Toespraak in de kerstviering Pink Christmas, 23.12.2012, Keizersgrachtkerk, Amsterdam

Je hoeft niet bang te zijn
Al gaat de storm tekeer
Leg maar gewoon je hand
In die van onze Heer

Je hoeft niet bang te zijn
Als oorlog komt of pijn
De Heer zal als een muur
Rondom je leven zijn

Ik heb het wel gezongen voor mijn kinderen. Als ze naar bed gingen. Als ze bang waren. Voor de nacht. Voor monsters onder het bed. Of misschien eigenlijk voor wat de komende dag zou gaan brengen. Want angst heeft alles te maken met machten waartegen je niet opgewassen bent.

Zoals Jamey Rodemeyer, een jongen van 14 die dit jaar geen kerst viert. In mei nam hij een ontroerend youtube filmpje op in de serie ‘it gets better’. Hij vertelde hoe hij op school gepest werd omdat hij anders was, homo was. En hij vertelde hoe Lady Gaga zijn grote voorbeeld, zijn grote troost was. In september maakte hij een eind aan zijn leven omdat hij er niet meer tegen kon.

Je hoeft niet bang te zijn, Maria. Meisje. Een kind nog, uitgehuwelijkt. In Nazaret, ergens in het achterland van Israël. Een bezet land, onderdrukt en uitgebuit door de Romeinen. Hun volkstelling heeft als enige doel om de mensen onder controle te houden. En in dat land een jong meisje.

Je hoeft niet bang te zijn. Makkelijk gezegd als blijkt dat je – ongehuwd en al – zwanger bent. Een schande. Een seksuele schande. Wat zullen de buren wel niet denken? En alle problemen? Ik weet van tienermoeders die daardoor verscheurd raken. Wat moet je met dat kind dat groeit in je buik, dat bij je hoort en tegelijk je leven op zijn kop zet en voor allerlei problemen gaat zorgen? Waar je je voor schaamt en misschien ook blij mee bent? Wat je dwingt om in een klap volwassen te worden… Sexual outcast.

Je hoeft niet bang te zijn, Maria, want wat er in jou groeit is een cadeautje van God zelf. Vreemd misschien, onbegrepen misschien, afgewezen door anderen misschien, veroordeeld door de kerk misschien (want er is altijd wel een Bijbeltekst te vinden), maar toch – als je het durft te zeggen – een cadeautje van God zelf.

Dinsdagavond vertelt Corné daarover in het programma ‘uit de kast’. Hij is 21 en komt uit de Oud Gereformeerde Gemeente. En hij is homo. Maar hoe vertel je dat je familie? Hoe vertel je over dat wat in je groeit, in je leeft? Hoe kom je over je angst heen?

Van psychologen leren we dat er drie negatieve gevoelens zijn: boos, bang en bedroefd. En in de bijbel kom je ze ook alle drie tegen, maar wel heel verschillend. Boosheid is het handelsmerk van de profeten die ten strijde trekken tegen het onrecht. Je ziet dat bij Jezus die de handelaars uit de tempel wegjaagt. Boosheid geeft energie, vitaliteit, verzet. En dan staat er wel dat je je niet door je boosheid moet laten meeslepen, maar je leest niet dat je niet boos mag zijn.

Verdriet is het geraakt worden door de pijn die het leven ook soms meebrengt. Door de dood bijvoorbeeld en de rouw. Verdriet brengt je heel dicht bij jezelf en soms ook bij anderen. Verdriet gaat vaak over de kern van je leven en daarom roept het ook de troost op. Treur samen met de mensen die treuren, zegt Jezus.

Maar angst is anders. Angst brengt geen energie, vitaliteit of troost. Angst verlamt, verstijft, blokkeert. Door angst verschansen mensen zich en durven ze zich niet meer open te stellen voor de ander, voor het leven.

En daarom klinkt die boodschap, voor Maria en voor de herders: Vrees niet. Je hoeft niet bang te zijn. Je hebt genade gevonden. Genade. Dat betekent: je mag er zijn. Het is goed zoals je bent. Je hoeft niet bang te zijn voor veroordeling, afwijzing, discriminatie, pesten, uitsluiting. Jij mag er zijn. Jij mag jij zijn. Onvoorwaardelijke aanvaarding. Je hoeft niet eerst normaal te worden, je te gedragen als iedereen, je bent geliefd zoals je bent. Genade, dat zijn vriendelijke ogen. Geen monsters onder je bed, geen pesters op school, maar vriendelijke ogen. God bevrijdt, Maria. Zo heet dat. Bevrijd van de angst en de schaamte, van alles wat je aan leeuwen en beren op je weg ziet komen. Vreest niet.

Angst is niet alleen een individuele emotie. Het is ook het kerngevoel van onze cultuur. De westerse samenlevingen voelen zich bedreigd door economische achteruitgang en de komst van vreemdelingen, zo zegt bijvoorbeeld Dominique Moïsi. Terwijl in Azië de hoop domineert en in de Arabische wereld de woede om de vernedering, is het westen vooral bang. En daarom keren we ons in onszelf en worden we minder verdraagzaam. Wat vreemd is, moeten we buitensluiten. Het hoofd onder de dekens.

Het antwoord op angst? Geloof, hoop en liefde. Geloof is vertrouwen, hoop is geloven dat het anders kan. En liefde is de kracht die onze angst doorbreekt. De vriendelijk ogen die ons aankijken en ons aanvaarden. Die ons innerlijke rust geven zodat we de wereld aankunnen. Vrees niet. Maar soms heb je wel een engel nodig om die boodschap echt te horen.

Inbreng in het debat in de Eerste Kamer over de Veteranenwet, 19.12.2012

Oorlog is niet normaal. Vechten is niet normaal. Dat is niet alleen de les die de meeste opvoeders hun kinderen meegeven, het is ook deel van de pacifistische wortels van mijn partij. Conflicten los je op met woorden, niet met wapens. Daarbij sluiten we onze ogen niet voor de werkelijkheid dat militair ingrijpen soms onvermijdelijk is ter verdediging van het Koninkrijk of van de internationale rechtsorde. Maar het grondbesef blijft dat gevechtshandelingen nooit de ideale methode zijn, hooguit het laatste redmiddel.

Oorlog is niet normaal. En juist daarom heeft de overheid een bijzondere zorgplicht voor mensen die zij in die niet-normale omstandigheden brengt. Wij zijn als samenleving verantwoordelijk voor de risico’s en gevolgen van deze inzet. Die risico’s kunnen groot zijn, zoals we weten uit onderzoek rond bijvoorbeeld PTSS en zoals ik zelf merk bij de trainingen over trauma die ik geef aan de geestelijk verzorgers in de krijgsmacht.

Daarom is mijn fractie de indieners van de Veteranenwet dankbaar voor hun initiatief. Het is in onze ogen een sterk intentionele wet: voordat concrete kaders en maatregelen worden aangewezen, maakt de wet eerst de intentie glashelder: Onze Minister voert een beleid dat is gericht op het bevorderen van erkenning en waardering. Onze minister heeft een zorgplicht voor militairen die worden ingezet en hun relaties. Die beide dimensies zijn van belang, erkenning en zorg. En het is ook van groot belang dat dat niet zuinig maar ruiterlijk is geformuleerd, tot en met een inkomensvangnet en een veteranenombudsman.

Het intentionele karakter van de wet heeft natuurlijk gevolgen voor de begrenzing en definitie, en ik wil graag op dat punt een enkele vraag stellen. Het criterium om onder de reikwijdte van deze wet te vallen, is dat men militiar of gelijkgesteld moet zijn en gediend heeft onder oorlogsomstandigheden dan wel heeft deelgenomen aan een missie ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde. Dat lijkt duidelijk, maar toch.

In de hedendaagse wereld heeft oorlog soms hele andere gestalten dan vroeger en daarbij zijn termen als ‘oorlogsomstandigheden’ en ‘missie’ niet altijd toereikend. Zo valt bijvoorbeeld de strijd tegen terrorisme niet per definitie onder deze termen, maar het is wel degelijk een vorm van gewapende strijd. Moeten we dan niet ook spreken over veteranen? De nota naar aanleiding van het verslag noemt als reden voor hun bijzondere positie “dat alleen voor militairen het lopen van risico’s het hoofdkenmerk van het beroep is, dat zij door tegenstanders actief naar het leven worden gestaan en zij actief geweld moeten gebruiken om deze tegenstanders te doden of buiten gevecht te stellen.” Geldt dat niet in potentie ook sterk bij de strijd tegen terrorisme, waaronder terugkijkend bijvoorbeeld ook de militairen die ingezet werden bij de treinkaping in 1977? En wat betekent dat voor de samenwerking tussen defensie en politie bij de DSI en UIM? Hoe wordt hier omgegaan met de vraag wie wel en wie niet een beroep mag doen op de erkenning en zorg?

