Ben je lekker aan t werk met zwerfvuil (nou ja… lekker?) krijg je ineens een camera op je gericht en een microfoon onder je neus. Het is het tweede item in onderstaande reportage.

Afgelopen week was er veel reuring naar aanleiding van een triest incident op de Amsterdamse Nieuwendijk waar een zwangere vrouw en haar vriend door vijf jongeren werden mishandeld. De zwangere vrouw verloor een week later haar kind. Volgens Het Parool kwam dit door de mishandeling: de daders waren ‘Marokkanen’, het slachtoffer was van ‘Marokkaanse komaf’ [...]

Afgelopen week was er veel reuring naar aanleiding van een triest incident op de Amsterdamse Nieuwendijk waar een zwangere vrouw en haar vriend door vijf jongeren werden mishandeld. De zwangere vrouw verloor een week later haar kind. Volgens Het Parool kwam dit door de mishandeling: de daders waren ‘Marokkanen’, het slachtoffer was van ‘Marokkaanse komaf’ [...]

Citaten uit kranten en tijdschriften die ik de afgelopen jaren de moeite vond.

016:

Waarschijnlijk zijn de grootste voorstanders van gratis internet te vinden onder de leveranciers van beveiligingssoftware die rijk worden van de angst voor cybercrime.

Rommert J. Casmimir, Oud-docent Informatiekunde Universitieit Tilburg, 31-12-10

017:

Berlusconi is het hedendaagse sprookje dat aanspreekt. Een man die als geen ander van woorden daden maakt. President van een voetbalclub die op nummer een staat in de Serie A, AC Milan. Eigenaar van een televisie-imperium, een man die op zijn leeftijd nog zoveel keer per nacht klaar komt. Een man die al jaren geen vragen van journalisten beantwoordt, maar de mensen alleen nog toespreekt.

Martin Simek, 19-12-10

018:

Nederlanders gelden in het buitenland als onbeschaafde lawaaimakers. Op terrassen, op campings, in supermarkten, in restaurants en cafés – Nederlanders zijn onmiddellijk herkenbaar aan hun luidruchtige conversatie en aan hun kinderen, die krijsend rondhollen.

Encyclopedie van Nederland, deel 50, Volkskrant 7 mei 2011

 Jong en onstuimig. ..... en Rammstein.Soms krijg ik iets te horen of te zien van Rammstein. Het neonazisme van de optredens van deze band staat mij erg tegen. Bij toeval lees ik over een aanvaring tussen twee deelraadsleden.Vanaf de eerste keer dat ik de Bijlmermeer binnenliep is er letterlijk een wereld voor mij open gegaan. Uit vakbladen kreeg ik al eerder informatie over de stedebouwkundige o...

Cartoons:nieuws-feiten met een knip-oog,weekend t/m vrijdag. thema's 29/04 t/m 04/05: weekend: Geniaal, behalve met vrouwen. maandag: Multitasken. dinsdag: Afwijkingen in het brein. woensdag: Te zwaar uitgevallen kinderen. donderdag: Zorg om behoud baan. vrijdag: Peuter-terrorist.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten doet mee in het Rio+20 proces. Als scout mag ik voor de VNG op zoek naar duurzame inspiratie. Natuurlijk door te buurten bij onze collega gemeenten die daar breed vertegenwoordigd zijn. Maar ook door bij de vele honderden maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven en de wetenschap te rade te gaan. Want wat kunnen wij, lokale gemeenschappen, leren van die enorme rijkdom aan kennis en initiatieven die in juni in Rio bij bij elkaar worden gebracht?

“Helemaal naar Rio om inspiratie op te halen voor Haarlem, Lochem of Veenendaal? Mijn buurvrouw vindt dat ik, als Lochemse wethouder duurzaamheid, er gewoon voor de Lochemmers ben. Dat is ook zo. Tegelijk, als ik naar mijn werk fiets zie ik de vrachtschepen vol sojaschroot en tapioca bij onze veevoedergigant ‘For Farmers’ en ruik ik de zoete geur van de melkpoeder en boter van ‘Friesland Campina’. Als we ons lokale energiebeleid vormgeven doen we dat met het oog op mondiale klimaatverandering en grondstoffenschaarste. Als we werken aan gebiedsontwikkeling, zoeken we naar mogelijkheden om fosfaat, stikstof zo lokaal mogelijk in de kringloop terug te brengen en afhankelijkheid van fossiele energie in te perken. De wereld is onze achter- en voortuin en het is goed om zo nu en dan met je buren in gesprek te gaan. Wie weet, kan je nog wat van ze leren. Kennis vermenigvuldigt zich daar haar te delen. Dat gaan we in Rio doen.

Mijn buurvrouw is nog niet overtuigd. “Nederland is toch een kennis- en handelsland? We kunnen de wereld best wat leren en producten verkopen, maar als wethouder voor alle gemeenten kennis en inspiratie ophalen? We moeten gewoon doen, niet lullen maar poetsen!” En natuurlijk heeft ze een punt. We weten en kunnen al zo veel. De geduldige wandelgangen van de internationale conferenties hebben zelden de innovatie gebracht die duurzame ontwikkeling dichterbij brengt. Maar die gangen loop ik nauwelijks op, in Rio. Naast al de diplomatie en de - bijna vanzelfsprekende cynische magere vooruitgang in de akkoorden - ontmoeten mensen van lokale gemeenschappen, wetenschap en bedrijfsleven elkaar om te vertellen hoe het wel kan, concreet, in het hier en nu, zonder langdradige papieren onderhandelingen. Mensen, hun organisaties en gemeenschappen, die concreet vorm geven aan een wenkend duurzaam alternatief. Inspireren en verleiden, vele malen sterker dan de - noodzakelijke - diplomatieke onderhandelingen. Met die mensen en organisaties zal ik, voor de VNG zijn.

“En dan, wat hebben wij eraan? Jij geïnspireerd is leuk, maar wat levert dat op?” Het is duidelijk, mijn buurvrouw wil boter bij de vis. en vele anderen met haar. In mijn gemeente werkt, deels onbewust, de inspiratie uit het ‘zuiden’ al enorm door. Net als in zovele andere gemeenten. Initiatiefnemers van onze coöperatieve energie werkten in Bolivia, Chili, Tanzania, Nicaragua en India. Daar leerden ze, met lokale gemeenschappen, hoe je tegen alle krachten in eigen kracht en macht kan ontwikkelen en hoe je deze kan gebruiken voor wezenlijke alternatieven voor dominante systemen. Dus als we een niet-duurzaam en centraal gestuurd energiesysteem hebben, waar we een wel-duurzaam lokaal alternatief tegenover willen stellen, dan kunnen we te rade gaan bij de lessen die in het ‘zuiden’ zijn geleerd. Dat deed LochemEnergie en daarmee kreeg ze sleutels in handen voor een ontwikkeling die dit initiatief tot een van de meest succesvolle in Nederland maakt. Dat is toch ‘boter bij de vis’?

In Rio komen ze bij elkaar: diplomaten en regeringsleiders. Maar parallel aan die bijeenkomst zal er een feest van duurzame inspiratie zijn, van gemeenten en gemeenschappen, wetenschap en bedrijfsleven. Ik mag, voor de Nederlandse gemeenten daar aan mee doen. Om lessen op te halen en te vertalen naar de praktijk van de lokale gemeenschappen. Die daarmee, getuige bijvoorbeeld de kracht van FairTrade en Millenniumgemeenten, Klimaatverbond en vele andere initiatieven, daar best een weg mee zullen weten.

Leuk mailtje deze week van Seatwave, de marktplaats van de entreekaartjes. Ik kan nog steeds kaartjes kopen voor de Champions League finale, zo lees ik.

