen waren antwoordden ze ‘I’m just looking at the sea…’

Het gaat over mensenrechten. En vandaag bestaat de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens 63 jaar, om altijd te bewaken.

Het is vandaag Internationale Dag van de Mensenrechten. De wereld viert dat op 10 december 1948 de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens zijn aangenomen. DWARS bloggers kijken naar een aantal van de mensenrechten vanuit groen, sociaal en vrijzinnig perspectief. Ik kijk naar artikel 24: het mensenrecht op vrije tijd.

Artikel 24: Een ieder heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon.

Een van de universele mensenrechten is het recht op vrije tijd. Zijn de universele mensenrechten zo decadent dat er een recht op luieren is? Een recht op lanterfanten? Op kosten van de Verenigde Naties op vakantie naar Chersonisos? Is dat het echt het niveau van de Universele Mensenrechten?

Het recht op vrije tijd heeft zijn wortels in de socialistische beweging. Een van de belangrijkste strijdpunten van de socialisten was de achturige werkdag. Arbeiders moesten beschermd worden tegen werkgevers. Er was een fundamentele inbalans in macht tussen werkgevers en werknemers. Een beperkt aantal werkgevers beheersten de vraag naar arbeid. Er waren veel arme mensen op zoek naar werk. Daardoor konden werkgevers hoge eisen stellen aan werknemers: lage lonen, lange werktijden, slechte arbeidsomstandigheden. De socialisten wouden daar een grens aan stellen door de achturige werkdag. Het principe was “acht uur werken, acht uur slapen en acht uur ontspannen”. Later kwam daar de vijfdagige werkweek en vakanties met behoud van loon bij. Van het begin van de twintigste eeuw richtten de vakbeweging in onderhandelingen met werkgevers en de socialisten in het parlement zich op de achturige werkdag: door stakingen, petities en onderzoeken probeerden ze het onderwerp op de agenda te zetten. Na de Eerste Wereldoorlog werd in Nederland de achturige werkdag ingevoerd.

Dit mensenrecht was een manier om arbeiders te beschermen tegen uitbuiting door werkgevers. Het verschilt daarmee fundamenteel van andere grondrechten die burgers moeten beschermen tegen de macht van de overheid. Het lijkt dus een verouderd mensenrecht. Een middel dat nodig was in de twintigste eeuw om werknemers te beschermen tegen werkgevers. Het lijkt een mensenrecht dat past in een ontwikkelingsland als Bangaladesh maar dat in het Nederland van de 21ste eeuw van ‘het nieuwe werken’ en zzp’ers niet meer zinnig is.

Niets is minder waar: het recht op vrije tijd past als geen ander in de huidige tijd. We leven in een samenleving die werk centraal stelt. Alle politieke partijen willen dat iedereen aan het werk komt. Dat geldt voor rechts en voor links. Zelfs GroenLinks heeft in haar programma een uitermate ambitieuze agenda: iedere werkloze moet na een jaar een baan aannemen van de overheid. De werkgeversorganisaties en de vakbonden steunen het streven naar een zo groot mogelijke arbeidsparticipatie.

Je kan vanuit groen en links perspectief twijfels hebben over de noodzaak om allemaal zoveel mogelijk te werken. In een groene economie zouden we niet alleen maar moeten willen werken, maar juist ook meer ontspannen: we raken de grenzen van de Aarde met onze productie (dat is onze arbeid) en met onze consumptie (wat betalen met het loon voor dat werk). De cyclus van een week lang keihard werken om in het weekend keihard te consumeren past niet een duurzame economie. In een echte groene economie zou meer ruimte moeten zijn voor de dingen die er echt toe doen: tijd voor je vrienden, tijd nemen voor je gezin, tijd om van de natuur te genieten. Het vastleggen van het recht op vrije tijd geeft weer dat wij als wereldgemeenschap meer in het leven zien dan werk.

Maar er is een belangrijk reden om juist het recht op vrije tijd te waarderen: een recht op vrije tijd geeft mensen op een fundamentele manier de keuze om zelf hun leven in te richten. Het is geen plicht om te rusten, maar een recht waar mensen gebruik van mogen maken. Dat past goed bij het onderliggende ideaal onder de mensenrechten: het idee dat er in iedere samenleving ruimte moet zijn voor iedereen om zelf vorm te geven aan het eigen leven. Sommige mensen vinden hun ontplooiing in arbeid. Zeker voor wetenschappers en kunstenaars is werk een levensvervulling. Maar ik ken ook docenten die opbloeien als ze voor de klas staan. Voor andere mensen is juist hun vrije tijdsbesteding een belangrijk deel van wie ze zijn. Ze werken beperkt om te voorzien in hun eigen levensonderhoud, maar als ze eenmaal een minimuminkomen hebben verdiend genieten ze van hun recht om zelf te bepalen wat ze doen en vullen ze hun tijd met hobby’s, reizen, zorg voor familie of door zich als vrijwilliger in te zetten voor de maatschappij. De samenleving moet iedereen in staat stellen om zelf te bepalen hoe ze hun leven inrichten en of ze daarin de nadruk leggen op werk of op vrije tijd. Dat is in een liberaal ideaal dat door het recht op vrije tijd dichterbij wordt geholpen.

Kortom: het recht op vrije tijd heeft haar wortels in de socialistische traditie, draagt bij aan een duurzame economie en is noodzakelijk voor liberale politiek. Het recht op rust en vrije tijd is groen, sociaal en vrijzinnig.

Het is artikel #9 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM): Je mag niet zomaar worden opgesloten, of het land uitgezet. Een prachtig streven van een evenzo prachtig document. De lidstaten van de nieuwbakken Verenigde Naties stelden het werk in de naweeën van de Tweede Wereldoorlog op. Om precies te zijn op 10 december 1948, vandaag 63 jaar geleden. De misdaden tegen de menselijkheid die plaats hadden gevonden, had de burger wereldwijd doen gruwen. Voortaan dienden de mensenrechten overal op de planeet actief te worden beschermd. Ook Nederland tekende. Maar houdt Nederland zich vandaag de dag nog wel aan de artikelen van het UVRM? Aan de hand van artikel 9 een casestudy.

Samen met de andere lidstaten van de Europese Unie en de Verenigde Staten nestelt Nederland zich keer op keer in de kopgroep van naties die andere landen wijst op het UVRM en hen beschuldigt van het verwaarlozen van de mensenrechten binnen hun grenzen. Gelukkig maar, want met de vrijheid en humaniteit is het in landen als Myanmar, Oeganda en Jemen inderdaad bijzonder slecht gesteld. Het is dus goed dat landen elkaar controleren op de uitvoering van het UVRM. De vaak kritische boodschap vanuit Nederland zou echter veel meer waarde hebben, als het zelf het beste jongetje uit de klas zou zijn.

En juist daar komt artikel 9 van het UVRM weer om de hoek kijken. Nogmaals: Je mag niet zomaar opgesloten worden, of het land uitgezet. Op het eerste gezicht lijkt Nederland zich netjes aan dit aspect van de verklaring te houden. Elke staatsburger heeft namelijk recht op een eerlijk proces en kan niet zomaar in de gevangenis verdwijnen. Daarnaast zijn er uitgebreide integratie- en uitzetprocedures om migranten, ogenschijnlijk, zo eerlijk mogelijk te beoordelen voor een verblijfsvergunning.