Eenzelfde vraag speelt bij de gewijzigde methoden van oorlogsvoering die ontstaan door nieuwe technologie. Gaat een drone-piloot op missie als hij of zij op afstand, bijvoorbeeld vanuit een commando-locatie in Nederland ergens ter wereld gronddoelen aanvalt en ’s avonds weer bij zijn gezin aan tafel aanschuift? Zijn dat oorlogsomstandigheden? Enerzijds is er geen sprake van persoonlijke geweldsrisico’s, anderzijds blijkt ook hier bijvoorbeeld PTSS wel degelijk op te kunnen treden.

Voorzitter, met deze vragen stelt mijn fractie niet de wet of de gebruikte definities ter discussie. Wel vraagt zij hoe de indieners en de regering denken over de gevolgen van veranderende manieren van oorlogsvoering en over een ruimhartige omgang met deze definities als de omstandigheden wijzigen, zodat er niet opnieuw mensen tussen wal en schip vallen.

Want oorlog is niet normaal. Het mag dat in ons denken ook niet worden en we zijn als samenleving erkenning en zorg schuldig aan wie zich voor ons in gevaar begeven.

Publiek lijstje gemaakt met interessante Tweeps te volgen voor #3FM #SR11 @SeriousRequest Kom maar door met suggesties twitter.com/#!/evanluxzenb…

— Erik van Luxzenburg (@evanluxzenburg) December 14, 2011

GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini blogt over haar reis naar Sicilië en Lampedusa om te kijken hoe de opvang van bootvluchtelingen daar geregeld is. Bekijk de foto's die ze maakte op Facebook.

Een Nigeriaan met zijn paar maanden oude dochtertje op zijn arm nodigde me uit om zijn kamer in het opvangcentrum voor vluchtelingen te bekijken. Hij was kwaad, heel kwaad. De laatste negen jaar had hij in Libië gewerkt. In het voorjaar, bij het uitbreken van de oorlog in Libië, waren zijn zwangere vrouw en hij met een bootje naar Lampedusa gevlucht.

lees verder

Het westen is financieel verzwakt door de explosieve groeiende Moslims te onderhouden.

Hiervan profiteren China en Moslimlanden zelf; de islam is in het centrum van het debat in het Westen, omdat hier grote moslimpopulaties zich enorm verbreiden en heel snel grote steden bedreigen. Vroeger was dit niet het geval. Al zouden we het willen, we kunnen ons moeilijker aan de culturele invloed van de islam onttrekken. Islamitische wangedrag wordt door de blinde politicus als godsdienst beschouwd. CDA, PVDA, D66 en GL steunen Islamitische verbreiding in Nederland. “….kijk naar je omgeving, er zijn enkele homo’s en bejaarden achtergebleven, moeten we ons met deze mensen integreren?”, zegt Imam A. Karim. Deze imam weet heel goed dat er veel Nederlandse politicus achter hem staan…Blijkbaar zit de vijand niet in de woestijnen, deze jihadisten streven ernaar de Europese samenlevingen zo snel mogelijk te ontwrichten. Ongeveer 80% van de activiteiten is gewijd aan de zeer vijandelijke “kafir” en die staat in alle moskeen centraal. De militante islamitische groepen die zich als gematigd manifesteren, vinden steeds meer steun onder de Moslim migranten. Door deze doctrinaire verbreiding zijn er grote spanningen, het opkomend Islamisering in Nederlandse steden, de explosieve opmars van de krachten achter vijfde colonne van 2 miljoen Moslims wordt zeker het verval van de maatschappij. Grote groepen van Turken, Marokkanen en Somaliërs noemen Nederlanders “kafir” . Een moslim is ten strengste verboden om religieuze interactie met een “kafir” hebben, behalve pogingen tot bekering. Volgens de ideologie van de politieke islam, wordt onderscheid gemaakt tussen een moslim en een niet-moslim: de “kafir” die dit stempel krijgt opgedrukt is een Nederlander. Het concept “kafir” heeft dus betrekking op een niet-moslims. Hoe achterlijker deze massa hoe groter de toewijding en het bijhorend fanatisme. In het westen zie je de islam qua macht toenemen, de achilleshiel zijn de imam’s en corrupte politicus. In het westen worden intolerante imam’s met open armen opgevangen. Barbarij, politiek geweld, wreedheid komen nu naar Nederland. Dat is wat de islam ons brengt en niets anders! Tel eens het aantal hoofddoekjes die sinds 8 jaar bijkwamen. Moslims zijn alleen maar “nog” achterlijker geworden. Hoeveel christenen verlaten de kerk en zijn ex-christenen geworden na de komst van deze massa moslims naar Nederland! Vandaag staan ze ten schande omwille van de agressie tegen de dieren in naam van de slachtfeest! Diep triest wat er deze dagen met al die miljoenen dieren gebeurd! Barbaarse massahysterie onder de naam van “offerfeest” en hun achterlijke miljoenen criminelen dienen zich te schamen voor al dit dierenleed!
Het is verrassend hoe veel van in Nederland wonende Moslims, Nederlanders als hun ware vijand noemen. Tijdens offerfeest wordt in veel moskeen over de “kafir’s” gesproken, verbod op de rituele slachting van dieren wordt als argument gebruikt om nog meer Moslims te organiseren. Imams noemen Nederlanders “kafir”. De politieke islam heerst nu ook in Nederland. De Islam is neerbuigend richting het Westen…Ze stromen massaal binnen en geliktijdig noemen ze de Nederlanders hun vijanden, Moslims discrimineren openlijk.
Na de jihadisten succes in Libië, gaat ayatollah Khamenei verder: “Arabische moslims moeten een internationaal islamitisch machtsblok vormen”, de Iraanse leider noemt het westen vanwege politieke en economische malaise zwakker dan ooit.
Dankzij de westerse schurken zijn de Jihadisten van Libië aan de macht gekomen, Tunesië en Egypte krijgen hun enge islamitische regimes op een gevaarlijkere niveau terug. De kern van hele islamitische dictatuur, Saudische dictatuur wordt beschermd door de westerse elite. Als we het hebben over dictatuur, het ontbreken van een grondwet en van rechten voor de vrouwen en de minderheden, dan is het wel dààr waar opgetreden dient te worden. Ideologische bron van alle Arabische dictaturen, de gevaarlijke Islam heerst overal… De islamieten zitten in een positie als een hefboom door hun geografische ligging. Egypte onder de invloed van de Moslim Broederschap, gesteund door de Turkse moslims kan nu toegang krijgen tot de geavanceerde westerse wapens. Controle van Egypte over het Suez-kanaal zou de controle betekenen over de kortste route van Europa naar de Indische Oceaan en een directe invloed op de 1,8 miljoen vaten olie per dag die door het kanaal worden vervoerd.
Islamitische dictatuur molla Khamenei is enthousiast over de politieke veranderingen in Arabische landen. ‘Het lijdt geen twijfel dat ze in ieder islamitisch land zullen leiden tot wat we in Libie hebben gezien.’ De islamieten controleren olievelden, bewapend via Iran gesmokkelde chemische wapens.

Na Egypte zijn er nog Jemen en Somalië. Islamieten kunnen de controle grijpen over het land en een beroep doen op Turkse erkenning en veiligheidsgaranties. Dan zouden de islamieten ook de toegang tot de Straat van Bab el-Mandab beheersen waardoor 4,8 miljoen vaten per dag aan olieopbrengst worden verscheept, en de toegang tot de Rode Zee. Bovendien zouden zij in staat zijn om de Somalische piraten te ondersteunen en kunnen helpen bij het opzetten van een Somalische staat. wat dit betreft is NAVO beleid totaal antiwesters.
Heilige tocht van zwaar geïndoctrineerde moslims naar Europa blijft een vaste job van de Europese schurken. Naast de Turken en Marokkanen stromen ook brutale Somaliërs, Bulgaarse Moslims binnen. Hierdoor het aantal islamitische “gebedsruimtes” en moskeeën groeit nog steeds. Ook zijn gebedsruimtes binnen Nederlandse Universiteiten afgedwongen, evenals gescheiden loketten, taallessen en inburgeringcursussen etc. Er zijn veel Islamitische scholen bijgekomen. Vanaf het begin hebben de moslims veel volkeren overvallen, gekoloniseerd en waar mogelijk geïslamiseerd en hun productiviteit in de vorm van belastingen uitgebuit.
Islam bewijst constant geen godsdienst te zijn maar een onredelijke, onvrije, enge, strenge ideologie, waaruit ontsnappen levensgevaarlijk is. Als we naar alle moslimlanden kijken zien we, vervolging, discriminatie, eenzame opsluiting, moord, verbanning en noem maar op. Bijna alle Arabische landen zitten continue in oorlog met de buurlanden. Turkije zegt openlijk dat alle buren vijanden zijn.
Een moslimvrouw die de hoofddoek draagt, draagt de vlag van de islam. De helft van de bevolking zit gesluierd thuis, de andere helft is 5 maal daags bezig een ernstige hernia op te lopen. Het is de hoofddoek die de maat aangeeft voor het verschil tussen de islam en het westen. De moslimvrouw zegt openlijk dat de westerse beschaving onaanvaardbaar voor haar is, dat ze een ziekte is, een pest voor de mensheid, en dat alleen de islam de mens waardigheid kan geven. Het gevaarlijkste van de Islam is dat als die ideologie de overhand krijgt, alle vooruitgang stopt. Het is tijd om ons heel erg goed voor te bereiden op het allerergste.