Nu ben ik benieuwd wie er aanstaande zaterdag verbaasd staan te kijken. 80.000 Duitsers die in München staan te wachten op een finale die er niet is, of de mensen die in Amsterdam staan met kaartjes gekocht via Seatwave?

In Christiaan Huygens’ Cosmotheoros (1698) neemt een christelijke rechtvaardiging van een niet-antropocentrische kosmologie een prominente plaats in.

De mens wordt bij Huygens beroofd van de hoofdrol in het universum, maar God blijft de schepper van alles.

Ook de Neurenbergse astronoom Johann Philipp von Wurzelbau, vertaler/auteur van de Duitse versie van Huygens’ Cosmotheoros (1703), vindt in een aantal Pauluscitaten een (phyico)-theologische rechtvaardiging voor de wetenschappelijke verkenning van de hemel.

Wurzelbau en Huygens ervaren een sterk religieus gevoel als zij kijken naar Gods “wonder”werken. Beiden zien de specifieke rol van de voorzienigheid van God in de orde van de natuur. In de 17e eeuw hebben veel denkers, zo ook Huygens,  een symbiose gevonden tussen theologie en wetenschap met een theologische interpretatie van wetenschappelijke bevindingen, die de vooruitgang van de wetenschap mogelijk maakte.

Huygens verdedigde zich tegen eventuele religieuze tegenstanders:

[...] Daar zullen andere zijn, die zeggen, dat dat gene, ’t welk wy getragt hebben te toonen waarschijnelijk te wezen, tegen de Heilige Schriften strijd, zoo haast als zy bemerken, dat wy spreken van Aardklooten, en Dieren, zelfs met reden begaafd; van welker oorsprong, of wezendheid in de natuur der dingen, niets, maar veel eer iets waar uit het tegendeel blijkt, in den Bibel geschreven is: want (zeggen zy) daar in word alleenlijk van deze Aarde, met hare dieren, kruiden, en van den mensch, aller dingen heer, gewag gemaakt. Dezen antwoorde ik, gelijk andere voor my reeds gedaan hebben, dat het genoeg blijkt, dat God van alles wat Hy gemaakt heeft, stuk voor stuk, ons geen berigt heeft willen geven [....] “

“[..] Maar anderen zullen hetgeen wij als waarschijnlijk beschrijven willen begrijpen als iets dat in strijd is met de Schrift, als wij het hier hebben over andere planeten met dieren, waarvan zelfs een aantal begiftigd zijn met verstand. Van deze dingen spreekt de Bijbel niet, integendeel, zij gaat alleen over deze aarde met haar planten en dieren en de mens als Heer over alles. Op deze bezwaren antwoord ik zo als ook anderen het voor mij hebben gedaan, dat God niet over alle details van de schepping wilde onderwijzen.”

Op veel punten wandelt Huygens in de voetsporen van Galilei. De relatie tussen kosmologie en religie, die Huygens in de Cosmotheoros bespreekt, heeft ook Galilei in detail bediscussieerd. Galilei heeft zich bezig gehouden met de relatie tussen wetenschap en geloof, en in het bijzonder met de compatibiliteit van het copernicaanse systeem met de getuigenis van de Schrift. In zijn brief aan Castelli D. Benetto van 21 December 1613 benadrukt Galilei dat de Bijbel inderdaad altijd onbetwistbaar waar is; echter kan de menselijke interpretatie verkeerd zijn. Bij de menselijke interpretatie mag men zich bijvoorbeeld niet vastklampen aan bepaalde woorden, omdat dit leidt tot misverstand. God heeft de mensen de kracht van het oordeel en de rede gegeven, zodat zij hier gebruik van maken. Over de astronomie staat bijna niets in de Bijbel, en daarom heeft God de mens in deze zaak niets middels de Schrift mede te delen.

Bij Huygens net als bij Galilei is God een opperwezen, de schepper van de wereld. Maar hij is geen persoonlijke God, geen redder, geen God van de verlossing.

Huygens’ God is vergelijkbaar met Galilei’s God en de God van Leibniz. Huygens gaat echter niet zo ver als Spinoza (die Huygens persoonlijk kende en met wie hij correspondeerde over het lensslijpen). God en Natuur vallen niet samen voor Huygens, zoals voor Spinoza; Huygens is geen pantheïst. De teleologie en predestinatie in beeld Huygens’ Godsbeeld passen niet in het wereldbeeld van Spinoza. Jonathan Israel beschrijft de persoonlijke tegenstellingen tussen Spinoza en Huygens, die gebaseerd waren op een groot aantal factoren, onder meer op Spinoza’s cartesiaanse (Radicale Verlichting, p. 246-252). Helaas is Huygens’ antwoord op de vraag van Leibniz (1679), wat Huygens van Spinoza’s Ethiek heeft gevonden, niet overleverd.

Opvallend is bij Huygens dat hij de wetenschap als ‘godsdienst’ ervaart: je kunt God te dienen door het bestuderen en bewonderen van zijn werken.

Huygens:

“[...] En hieruit kunnen we concluderen dat de vaardigheiden en de scherpe zinnen de mensen werden gegeven, zodat zij daarmee de kennis van de natuur geleidelijk verwerven, en zij zouden zich ervan niet moeten laten weerhouden deze dingen te onderzoeken en ijverig te verkennen.”

“Maar hoe zou een mens God niet aanbidden en hoog prijzen, die deze dingen gemaakt en geschapen heeft, en wiens voorzienigheid en prachtige wijsheid hier keer op keer wordt verdedigd, en wel tegen degenen die zeggen dat de aarde werd gevormd uit willekeurige stofdeeltjes, of nooit een begin heeft gehad.”

Huygens’ natuurlijke theologie , die die schepping leest als een “boek van de natuur” kan verwijzen naar orthodox gereformeerde teksten die stellen dat we God kennen op twee manieren: ten eerste [!]  door de schepping  en ten tweede [!], door Gods woord (mijn markering;  zie ook Eric Jorink, Het ‘Boeck der Natuere’, Nederlandse geleerden en de wonderen van Gods schepping 1575-1715, p 31).

Zie ook mijn blogs:

Christiaan Huygens, Copernicanisme en katholieke kerk

Insecto-theologie

Meer over Christiaan Huygens

Maria Trepp

In my first postI linked to a TEDx talk by an architect who showed a lot of innovative ideas to construct more sustainable buildings and cities. In this post I will focus on ways the construction industry is enabling him and his colleagues to actually build them. Reducing the energy use and increasing the energy generation capacity of buildings is a central theme, but the focus is shifting towards more integrated approaches. In this post I will focus on energy, because I think it still remains the question whether the Dutch regulatory framework is facilitating the transition towards energy neutral and energy producing buildings.

Increasing the energy generation capacity of buildings
It is becoming increasingly clear that solar power is reaching grid parity for consumers in The Nethterlands, according to some the price of solar power has fallen below grid parity for consumers already. The Dutch are becoming totally enthousiastic about collective purchasing of solar power. In 2009 Urgenda started the collective purchasing action called we want solare (Wij Willen Zon). Currently there are over 60 active collective purchasing actions in the Netherlands. Even now, more local community energy companies are starting everywhere in the Netherlands.

For those who won’t or can’t afford the upfront investment in solar panels a growing number of solar as a service companies are starting. Zonline, for example, offers consumers solar panels paid by a fixed price per kilowatt hour electricity produced. They’ve only just started, but looking at Dutch consumer prices for electricity (around 21 to 23 Eurocent per kilowatt hour, about 70% of which are taxes) and the growth rate of it’s US partner Sungevity it promises to be a booming business. Other companies, like Rooftop Energy are applying the same business model to the business market. Which is a bit more difficult as companies pay a lower rate for electricity. Still the first examples of local governments using solar lease to get solar on their rooftops are popping up. For business placing solar on your own rooftop can be part of their CSR strategy too.