Als we wat dieper in de situatie duiken, blijkt echter dat ook Nederland zelf zich op een betreurenswaardig niveau bevindt, in ieder geval met betrekking tot artikel 9. Laten we het eerste deel van het artikel erbij pakken. Dat zegt dat niemand zomaar opgesloten mag worden. “Zomaar opgesloten worden” moet je interpreteren als opgesloten worden zonder de wet te hebben overtreden of daarvan verdacht te zijn. Wanneer het om asielzoekers gaat die geen verblijfsvergunning hebben gekregen, mensen die wij alledaags zonder gêne “illegalen” plachten te noemen, vindt het “zomaar opsluiten” op grote schaal plaats. Dat is zelfs staand beleid. Niet voor niets heeft Nederland meerdere detentiecentra waar “illegalen” in worden opgesloten als zij geen verblijfsvergunning hebben gekregen. Het gaat hierbij echter wel om volwassenen én kinderen die op geen enkele wijze de wet hebben overtreden. Illegaliteit is namelijk nog altijd niet strafbaar. Toch permitteert de Nederlandse staat zich deze mensen maandenlang het daglicht te ontnemen, met per dag slechts spaarzame momenten in de buitenlucht. Kortom, Nederland sluit dus jaarlijks wel degelijk mensen “zomaar” op, zonder dat zij misdrijven of overtredingen hebben gepleegd.

Ook het tweede deel van artikel 9 lapt Nederland aan haar laars. Dat je niet zomaar het land uit mag worden gezet dreigt ons land zelfs op meerdere manieren te gaan schenden. Allereerst verdwijnen de hierboven aangehaalde “illegalen” niet zonder doel in detentie- en uitzetcentra. Van daaruit worden ze namelijk weer uitgezet naar het land van herkomst: vaak landen waar de veiligheids- en leefsituatie uiterst penibel is. Deze mensen worden dus in contrast met het UVRM wel degelijk “zomaar” het land uitgezet. Ze zijn niets strafbaars begaan en worden teruggestuurd naar een land waar hen een zware toekomst wacht. De overheid dreigt het tweede deel van artikel 9 echter nog extremer te overtreden. Serieuze plannen worden door regerings- en gedoogpartijen geopperd om landgenoten met een dubbele nationaliteit de Nederlandse nationaliteit te ontvreemden op het moment dat zij wettelijk de fout ingaan. Wat houdt dit in? Staatsburgers met meerdere nationaliteiten kan in dat geval de Nederlandse nationaliteit “zomaar” ontnomen worden, om vervolgens “zomaar” het land uitgezet te worden.

De omgang met het UVRM door Nederland doet me sterk denken aan een passage in Mark Rutte is lesbisch van Raoul Heertje:

Vervolgens kunnen we zonder schuldgevoel naar de rest van de wereld wijzen. Dan wordt nog veel duidelijker dat wij zijn oké olé olé, wij zij oké olé olé, wij zijn oké, wij zijn oké, wij zijn oké olé olé olé.

Deze mentaliteit heerst inderdaad in Nederland. En veel van de mensenrechten worden inderdaad goed gerespecteerd en uitgevoerd. We mogen onze ogen alleen niet sluiten voor die rechten die wel in het gedrang komen. En artikel 9 is daar een goed voorbeeld van.

Artikel 9 is één van de meest vrijheidgaranderende opnames in het UVRM. Juist dit artikel zorgt ervoor dat mensen niet zonder eerlijke berechting opeens in het gevang kunnen belanden, omdat de staat ze uit de weg wil ruimen. Ook de asielzoekers zonder verblijfvergunning kunnen niet op deze manier door Nederland uit de weg geruimd worden. Pas als Nederland zelf alle opnames in het UVRM juist uitvoert, kunnen we zoals Heertje het noemt “zonder schuldgevoel naar de rest van de wereld wijzen”. Laten we daar hard aan werken.

Dit blog is onderdeel van de blogcyclus van DWARS, GroenLinkse jongeren over de Internationale Dag van de Rechten van de  Mens. De andere blogs zijn te lezen op http://goo.gl/4hHhi.  Dit blog is geschreven in samenwerking met Legale Mensen.

Persbericht

Viering Mensenrechtendag in Heerlen op 8 december 2011

Hoewel Mensenrechtendag normaal gesproken op 10 december wordt gevierd, vindt dit in Heerlen dit jaar op donderdag 8 december plaats. Het thema van Mensenrechtendag is ‘ons voedsel’. Een wereld aan voedsel ligt het hele jaar door op ons bord: waar komt dit eigenlijk vandaan, wie hebben eraan gewerkt, wie hebben eraan verdiend, wie zijn ervoor opzij gezet?

Programma Mensenrechtendag in Heerlen

1. Fakkeloptocht
De traditionele fakkeloptocht door het winkelcentrum van Heerlen start op de hoek Saroleastraat – van der Maesenstraat bij de ingang van het Coriocentrum om 17.00 uur. De optocht eindigt op het Tempsplein.

2. Maaltijd
In de ontmoetingsruimte van de kerk van de Protestantse Gemeente wordt soep en een broodmaaltijd gegeten.

3. Film Heerlen en de Wereld
Rond 18.30 uur vindt de première plaats van een korte film (3-5 minuten) over ‘Heerlen en de Wereld’. Deze film is voor Heerlen Millenniumgemeente gemaakt door 4 leerlingen van het Bernardinuscollege in het kader van hun maatschappelijke stage samen met 4 leerlingen van de Praktijkschool. De Millenniumwerkgroep heeft beide groepen aan elkaar weten te koppelen, uiteraard met hulp van docenten, waarbij Bernardinus het script en de filmsterren leverde en de Praktijkschool de filmtechniek. De film bevat 3 voorbeelden uit het dagelijks leven: voedsel, een mobieltje en kleding, die aangeven dat je van de wereld afhankelijk bent en met vele andere mensen te maken hebt.
De makers van de film geven een toelichting waarbij ze ook de verbinding leggen met de Mensenrechten. Mensenrechten spelen ook hier dichtbij ons, bijvoorbeeld in ons consumptiegedrag en levenswijze: hoe gaan we om met voedsel, de productie van welke kleding, het zuinig omgaan met grondstoffen? Maar worden ook de Mensenrechten gerespecteerd bij de productie van delfstoffen, katoen, het in bezit nemen van land hiervoor en/of het maken van kleding (waaronder kinderarbeid)?
Wethouder Peter van Zutphen van zowel Mondiale zaken, Mensenrechten als maatschappelijke stages is ook uitgenodigd.

Door andere leerlingen van Bernardinus wordt eveneens in het kader van hun maatschappelijke stage de folder ‘Duurzame kleding’ (en voeding?) in Heerlen geactualiseerd en uitgebreid, waarvoor onder andere een straatonderzoek wordt gedaan. Verder wordt een Facebook-pagina en een website voor Heerlen Millenniumgemeente gemaakt.

4. Film ‘Smakelijk Eten’
Daarna wordt een deel uit de film ‘Smakelijk Eten!’ - Hoe voedsel de wereld verandert - van Walther Grotenhuis vertoond. De film gaat over voedselproductie en wat dit voor mensen en het milieu betekent. Grotenhuis onderzoekt in deze film de herkomst en gevolgen van 3 producten (soja uit Brazilië, garnalen uit de Filippijnen en boontjes uit Kenia). In de film zie je o.a. wat de gevolgen zijn voor diverse groepen in de verschillende landen. Mensen zijn slachtoffer van onze voedselproductie. De Mensenrechten zijn in het geding vanwege ons consumptiegedrag. We beperken ons deze avond tot het deel over de soja.

Vorige week vrijdag was de aftrap van het “Legale mensen”-project bij DWARS, GroenLinkse jongeren. Het is een omvangrijk en ambitieus project met een tijdspad van iets minder dan een jaar, waarin DWARS onder andere een talkshow en een documentaire zal produceren met als strekking: elk mens is legaal. Wij belichten de slepende discussie over asielzoekers en hun eventuele illegale verblijf in Nederland vanuit een elementair andere invalshoek. Volgens ons is geen enkel persoon waar dan ook op de wereld illegaal en moeten we het vraagstuk voortaan vanaf een humane kant benaderen. Niet geld, de economie of de angst voor het onbekende staan centraal, maar de medemenselijkheid wordt het uitgangspunt.