De vrijheid als kern van de Europese verlichting bestaat niet in de islam. Europa heeft in een moeizame strijd afscheid genomen van het idee van de almachtigheid van een religie. De niet-moslim is volgens de islam een onvolmaakt mens, kritiek op moslims is verboden en het verlaten van de islam wordt met de dood bestraft. En deze religie hebben we de kans gegeven zich binnen 30 jaar definitief in Europa te vestigen…De strijd tussen het Westen en de Islam is namelijk al heel oud en laait met tussenpozen telkens weer op. Deze strijd vergt bovendien echte offers en leidt tot veel leed, zeker ook aan Westerse kant.
Wanneer er meer moslims zijn, dan niet moslims transformeert een democratie in een theocratie. Islam is de grootste bedreiging voor vrije landen…Deze bezadigde, oude heren vergeten, dat deze Moslims die ze nog steeds binnenhalen een nucleaire wapens worden, ook onder hun voeten. De eeuwenoude indoctrinatie van mensen in de islam zit in hun DNA. Generatie op generatie is geleerd dat islam hun identiteit is. Hun binding met familie, stam en hun verleden. Dat is nog eens iets anders dan fascisme en communisme. Oude garde die zich elite noemt maakt een fatale denkfout door te denken dat islam uiteindelijk zal wegsmelten.
Europese politici hebben bewust de ogen gesloten. Het is juist de islamitische wereld en met name de Turks Islamitische AKP en Arabische Broederschap die het westen niet alleen als een bedreiging ziet, maar juist als een potentiële vijand, waarin maar één antwoord mogelijk: demografische explosie moslims via de baarmoeder, prediking en oproepen tot invoeren van Turkse Arabische cultuur.
Hoe lang mogen Saoedi-Arabië, Turkije, Pakistan, Iran, Marokko en Somalië openlijk de moslims in Europa aansturen?
Dictatoriale moslimlanden hebben door hun oliedollars decennia lang de politiek georganiseerde islam in Europa met veel geld verzorgd, vooral de Moslimbroederschap en AKP componenten Fetullah, rabita, diyanet en Milli Gorus profiteerden daarvan. De directe inmenging van Turkije en Marokko in de lotgevallen van de moslims echter is voor de toekomst nog veel gevaarlijker.
Nederland heeft het recht zijn eigen cultuur te behouden en dient zich niet gedienstig neer te leggen bij middeleeuwse opvattingen die het westen eeuwen terug al heeft overwonnen. Evolutie is vooruitgang dan zet je de klok geen eeuwen terug door lieden te volgen die een verschrikkelijk “systeem” van onderdrukking/onderwerping aanhangen. Zolang Europa niets doet aan de expansie van de moslims/islam hier, zal heel Europa een kruitvat worden. Europese politici die voor Moslims en tegen eigen land zijn, zijn gewoon knettergek en onwetend.

Sinds de jaren ’80 vinden steeds meer vredesmissies plaats. Waarom worden dat er steeds meer, veranderen de missies zelf en welke opties zijn er.

Waarom

De macht in de wereld verandert. Was de wereld na WOII overzichtelijk verdeeld in twee machtsblokken, USSR en VS, nu is de macht aan het verschuiven van unipolair – VS –  richting multipolair. Het wegvallen van de gevestigde machtsblokken leidt hier en daar tot burgeroorlogen. Somalië viel eerst onder Russische invloed en moet het nu zelf doen bijvoorbeeld. Op meer plekken in de wereld worden de kaarten opnieuw geschud.

 Aanpak

Voor het Westen, en Westerse landen hebben het vooralsnog voor het zeggen in de Veiligheidsraad, is democratie een groot goed. Vredesmissies krijgen dus als doel in onrustige gebieden stabiliteit en democratie te brengen.

Van een aantal mislukkingen is geleerd. Snel veilige plekken creëren is één van de voorwaarden voor het slagen van een missie. Functionerende staten bouwen in plaats van reconstrueren wat er was voor de onrust, is een tweede. Ten derde moet duidelijk zijn wat voor staat gebouwd moet worden. Een missie verloopt dus in drie stappen: interventie, (re)constructie van de staat en wederopbouw. De laatste fase wordt als het goed is op nationaal niveau geregeld met internationale en ook civiele hulp. Als de staat eenmaal goed georganiseerd is, maakt een land kans iets goeds op te bouwen. Fragiele staten, bijvoorbeeld Nigeria, Somalië en Afghanistan, kunnen niet in de behoeften van hun burgers voorzien en hebben ook de mensenrechten niet in de hand. Opbouwen is dan moeilijk.

 Soorten missies

Er zijn verschillende soorten missies te onderscheiden.

Het klassieke peacekeeping mandaat ziet af van geweld en kan beschouwd worden als verlengstuk van internationale diplomatie. Militairen voeren het uit omdat ze voorbereid zijn op de werkomgeving maar verder is er weinig militairs aan het doel.

Na verschillende mislukkingen van voornoemde soort, kwam de commissie Brahimi met een nieuw concept: robuuste peacekeeping. Goede bedoelingen is niet genoeg: er moet ook op geloofwaardige wijze geweld ingezet kunnen worden. Militairen moeten dus uitgerust zijn met de vereiste zware bewapening. Nederland heeft aan dergelijke missies nooit deelgenomen.

Wel aan multinationale strijdkrachten. Doel is het uitvoeren van vredesregelingen. Deze missies worden aangestuurd door een NAVO-commandant (altijd een Amerikaan….).  In een land waar tijdelijk geen regering is, bijvoorbeeld in Irak na de val van Saddam Hoessein, is er volgens internationaal recht sprake van een bezettingsmacht. Het klinkt niet leuk en bezetter zijn brengt ook verplichtingen met zich mee.

De laatste optie is er één die valt onder bezetting in tijd van oorlog. Dat is het geval in Afghanistan. Nederlandse militairen worden ingezet in het kader van ‘het recht op zelfverdediging’. Op een afstand van 5000 kilometer verdedigen zij nationaal grondgebied onder het mom van ‘de strijd tegen het terrorisme’. Een dergelijke missie is dan ook omgeven van geheimzinnigheid.

Of instemming van de Veiligheidsraad nodig is, is nogal eens onderwerp van discussie. In noodsituaties mag het zonder instemming. Alleen bij onbewapende waarnemers is er geen sprake van geweld, in alle andere soorten missies wel. Risico van slachtoffers is daaraan inherent.

 Mensen

Eén van de voorwaarden om deel te nemen aan een missie is draagvlak in het hulpverlenend land. Een deel van de militairen krijgt te kampen met trauma’s en bij een missie komen slachtoffers terug. Op veilige afstand de zaak regelen, lijkt dus aantrekkelijk en zal het draagvlak vergroten. Maar wat de gevolgen kunnen zijn van het van grote afstand aansturen van mensen die toestemming vragen te mogen schieten, bleek dit jaar bij wikileaks. Mensen kunnen doorslaan en onethisch gaan handelen.

Je wilt eigenlijk dat ze zich strikt aan de regels van het oorlogsrecht houden, strikt de geweldsinstructie van een bepaalde missie volgen en geen risico lopen. Dat kan. Ronald Arkin van het Georgia Institute of Technology werkt aan een ethische robot die voor gevechtsmissies wordt geprogrammeerd. Nog los van het praktische –  als een mens het verschil kan zien tussen een bus toeristen en een bus militairen dan moet zo’n robot datzelfde trucje ook ingeprent kunnen krijgen neem ik aan –  voelt deze dehumanisering van oorlog niet goed. Echter, als ik zou moeten kiezen tussen deze twee kwaden, er vallen hoe dan ook aan enige zijde slachtoffers en daarvoor kiezen is niet aan mij besteed, zou ik toch gaan voor de robot. Dat lijkt me betrouwbaarder dan een mens die op afstand een live computergame zit te spelen. Boven alles gaan verstandige mensen die in kunnen schatten wat hun toegevoegde waarde kan zijn, zoals de Nederlandse bijdrage in Uruzgan liet zien.