Different forms of sustainable heating are catching up too. Sometimes (old fashioned ) based on using the waste heat of waste incinerators, but also based on heat pumps (air-to-air or air-to-water) or geo-thermal power.

Reducing energy use
Although solar energy is the sexiest kid on the block, it surely isn’t the only one.
Stimulated by the energy label for buildings and rising energy prices a growing number of companies are offering help to property owners to reduce their energy use in existing buildings. Most of them demand upfront investments by the property owner. A few are exploring new business models and let property owners repay their investment through a reduction in their energy bill. In the commercial property market (offices, swimming pools) energy service companies (ESCo’s) are emerging. ESCo’s are offering a way to reduce the energy use budget neutral or even with a direct reduction in costs for the property owner or tenant. The upfront investments are done by the ESCo. The reduction in energy use can be achieved by changes to the installations, but also by adjustments to the façade of the building.

Some companies are even exploring business models that combine ESCo’s with green lease agreements. Which is a logical combination, as even the most energy efficient building will use a lot of energy if the tenant doesn’t change it’s habits.

Examples for the residential market include WAIFER and Qurrent. WAIFER says it can renovate a home within weeks and is currently renovating around 2500 homes from housing corporations in the Rotterdam area. Qurrent advertises as a new kind of energy company: one that wants to sell as little energy as possible.

Dutch regulatory framework
The Dutch regulatory framework for the construction industry used to consists mainly on construction. As energy generation is increasing because of the rise in popularity of solar panels, amongst others, the regulatory framework for the energy industry is becoming increasingly pressing. Energy regulation is mainly focused on centralized energy production making little use of lessons learned in other environmental policy fields or in other countries. Despite the subsidy for sustainable energy and many policy changes The Netherlands are lacking behind in sustainable energy.

For example users of sustainable energy have to pay the same amount of energy tax as users of fossil energy. This means sustainable energy has to be subsidized to be able to compete with fossil energy at wholesale prices. For cars the Dutch government has chosen a different strategy making fuel efficient cars more attractive using tax incentives. Looking at the sales figures of hybrids like the Toyota Prius this has proven a very successful strategy.

The high energy tax on (sustainable) energy does make investments in energy efficiency and solar power more attractive, especially for consumers. This will put a growing pressure on the 2 billion Euro in energy taxes the Dutch government collects from users of residential buildings each year.

To make things worse for government budget some community owned energy companies have stopped paying energy taxes on energy used by their members/investors. They claim that there is no difference between people growing their own food and transporting it to their home via public infrastructure and producing your own energy and using public infrastructure to get the energy to your home. It is not yet known if judges will agree, but it does show that current legislation is hindering people who try to provide their own energy together with their neighbors. Pretty strange if you consider the fact that some Dutch politicians are complaining about the nimby-behaviour of Dutch citizens.

Changes for Dutch government
Things can be arranged differently as the Dutch government has a well established system of reaping the benefits of our natural gas supplies. Through EBN, a subsidiary of the Ministry of Economic Affairs, the Dutch government offers the possibility to provide up to 40% of the necessary capital for the exploration and production of natural gas and oil. Dutch government earned around 6 billion Euro from this investments in 2011 alone. So why not use the same model to finance sustainable energy now that it has become a profitable alternative?

This alternate business model, based on the exploration and exploitation of sustainable energy, would earn a growing income for the Dutch government as opposed to the decreasing income if more inhabitants will change to solar power as a primary source of energy. It can also decrease the funds and manpower necessary for subsidizing alternate sources of energy, thus reducing the costs of reaching the sustainable energy goals set by the Dutch government.

For solar power it can help in decreasing the costs and improving the efficiency of the installations. Take for example my own neighborhood. An average house can uphold about 6 till 9 solar panels, while larger installations are relatively cheaper to install. I would love to be able to combine my installation with the neighbors and exchange the energy generated. Current legislation makes that financially unattractive if not impossible, whereas there would be a valid business case for combining our solar energy systems under a different regulatory framework.

Similar cases are abundant all through the Netherlands, not only for rooftop solar PV installations, but also for the production of biogas or heat recovery from waste water treatment. Adjusting the regulatory framework would also open up opportunities for other technologies like using the heat generated by roads or datacenters to cool and warm our buildings.

Due to the current regulatory framework for energy those types of innovation need subsidy way to long and large scale application is pushed to the future setting Dutch companies on a disadvantage in the international market.

Conclusion
What can we learn from the above? I think the best lesson to be learned is that it’s time to shift pardigm. With sustainable energy becoming competitive with fossil energy (despite existing subsidies and tax breaks for fossil fuel) there are chances for both Dutch government, society and entrepreneurs if we can apply lessons learned from other policy fields to sustainable energy.

For example the government could increase the amount of sustainable energy produced by variating the amount of energy tax paid for sustainable energy and fossil energy. The downside of this policy is that part of the benefit will go to foreign producers of sustainable energy and not towards more sustainable energy production in The Netherlands.

Changing the energy tax system in such a way that no energy tax has to be paid on energy produced by your own solar panels, windturbine or part of the solar road, does have a lot of potential to increase sustainable energy production in The Netherlands. It will bring possibilities to rationalize the decision to invest for consumers. Combining solar installations with your neighbors, using noise barriers next to highways for large scale solar pv installations (like Solar Green Point is promoting) or using heat collected from highways to keep buildings warm in the winter and cool in the summer.

To speed up the development even further and to yield some of the financial benefits the government could use part of the profits from oil and gas production for co-investing in sustainable energy production. Like some local government are already doing.

This way the government gets more than a double dividend. The first benefit will be that the amount of necessary subsidies for sustainable energy can be reduced. The subsidy can be focused on innovative technologies, like tidal power or offshore wind. Dutch government will get a growing revenue base from investments in sustainable energy production to compensate for the expected downward trends in energy taxes. The governmentbudget can be safeguarded even more if existing tax breaks and subsidies for fossil fuels are removed or decreased, like Maria van der Hoeven executive director of the International Energy Agency calls upon.

For investors and entrepreneurs in sustainable energy the co-investment from the Dutch government acts as an assurance that Dutch policy won’t change overnight, just like the current investments by EBN in oil and gas do for fossil fuel companies.

This post was originally written for and published at TEDxBinnenhof with the support of Ivo Stroeken and Max Herold.

De heer K. van Dijk stuurde de Drentse Staten op 12 februari 2012 een e-mail over Stations Hoogeveen en Beilen. Ik heb verzocht de brief te bespreken in de Statencommissie Omgevingsbeleid d.d. 16 mei 2012 met de volgende onderbouwing:

Hersenscans geven beter aan waardoor iemand wordt beïnvloed dan die persoon zelf denkt. Een Amerikaans experiment bevestigde dat wederom. Rokers kregen drie spotjes te zien en moesten aangeven welke het meeste stoppenmetrokeneffect zou sorteren. Wat blijkt? Het minst gekozen filmpje had op de hersens het meeste effect! De praktijk bevestigde dit resultaat.

Bij de vorige verkiezingen werd een vergelijkbare test gedaan. Een kiezer gaf zijn plek aan op het politieke spectrum en plaatste zichzelf overtuigd rechts. Hij zou dan ook VVD gaan stemmen. Vervolgens ging deze kiezer in de MRI-scan en kreeg daar de stemwijzer voorgelegd. Bekeken werd welke delen in zijn hersens oplichtten bij het lezen van de stellingen. Deze kiezer werd door zijn brein iets rechts van het midden geplaatst.