Sinds de kick-off is DWARS al hard op weg van het “Legale mensen”-project een groot succes te maken. Er is een kopgroep geformeerd die alles aanstuurt, de site www.legalemensen.nl is in opbouw en de eerste media tonen zich al zeer geïnteresseerd in het project. Zo publiceerde ik samen met mijn voorzitter van DWARS, Jojanneke Vanderveen, vanochtend een opiniestuk op de site van Wereldjournalisten. Als je verder leest, vindt je een samenvatting van dit stuk en de mogelijkheden die je hebt om aan te sluiten bij het “Legale mensen”-project!

Ingekorte samenvatting van het opiniestuk

Het is misschien wel hét debat van de 21e eeuw: hoe gaan we om met migratie? Anno 2011 wordt het debat overheerst door de vraag: worden wij er wel of niet blij van dat mensen hierheen komen? Er is echter een belangrijkere vraag, die nooit een rol lijkt te spelen in de discussie: wat beweegt mensen om hun thuisland te verlaten? Wat doet het met je om in een vreemd land te belanden, waar over je hoofd gesproken wordt over de vraag of je al dan niet gewenst bent? De menselijke kant van dit vraagstuk wordt vreselijk verwaarloosd. Dat moet veranderen.

Beste Eekhoorn,

Voor onze verjaardag willen wij maar één ding. We hebben daar heel lang over nagedacht en we weten niet hoe we aan het cadeau kunnen komen. Maar toch vragen we het.

Het is de zekerheid dat we de zon ‘s ochtends altijd weer kunnen zien opgaan. Als we ‘s nachts in het donker thuis zitten en niet kunnen slapen dan is het soms zó donker dat we niet kunnen geloven dat hij weer opgaat.

Is dat een raar cadeau? Denk je dat je daaraan kunt komen? Wil jij dat geven? Het moet wel de goede zekerheid zijn. Niet die van de maan, of die van de winter.

Meer willen we niet. Nou ja, de egel wil niet dat er verder nog iemand op zijn verjaardag komt. Drukte stoort hem altijd zo. Maar we maken wel samen een taart. Voor jou. Een beukenotentaart, is dat goed?

De egel. Namens alle ‘uitgeprocedeerde alleenstaande minderjarige asielzoekers die al lange tijd in Nederland wonen en een duidelijke binding met Nederland hebben’.

In Revolutie met Recht neemt Roger Cox een behoorlijke uitgebreide aanloop om te betogen dat de rechterlijke macht ons laatst overgebleven redmiddel is om te zorgen dat maatregelen tegen klimaatverandering genomen gaan worden. De vraag die mij bekruipt na het lezen van het boek is waarom je zoveel tijd (5 jaar) steekt in het schrijven van een boek, als je in die tijd ook de gewenste rechterlijke uitspraak had kunnen krijgen? Buiten dat zitten er nog wat zaken in het boek waar ik me niet in kan vinden, maar eerst kort de inhoud.

Deel 1: Energie en oliekrimp

In het eerste deel van het boek gaat Cox uitgebreid in op de manieren waarop onze maatschappij van olie afhankelijk is en de wijze waarop oliemaatschappijen de afgelopen anderhalve eeuw gesteund zijn door de overheid. En passant komt ook de macht van de financiële sector voorbij, de voedselcrisis (eigenlijk vooral ook een oliecrisis in de ogen van Cox) en de ontaarding van grote multinationals.

Op basis van de theorieën van peak oil betoogt Roger Cox dat het einde van goedkope energie voorbij is en dat dat ingrijpende gevolgen gaat hebben voor de Westerse samenlevingen. Voor een groot deel van onze welvaart zijn we tenslotte afhankelijk van goedkope olie. Of het nu gaat om goedkoop transport van voedsel dat van over de hele wereld hier naar toe wordt gesleept of om de verwarming van ons huis. Cox voorspelt dan ook dat energiearmoede een groeiend probleem gaat worden, een standpunt dat onder andere Hans Verbeek ook regelmatig uitdraagt op zijn weblog. Energie armoede is een probleem dat in Nederland nog maar weinig aandacht krijgt in de media, al zijn er wel woningbouwcorporaties en gemeenten die inzien dat veel van het armoedebeleid en welzijnswerk zinloos is als de stijgende energierekening niet wordt ingedamd.

Cox rekent ook voor dat investeringen in duurzame energie slechts beperkt soelaas zullen bieden. Deze investeringen vergen tenslotte geld, wat de teruggang in eerste instantie enkel verergert. Alle Europese landen zijn al fors aan het bezuinigingen geslagen om de gevolgen van de bankencrisis uit 2008 te bestrijden. Extra uitgaven voor duurzame energie zullen een nog grotere bezuiniging op andere gebieden vergen.

Deel 2: Klimaatverandering als stresstest

In klimaatverandering als stresstest gaat Cox in op de stijgende kosten van energie. Vooral beredeneert vanuit peak oil betoogt hij dat het tijd wordt om werk te gaan maken van emissieloze energieopwekking, kortere distributielijnen en andere brandstoffen dan olie voor transport.

Cox beschrijft ook hoe de zekerheden die het IPCC koppelt aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering zich verhouden tot jurisprudentie in eerdere zaken over milieu- en gezondheidsproblemen. Hij gaat met name in op asbest, waarvan het effect op de menselijke gezondheid nog niet onomstotelijk vast stond op het moment dat de rechter van mening was dat bedrijven aansprakelijk waren voor ontstane gezondheidsschade.

Terecht betoogt Cox in dit deel van het boek ook dat veel markten zich in het verleden enkel hebben kunnen ontwikkelen door sturing van de overheid. Het huidige paradigma binnen de overheid met haar focus op privatiseren, dereguleren en liberaliseren lijkt daar blind voor. Zoals ook de bestaande ondersteuningsmaatregelen voor fossiele energiewinning niet meer als subsidie herkend worden.

Deel 3: Het falen van de democratie

In het derde deel beschrijft Cox hoe de invloed van lobbyisten, media en geld ervoor zorgt dat het democratisch proces niet tot het door hem gewenste eindresultaat komt. In dit deel toont zich naar mijn mening het duidelijkst de beperking van simplificerende theorieën. Want aan de ene kant ben ik een consument die niet in staat zou zijn om te kiezen voor duurzaam. Want geld kan niet van de een op de andere dag weg van je huidige bank naar een duurzame bank en Nederland kan niet in een keer massaal overstappen op duurzame energie. De reden daarvoor ligt volgens Cox in een beperkt aanbod aan duurzame banken en duurzame energie.

Deel 4: Revolutie met recht

In het laatste deel betoogt Roger Cox dat er kansen zijn om nationale overheden via het Europees Hof van Justitie te dwingen tot een stringenter klimaatbeleid. Een van de bouwstenen van zijn betoog is de uitspraak uit de VS waarin het oordeel luidde dat CO2 een vervuilende stof is, waar de EPA (het Amerikaans milieuagentschap) maatregelen tegen moet nemen.