 Max Weber

Op voorstel van een minister bepaalt de tweede kamer over deelname aan een missie. Daar doet zich een lastige paradox voor. De kamer wil zo goed mogelijk geïnformeerd worden en maakt een keuze die overeenkomt met de goede doelen van een missie. Moreel moet zo’n missie kloppen. Max Weber spreekt dan van gezindheidsethiek. Er moet bijvoorbeeld democratie komen of de politie moet volgens nette regels gaan werken. De minister echter krijgt zijn praktische informatie, en dus de praktische invulling van de missie te horen en stemt daar zijn voorstel op af. Natuurlijk met de beste bedoelingen als uitgangspunt, verantwoordelijkheidsethiek. Hoeveel kost zo’n missie bijvoorbeeld en wat zijn de risico’s. Als dat teveel door elkaar gaat lopen, krijgen we de rare situatie zoals de politie-opleiders in Kunduz: goed bedoeld, maar praktisch niet passend in de situatie.

 De meeste conflicten zijn binnen staten, de meeste missies tegenwoordig met breed mandaat en robuuste bewapening. Het lijkt niet anders te kunnen. Voor de opbouw wordt samenwerking met NGO’s gezocht. Sommige daarvan willen principieel niet met het leger samenwerken, andere juist wel om het doel, hulpverlening, toch te bereiken.

Door de machtsverschuivingen zullen steeds meer brandhaarden ontstaan. De vraag is waar de Veiligheidsraad en de NAVO hun grenzen zullen gaan trekken.

Boeken:

The utility of force Rupert Smith

The return of history Robert Kagan

The end of history Francis Fukuyama en zijn nieuwe boek The origins of political order

Je vraagt je zeker af waarom de ´communisten´ van de SED zo dictatoriaal waren! Nou daar kan ik je antwoord op geven.

Om de dictatuur van de SED in de DDR te begrijpen moeten we helemaal terug gaan naar het jaar 1922. In dat jaar werd de Sovjet-Unie gesticht, maar het was ook dat jaar waarin Joseph Stalin leider van de communistische partij werd.

Door de burgeroorlog was de sovjet staat gedegenereerd. Niet de arbeidersraden maar de communistische partij hield het land bij elkaar. Nadat Lenin zich moest terug trekken vanwege zijn slechte gezondheid, werd Stalin de leider van de USSR.

Tussen 1924 en 1927 was hij in conflict met anti-bureaucratische bolsjewieken, zijn belangrijkste tegenspeler was Leon Trotsky. Maar dankzij de steun van de partijbureaucratie won Stalin de strijd, Trotsky werd geroyeerd en in 1929 verbannen uit de Sovjet-Unie.

Stalin had nu vrij spel en gaf het bevel om alle kritische communisten te royeren uit alle wereldwijde communistische partijen. Ook in Duitsland werden kritische communisten geroyeerd. Zo kon Stalin mensen aan de top van de Communistische Partij van Duitsland krijgen. KPD leider Ernst Thälmann zou nooit KPD leider geworden zijn zonder hulp van Stalin. Ook Walter Ulbricht en Wilhelm Pieck waren pro-Stalin figuren binnen de KPD.

Na de machtsovername van Hitler. Vluchtte Walter Ulbricht en Wilhelm Pieck naar de Sovjet-Unie. Daar bleven ze in leven dankzij hun slaafse loyaliteit aan Stalin en de sovjet bureaucratie. Stalin liet ondertussen wel leuk, 600.000 communisten vermoorden tijdens het grote terreur.

Dankzij de slaafse houding van Ulbricht en Pieck werd hun leven gespaard en ze mochten tijdens de tweede wereld oorlog een speciaal antifascistisch comité oprichten. Na de oorlog, waren Ulbricht en Pieck de beste kandidaten voor een stalinistisch Duitsland. Joseph Stalin gaf het bevel dat de KPD en SPD in oost Duitsland moesten fuseren tot een socialistische eenheidspartij. De nieuwe Socialistische Eenheidspartij van Duitsland was vanaf het begin een stalinistische club.

De Duitse Democratische Republiek was het product van Stalin. Zonder hem was er nooit een DDR geweest. Hoe idealistisch Ulbricht en Pieck ook geweest waren, ze hadden hun marxistische opvattingen ingeruild voor dogmatische loyaliteit aan een regime dat juist anticommunistisch handelde.

Wilhelm Pieck was tot 1960, president van de DDR. Na zijn dood was Walter Ulbricht tot 1971 staatsleider. Die werd echter door zijn eigen bureaucratie opzij gezet en Erich Honecker nam het roer over.

Zo werkte de stalinistische dictatuur. Geen arbeidersraden, geen vrijheid van meningsuiting en geen socialisme. Veel linkse mensen hebben zich laten misleiden door de DDR en door de propaganda. Maar uiteindelijk zaten de echte anticommunisten in oost Berlijn en in Moskou.

Het einde van de week is daar. Zondag. En dat betekent: een nieuwe heldenschets! Eerder kwamen Andrée van Es en Jan Schaefer aan bod. Wie zal dit keer met heroïsche flegmatiek het digitale toneel betreden? Ook vandaag weer een nieuwe held voor de groene, linkse en/of progressieve politiek.

Hij begon zijn loopbaan als journalist voor het Algemeen Handelsblad. Daar leerde hij Hans Gruijters kennen, destijds politicus namens de VVD. Beiden afkomstig uit Brabant besloten zij als belangrijkste initiatiefnemers in 1966 een nieuwe partij op te richten: Democraten ’66. Als langdurig voorman van deze progressieven groeide de held van deze week uit tot één van de meest populaire politici van de twintigste eeuw. Namens D66 was hij fractieleider in de Tweede Kamer, Eerste Kamerlid, minister van Defensie, minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier. Deze imposante carrière sloot hij af met de eretitel van Minister van Staat. Een titel die hij verkreeg vanwege zijn grote diensten voor de Nederlandse politiek. Zo was hij medeverantwoordelijk voor de meest progressieve regeringen die Nederland heeft gehad: de twee Paarse kabinetten en het kabinet-Den Uyl. Tot en met zijn dood in 2010 behoorde hij tot Nederlands’ meest gerespecteerde staatsmannen. De held van deze week is: Hans van Mierlo.

Vorig jaar lente overleed Hans van Mierlo op 78-jarige leeftijd in Amsterdam. Met zijn dood nam Nederland afscheid van één van haar meest welbespraakte politici van de voorbije eeuw. Gevleugelde uitspraken lieten hem triomferen in de politieke arena. “Macht bestaat in de fantasie van mensen die het niet hebben” en “Oorlog is niet één drama van miljoenen. Oorlog is miljoenen malen het drama van één” zijn slechts twee van zijn verbale hoogstandjes. Ook voor mij was Hans van Mierlo een icoon. Het schoolvoorbeeld van een oprecht, integer en charismatisch politicus.

In 1966 begon het succesverhaal van Hans van Mierlo in de nationale politiek. Met drieënveertig gelijkgestemden besloot hij tot de oprichting van een nieuwe, progressieve partij: D66. Het jongste kindje van het Nederlandse partijenstelsel moest via de ‘ontploffingstheorie’ de binnenlandse politiek drastisch democratiseren. Burgemeesters en premiers rechtstreeks kiezen, een districtenstelsel en grootschalige invoering van referenda: dat waren de kroonjuwelen van de vernieuwingspartij. Het klonk zowaar revolutionair! Met deze standpunten en zijn charmante uitstraling sloten Van Mierlo en D66 uitstekend aan bij de opvattingen van de zich uit de zuilenmaatschappij worstelende jeugd. Bij de Tweede Kamerverkiezingen kreeg de partij dit dan ook terugbetaald. Met 7 zetels bestormde D66 het parlement. Een ongekend hoog aantal voor het nog verstijfde, verzuilde Nederland.