Breinonderzoeker Victor Lamme legde bij Pauw en Witteman uit hoe en waardoor kiezers worden beïnvloed bij het maken van de keuze. Daar komt veel minder rationaliteit bij kijken dan je zou hopen. Sterker nog, het begint er sterk op te lijken dat rationaliteit ons steeds verder van onze hersens afbrengt. Stel je daarbij voor hoe gekozen politici hun afwegingen maken….

Afijn, met de vaart der ontwikkelingen hoeven we straks alleen het stemgerechtigde hoofd in een scanner te stoppen om een stem uit te brengen en de politicus het gemandateerde hoofd in die scanner te doen om achter zijn eigen standpunt te komen. Ben heel benieuwd hoe het land er dan uit gaat zien. Dan zien we waar we werkelijk voor staan.

In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is een fantastische tentoonstelling te zien over  Tuinen van de farao’s : bloemen, planten, kruiden en bomen van de oude Egyptenaren.

Hier een foto van een mooie ketting die alruin-vruchten verbeeldt:

 

Uit het graf van Djehuty, 1450 v.Chr.

Het RmO toont ook voorbeelden van moderne sieraden gebaseerd op de Egyptische stijl (Steltman collectie).

Een echte alruin plant kan men bijvoorbeeld zien in de Hortus Leiden.

Ook in het graf van Toetanchamon werden verbeeldingen van vruchten en van oogsten gevonden. Hier biedt de koningin een magische alruin aan.

 

Google Doodle gaat vandaag 9 mei 2012 ook over Toetanchamon.

Zijn graf werd in 1922 ontdekt door  Howard Carter, en vandaag is het de 138ste geboortedag van Howard Carter.

In het recent gevoerde Kamerdebat over de bezuinigingen zei SGP-voorman Van der Staaij dat D66-leider Pechtold “als man van de democratie en de transparantie vandaag lelijk door de mand is gevallen”.

Advocaat Verbeek eiste in maart van commissie Scheltema die de zaak van de gewezen COA-directeur Albayrak onderzocht ‘ openheid en transparantie’.

In april aanvaarden de Spanjaarden de verontschuldigingen van koning Juan Carlos over zijn dure en controversiële jachttripje naar Botswana. Ze eisen echter wel meer transparantie van het Spaanse koningshuis, aldus het AD.

Een kleine willekeurige greep van berichten waarin ‘transparantie’ opduikt. We kijken er niet meer van op dat in de politiek en op andere terreinen van de samenleving het woord vaak wordt gebruikt. Sterker, er valt inmiddels een proefschrift over te schrijven. Dit jaar zijn er al twee over verschenen. Het illustreert de sterk toegenomen zwaarte van deze term.

Het eerste transparantie-proefschrift verscheen in januari. In ‘Transparancy and trust’ zet Stephan Grimmelikhuijsen het gebruik van de term transparantie door overheden neer als een hygiënefactor: er wordt een schoon imago mee gemaakt maar er wordt geen vertrouwen mee gekweekt. Het tegendeel kan er eerder mee worden bereikt als mensen te veel verwachtingen krijgen van de beloofde openheid die er vervolgens niet is. Ook zou volgens Grimmelikhuijsen een effect zijn dat openbaarheid van informatie wel het vertrouwen kan schragen, maar tegelijk twijfels voedt over de competentie van de overheid. Dat laatste punt wil ik wel nuanceren. Grimmelikhuijsen koppelt deze vaststelling aan ‘het kijkje in de keuken’ bij besluitvorming door gemeenteraad en B&W. De openheid is hier vooral die van het proces en minder die van alle relevante informatie. En dat een gemeenteraadsvergadering niet per definitie het visitekaartje is voor competent bestuur moge algemeen bekend zijn. Daarvoor is zo een gemeenteraad (of Staten of TK) vaak te veel een eigen wereld waarin de communicatie erg op elkaar is gericht en niet op de publieke tribune. Als raadslid vond ik dat altijd een van de meest lastige opgaven: politiek bedrijven in de vergadering en tegelijk de vergadering gebruiken om je verhaal aan het publiek te vertellen.

Het andere transparantie-onderzoek verscheen in april, van de hand van Erna Scholtes. Zij richt zich in ‘Transparantie, icoon van een dolende overheid’ vooral op de nationale politiek. Mooie bevinding: in 1995 namen de Kamerleden het woord 145 keer in de mond, in 2008 was dit aantal bijna 1.200. Zij stelt vast dat er een breed palet aan betekenissen wordt gegeven door politici die het woord transparantie gebruiken. Dat is natuurlijk ook het mooie van taal: in woorden spreekt men dezelfde taal, maar in betekenis spreekt men een verschillende taal. Mommunicatie, noemden Koot & Bie dat ooit. Voor Scholtes is transparantie daarmee verwoorden tot een toverwoord, dat politici te pas en te onpas gebruiken. Politici gebruiken het als een soort keurmerk: als het transparant is, zal het wel goed zijn. Alleen stelt het keurmerk vaak niet veel voor. Net als Grimmelikhuijsen wijst ook Scholtes op het gevaar dat misbruik van transparantie leidt tot misleiding en verlies aan vertrouwen.

Politici die praten over transparantie maar dit niet verhelderen of niet naar handelen, beschadigen zichzelf en hun metiér. Wat bedoelt Van der Staaij als hij Pechtold als een transparant politicus afficheert? Vertelt Pechtold altijd al zijn bedoelingen en deelt hij al zijn informatie met de Kamer of in ieder geval met de SGP? Nee, we weten dat dat niet zo is. Transparantie is niet alleen een objectieve term, maar net zo goed een subjectieve, politieke term. Door iets of iemand als niet transparant neer te zetten, wordt geprobeerd deze verdacht te maken. Of door transparantie te eisen bij een bestuurder, wordt de suggestie opgeroepen dat hij iets achter houdt. Het gaat in deze situaties niet daadwerkelijk om het verkrijgen van informatie, maar om het vormen van een beeld. Als dit dominant is kan de objectieve waard van het begrip ook wel eens als ongeloofwaardig gezien worden. Want tegelijk is het belangrijk dat de overheid haar informatie gaat openstellen. Dat kan met de huidige online instrumenten heel goed. En de meerwaarde daarvan is dat de informatie optimaal benut wordt voor innovaties en beleidsverbetering. Deze beweging voor ‘open data’ zorgt ook voor transparantie, maar waardevrij, voor zover selectie om politieke redenen achterwege blijft.

Beide proefschriften zijn waardevol omdat ze politici en overheden waarschuwen voor te veel misleiding, te veel misbruik van de term. Erna Scholtes stelt het juist als ze zegt dat transparantie eerder een verhullend dan een verhelderend begrip is. Stoppen met het gebruik ervan, dan maar? Dat is geen oplossing en praktisch onmogelijk. Doorvragen bij iemand die praat over transparantie, kan al wat helpen om te onthullen. En hoe meer er onthuld wordt, ja, hoe groter de echte transparantie.

Cartoons:nieuws-feiten met een knip-oog,weekend t/m vrijdag. thema's 29/04 t/m 04/05: weekend: Zuinig met vakantie. maandag: Waaghalzen op het spoor. dinsdag: Vriendenkring na scheiding. woensdag: Slapen op het werk. donderdag: Drankprobleem ouderen. vrijdag: Op zoek naar jongere man.

Ongelofelijk dat Henk Bleker lijsttrekker wil worden en Ger Koopmans weer Kamerlid voor het nieuwe CDA.