Mijn commentaar op Revoluite met recht

Op een aantal fronten wordt ik een beetje moe van betogen als die van Roger Cox. In de eerste plaats wordt ik moedeloos van mensen die menen dat het hele complex aan uitdagingen dat er voor ons ligt terug te voeren valt op een of twee problemen. Of dat nu gaat om energie en klimaat (zoals Roger Cox doet) of om de islam (zoals de PVV doet). Naar mijn mening los je complexe problemen niet op door simplistische reducties. Zoals ik al eerder heb betoogd gaat de milieuproblematiek om veel meer dan enkel klimaatverandering en gaat de sociale problematiek waar we voor staan om veel meer dan enkel toenemende energieschaarste of stijgende energieprijzen. Uiteraard zijn er slimme beleidsmaatregelen mogelijk die ervoor zorgen dat je meerdere problemen tegelijk aanpakt. We leven tenslotte in een second best world en die vraagt om second best solutions.

Voor wat betreft de stelling van Roger Cox dat consumenten niet massaal over kunnen stappen op duurzame banken en/of duurzame energie denk ik dat dat er al heel wat banken zijn die sinds 2007 hebben ontdekt dat een bankrun nog nooit zo makkelijk is geweest als nu. Een paar klikken met je muis en je geld staat bij een andere bank. Voor andere banken is dat gemak een groot probleem. Konden ze vroeger nog zien dat er een bankrun plaatsvond (rijen bij de concurrent) nu gebeurt het grotendeels onzichtbaar. Zodra een bankrun of bankencrisis in de lucht hangt droogt de interbancaire markt dus pijlsnel op en kunnen banken enkel nog bij de Europese Centrale Bank terecht.

Wat duurzame energie betreft heb ik nog niet gehoord dat er energiebedrijven zijn die wachtlijsten hanteren voor nieuwe klanten. Mocht dat wel zo zijn dan hebben Nederlanders met een eigen huis nog de mogelijkheid om zelf duurzame energie op te gaan wekken. Voor zover ik weet hanteren installateurs nog geen quota of wachtlijsten als je zonnepanelen of urban windmolens besteld. Mocht je bang zijn dat zonnepanelen duurder zijn dan je huidige elektriciteitsrekening, dan zijn er inmiddels zelfs installateurs die daar een oplossing voor aanbieden.

Klimaatbeleid via de rechtbank

Het is naar mijn mening de vraag of het betoog van Roger Cox in de praktijk stand houdt voor een rechter. De Europese Unie en de Europese lidstaten nemen maatregelen om CO2 emissies te reduceren en de effecten van klimaatverandering tegen te gaan. Een rechtszaak binnen de EU zal dus anders dan in de VS gaan over de vraag of het gevoerde beleid effectief is. Het antwoord daarop zal denk ik minder zwart wit zijn dan we vanuit Nederlands perspectief denken.

Wanneer we kijken naar het streven naar een emissieloze energievoorziening dan zijn er landen die een uitermate effectief beleid hebben. Landen als Denemarken, Duitsland, Spanje en Zweden halen hun elektriciteit voor een groot deel uit hernieuwbare en emissieloze bronnen. Nederland bungelt samen met Groot Brittannië en Malta al jaren in de staart van de lijst, alle inspanningen rond energietransitie MEP, SDE en SDE+ ten spijt. Ik vraag me af waarom je de Europese rechter nodig hebt om daar een eind aan te maken.

Cox lijkt ook te geloven dat de Europese rechter als een held en verlosser zal worden binnengehaald. Dat een uitspraak te faveure van een stringenter klimaatbeleid zal leiden tot een hernieuwd geloof in de Europese instituties, lokale democratie en een kleinere afstand tussen politiek en burger. Ik waag dat te betwijfelen. Zoals Cox zelf ook betoogd leiden forsere inspanningen voor het omschakelen naar hernieuwbare en emissieloze energievormen tot forse investeringen nu, waardoor bezuinigingen op andere terreinen en vervroegde afschrijvingen op bestaande installaties nodig worden. Zowel de bezuinigingen als de vervroegde afschrijvingen zullen de nodige pijn geven bij burgers, maar ook bij banken en pensioenfondsen die de waarde van hun investeringen zien teruglopen. Juist op een moment dat hun reserves toch al fors onder druk staan.

Het is naar mijn mening ook zeer de vraag of de kloof tussen burger en overheid kleiner wordt als de democratie onder curatele van de rechtbank wordt geplaatst, zoals Roger Cox terloops voorstelt. Naar zijn mening is klimaatverandering urgent genoeg om dat te doen. Daarmee voegt Cox klimaatverandering in het rijtje bankencrisis en eurocrisis, waarvoor hetzelfde wordt beweert door banken en beleggers. In mijn ogen geen aanbeveling. Bovendien is de PVV een van de partijen die het hardnekkigst tegen het voeren van milieubeleid is. Dat is nu ook net de partij die tijdens het proces tegen Wilders zeer effectief is gebleken in het in twijfel trekken van de onpartijdigheid van de rechterlijke macht. Een uitspraak pro klimaatbeleid gaat PVV stemmers echt niet overtuigen van het nut van Europa of de onpartijdigheid van de rechterlijke macht.

De kern van het verhaal van Kanne is dat er een groot verschil is tussen de voorkeuren van kiezers zelf, tussen de positie die kiezers denken dat een partij heeft en de posities van partijen volgens hun programma. Kanne gaat uit van het kieskompasmodel. Dit onderscheidt een links/rechts tegenstelling en een conservatief/progressief tegenstelling. De grootste verschillen tussen partijen en kiezers zitten aan de rechterkant van het politieke spectrum. VVD, PVV, CDA en D66 kiezers schatten hun partijen allemaal op economisch gebied veel linkser in dan dat ze “daadwerkelijk” zijn. CDA, D66 en PVV zijn volgens hun eigen kiezers centrum-linkse partijen, terwijl deze partijen in hun programma’s rechtse voorstellen deden. Dit zorgt ervoor dat het regeringsprogramma van het kabinet-Rutte een rechts karakter heeft, terwijl dat volgens Kanne niet is wat kiezers willen.

Op links speelt deze tegenstelling ook: de afstanden zijn hier minder groot maar betreffen nu niet alleen maar de economische maar ook de culturele tegenstelling. GroenLinks wordt bijvoorbeeld door kiezers rechtser en conservatiever ingeschat dan dat ze daadwerkelijk is. Dat geldt voor bijna alle linkse partijen. Kiezers staan wel vrij dicht bij de positie die ze zelf een partij toedichten. Dit zorgt ervoor dat kiezers eigenlijk allemaal clusteren in de links-conservatieve hoek, terwijl partijen verdeeld zijn tussen links-progressieven en rechts-conservatieven.

Who is to blame?

Kanne legt de schuld van de discrepantie tussen kiezers en gekozenen bij de politieke partijen. Hij vindt dat partijen zich niet helder positioneren: zij zijn niet helder in de communicatie van hun standpunten, weigeren echt positie te kiezen en wisselen van standpunt. Het boek bevat een zeer uitgebreide beschrijving van hoe in de laatste vijf jaar partijen posities hebben gekozen, maar ook deze posities weer hebben laten vallen. Waar hij bij de beschrijving van het verschil tussen kiezers en gekozenen uitgebreid statistisch materiaal levert, doet hij dit niet bij het verklaren van deze verschillen. Dat laat dus ruimte voor alternatieve verklaringen:

Je zou de schuld van het verschil tussen wat kiezers denken dat partijen willen en wat kiezers willen gedeeltelijk bij de media leggen. Media berichten alleen over dingen die nieuwswaardig zijn: dat GroenLinks voor het milieu is, komt niet op de voor pagina van de krant. Alleen als GroenLinks iets anders doet dan verwacht, is dat nieuwswaardig. Kiezers krijgen dus vrij veel informatie over hoe partijen draaien en opmerkelijke standpunten in nemen en vrij weinig over de andere standpunten van partijen. Is het dan raar dat kiezers daar een verkeerd beeld van hebben?