Onder leiding van Hans van Mierlo groeide D66 uit tot een van de bepalende gezichten in de progressieve hoek. De Bredanaar zocht nadrukkelijk de samenwerking op met de Partij van de Arbeid en de PPR, een voorloper van GroenLinks. Zo beklonken deze drie partijen, mede op initiatief van Van Mierlo, de samenwerking in 1971 door een schaduwkabinet te vormen tegen het kabinet-Biesheuvel. De Nederlanders moest hiermee gewezen worden op het (betere) alternatief dat ze te kiezen hadden. Met Van Mierlo als vicepremier in deze silhouetregering bleek dit de opmaat voor de linkse overwinning van 1972. Voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis werd er met Joop den Uyl als premier een progressief kabinet gevormd. Alhoewel Van Mierlo een geesteskindje geboren zag worden, was de verkiezingsuitslag bitterzoet. Dankzij de overwinningen van PvdA en PPR kon de formatie beginnen. Zijn eigen D66 zakte echter van 11 zetels terug naar 6. Toen daarbij de PvdA in 1977 het idee voor een grote Progressieve Volkspartij, waarin de genoemde drie partijen verenigd zouden zijn, definitief liet varen, verliet Van Mierlo teleurgesteld de nationale politiek.

Niet voor lang, bleek al snel. Begin jaren ’80 werd HAFMO (de koosnaam die Van Mierlo kreeg door hem alleen bij zijn initialen te noemen) namelijk voor het eerst minister. Defensie werd zijn portefeuille in de kortdurige kabinetten-Van Agt II en III. Naast een bevlogen politicus trad Van Mierlo nu ook toe tot de bestuurlijke politieke top van Nederland.

Dit was de vooravond van zijn grootste wapenfeit. In 1986 keerde Hans van Mierlo terug als politiek leider van D66. De partij stond destijds, onder leiding van Maarten Engwirda, op nog slechts twee zetels in de peilingen en had naarstig behoefte aan het Van Mierlo-effect. De terugkeer van de grote man werd een succes. Dat jaar nog behaalde D66 negen zetels in de Tweede Kamer. En de groei hield niet op. Uiteindelijk resulteerde dit in het recordaantal zetels van 24 voor D66 in 1994. De democraten verkregen zo een machtige onderhandelingspositie bij de kabinetsformatie. Hans van Mierlo wist dat het nu moest gebeuren: een kabinet zonder confessionele partijen. Ondanks tegenwerking van zowel de PvdA als de VVD, slaagde de Brabantse sterpoliticus. De vorming van Paars lukte! Met Wim Kok als minister-president namen D66, PvdA en VVD in de zomer van 1994 zitting. Voor het eerst had Nederland een kabinet zonder deelname van christen-democraten.

Zelf zat Hans van Mierlo alleen als minister in Kok I. Als bedenker van de paarse kabinetten gaat een groot deel van de eer voor de geweldige mijlpalen van deze regeringen niettemin eveneens naar de meesterretoricus. Het homohuwelijk, euthanasie en opschorting van de dienstplicht zijn slechts enkele hoogtepunten waar menig progressief hart een salto om maakt. Hans van Mierlo en D66 bewezen met deze verworvenheden en de creatie van de kabinetten-Paars definitief hun waarde voor de Nederlandse politiek.

Ditmaal tevreden nam Hans van Mierlo in 1998 definitief afscheid van de landelijke politiek. Minister van Volksgezondheid Els Borst nam zijn rol over als politiek leider van D66. Alhoewel Van Mierlo een graag geziene gast bleef in politieke bladen en programma’s, verdiepte hij zich steeds meer in de literaire en intellectuele wereld. Daar leerde hij schrijfster Connie Palmen kennen. Met haar had hij vanaf 1999 een relatie en trad hij een jaar voor zijn overlijden in het huwelijksbootje.

Hans van Mierlo. Met D66 maakte hij de pieken en dalen van de politiek mee. Een ding staat als een paal boven water: dankzij hem kreeg progressief Nederland een duidelijke boost en zijn verworvenheden binnengehaald die anders ondenkbaar zouden zijn geweest. Een politicus waarvan er maar weinigen zijn geweest in Nederland. Hans van Mierlo: een held!

De toegift van vandaag is het eerste verkiezingsfilmpje van D66. Hans van Mierlo heeft de hoofdrol en maakte zich met deze unieke opname in een slag immens populair.

De resten van de middeleeuwse St.-Janskapel op de Nijmeegse Korenmarkt en de drie grafkelders die ooit in de kapel lagen, krijgen een herkenbare plek in het parkje dat hier de komende weken wordt aangelegd. Volgens GroenLinks-wethouder Jan van der Meer komt bovenop de kapelresten een glasplaat te liggen.

Het gaat hier om een kerk van de Johannieters, een militaire ridderorde die vanaf 1196 in Nijmegen een hospitaal, klooster en kapel hadden. De Johannieters waren kruisridders die het Heilige Land hielpen veroveren. In Nijmegen stond het oudste klooster van de Johannieters, de Commanderie (in de oorlog verwoest en eind jaren zestig heropgebouwd).

Voor de visualisering van de grafkelders wordt nog naar een juiste aanpak gezocht. Afdekken met eveneens een glasplaat is een optie. Er wordt ook nagedacht over herbouw van een koepeltje boven de graven. Bij alle vondsten komen verder teksten met uitleg.

De twee 13e eeuwse kelders bij de Smidstraat blijven niet zichtbaar. Ze blijven wel liggen maar er komen bassins voor het opvangen van het water van een ‘beekje’ dat in het parkje komt. De inrichting van het parkje kost bijna 3 ton.

Bron: De Gelderlander

Column verschenen in Christelijk Weekblad, 22 september 2011.

In tijden van spanning neemt het nationalisme toe. Mensen hebben sowieso al de neiging om naar soortgenoten toe te trekken. We vinden anderen die op ons lijken bij voorbaat aardiger, slimmer, beter dan wie ons vreemd is. Dat heet de etnocentrische reflex. Een reflex: we denken er niet bij na maar zoeken instinctief aansluiting bij de groep waar we het meest mee delen. Of het nu uiterlijk is, kleding, gedrag, religie, of wat dan ook. Waarschijnlijk is het dezelfde neiging die we zien bij kuddedieren. Zebra’s bijvoorbeeld, die het veiligst zijn in de groep soortgenoten omdat dan de leeuwin alleen de massa ziet en niet die ene prooi kan onderscheiden.

Die etnocentrische reflex wordt bij gevaar alleen maar groter. Dan komt het er op aan en dan moeten dus ook de gelederen gesloten worden. Het is dan ook niet zo vreemd dat in de geschiedenis antisemitisme en homofobie vaak hand in hand gaan. Wanneer het economisch moeilijker was of  oorlog dreigde, zocht de spanning in de samenleving een uitweg ten koste van de ‘vreemdeling’. De groepsreflex richt zich tegen wie anders is.

Het is dus ook niet vreemd dat de laatste tien jaar het nationalisme ook in Europa zo gegroeid is. Elf september 2001 werd direct gevolgd door de War on terror met een zwart-wit wereldbeeld, en daaroverheen kwam de wereldwijde onzekerheid van de financiële crisis. Een makkelijke voedingsbodem voor de neiging om ons terug te trekken in de veiligheid van onze eigen soort. Alle problemen die er zijn, worden toegeschreven aan ‘de anderen’. Grenzen worden aangescherpt, muren opgetrokken. In dat klimaat wordt Europa een gevaar en de ‘internationale rechtsorde’ een dwaas idee. In plaats daarvan klinkt de roep om de ‘nationale identiteit’ – wat die ook precies wezen mag – te versterken en te beschermen tegen te veel verwaterende invloeden. Als wij het in Nederland maar voor elkaar hebben en alle vreemde smetten buiten de deur kunnen houden.

Natuurlijk zijn ook in de religie deze neigingen te herkennen, want religie is symbolisch gekristalliseerde levenswijsheid. In alle tradities komen we pogingen tegen om vooral aan de oude patronen vast te houden en zich af te zetten tegen andersdenkenden. Deze radicale stemmen menen dat ze als enige de goddelijke waarheid verstaan hebben en daarom anderen wel moeten veroordelen. En helaas moeten we constateren dat in verschillende stromingen deze stemmen weer de overhand hebben. Conservatieve theologen zijn er vaak goed in om de grenzen scherp te trekken en duidelijk te maken wie er allemaal buiten valt.

Er is echter ook een andere beweging, een die het heil van de hele wereld op het oog heeft. Theologen als Van Ruler schreven lang geleden al dat het God om de hele wereld gaat, en niet alleen om Israël of om de kerk. Als de bijbel zegt dat het volk van God is  uitverkoren tussen alle andere volken, dan betekent dat niet ten koste van alle volken, maar juist omwille van alle volken. Geen enkele reden om de ander uit te sluiten, maar juist om alle ruimte te maken voor de ander, voor de vreemdeling. Dat is onze roeping. Juist die boodschap is vandaag de dag broodnodig, dwars tegen onze etnocentrische reflexen in.