Henk Bleker en Ger Koopmans hebben de laatste tijd niet zo goed opgelet? Hebben ze niet meegekregen dat er onlangs wat is veranderd in het politieke landschap van Nederland. Ik kan me dat niet voorstellen. Het CDA is bezig met een sterke verlegging van de koers naar het ‘radicale midden’. Daarbij willen ze de recente geschiedenis met de PVV zo snel mogelijk achter zich laten. Verloochen zelfs. Of is het hoe de wind waait, waait mijn jasje?
Er mag toch vanuit worden gegaan dat Bleker en Koopmans die omwenteling hebben meegekregen. Dan moeten zij, die de rechtse koers en de samenwerking met de PVV sterk hebben ondersteund, toch beseffen dat zij niet het gezicht kunnen zijn van het andere, nieuwe CDA. Dat zou toch niet geloofwaardig zijn? Niets van dit alles.

Henk Bleker stelt zich 'gewoon' kandidaat voor het lijsttrekkerschap van het CDA. Ongelofelijk. Naast Maxime Verhagen dé CDA'er die de keuzes en de koers van het oude CDA heeft belichaamd. Als je mensen mag aanwijzen die de teloorgang van het CDA hebben veroorzaakt, dan staan Bleker en Koopmans mee bovenaan de rij.
Als er niemand zou worden gevonden, dan wilde Henk Bleker de kar wel trekken. Maar er waren al 5 serieuze kandidaten voor het lijsttrekkerschap. En dan meldt Bleker zich! Eigenlijk volkomen overbodig, zou je zeggen. Iemand die zo makkelijk zijn standpunten verandert is niet te vertrouwen. Maar hij wil blijkbaar. Om persoonlijke motieven zoals in de belangstelling staan en macht en invloed willen hebben? Om de rechtse koers van het CDA te verdedigen, dwars tegen de wens tot verandering van het nieuwe CDA in. Vasthouden aan het oude, vertrouwde, regenteske en arrogante CDA.
Als het CDA Bleker en Koopmans handhaaft en hun status laat behouden, dan gooi dat mooie ideaal van het ‘radicale midden’ maar in de prullenbak. Dan is het CDA weer ouderwets mooi praten, maar anders doen.

Citaten uit kranten en tijdschriften die ik de afgelopen jaren de moeite vond.

013:

De VVD en het CDA verloochenen hun eigen idealen om te regeren zonder serieus antwoord te geven op de financiële crisis of op de culturele vraag hoe we de boel bij elkaar moeten houden. Van een ruimhartig immigratiebeleid, een hardere welvaartstaat voor diegenen die hun Nederlanderschap nog niet hebben verdiend, rentmeesterschap en verdraagzaamheid komt niets terecht.

Rick van der Ploeg, NRC, 19-12-10

014:

Volgens de wet kan de vreemdelingenbewaring ten uitvoer worden gelegd in het grenslogies, waar een open regime geldt, of in een huis van bewaring. Maar vrijwel iedereen die in Nederland wordt aangehouden, wordt in een huis van bewaring opgesloten, onder een restrictief regime dat bedoeld is voor mensen die of al strafrechtelijk zijn veroordeeld, of tenminste een zware verdenking op zich hebben geladen.

Anton van Kalmthout, Wordt Vervolgd, November 2010

015:

De opkomst van het populisme is het gevolg van de technocratische, marktgedreven politiek van de laatste decennia die onvoldoende heeft omgezien naar vraagstukken van identiteit en ons gezamenlijk belang.

Michael J. Sandel, hoogleraar politieke filosofie, De groene Amsterdammer, 1 juli 2010

I’m working for a large construction company, not the type of company normally associated with innovation at the Binnenhof. Which is pretty strange as a lot of architects  are considered innovative or even visionary. Today I’ll show you one of my favorite TEDxAmsterdam videos featuring Bjarke Ingels a Danish architect.

For me Bjarke Ingels TEDx talk is all about creativity, innovation and sustainability. In my opinion sustainable development is not a a static moment, nor is it about feeling guilty. For me sustainability is all about movement, change and adjusting to the circumstances. It also shows that the Dutch may think they are pretty innovative and advanced, but looking abroad might make a little bit less pretentions…

This post was written for and originally published at TEDxBinnenhof.

Het is inmiddels een half jaar geleden sinds de laatste Heldenschets op deze site. Ineke van Gent, Jan Pronk, Andrée van Es, Jan Schaefer en Hans van Mierlo passeerden op het toneel van de heroïek al eerder de revue. Met de ontwikkelingen van de voorbije week is er een nieuw links-progressief politicus definitief toegetreden tot het heldendom.

In 1963 zag zij het eerste levenslicht in het Limburgse Venlo. Na daar het gymnasium te hebben afgerond, vertrok ze begin jaren ’80 naar de Katholieke Universiteit Tilburg om economie te studeren. Toen ze in september 2008 namens GroenLinks in de Tweede Kamer kwam, bleek deze studie goed van pas te komen. Al snel bleek ze een voortreffelijk woordvoerder Financiën te zijn voor de GroenLinks-fractie. Sindsdien kwam haar politieke carrière, ondanks de nodige hobbels, in een stroomversnelling terecht. Politiek talent van het jaar 2009 en de opvolger van Femke Halsema in 2010 als leider van GroenLinks: in twee jaar tijd ontwikkelde zij zich tot het gezicht van haar partij. Maar het kan nog beter. Deze week overtrof ze alle verwachtingen door de spil te zijn achter het Lenteakkoord, dat vanuit de Tweede Kamer de Rijksbegroting voor 2013 heeft opgesteld. We kunnen er niet omheen, de held van deze week is: Jolande Sap.

Alhoewel Jolande Sap pas de laatste jaren in de groene en rode spotlights staat, is ze al bijna twintig jaar actief voor GroenLinks. Nadat ze in 1993 lid was geworden van de toen tamelijk nieuwe partij, nam ze direct zitting in de werkgroep die de doorrekening verzorgde van het GroenLinks verkiezingsprogramma 1995-1998. Met haar achtergrond als econome niet geheel verwonderlijk. Ook binnen haar vakgebied waren er makkelijk GroenLinkse kenmerken aan Sap te ontdekken. Zo publiceerde ze in 1998 het boek Out of the Margin – Feminist Perspectives on Economics. Een feministische econome; zo iemand kon GroenLinks goed gebruiken.

Niet voor niets werd Jolande Sap dan ook in 2006 uitgenodigd mee te schrijven aan het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Daarnaast gunde het partijcongres haar een mooie plaats op de kieslijst. Sap kreeg plek 8 toebedeeld, een verkiesbare plek gezien de toenmalige zetelverdeling in de Tweede Kamer. GroenLinks bezat namelijk precies 8 zetels. Onder invloed van de linkse titanenstrijd tussen de SP en de PvdA zakte GroenLinks echter naar 7 zetels, waardoor Sap net buiten de boot viel.

In 2008 was het dan toch zover. Op 2 september werd Jolande geïnstalleerd als de tijdelijk vervanger van Mariko Peters. Een dag later nam de politieke loopbaan van de econome opnieuw een wending. Wijnand Duyvendak, de groene woordvoerder van de fractie, kondigde zijn onmiddellijke vertrek uit de Kamer aan door toedoen van de rel om zijn nieuwe boek. Na één dag werd Sap daardoor definitief lid van de Tweede Kamer. En sindsdien ging het hard. Amper twee jaar later, in december 2010, werd Jolande door de GroenLinks-fractie unaniem verkozen tot de nieuwe fractievoorzitter, als opvolger van Femke Halsema.