Kanne pleit de kiezer van alle schuld vrij. Zij willen wel op basis van de inhoud stemmen, maar de inconsistentie van partijen voorkomt dat. Er zijn verschillende mechanismen die ervoor zorgen dat kiezers zelfs als ze inhoudelijk willen stemmen, er naast kunnen zitten. De eerste is wensdenken. Het is opvallend dat kiezers partijen zo dicht bij hun eigen positie stellen. Het kan best dat kiezers denken dat hun partij hun positie innemen: “ze kunnen denken, dit vind ik, ik stem op die partij, dus zal die partij het wel met me eens zijn.”

Partijen kunnen hier ook op inspelen: door het aura te creëren dat hij de gewone man verdedigt, wordt Wilders veel linksere economische posities toegedicht dan hij uiteindelijk waarmaakt. Zo trekt hij wel linksere kiezers, maar hoeft hij daarvoor niet de financiële consequenties te dragen. Als er dan echte keuzes gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld als een partij in de regering zit, dan kan het nog eens lastig worden: een partij kan doen wat ze belooft heeft in haar programma, maar dat hoeft niet te zijn wat de kiezer verwacht had. De sterke weerstand tegen “Obamacare” en het debâcle rond Kunduz zijn hier voorbeelden van.

Een ander mechanisme is een gebrek aan politieke kennis. Op de vraag van de enquêteur geeft de kiezer het sociaal-geaccepteerde antwoord dat hij op de inhoud kiest maar echt veel wil hij er niet voor doen. Als de kiezer net als de onderzoekers van Kanne in de verkiezingsprogramma’s had gekeken, hadden hij een goede inschatting kunnen maken van de partijposities. Het is een interessante, maar niet door Kanne beantwoorde, vraag in hoeverre de mispercepties van kiezers samenhangen met variabelen als politieke interesse, politieke kennis en opleidingsniveau.

Zelfbinding

Kanne gaat uit van een bepaald model dat verklaart hoe kiezers op basis van de inhoud stemmen: kiezers kiezen voor die partij uit die het meest overeenkomt met hun posities. Dit is het zogeheten ‘proximity model’. Dit hoeft niet het enige model te zijn dat verklaart hoe kiezers op basis van de inhoud stemmen. Partijen kunnen ook kiezen voor een partij die hun prioriteiten deelt en daar het meest voor opkomt. In dit zogeheten ‘directional voting model’ kiezen mensen voor partijen die extremere posities hebben dan zij zelf op bepaalde vraagstukken, omdat die daar echt wel aan zullen trekken.

Je kan dit kiesgedrag op twee manieren begrijpen: aan de ene kant is het een vorm van zelfbinding. Kiezers willen dat er wat aan milieuvervuiling gebeurt en stemmen daarom op een partij met extreme posities op milieu. Partijen kunnen allerlei voorkeuren hebben (een beter milieu, meer geld voor zorg, hogere lonen) maar door te kiezen voor een partij die een van die dingen belangrijk vindt, binden ze zichzelf aan die prioriteit. Een vorm van democratiche zelfbinding: “okay, ik vind het milieu belangrijk dan accepteer ik de consequentie dat mijn prioriteiten op zorg niet gerealiseerd worden omdat je overheidsgeld niet twee keer kan uitgeven.” Je kan deze keuze echter ook strategisch duiden: mensen willen dat er iets gebeurt aan het milieu, en kiezen daarom voor een partij die daar het hardst aan trekt. In het touwtrekspel dat de Nederlandse coalitiepolitiek is, gebeurt er dan ten minste iets.

En GroenLinks?

Uit het onderzoek van Kanne volgen een aantal onderwerpen waarop GroenLinks tekortschiet: dat is waar er een grote afstand is tussen de kiezer en GroenLinks en waarop kiezers de posities van GroenLinks maar ten dele hebben begrepen. Het slechtst scoren die onderwerpen waarop GroenLinks geen heldere positie heeft ingenomen, volgens de codeurs van Kanne: de voorstellen rond studiefinanciering, de positie wat betreft vrijheid van meningsuiting en het op orde krijgen van de begroting. Dit geeft aan dat GroenLinks geen duidelijke positie heeft die in zwart/wit termen te vatten is en deze is ook niet helder aan haar kiezer gecommuniceerd.

GroenLinks kiezers zijn het het minst met de partij eens over Europa, migratie (zowel arbeidsmigratie als laaggeschoolde migratie), vredesmissies, integratie, de AOW en ontwikkelingssamenwerking. Het grootste deel van deze items zit in de culturele progressief/conservatief as. Op deze onderwerpen deelt minder dan de helft van de kiezers het GroenLinks standpunt. Typisch culturele onderwerpen (migratie, integratie) zijn de achilleshiel van GroenLinks: GroenLinks-kiezers zijn wel groen en links, maar delen de posities van GroenLinks wat betreft de open samenleving in mindere mate. Opvallend is dat zeker wat betreft immigratie GroenLinks kiezers zich terdege beseffen dat de partij wat anders vindt dan zij: ongeveer de helft van de kiezers weet dat GroenLinks een pro-immigratie standpunt inneemt en slechts 30-40% deelt dat standpunt. Kennelijk accepteren kiezers dat dit verschil bestaat. Dat is de gedoogdemocratie die Kanne beschrijft. Je ziet eenzelfde patroon bij ontwikkelingssamenwerking. GroenLinks-kiezers weten dat GroenLinks en zij daarover van mening verschillen, en stemmen toch GroenLinks.

Complexer is het onderwerp vredesmissies: de meeste GroenLinks-kiezers denken dat GroenLinks tegen het gebruik van militairen bij vredesmissies is, terwijl dit niet het geval is. Het meest opvallende is dat GroenLinks-kiezers zelf minder vaak tegen het militaire karakter van vredesmissies zijn dan dat ze denken dat GroenLinks hier tegen is. GroenLinks-kiezers denken dat de partij principiëler is dan zij zelf zijn. De interne discussies van de laatste vijftien jaar over het gebruik van militair geweld om mensenrechten te beschermen, hebben geen gevolg gehad voor het beeld van de partij bij de eigen kiezers.

Conclusies

Kanne raadt partijen aan om helder positie te kiezen. Partijen zouden eigen politieke visies consistent moeten uitdragen. Nieuwe partijformaties, een vernieuwd leiderschap en overeenstemming tussen boodschapper en inhoud zouden kunnen bijdragen aan een kleinere afstand tussen partijen en hun kiezers. Dit lijkt me maar ten dele waar: het probleem is niet dat partijen geen visie zouden hebben, volgens de codeurs van Kanne, staan de partijen over een groot deel van het politieke speelveld verspreid. Partijen zijn veel extremer dan kiezers. In de logica van schaling betekent extremer ook consequenter. Kiezers staan veel meer in het centrum, en plaatsen partijen veel meer in het centrum. Het is niet dat partijen geen oplossingen of posities hebben, maar er is sprake van een fundamentele ‘mismatch’ tussen aanbod en vraag in de politiek: kiezers zijn voor het overgrote deel links-conservatief. Dit geldt voor kiezers van bijna alle partijen, behalve GroenLinks.  Er is, zoals Wouter van der Brug eerder bij zijn inaugurele reden observeerde, geen partij die een combinatie van economisch linkse en cultureel conservatieve standpunten aanbiedt. Zelfs als je kijkt naar de posities die partijen volgens kiezers hebben, liggen de SP, PVV en CDA aan de rand van dit gebied. Partijen clusteren heel consequent op een links/rechts dimensie, maar kiezers niet. Om dit probleem op te lossen, moet er een links-conservatieve partij ontstaan: zowel SP als PVV (zeker in de ogen van kiezers) zouden deze lacune kunnen vullen als ze afstand zouden nemen van hun progressieve casu quo rechtse wortels. De concentratie van kiezers in de links-conservatieve hoek bevestigt weer eens dat er in Nederland weinig ruimte is voor een centrum-progressieve politieke formatie.