De kernvraag, zowel in de theologie als in de politiek, is wat de horizon van ons denken is. Zijn we uit op het goede leven (‘heil’) voor onze eigen groep en land, of gaat het ons om de wereld als geheel? Zijn we tevreden als we ons eigen hoekje op orde hebben, of beseffen we dat elke oplossing te kort schiet die niet de hele wereld in ogenschouw neemt? Of het nu in theologische taal wordt gezegd of in politieke, de weg van het nationalisme loopt altijd dood. We zijn deel van de wijdere wereld, of we dat nu willen of niet. Nationalisme is de reflex van de angst; onze toekomst ligt in een open houding tot de wereld.

Radicalisme was in de jaren 70 van de 20e eeuw minder beladen dan het nu is. We kenden in die tijd zelfs nog een regeringspartij met de naam Politieke Partij Radicalen (PPR).  Tegelijkertijd waren de jaren 70 ook de jaren waarin in Nederland verreweg de meeste dodelijke slachtoffers (ruim 20) vielen als gevolg van terroristische aanslagen.

Toch was er in die tijd nog geen Nationale Coördinator Terrorismebestrijding (NCtB), geen nationaal Actieplan Polarisatie en Radicalisering en er werd ook niet met regelmaat bekend gemaakt wat het Actueel Dreigingsniveau was. Er werden geen trainingen gegeven aan bestuurders en politieagenten om polarisatie en radicalisering te herkennen en er was nog geen bataljon aan wetenschappers, kenniscentra en (commerciële) bureaus die zich met het onderwerp bezighielden.

Sinds 11 september 2001, nu 10 jaar geleden, is dat anders.

Meer aandacht voor extremisme
De toegenomen aandacht voor terrorisme is deels te verklaren uit het besef dat de samenleving door technologische vooruitgang en globalisering kwetsbaarder is geworden. Een terrorist met foute en/of handige vrienden zou over biologische, chemische of nucleaire wapens kunnen beschikken. En een handig hackende terrorist zou vitale computersystemen van ons land plat kunnen leggen en bijvoorbeeld in één keer de dijkbewaking, energievoorziening en de verkeersleiding op Schiphol kunnen treffen.

Daarnaast heeft het moderne terrorisme een sterker transnationaal en politiek-religieus karakter gekregen. Dit geldt zeker voor het islamitisch terrorisme, waarvan we sinds 11 september 2001 en de daaropvolgende aanslagen in Madrid, Londen en de moord op Theo van Gogh, weten dat het ook in het westen kan toeslaan.

Met het westen als doelwit, is ieder die een onderdeel hiervan vormt of deze vertegenwoordigt, een mogelijk doelwit van een aanslag geworden. We zijn dus allemaal potentieel slachtoffer geworden. Dit besef is een voedingsbron voor angst, die versterkt is door de War on Terror, uitspraken van radicale moslims van het type sharia4holland en door de internationale ‘Eurabia-beweging’ die in navolging van Bat Ye’or, Gates of Vienna en politici als Geert Wilders waarschuwt voor de islamisering van Europa. Sinds Anders Breivik weten we dat ook deze laatste beweging haar eigen extremisten kan opleveren.

Sinds 2001 wordt de radicalisering van jongeren met meer zorg gevolgd. Uitingen die vroeger misschien nog als folkloristische jeugdcultuur werden bestempeld, worden nu eerder met argusogen bekeken. Soms met reden, maar vaak ook uit onwetendheid. Een orthodoxe salafist wordt dan bijvoorbeeld veel te snel als een gevaar gezien. Een extremistische moslim mag dan vaak orthodox zijn, maar daardoor is het merendeel van de orthodoxe moslims nog niet extremistisch.

Wie zijn extremisten?
Is Geert Wilders extreemrechts? Zijn de organisaties die zich in het proces tegen Wilders als benadeelde partijen hebben gemeld extreemlinks? Of is de salafistische Fawaz Jneid een extremistische moslim? Er zijn mensen die, afhankelijk van hun eigen (politieke) opvattingen één of meerdere van deze vragen met ‘ja’ zullen beantwoorden.

Voor de Nederlandse overheid en de geheime diensten zijn geen van allen extremisten. Van extremisme is pas sprake wanneer democratische waarden en processen worden afgewezen en de eigen ideologie, die als universeel geldend wordt beschouwd, eventueel met geweld aan anderen worden opgelegd. Extremisme is de laatste fase van een radicaliseringsproces. Een extremist maakt gebruik van geweld of dreigt daarmee om de maatschappelijke orde te veranderen. Dat doen Wilders, de partijen die zich in het proces tegen Wilders hebben gemeld als benadeelde partijen en Fawaz niet.

Vormen van extremisme
Er zijn verschillende vormen van extremisme. De bekendste zijn: links extremisme, rechts extremisme, religieus extremisme en het extremisme van dierenactivisten en asielactivisten.

Wie wordt extremist?
Er is geen blauwdruk te geven van een extremist. Het komt onder alle opleidingsniveaus en leeftijdsgroepen voor, maar het meest in de leeftijdsgroep tussen 15 en 30 jaar. Mannen zijn vaker extremist dan vrouw, al is er de laatste jaren sprake van een flink emancipatieproces.

Er worden  in de literatuur heel veel factoren genoemd die van invloed kunnen zijn op de gevoeligheid van mensen om te radicaliseren. Er valt geen eenduidig beeld te geven van de extremist en er blijken vele wegen te zijn die tot extremistische daden leiden.  Verklarende termen die vaak vallen zijn ‘vervreemding’, ‘identiteit’, ‘isolement’. Factoren die een rol kunnen spelen bij radicalisering zijn bijvoorbeeld:

• Het gevoel achtergesteld, gemarginaliseerd of ‘niet gezien’ te worden.
• Teleurgesteld zijn over het leven, over de woonsituatie, het werk en de financiële positie waarin zij  verkeren of de groepen waarmee zij zich sterk verbonden voelen.
• Kloof met de wereld(en) van volwassenen.
• Slechte familiale bindingen en een gering democratisch gehalte van het milieu waarin een jongere opgroeit.
• Geen aansluiting kunnen vinden bij maatschappelijke instituties (overheid, gezin, school, leeftijdsgenoten, kerk/moskee, vrijetijds organisaties).
• Gevoelens van ervaren onrechtvaardigheid of identificatie met personen of groepen waarvan men vindt dat ze worden achtergesteld of bedreigd. Dit soort gevoelens kunnen worden versterkt door:

o Stigmatisering en discriminatie.
o Beeldvorming in de media;
o Internationale (politieke) situatie.

• Onvoldoende weerbaar tegen radicale invloeden; bijvoorbeeld door niet over het vermogen te beschikken om alternatieve antwoorden te vinden op vragen van zingeving en ervaren onrecht.
• Aansluiting vinden bij een (peer)groep, eventueel met een charismatisch leider; afzonderlijke groepen zijn vaak wel met elkaar verbonden in netwerken, maar van een hierarchie is zelden sprake
• Voor migrantenjongeren kan daarnaast sprake zijn van factoren die voortkomen uit de migratie van hun ouders. De eerste generatie migranten, in Nederland deels analfabeet, blijkt soms niet bij machte hun kinderen te begeleiden in een geïndustrialiseerde, geseculierde omgeving met andere opvattingen.

Bij veel radicaliserende jongeren is er sprake van een combinatie van factoren.

De onderzoekers Buijs, Demant en Hamdy dichten in hun boek Strijders van eigen bodem (2006) extremisten de volgende vijf (ideologische) kenmerken toe:

• ze voelen zich bedreigd en hebben de neiging de dreiging van de vijand uit te vergroten;
• ze verwerpen de bestaande wereldorde;
• ze hebben een utopisch beeld van een goede wereld;
• ze hebben het idee te horen tot een uitverkoren groep mensen die de utopie kan verwerkelijken;
• en ze kunnen (zuiverend) geweld gebruiken om de doeleinden te bereiken.

Politieke systemen die groepen buiten sluiten of instabiel politiek bestuur zijn bevorderlijk voor extremisme. Ideologie en religie worden door de radicalen vaak gereduceerd tot frames die hun acties verklaren en rechtvaardigen en die dienen om anderen te mobiliseren. Een frame definieert het probleem (bijvoorbeeld de oorlog tegen de islam), de protagonisten (de radicalen) en de antagonisten (de ongelovigen, waartoe ook aanhangers van hetzelfde geloof kunnen horen).