Sap kreeg het niet makkelijk in haar eerste maanden als partijleider van GroenLinks. Begin 2011 leidde ze haar fractie naar het steunen van de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz. Waar het Kabinet-Rutte hierdoor een Kamermeerderheid achter zich kreeg, vormde zich achter Jolande Sap een sterk verdeelde partij. Veel GroenLinksers waren het hardgrondig oneens met de steun voor de missie, wat de inwijding bleek van het roerige jaar 2011. Bovenop de rumoer omtrent Kunduz kwamen namelijk de affaire-Peters en het stekkerdoosincident. GroenLinks zakte steeds verder we in de peilingen, tot de nog tot onlangs bedenkelijke vijf zetels.

Deze week, een paar dagen na het klappen van de Catshuisonderhandelingen, greep Jolande Sap echter haar ultieme kans.  Waar de VVD, het CDA en de PVV zeven weken de tijd nodig hadden om tot een mislukt begrotingsoverleg te komen, wist Sap binnen twee dagen de Kamerfracties van de ChristenUnie, D66, CDA en VVD te begeleiden naar een stabiele begroting voor 2013. Een broodnodige begroting in tijden van diepe economische crisis. En een sociale en groene begroting: de bezuinigingen op het passend onderwijs, ontwikkelingssamenwerking en het PGB werden teruggedraaid, terwijl er eindelijk is begonnen met de te lang uitgestelde hervormingen op onder meer de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek lijkt nu toch echt zijn langste tijd te hebben gehad. Met de verhoging van de belastingen op milieuvervuilende activiteiten en het afschaffen van subsidies aan grootverbruikers van fossiele grondstoffen daarbij opgeteld, heeft GroenLinks de leiding genomen over het bereiken van een voor haarzelf en het land uitstekende Rijksbegroting.

Jolande Sap. Op het juiste moment heeft ze weten te pieken. Ze heeft laten zien dat GroenLinks een uitstekende partij is om verantwoordelijkheid te dragen, die tegelijkertijd haar sociale en groene idealen verwezenlijkt. Daarmee heeft ze zich definitief bewezen als de onbetwiste partijleider van GroenLinks voor dit moment. Een partijleider die GroenLinks naar een mooie verkiezingsuitslag zal leiden op 12 september. Jolande Sap: een held!

Als toegift, een visueel profiel van Jolande Sap!

Cartoons:nieuws-feiten met een knip-oog,weekend t/m vrijdag. thema's 22/04 t/m 27/04: weekend: Voetbal en hormonen. maandag: Vrouw gediend met complimenten. dinsdag: Angelina Jolie. woensdag: UFO-partij. donderdag: Dekbed regeling. vrijdag: Richtlijnen behandeling tandarts.

Christiaan Huygens paste zijn theoretisch interesse voor de optica en zijn praktisch interesse voor het slijpen van lenzen niet alleen toe op telescopen, maar ook op microscopen. De microscoop gaf in de 17e eeuw een belangrijke toegang tot een nieuwe wonderwereld.

Vorig jaar werden in het Museum Boijmans en in het Museum Boerhaave in Leiden mooie foto’s ‘getoond, onder meer van micro-organismen, in de tentoonstelling “Schoonheid in de wetenschap”.

Zijn leven lang heeft Huygens zich samen met zijn broer Constantijn jr. geïnteresseerd voor microscopen; een belangstelling en fascinatie, die zij overnamen van en deelden met hun vader Constantijn. Vader Constantijn Huygens was bevriend met Descartes en studeerde, net als zijn zoon Christiaan, theorie en praktijk van de optica. Huygens onderzocht ook zelf  microscopisch kleine plantjes en diertjes, en ontwierp ook een speciale microscoop om de haarvaten in vissestaarten te kunnen bekijken, de zgn. aalkijker.

In zijn Cosmotheoros schrijft Christiaan over de fascinerende wereld onder het microscoop: aderen, bloedkringloop, zaadcellen (“zeer levendig diertjes”): “een zaak, die verwonderlijk is, en van alle eeuwen onbekend was”.

“[…] Voornamentlijk ook [noemen wij] dat wonder gebruik van ’t glas, in de natuur der dingen te doorzien, na de uitvindingen van het Verrekijk- en Vergroot glas [Microscopium].
[...] lk zoude hier nog veel konnen aanlassen wegens de veelvuldige leering en kennisse van de natuur der dingen […] van den omloop des bloeds door slag- en bloedaderen, die voor dezen wel begrepen wierd, maar onlangs door het Vergrootglas zelfs met de oogen begonnen is gezien te werden in de staarteinden van sommige Vissen: gelijk ook van de voortteling der Dieren, waar omtrent bevonden is dat ’er geen geboren worden dan uit zaad van haar’ s gelijken; en dat het zelve ook waar is van de Kruiden: zelfs dat in het mannelijk zaad ontallijke duizenden van zeer levendige diertjes bespeurt worden, welke, naar alle waarschijnelijkheid, de regte afzetzels der Dieren zijn: een zaak, die verwonderlijk is, en van alle eeuwen onbekend was.”

Huygens onderhield contact met de microscopenbouwer en microbioloog Antoni van Leeuwenhoek(1632-1723).

Huygens heeft  voor de Académie Royale des Sciences een Franse samenvatting vervaardigd van de eerste brief van Van Leeuwenhoek over micro-organismen (1676) en liet hij ook aan zijn mede-leden van de Académie zaaddiertjes en diverse micro­organismen zien met een door hemzelf ontworpen en vervaardigde microscoop.

Volgens de toen populaire theorie van de spontane generatie ontstaat leven uit levenloos materiaal (Huygens noemt het geloof dat muizen uit aarde ontstaan). Van Leeuwenhoek, die zelf zaadcellen onder de microscoop kon waarnemen, verwierp net als Huygens deze theorie.

(Over Huygens en de microscoop zie ook de publicatie van Museum Boerhave)

Christiaan Huygens, evenals zijn vader Constantijn en Huygens’ vriend Leibniz, werden geïnspireerd door de collecties van de natuuronderzoeker Jan Swammerdam, die als eerste systematisch gebruik maakte van de microscoop en 1675 een natuurgeschiedenis van de insecten publiceerde. Voor Swammerdam was de natuur een bijbel, en was het bestuderen van de wonderwerken der natuur godsdienst. Bij hem, net als bij Christiaan Huygens, vindt men de physicotheologische gedachte dat Gods bestaan kan worden afgeleid uit de structuur van de natuur zelf.

Jan Swammerdam, Bijbel der Nature, Oog van en bij

Deze tekst staat ook op mijn Duitse blog

Meer over Christiaan Huygens

Maria Trepp

Einde politieke carrière CDA'ers Henk Bleker en Ger Koopmans? Terugkeer van Camiel Eurlings is niet aan de orde?

Het CDA is aan een grote omwenteling bezig. Ze moeten wel. De oude koers heeft bewezen de partij en het land geen goed te doen. Het CDA was te veel verrechtst. In de koersdiscussie enkele maanden geleden werd al duidelijk dat men terug wil naar het ‘radicale midden’. (Radicaal in de zin van ‘terug naar de wortels’) Nu kunnen ze meeliften met de nieuwe, optimistische lente.
Als het zo uitgevoerd wordt, dan is zo’n CDA een goede gesprekspartner voor links van het midden.
Maar het mogen geen mooie woorden blijven die dienen als camouflage voor een rechtse koers in de praktijk. Dat is in het verleden al vaak genoeg het geval geweest. Om vertrouwen te winnen zal het CDA zijn rechtse veren moeten afschudden, zowel in Nederland als in Limburg. Mensen die zich te veel associeerden met de VVD en PVV zullen het veld moeten ruimen. Ger Koopmans en Maxime Verhagen lijken dat te beseffen.