Een zeer verkorte versie van dit artikel verschijnt ook in het volgende GroenLinks Magazine.

Speciaal voor de schijn-dissidenten van het CDA. 'We shall be hypocrites'.

Vandaag wordt er actie gevoerd in Den Haag tegen het uitzetten van een kind door de Nederlandse overheid. Het is eigenlijk te verbijsterend voor woorden dat je daarvoor naar Den Haag moet gaan om via het parlement de regering op andere gedachten te brengen.

Dar gaat ook nog bepaald spannend worden want het hangt nu vast op het Christen Democratisch Appél en over de barmhartigheid van de Christendemocraten bestaat al langere tijd serieuze twijfel. Dat we van deze minister ook niet veel hoeven te verwachten weten we in Dronten al een tijdje sinds we deze zomer actie hebben gevoerd voor de Familie Karim.

Toch heb ik spontaan hulp aangeboden toen ik Henk Nijhof zijn oproep zag doen een ‘cordon om Mauro’ te vormen en vandaag een actie op het Plein in Den Haag op poten te zetten. In een avond tijd hebben we de website www.mauro.nu in elkaar gezet en de afgelopen dagen staat mijn telefoon nauwelijks stil met verzoeken om de laatste wijzigingen op de site door te voeren.

Laten we hopen dat het gaat helpen en, om het Herman van Veen te spreken, “de mensenrechten niet aan de Leers worden gelapt”.

Annie Lennox zingt op een gegeven moment ‘I tell you little peace, is just a word. Just a word’. Het liedje deed me aan de afgelopen week denken, op een vrij melancholische manier. Maar daar is het dan ook zondag voor. Over hoe er in ons land over een jongen zonder verblijfsvergunning wordt gedacht en gesproken. Over ego’s, ‘ikken’ en regels die geen regels meer zijn. De krampachtige, bekrompen en naargeestige houding van sommigen in ons land weet de jongen zelf nog het meest treffend weer te geven. Want, we vinden het o zo moeilijk, maar doen het… mooi niet. BAH!

Stop the world. Call it a day.

Afgelopen week was ik in Sierra Leone, om een workshop te geven rond Domestic Violence en mensenrechten. Mijn club Rights 4 Change heeft een instrument ontwikkeld waarmee vrouwen- en mensenrechtenorganisaties een mensenrechten-analyse van lokale regelgeving en beleid kunnen maken, om zo effectiever te kunnen zijn in hun lobby en advocacy. Voor veel organisaties is het doen van onderzoek en het uitvoeren van een analyse nieuw. In Sierra Leone namen zo'n 18 deelnemers van verschillende organisaties uit verschillende regio's deel aan de workshop. Zij besloten hun analyse te richten op het probleem dat de chiefs en traditionele rechtbanken (die onderdeel uitmaken van het juridisch systeem) de nieuwe (2007) wetgeving op het gebied van gendergelijkheid en de bestrijding van huiselijk geweld niet toepassen, waardoor slachtoffers niet de bescherming krijgen waar ze recht op hebben. Tjdens de workshop is een begin gemaakt met het onderzoek; de groep gaat er in de komende maanden zelf verder mee aan de slag.
Een uitgebreider verslag van de workshop is hopelijk binnenkrot op de website van Rights4Change te vinden (nu nog in ontwikkeling); voor nu een paar plaatjes van een mooi, maar erg arm land, met veel krachtige, gemotiveerde mensen.

‘Groot nieuws,’ aldus mijn reisgenoot vanochtend. Groot nieuws. De historische opstand van de Libiërs lijkt met de vondst én dood van Moammar Kadhafi een doel te hebben behaald. De rat is gevonden en vermoord. Op 16 februari dit jaar kwamen mensen in Libië in opstand en gingen de straat op. Zij wilden niet méér worden onderdrukt dan zij tot dan toe toelieten. De opstandelingen van voorbije jaren zijn er ook. In anonimiteit verspreid over de vele massagraven die Libië ‘rijk’ is.

In de krant een foto van Kadhafi van minder dan vier jaar geleden. Hij arriveert per auto bij de Boticaria ranch bij Sevilla, voorafgaand aan een officieel bezoek aan Spanje. De internationale gemeenschap verlangde en oordeelde niet. Het waren de mensen zelf die niet langer overgeleverd wilden zijn aan de wanhoop waarin hun bestaan werd geaccepteerd; hoe onrechtvaardig ook. De weerzin nam toe en ook de wens om de situatie te veranderen. ‘Maar veranderen betekent handelen, en handelen zal morgen doden betekenen, terwijl de mens niet weet of de moord gerechtvaardigd is,’ aldus Albert Camus in L’Homme révolté (1951). Opstand is volgens hem het in beginsel a-politieke vertrekpunt van de mens. Vanaf daar staan hem diverse ideologische verlokkingen te wachten om zijn opstandigheid te botvieren.

Met de dood van kolonel Kadhafi wordt een zwart hoofdstuk in de geschiedenis van Libië afgesloten en staan de nieuwe autoriteiten voor de keus om daadwerkelijk een einde te maken aan onderdrukking en mensenrechtenschendingen en volledig breken met de cultuur van misbruik die het regime van kolonel Kadhafi bestendigde. En moeten oorlogsmisdaden door Kadhafi’s troepen en door aanhangers van de overgangsraad NTC grondig worden onderzocht. Libye révolté.

Sinds de jaren ’80 vinden steeds meer vredesmissies plaats. Waarom worden dat er steeds meer, veranderen de missies zelf en welke opties zijn er.

Waarom

De macht in de wereld verandert. Was de wereld na WOII overzichtelijk verdeeld in twee machtsblokken, USSR en VS, nu is de macht aan het verschuiven van unipolair – VS –  richting multipolair. Het wegvallen van de gevestigde machtsblokken leidt hier en daar tot burgeroorlogen. Somalië viel eerst onder Russische invloed en moet het nu zelf doen bijvoorbeeld. Op meer plekken in de wereld worden de kaarten opnieuw geschud.

 Aanpak

Voor het Westen, en Westerse landen hebben het vooralsnog voor het zeggen in de Veiligheidsraad, is democratie een groot goed. Vredesmissies krijgen dus als doel in onrustige gebieden stabiliteit en democratie te brengen.

Van een aantal mislukkingen is geleerd. Snel veilige plekken creëren is één van de voorwaarden voor het slagen van een missie. Functionerende staten bouwen in plaats van reconstrueren wat er was voor de onrust, is een tweede. Ten derde moet duidelijk zijn wat voor staat gebouwd moet worden. Een missie verloopt dus in drie stappen: interventie, (re)constructie van de staat en wederopbouw. De laatste fase wordt als het goed is op nationaal niveau geregeld met internationale en ook civiele hulp. Als de staat eenmaal goed georganiseerd is, maakt een land kans iets goeds op te bouwen. Fragiele staten, bijvoorbeeld Nigeria, Somalië en Afghanistan, kunnen niet in de behoeften van hun burgers voorzien en hebben ook de mensenrechten niet in de hand. Opbouwen is dan moeilijk.

 Soorten missies

Er zijn verschillende soorten missies te onderscheiden.

Het klassieke peacekeeping mandaat ziet af van geweld en kan beschouwd worden als verlengstuk van internationale diplomatie. Militairen voeren het uit omdat ze voorbereid zijn op de werkomgeving maar verder is er weinig militairs aan het doel.