Beginnelingen

Overigens hoeven extremisten niet altijd tot de gestaalde ideologische kaders te behoren. Zo bleek uit onderzoek van de Britse geheime dienst MI5 onder moslimextremisten dat de meesten van de door hen onderzochte extremisten op religieus vlak nog beginnelingen zijn. Ze hebben weinig religieuze kennis van de islam. Volgens MI5 zouden er zelfs duidelijke aanwijzingen zijn dat een stabiele religieuze identiteit bescherming biedt tegen gewelddadige radicalisering.

Extremistisch geweld in Nederland neemt af
In Nederland hebben sinds 1950 ongeveer 70 aanslagen met 30 dodelijke slachtoffers plaatsgevonden. Er werden in die tijd ongeveer 400 mensen gegijzeld. De meeste dodelijke acties vonden plaats in de jaren 1970. Het ging toen vooral om slachtoffers van geweld van Molukse extremisten en linkse extremisten uit binnen en buitenland (RAF, IRA). In de jaren 80 kwam het geweld vooral uit linksextremistische hoek (in het bijzonder Rara), maar ook voor extreemrechts waren het de gewelddadigste jaren.

Links extremisme, inclusief milieu
In de jaren 90 zijn de brede ideologische radicaal linkse groepen grotendeels verdwenen. Er kwamen one issue organisaties voor in de plaats zoals milieuactivisten, dierenactivisten en asielactivisten- die misschien niet allemaal als ‘links’ zijn te kwalifieren. Het overgrote merendeel van deze organisaties houdt zich keurig aan de wet en bewandelt de democratische weg om aandacht te vragen.

Toch gelden linkse extremistische groepen in Nederland als de meest gewelddadige. Zo is een kleine groep dierenactivisten en asielactivisten de afgelopen jaren wel betrokken geweest bij illegale en gewelddadige acties. De moordenaar van Pim Fortuyn was een dierenactivist. Ook de antifascisten van de Antifascistische Actie (AFA) worden door de AIVD genoemd in verband met gewelddadige acties tegen demonstraties van extreemrechts.

Rechts extremisme
Extreemrechtse groepen zijn nog niet geheel verdwenen, maar de laatste jaren wel veel kleiner en zwakker geworden. Van geweld door extreemrechtse groeperingen is in de jaarverslagen van de AIVD al een aantal jaren amper sprake. In november 2010 heeft de AIVD de onderzoeksrapportage Afkalvend front, blijvend beladen uitgebracht over de dreiging die uitgaat van extreemrechts en rechts-extremisme. In dit rapport schreef de dienst: “Voor extreemrechts geldt dat de wervingskracht in de loop der jaren is afgenomen doordat sommige van hun standpunten op de landelijke politieke agenda zijn gekomen. Zo zijn in het integratie- en islamdebat, zoals dat na de aanslagen van 11 september 2001 begon, veel van de standpunten van extreemrechts aan de orde gesteld en bespreekbaar geworden. Voorbeeld hiervan is het veronderstelde failliet van de multiculturele samenleving. Deze ontwikkeling heeft er mede toe geleid dat van de destijds bestaande extreemrechtse groeperingen en bewegingen niet veel over is.”

Ondanks het verzwakken van extreemrechtse groepen en bewegingen maakt de Anne Frank Stichting in de Monitor Racisme en Extremisme jaarlijks melding van zo’n 150-300 geweldsincidenten per jaar waarbij de daders extreemrechtse of racistische motieven hadden. Vooral moslims, maar ook joden zijn hiervan het slachtoffer. Sinds 2005 is er overigens wel sprake van een afname van het aantal incidenten.

Tot slot kan er sinds de aanslagen van Anders Breivik in juli 2011 gesproken worden over (rechts)extremisme dat geinspireerd wordt door het internationale netwerk van groeperingen, politici, schrijvers en bloggers die vrezen dat het Westen, met hulp van ‘links’, geislamiseerd wordt. Hierbij moet wel de opmerking gemaakt worden dat het tot nu toe is gebleven bij één, weliswaar zeer gewelddadige, aanslag en verbaal geweld op internetsites.

Moslimextremisme
Het was een moslimextremist uit de Hofstadgroep die Theo van Gogh in 2004 vermoordde. Van extremistisch geweld door moslims is in Nederland na het verdwijnen van de Hofstadgroep de afgelopen jaren echter amper sprake geweest.

De AIVD maakt jaarlijks overigens wel melding van enkele Nederlandse jihadisten die naar het buitenland trekken en van de dreiging van jihadistische groepen uit Afghanistan en Pakistan die mogelijk aanslagen in Nederland zouden willen plegen. In haar laatste jaarverslag heeft de AIVD aandacht voor (ultra-)orthodoxe islamitische bewegingen die in potentie een bedreiging zouden kunnen vormen voor de Nederlandse democratische rechtsorde.In dit verband noemt de AIVD de Moslimbroederschap, de Tablighi Jamaat, de Hizb ut-Tahrir en de salafitische beweging. De dienst stelt hierbij expliciet dat het om niet-gewelddadige bewegingen gaat. Toch acht de dienst ze in potentie gevaarlijk omdat “ hun boodschap, bereik en activiteiten op termijn kunnen bijdragen aan het ontstaan van maatschappelijke polarisatie, onverdraagzaam isolationisme en anti-integratieve tendensen.”  Maar de voorlopige conclusie luidt dat geen van deze bewegingen zich te buiten gaan aan extremistische activiteiten.

Meer geweld in Europa
In Europa is er sprake van meer geweld. Volgens Europol vonden er in 2010 in de EU in totaal 249 terreuraanslagen plaats, waarbij zeven mensen omkwamen en tientallen anderen gewond raakten. Het merendeel (160) van de aanslagen werd gepleegd door separatisten, gevolgd door links extremisten (45). Drie van de 249 aanslagen werden toegeschreven aan islamistische terroristische groeperingen. Extreemrechts kende een rustig jaartje en pleegde geen enkele aanslag.

In Nederland werd geen aanslag gepleegd. Wel zijn volgens Europol het afgelopen jaar in Nederland 38 mensen opgepakt in verband met terrorisme. Het betrof 19 personen die verdacht werden van moslim-extremisme en 19 personen die verbonden zijn aan separatistische bewegingen. Deze cijfers zijn overigens niet terug te vinden in het jaarverslag dat de AIVD.

Meer artikelen over radicalisering, terrorisme, polarisatie en discriminatie op Republiek Allochtonië hier

Lees ook het blog van Martijn de Koning die veel over radicalisering onder moslims schrijft, zoals bijvoorbeeld hier

Geert Wilders is zonder twijfel de meest besproken Nederlandse politicus. Meer dan wie dan ook wordt hij bekritiseerd, een gevaar voor de samenleving genoemd en zelfs met Nazi’s vergeleken. Het verbaasd mij echter hoe weinig mensen bekend zijn met de ideologie van Geert Wilders. De discussie over Wilders richt zich met name op zijn (discriminerende) voorstellen, op het feit dat hij ‘groepen in de samenleving naast elkaar zet’  of ‘ de enige is die echt de problemen van de mensen in de oude wijken begrijpt.’ Zelden gaat het over de haast heilige oorlog die Wilders aan de islam verklaard heeft.

De kern van de ideologie van Wilders is als volgt: De islam is een gevaarlijke totalitaire ideologie die het westen wil overnemen. Dat probeert zij op twee manieren. De eerste manier waarop de islam volgens Wilders het westen wil veroveren is door oorlogvoering en met name de strijd van Israel is hier van belang. Israel is de ‘first line of defense‘  van het vrije westen en als Jerusalem valt, dan vallen ook Athene, Rome en Amsterdam.

De tweede manier is door middel van al-hijara, massa-immigratie. In lijn met de Eurabia theorie van Bat Ye’or gelooft Wilders dat er een islamitisch complot is om met zo veel mogelijk islamieten naar het westen te immigreren, hier zo veel mogelijk kinderen te baren zodat de westerse samenlevingen in meerderheid islamitisch zullen worden. Totdat de moslims hier de overheid hebben doen zij net alsof ze gematigd zijn en onze westerse waarden hebben overgenomen, maar op ieder moment kan de moslim zijn ware gezicht tonen en ons zijn sharia-wetten opleggen, dit heet taqiyya.