Henk Bleker is ook te veel ‘besmet’. Hij stond als interim-voorzitter mee aan de basis van het kabinet VVD-CDA met gedoogsteun van de PVV. Voor dit ‘succes’ werd hij als het ware beloond met het staatssecretariaat voor Landbouw en Natuur. Vooral de bezuinigingen op natuur en de conceptnatuurbeschermingswet kunnen worden gekarakteriseerd als weinig natuurvriendelijk en daarmee niet acceptabel voor een gematigdere koers van het CDA. Henk Bleker is het oude CDA en kan daarom niet meer voorop lopen.

Bij de zoektocht naar een nieuwe CDA-leider duikt ook Camiel Eurlings weer op. Jong als hij is en waarschijnlijk ook een groot stemmentrekker. Maar ook hij is absoluut geen exponent van de vernieuwing van het CDA. Als lid van het kabinet Balkenende stond hij aan de wieg van de teloorgang van het CDA bij de vorige verkiezingen. En met het roemruchte saluut aan Maxime Verhagen tijdens het coalitiecongres van het CDA bewees hij waar hij staat binnen het CDA: rechts van het midden en dus op het pad dat het CDA wil verlaten.

Door alle tumult deze week rond het gestrande Catshuis overleg en het succesvolle begrotingsakkoord viel het een beetje langs het nieuws. Er viel deze week een uitspraak van de rechter op het herroepen van de vergunning voor het bouwen van een megavarkensstal aan de Lauwersdwarsweg in de polder boven Uithuizen. Eemsmond werd daarin in het gelijk gesteld op grond van het niet voldoen aan

Tja, dat heb ik nou weer…

Omdat ik op 10 januari 1958 twee weken te laat werd geboren moet ik volgens het pensioenakkoord van gisteren in 2024 een jaar langer doorwerken.

Gelukkig heb ik daar geen hekel aan. Hopelijk lukt het me tegen die tijd ook nog.

Erik de Graaf

Een streep erdoor, zul je bedoelen. Wilders kwam, zag en wist het niet meer. Dus deed hij wat hij doet: onrust stoken. Hij doet me deze dagen denken aan voormalig presidentskandidaat McCain in Amerika: een maverick en trots erop. Bereid risico's te nemen, consequences be damned. Koos McCain een ongeteste Sarah Palin zijn running mate, kiest Wilders voor nieuwe verkiezingen. Dat het land daarmee een zeer onzekere - en zeker niet zo rechtse - toekomst tegemoet gaat? Ach. Een breuk is toch maar mooi een game changer. En dat is een doel op zich.

Hoe de breuk tot stand is gekomen is leuk om over te filosoferen, maar het echte nieuws is dat Nederland op het meest ongelukkige moment verkiezingen gaat krijgen. Een mooi moment om een inventarisatie te doen van de verschillende partijen, hun plannen, hun kansen en hun bedreigingen. Eerste in de serie: de VVD.

lees verder

Reid, Geleijnse & Van Tol – Fokke & Sukke, het afzien van 2011

Voor het eerste sinds jaren heb ik het jaaroverzicht niet meteen gelezen. Verklaarbaar, vorig jaar gaf ik al aan dat ik de twee gevederde vrienden minder scherp vind. Daarbij is een jaaroverzicht vaak pas beter na een tijdje. Paar maandjes gewacht dus dit jaar.

De iPad, Robert M., het Wilders proces, de kernramp in Japan, het slachtveld bij Ajax dankzij of ondanks Cruijff, Kadaffi en Steve Jobs die aan het eind komen. Ook in 2011 waren er genoeg momenten dat de wereld op het commentaar van Fokke en Sukke zat te wachten. Gelukkig kwam dat ook meteen. Feilloos. Misschien moet ik ze, net als CaMu pas jaren later teruglezen.

Moet ik alleen ‘2000’ nog scoren, de rest heb ik al. Wie?

Citaat: “Als ‘ie ons nú wraakt kunnen we gewoon met het eten thuiszijn!” (p.54)

Nummer: 12-008
Titel: Fokke & Sukke, het afzien van 2011
Auteur: Reid, Geleijnse & Van Tol
Taal: Nederlands
Jaar: 2012
# Pagina’s: 112 (1042)
Categorie: Humor
ISBN: 9789078753421

Meer:
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
Officiële website

‘Kabinetten vallen niet op inhoud’, is een politicologische regel. Geldt dit ook voor dit kabinet?

Les 1 in de politiek is: ‘kabinetten vallen niet over inhoud’. Het kabinet Balkenende IV viel omdat de PvdA bang was de gemeenteraadsverkiezingen te verliezen, vanwege haar gebrek aan ruggengraat. Het kabinet Balkenende II viel omdat D66 zich wilde afzetten tegen minister Verdonk. Het kabinet Balkenende I viel omdat CDA en VVD niet meer tegen de chaos in de LPF konden. Moet ik doorgaan?
Persoonlijke verhoudingen tussen de coalitiepartners en in het kabinet en de electorale strategie van de deelnemende partijen zijn veel belangrijker dan de inhoud. Je kan op inhoud vrijwel alles regelen als de verhoudingen maar goed zijn. Inleveren op inhoud wordt echt lastig als partijen zich zorgen maken over de komende verkiezingen.

Maar waarom is dit kabinet dan gevallen? Aan de verhouding kan het niet gelegen hebben. De heren stonden nogal glunderend elkaars vingers af te likken op allerlei foto’s. Ja, de weigerachtige houding van Wilders zullen de gesprekken niet gemakkelijk gemaakt hebben. Maar zoveel wantrouwen als tussen Balkenende en Bos kan er niet geweest zijn.
Wat is dan wel de verklaring voor de val van dit kabinet? Ik denk dat de kern van het probleem niet zit in de coalitie maar in één van de deelnemende partijen. Voor de VVD was dit de best mogelijke coalitie. Zij zijn de middelste partij in het kabinet. Ze kunnen min-of-meer integraal hun programma uitvoeren. Ze leveren de premier die door veel mensen wordt gezien als competent en sympathiek.
Het CDA gaat al een tijdje een electorale neergang door. De partij weet niet precies meer wat ze wil: een rechtse hervormingspartij? een sociaal-conservatieve partij? Links? Rechts? Progressief? Conservatief? Een paar jaar meeregeren had de partij de kans gegeven om daar beter uit te komen. Nu gaan de nog leiderloze Christen-democraten stuurloos de verkiezingen in. Ja, de eerste stappen (‘het radicale midden’) hadden het lastig gemaakt voor het CDA om door te gaan in deze coalitie. Daarom is er in Limburg ook gebroken. Maar op landelijk niveau zitten de Christen-democraten echt niet te wachten op verkiezingen.