Na verschillende mislukkingen van voornoemde soort, kwam de commissie Brahimi met een nieuw concept: robuuste peacekeeping. Goede bedoelingen is niet genoeg: er moet ook op geloofwaardige wijze geweld ingezet kunnen worden. Militairen moeten dus uitgerust zijn met de vereiste zware bewapening. Nederland heeft aan dergelijke missies nooit deelgenomen.

Wel aan multinationale strijdkrachten. Doel is het uitvoeren van vredesregelingen. Deze missies worden aangestuurd door een NAVO-commandant (altijd een Amerikaan….).  In een land waar tijdelijk geen regering is, bijvoorbeeld in Irak na de val van Saddam Hoessein, is er volgens internationaal recht sprake van een bezettingsmacht. Het klinkt niet leuk en bezetter zijn brengt ook verplichtingen met zich mee.

De laatste optie is er één die valt onder bezetting in tijd van oorlog. Dat is het geval in Afghanistan. Nederlandse militairen worden ingezet in het kader van ‘het recht op zelfverdediging’. Op een afstand van 5000 kilometer verdedigen zij nationaal grondgebied onder het mom van ‘de strijd tegen het terrorisme’. Een dergelijke missie is dan ook omgeven van geheimzinnigheid.

Of instemming van de Veiligheidsraad nodig is, is nogal eens onderwerp van discussie. In noodsituaties mag het zonder instemming. Alleen bij onbewapende waarnemers is er geen sprake van geweld, in alle andere soorten missies wel. Risico van slachtoffers is daaraan inherent.

 Mensen

Eén van de voorwaarden om deel te nemen aan een missie is draagvlak in het hulpverlenend land. Een deel van de militairen krijgt te kampen met trauma’s en bij een missie komen slachtoffers terug. Op veilige afstand de zaak regelen, lijkt dus aantrekkelijk en zal het draagvlak vergroten. Maar wat de gevolgen kunnen zijn van het van grote afstand aansturen van mensen die toestemming vragen te mogen schieten, bleek dit jaar bij wikileaks. Mensen kunnen doorslaan en onethisch gaan handelen.

Je wilt eigenlijk dat ze zich strikt aan de regels van het oorlogsrecht houden, strikt de geweldsinstructie van een bepaalde missie volgen en geen risico lopen. Dat kan. Ronald Arkin van het Georgia Institute of Technology werkt aan een ethische robot die voor gevechtsmissies wordt geprogrammeerd. Nog los van het praktische –  als een mens het verschil kan zien tussen een bus toeristen en een bus militairen dan moet zo’n robot datzelfde trucje ook ingeprent kunnen krijgen neem ik aan –  voelt deze dehumanisering van oorlog niet goed. Echter, als ik zou moeten kiezen tussen deze twee kwaden, er vallen hoe dan ook aan enige zijde slachtoffers en daarvoor kiezen is niet aan mij besteed, zou ik toch gaan voor de robot. Dat lijkt me betrouwbaarder dan een mens die op afstand een live computergame zit te spelen. Boven alles gaan verstandige mensen die in kunnen schatten wat hun toegevoegde waarde kan zijn, zoals de Nederlandse bijdrage in Uruzgan liet zien.

 Max Weber

Op voorstel van een minister bepaalt de tweede kamer over deelname aan een missie. Daar doet zich een lastige paradox voor. De kamer wil zo goed mogelijk geïnformeerd worden en maakt een keuze die overeenkomt met de goede doelen van een missie. Moreel moet zo’n missie kloppen. Max Weber spreekt dan van gezindheidsethiek. Er moet bijvoorbeeld democratie komen of de politie moet volgens nette regels gaan werken. De minister echter krijgt zijn praktische informatie, en dus de praktische invulling van de missie te horen en stemt daar zijn voorstel op af. Natuurlijk met de beste bedoelingen als uitgangspunt, verantwoordelijkheidsethiek. Hoeveel kost zo’n missie bijvoorbeeld en wat zijn de risico’s. Als dat teveel door elkaar gaat lopen, krijgen we de rare situatie zoals de politie-opleiders in Kunduz: goed bedoeld, maar praktisch niet passend in de situatie.

 De meeste conflicten zijn binnen staten, de meeste missies tegenwoordig met breed mandaat en robuuste bewapening. Het lijkt niet anders te kunnen. Voor de opbouw wordt samenwerking met NGO’s gezocht. Sommige daarvan willen principieel niet met het leger samenwerken, andere juist wel om het doel, hulpverlening, toch te bereiken.

Door de machtsverschuivingen zullen steeds meer brandhaarden ontstaan. De vraag is waar de Veiligheidsraad en de NAVO hun grenzen zullen gaan trekken.

Boeken:

The utility of force Rupert Smith

The return of history Robert Kagan

The end of history Francis Fukuyama en zijn nieuwe boek The origins of political order

 

 

‘You’re not a victim, you’re a lesson to all of us.’

Jamey Rodemeyer (14) pleegde afgelopen week zelfmoord na jaren te zijn gepest vanwege zijn geaardheid. Hij ging daar volgens zijn ouders aan onder door. ‘To the kids who are bullying they have to realize that words are very powerful and what you think is just fun and games isn’t to some people, and you are destroying a lot of lives,’ aldus de vader van Jamey. Lady Gaga wil daarover een gesprek met Barack Obama. In Groningen zijn we in gesprek met scholen over diversiteit en anders mogen én kunnen zijn. We hopen te horen wat scholen hieraan doen, ideeën uit te wisselen en scholen aan te moedigen actie te ondernemen. Wat goud waard is, is het It Gets Better project waar Jamey vijf maanden geleden een filmpje voor opnam. Hij besloot met de woorden: ’All you have to do is hold your head up and you’ll go far. Just love yourself and you’re set. … It gets better.’

Een les voor ieder van ons.

Op 16 september herdenken we jaarlijks de verdwijning van 4 mannen uit Minsk, Wit-Rusland. Dit doen we bij 4 bomen die voor deze herdenking zijn geplant in het plantsoen aan de Paradijslaan. Omdat ik namens de gemeenteraad een paar jaar geleden in Minsk ben geweest, probeer ik elk jaar aanwezig te zijn. Ook dit jaar was ik erbij.

 

Op 16 september 1999 laat in de avond verdwenen zakenman Anatoly Krasovsky en oppositieleider Victor Gonchar toen zij uit een badhuis in Minsk naar huis vertrokken. Diezelfde nacht werd ook het pistool waarmee in Wit-Rusland de doodstraf wordt uitgevoerd, uitgeleend. Onderzoek naar de zaak is sindsdien door de Wit-Russische overheid tegengewerkt. Wij vergeten hen niet. Net zoals wij niet zullen vergeten dat Yuri Zakharenko (oud minister van
binnenlandse zaken) en Dimitry Zavadsky (televisiejournalist voor Russische staatstelevisie) verdwenen op 7 mei 1999 en 7 juli 2000. De vier hadden gemeen dat ze kritiek hadden op de regering van president Alexander Lukashenko.

Ter herdenking van deze verdwijningen zijn op 16 september 2008 vier bomen geplant in Eindhoven. Vrijdag 16 september 2011 komen organisaties die betrokken zijn bij de mensenrechten in Wit-Rusland opnieuw bijeen in Eindhoven om de verdwijningen te herdenken. Bij de vier bomen wordt gesproken door Alena Lis (Office for Democratic Belarus in Brussel), Valeriya Krasovskaya (We Remember), Christie Miedema (Amnesty International) en Wim Dekkers (FNV Bondgenoten). Leo Mesman zal het gedicht ‘vier bomen’ voordragen, en stadsdichter Piet van den Boom zal een speciaal voor deze herdenking gemaakt gedicht ten gehore brengen. Voorafgaand aan de herdenking wordt om 15.00 uur een kaartenactie
gehouden voor de politieke gevangenen in Wit-Rusland. Op het 18 Septemberplein in Eindhoven wordt het publiek gevraagd een door Valeriya Krasovskaya ontworpen kaart naar politieke gevangenen in Wit-Rusland te sturen.