Blijft er één partij over: de PVV. Een groot gedeelte van de spanning in deze tussenformatie zit in de PVV zelf. De PVV is in de kern een populistische partij, die leeft van anti-elitegevoelens,. Maar nu is ze dichtbij het minderheidskabinet betrokken. Een anti-establishment partij die verantwoordelijkheid draagt. Sommige partijen lukt het: Berlusconi wist zich tot in zijn laatste dagen zelfs als premier te verzetten tegen de linkse elite, die volgens hem met name in de rechterlijke macht geconcenteerd was. Maar andere partijen gaan ten onder aan die tegenstelling: denk aan de Vrijheidspartij in Oosterrijk (FPÖ) of de LPF.
Met één voet op de straat en met één voet in de Trêveszaal werd  hetvoor Wilders steeds lastiger. Wilders had een simpele scheiding gemaakt. Meebuigen op economische onderwerpen, en een keiharde, zelfs oppositionele houding op Europa en immigratie. Maar vanwege de Europese begrotingscrisis zijn economische en Europese politiek steeds sterker verweven geraakt. De Europese begrotingseisen bepalen mede de hoogte van de AOW in Nederland. Euroscepsis en een ruimer begrotingsbeleid gaan hand in hand. Dat is het verhaal dat Wilders nu vertelt: ‘Brussel wou oma haar AOW afpakken, Rutte vond het goed. Ik niet.’
Maar de spanning zit een laag dieper:  de PVV onderschrijft de noodzaak van bezuinigingen. In haar eigen verkiezingsprogramma én in het gedoogakoord. Ze wil alleen bepaalde groepen zoals ouderen niet raken. Dus waren er al rare kronkels gemaakt bij de tussenformatie: de nul-lijn voor iedereen behalve AOW’ers. De PVV is anders dan veel commentatoren stellen geen linkse partij in economisch opzicht. Het is een partij met een conservatief-rechtse economisch programma. Wel bezuinigen maar niet hervormen. En dat blijkt steeds meer een contradictio in terminis te zijn. Zonder ingrijpende hervormingen kan er niet bezuinigd worden. De SP (links en conservatief) wil om de AOW-leeftijd te behouden en de zorg collectief blijven te betalen, de inkomstenbelasting verhogen. Misschien niet zo slim, maar wel consequent. De PVV wil een kleine overheid (rechts) maar de gulle verzorgingsstaat behouden (conservatief). En dat bleek onmogelijk te zijn.
Het kabinet is niet op een inhoudelijk meningsverschil gevallen, maar op een onhoudbare inhoudelijke positie van één van de deelnemende partijen.

Godsdienstvrijheid is de moeder van alle grondrechten. Dit stelde de Tilburgse hoogleraar Erik Borgman vorig jaar in tijdschrift VolZin. Ik ben dat van harte met hem eens. De vrijheid van godsdienst én levensovertuiging - deze toevoeging trekt het grondrecht principieel breder dan religie – beschermt mensen in het koesteren en uitdragen van hun diepste overtuigingen. De Staat kan en mag niet opleggen wat burgers wel of juist niet voor levensovertuiging hebben. Dat bepalen mensen in een open en vrije samenleving gelukkig helemaal zelf, uiteraard binnen de kaders van de wet. Godsdienstvrijheid biedt daarmee bescherming tegen zowel staatsatheïsme als theocratie.   

Wie de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging wil verdedigen, zoals ikzelf, kan om deze reden niet anders dan grote moeite hebben met de inhoud van de ‘Wet inzake smalende godslastering’ (artikel 147). Deze wet uit 1932 is inmiddels gelukkig een dode letter. De recente ophef over het afschaffen of juist handhaven van de wet heeft daarom een hoog symbolisch gehalte. Persoonlijk vind ik het voor de hand liggend om een niet meer werkende wet af te schaffen. Maar opstandig word ik pas als een rechter op basis van deze wet daadwerkelijk een straf zou opleggen. 

In de jaren dertig van de vorige eeuw was de maatschappij totaal anders dan nu. ’Godslasterlijke’ artikelen en prenten in een communistisch tijdschrift zorgden voor onrust. Vanuit de toen nog oppermachtige confessionele politiek werd vervolgens de ‘Wet inzakende smalende godslastering’ vastgelegd. In het wetboek van strafrecht wordt godslastering tot vandaag de dag geschaard onder misdrijven tegen de openbare orde. Was dit bij de invoering van de wet in 1932 opgeklopt en te zwaar aangezet?

De grote meerderheid van Nederland zag God als de top van een gezagspyramide, gevolgd door Koningin, Overheid, Kerk en Dominee of Pastoor. Wie in deze context God belastert, lijkt een direct gevaar te zijn voor alle gezagsverhoudingen en daarmee voor de openbare orde: het gevaar van een domino-effect. Maar inmiddels weten we – dankzij secularisatie, emancipatie, individualisering en nieuwe theologische inzichten – dat wat sommige gelovigen als godslastering ervaren geen gevaar is voor de openbare orde. Hooguit kan godslastering als kwetsend voor mensen gekwalificeerd worden.

Bewust kwetsen en grieven vind ik een uiting van onvolwassenheid en gebrek aan respect. Maar sociaal gedrag en wellevendheid laten zich niet afdwingen, zeker niet door wetgeving. Bovendien is het nog maar de vraag of alles wat (orthodoxe) gelovigen als godslasterlijk ervaren, door de vermeende lasteraar ook als beschadigend bedoeld is. Het (vermeende) kwetsen kan ook prikkelen en te denken geven. Misschien is het een uiting van wat iemand ten diepste beweegt en motiveert als atheïst. Ook zijn of haar levensovertuiging, zijn of haar zoektocht naar waarheid, verdient eenzelfde grondwettelijke bescherming.

Voor christenen komt daar iets bij. Sinds de Tweede Wereldoorlog ontdekken theologen steeds sterker de joodse wortels van het christelijk geloof. Zo groeit het besef dat de naam van God eigenlijk niet uitgesproken en opgeschreven mag worden. Het levensgeheim is niet in een beeld of leer te vangen. Daarom wordt God in de grondtekst van de Bijbel aangeduid als JHWH, de Onnoembare, ‘Ik ben die ik ben’.  Ook in de Islam wordt over God ( ‘Allah’ is slechts de Arabische vertaling van ‘God’) verteld dat Hij of Zij maarliefst honderd namen heeft. Op deze wijze wordt God een levenskracht die mensen – als het goed is – niet onderdrukt en groepeert, maar bevrijdt en inspireert. Ook de heilsbetekenis van Jezus kan in deze op vrijheid en humaniteit gerichte visie opnieuw worden begrepen, zoals bijvoorbeeld uitgewerkt is door de invloedrijke theoloog Edward Schillebeeckx (1914-2009).

Dus God en Jezus niet meer als de top van een autoritaire gezagspyramide – zoals vroeger het geval was, en ook nu nog in zware geloofsgemeenschappen – maar als een op emancipatie, vrede en duurzaamheid gerichte spirituele levenskracht.

Voor mij persoonlijk wordt God vooral gelasterd en bespot als aan zijn schepping en aan zijn schepselen schade wordt berokkend door mensen en hun ideologieën. Denk aan oorlog, armoede en milieuvervuiling. Voor mij wordt dat gesymboliseerd in het beeld van de gekruisigde Christus. Om de gewelddadige en voortdurende schending, vervreemding en lastering tegen te gaan is veel wetgeving nodig, vooral op supranationaal niveau. Denk bijvoorbeeld aan de realisatie van milleniumdoelen. Want uittocht en bevrijding vormen – zo geloof ik - het ritme van een nieuwe wereld.

Alleen een atmosfeer waarin mensen mogen uiten wat hen ten diepste raakt en beroert - en waarin goden en machthebbers bespot mogen worden – kan bijdragen aan een betere wereld. Ook als dat leidt tot uitingen die door sommigen – hoe spijtig misschien - als kwetsend worden ervaren. 

Zo kom ik tot de paradoxale conclusie dat juist godsdienstvrijheid, godslastering principieel mogelijk maakt. Hoe smakeloos of juist relevant die lastering ook is. Het kan zuiverend werken en onze godsbeelden omver werpen. Uiteindelijk geloof ik dat de goede Geest – die groter is dan mijzelf, niet in een beeld of leer te vatten is, werkzaam is in mensen én zich door niemand laat kwetsen - uiteindelijk toch haar eigen plan trekt met deze wereld en haar bewoners.

Met name de recente blog van Willem de Gelder (en de reactie daarop van Henk ten Doeschate) inspireerde mij tot het schrijven van dit artikel.