De organisatie is handen van het samenwerkingsverband vierbomen.nl. Hierin werken Amnesty International, FNV, Solid, We Remember en Mission-to-Minsk samen.

(bron: vierbomen.nl)

Hé lekker: het boerkaverbod komt eraan. Onze Minister van Publieke Ruimten vertelde daarover vandaag dat we in die publieke ruimte van Nederland ‘herkenbaar en aanspreekbaar met elkaar omgaan. En,’ zo zei hij, ‘zo’n boerka geeft ons maar een unheimisch gevoel’.

Mijn aanname is dat van de vermoedelijk honderdvijftig vrouwen die in Nederland een boerka dragen een deel van hen daartoe gedwongen wordt. Het isolement waarbinnen deze vrouwen leven wordt met de invoering van een verbod alleen maar groter, want de onderdrukking waar zij onder lijden gaat binnenskamers gewoon door. In ‘Duizend schitterende zonnen’ van Khaled Hosseini zegt de man van Mariam dat ‘het gezicht van een vrouw alleen een zaak is van haar man’. Hij dwingt haar een boerka te dragen. Dat we dáár geen antwoord op hebben of als antwoord een boerkaverbod introduceren is nou wat je noemt… unheimisch.

Willem is vijftien en gaat door het leven als iemand van het andere dan het biologische geslacht. Hij heeft nog geen geslachtsveranderende operatie ondergaan. Willem is geen travestiet die alleen af en toe door het leven gaat als iemand van het andere geslacht, want hij doet dit altijd. Willem heeft, zoals hij zelf zegt, geen keus het niet te doen. Willem moet nog een jaar (of zelfs langer) wachten voor hij kan beginnen met gesprekken over geslachtsveranderende operaties, hormonen en dergelijke. Wat hem op dit moment bezighoudt is de vraag: hoe overleef ik de tussentijd? Hoe zorg ik er bijvoorbeeld voor dat ik me met gymnastiek niet in een apart hokje, ‘maar gewoon bij de jongens’ kan omkleden. Voor hem en anderen zijn we, Stichting LGBT Groningen, met Transvisie bezig een gespreksgroep op te richten, want hoe doe je dat: de tussentijd overleven.

Willem kan binnenkort in ieder geval zijn identiteit laten wijzigen: hij mag en kan ‘zijn’. En dat vinden we vanzelfsprekend.

Eerder deze week las ik ergens diep in de krant dat sinds november vorig jaar meer dan dertigduizend kinderen zijn overleden aan de gevolgen van de hongersnood die de Hoorn van Afrika teistert. Der – tig – dui – zend.

Tien jaar geléden markeerde de wereld een breuklijn. Althans, wij markeerden met z’n allen een breuklijn. ‘Niets anders dan onze projectie op een schokkend voorval,’ aldus historicus Herman von der Dunk. ‘Als we maar vaak genoeg herhalen dat we tot 11 september 2001 in een oude wereld leefden en sindsdien in een nieuwe, wordt het langzaam maar zeker waar.’ Volgens Bert Wagendorp zouden we vandaag naast 9/11 ook tien jaar krankzinnigheid moeten herdenken. De krankzinnigheid van de War on Terror met 224 duizend directe slachtoffers, 365 duizend gewonden en 7,8 miljoen vluchtelingen. Totale kosten liggen tussen de 3.700 en 4.400 miljard dollar. ‘Met een intelligentere aanpak en pak ‘m beet 2.000 miljard dollar had er toch meer succes geboekt kunnen worden.’

Je kan 9/11 niet vergelijken met de honger in de Hoorn van Afrika. Het zou een krankzinnige vergelijking kunnen zijn. Maar stel je nou voor wanneer we en masse besluiten dat we de honger in de Hoorn van Afrika beschouwen als breuklijn en we over tien jaar tegen elkaar zeggen: ’Ja, tot de honger in de Hoorn van Afrika leefden we in de oude wereld en daarna…’ En als we dat maar vaak genoeg zouden herhalen, op alle niveaus… wordt het misschien wel waar. Ik help het Aden Salaad hopen.

Natuurlijk kunnen we blijven discussiëren over de definitie van 'militair' tegenover 'civiel', en er op blijven wijzen hoe naïef de GroenLinks Tweede Kamerfractie was toen zij instemde met de politiemissie naar Kunduz door voortdurend Afghanen te citeren die zeggen dat de politie natuurlijk tegen de Taliban vecht (de Volkskrant krijgt er geen genoeg van). En hoe terecht die discussies ook zijn, ik vind het interessanter om te kijken naar wat onze mensen daar wél zouden kunnen en moeten doen, nu ze daar zitten, en hoe we dat zoveel mogelijk in overeenstemming kunnen brengen met wat de GroenLinks inzet was bij deze missie: meehelpen aan het versterken van de rechtsstaat en het beschermen van de mensenrechten.
En wat dat betreft biedt hetgeen vanochtend in de Volkskrant stond een enorme uitdaging. Politieagenten in Kunduz martelen op grote schaal gevangenen.
Hoe gaan onze trainers, met hun aandacht voor de rechtsstaat en de mensenrechten, er voor zorgen dat de door hen getrainde agenten martelen niet als een normaal politie-instrument zien? En hoe gaan de leiders van onze missie het aanpakken om met de top van de Afghaanse politie in gesprek te gaan over deze praktijken. Dat zijn wat mij betreft de interessante vragen. Gemakkelijk zal het niet zijn, maar als we daar een verschil kunnen maken en eraan kunnen bijdragen dat er substantieel minder gemarteld wordt door de Afghaanse politie, is deze trainingsmissie in ieder geval zinvol, zo lang we er zitten.

Michail Gorbatjov, Bärbel Bohley, Vaclav Havel en Peter Gabriel kregen in de afgelopen jaren de Quadriga-prijs, die sinds 2003 jaarlijks op de Tag der deutschen Einheit, de derde oktober, wordt uitgereikt aan personen of groepen uit de politiek, de economie en de cultuur, die zich voor verandering, vernieuwing en „Pioniergeist“ hebben ingezet.

Okay. Logische prijswinnaars, denk ik dan. Maar de jury maakt ook weleens minder gelukkige keuzes. Boris Tadic bijvoorbeeld, de Servische president, heeft mij nog niet van de vereiste kenmerken overtuigd. Of de Griekse president Papandreou, die de Quadriga vorig jaar ontving voor de herstructurering van de financiële politiek en de voorkoming van een „staatsbankroet“. Tja, ongelukkig gekozen. In ieder geval met de kennis van nu.

Deze week is Vladimir Poetin genomineerd voor de ereprijs. Kabaal was het gevolg in Duitsland. Een slag in het gezicht van mensenrechtenactivisten, werd het genoemd. De voorzitter van de Duitse Groenen stapte uit de jury en noemde Poetin een „foute prijswinnaar“. Voormalige winnaars als Bohley en Havel draaiden zich om in hun graven.

Poetin veranderend? Vernieuwend? Een pionier? Eerder een restaurator van het stalinisme in een andere jas. Hij zette de democratie naar zijn autocratische hand, hinderde de pers en de rechtspraak en zette „zijn KGB“ (hij was ooit KGB-chef) in de economie in. Democratie, mensenrechten en humaniteit moet je bij Poetin niet zoeken. Inderdaad een fout signaal om hem met een prijs van de Duitse eenheid te eren.

Erik de Graaf

Na een jarenlange rituele stoelendans lijkt eindelijk een keerpunt te zijn gekomen in het ...