Wilders gelooft dat het niet alleen een radicaal-extremistische tak van de islam is die het westen over wil nemen, maar dat het inherent aan de islam is om te proberen elke niet-moslim te onderwerpen. Daarom richt zijn strijd zich niet tegen bepaalde islamitische interpretaties maar tegen iedere vorm van de islam. Wilders gelooft dat hij de aanvoerder is van het verzet tegen het islamitisch imperialisme. Hij is de man die voorop gaat in onze strijd tegen de islam, om onze Judeo-Christenlijke samenlevingen te beschermen tegen de barbaarse islamitische ideologie. Onze cultuur is volgens Wilders superieur aan de islamitische cultuur en daarom dient zij met hand en tand verdedigd te worden. De strijd die Wilders op dit moment gaande ziet tegen de islam is er daarom één die bijna sacrale proporties krijgt: het is de strijd van us against them, van goed tegen kwaad. Het is een haast heilige oorlog om onze verlichtingsidealen te verdedigen.

Onder de progressieve kring die wel op de hoogte is van de Wilders-ideologie zijn er twee geluiden die de potentie van deze ideologie relativeren. Ten eerste wordt er gezegd: extremer dan hij nu is kan Wilders niet worden, hij heeft zijn limiet bereikt. Ten tweede wordt er gezegd: De PVV geloofd niet echt in hun islam-sprookjes, het is slechts een strategie om de grootste te worden. De beste manier om de PVV te bestrijden is ze inkapselen in het systeem, dan zullen ze genoodzaakt zijn hun toon te matigen.

Wat betreft het eerste punt: ik geloof wel dat Wilders nog extremer kan worden dan hij op dit moment is. Zijn toon in Israël en in de VS is harder dan in Nederland. Zijn oorlogsmetaforen en complottheorie zijn nog niet volledig tot wasdom gekomen in het Nederlandse publieke debat. Ik geloof dat er nog ruimte is tussen dat wat Wilders zegt voor een Nederlandse camera en mogelijke uitspraken die uit zijn ideologie zijn te herleiden. De reden dat dit niet gebeurd is volgens mij dat Wilders inziet dat een sterkere oorlogsretoriek en versterking van het complotdenken meer kiezers zal afstoten dan aantrekken.

Dat de islam-angst slechts een instrument is om kiezers te winnen geloof ik echter ook niet. Ik zou graag geloven dat Wilders weet dat wat hij zegt over de islam kolder is en ik geloof zelfs dat er een (groot?) aantal PVV-Kamerleden zijn die er zo over denken. Maar ik denk dat Wilders zelf wel degelijk gelooft in zijn eigen verhaal. Waar haalt hij anders de motivatie vandaan om keer op keer de Westerse wereld rond te reizen, te waarschuwen voor het islamitische gevaar en te bouwen aan een internationale coalitie? Dat is niet met het oog op het Nederlandse electoraat.

Ik heb Wilders nog nooit zo compleet en integraal zijn ideologie uiteen horen zetten als in zijn toespraak afgelopen donderdag in Nashville, Tenessee. De gehele toespraak is hier te lezen, maar om mijn eerdere uiteenzetting te onderstrepen hierbij een aantal quotes uit Wilders’ toespraak:

I am here with a warning. I am here with a battle cry: “Wake up. Islam is at your gate.”

Islam is dangerous. Islam wants to establish a state on earth, ruled by islamic sharia law. Islam aims for the submission of all non-Muslims.

Islam is an ideology of conquest. It uses two methods to achieve this goal: the first method is the sword. The second method is immigration. This phenomenon of conquest through immigration is called al-Hijra.

Islam is spreading like wildfire everywhere in the West where political, academic, cultural and media elites lack the guts to proudly proclaim, as I believe we all should proclaim: Our Judeo-Christian Western culture is far better and far superior to the islamic culture

A moderate islam doen not exist and will never exist.

And now, Europe is beginning to look like Arabia.

What is needed, my friends, is a spirit of resistance. Why? Because resistance to evil is our moral duty.

The jihad against Israel is a jihad against all of us. If Israel falls, we, too, will feel the consequences. If Jerusalem falls, Athens, Rome, Amsterdam and Nashville will fall. Therefore, we all are Israel.

Dear friends, here is my warning. Make no mistake: Islam is also coming for America.

My friends, we will stand together.

We will stand firm.

We will not submit. Never. Not in Israel, not in Europe, not in America. Nowhere.

We will survive.

We will stop islam.

Eind januari stemde de GroenLinks-fractie (minus onze eigen Ineke van Gent) in met het geven van steun aan de omstreden politie-missie voor het Afghaanse Kunduz. Ook twee maand later is er bij een groot deel van de achterban enorme onvrede over deze beslissing, haar motivatie en de manier waarop dit besluit tot stand kwam. Voor mijzelf is het in ieder geval de voornaamste reden om na 10 jaar lidmaatschap een punt te zetten achter mijn activiteiten voor GroenLinks.

Verspeeld krediet
Toen half december Femke Halsema bekend maakte dat ze zou opstappen en haar opvolgster Jolande Sap presenteerde, had ik niet gedacht dat deze in staat zou zijn om in zo’n rap tempo alle krediet te verspelen die GroenLinks onder Halsema had opgebouwd. Ondanks de kritiek die ik zeker ook had op Halsema en de allengs meer liberale koers van de partij (een soort groengewassen D66 light), was zij wat mij betreft uitgegroeid tot iemand van statuur die bijna boven de partijen stond. Femke was ongetwijfeld het grootste pre van GroenLinks de laatste jaren.

Hoewel vast een degelijk politica, ben ik over haar opvolgster Jolande Sap aanmerkelijk kritischer. Met name de behandeling van het dossier Kunduz heeft het krediet voor Sap nogal gereduceerd. Saps emotionele betogen in de kamer, haar doofheid voor de massale en zeer terechte kritiek uit de achterban en ook haar goedgelovigheid in de toezeggingen door premier Rutte maken op mij een bar slechte indruk. Met name neem ik haar – en de veel te volgzame fractie – kwalijk dat men in weerwil van alle bekende feiten een onwrikbaar, welhaast wereldvreemd geloof in de maakbaarheid van de weerbarstige Afghaanse realiteit bleef uitstralen. Ook tegen de uitdrukkelijke wens van een groot deel van de partij en het kader in.

Schadelijk idealisme?

Bevlogenheid en idealisme zijn in principe natuurlijk prachtig. Maar je op zo’n naxefeve en opzichtige wijze voor het karretje laten spannen van hetzelfde cynische westers imperialisme dat Afghanistan al meer dan dertig jaar lang tot een treurig stemmend slagveld heeft gemaakt? Dat lijkt me geen goed idee. Deze onverkwikkelijke periode werd grosso modo in 1980 ingeluid, toen Jimmy Carter’s Nationaal Veiligheids Adviseur Zbigniew Brzezinski direct na de Sovjet invasie in Afghanistan in een memo aan Carter stelde: “We now have the opportunity to give the Soviet Union its own Vietnam”.

De rest van het verhaal kennen we: de bewapening door de CIA in de jaren 80 van de moedjahedien, van allerlei verfoeilijke criminelen en van religieuze fanatici als Osama Bin Laden alsook de latere Taliban, met vele honderden miljoenen dollars. Wat voorspelbaar volgde was een implosie van het land na het verdrijven van de Sovjet-troepen. Daana, tijdens de bloederige en onmenselijk wrede Afghaanse burgeroorlog in de jaren 90, had het westen in een keer alle interesse verloren. Onderwijl voerden onze handen afhakkende voormalige ‘bondgenoten’ de sharia in en zakte een verloren generatie weg in een moeras van analfabetisme, armoede en zelotische achterlijkheid.

Toen zo’n 14 jaar geleden na veel strijd de zegevierende Taliban het in de jaren 70 nog relatief mondaine Afghanistan definitief transformeerden in een primitief tribaal en religieus reservaat, waren de enige belangen die Clinton en Bush jr. zagen de miljardendeals die de olierijkdommen van de Kaspische Zee moesten ontsluiten voor westerse benzineslurpers en Abrahamtanks. Dit alles een logisch uitvloeisel van hetzelfde arrogante geo-strategische wanbeleid dat tot op de dag van vandaag in deze tumultueuze regio de boventoon voert.

Anno 2011, met behulp van ‘onze’ politietrainers in Kunduz, zullen we nu eindelijk de zaak recht zetten? En kunnen gelukkig “de meisjes binnenkort weer naar school”, zoals de propagandariedel gaat? Te belachelijk voor woorden. Zolang Nederland aansluiting blijft zoeken bij de Amerikaanse militaire strategie voor Afghanistan, is er geen enkele kans op duurzame verbetering. Alle voortekenen in Kunduz en elders in Afghanistan wijzen daarop. Een uit het pacifisme voortkomende partij als GroenLinks zou dat, meer dan wie ook, moeten onderkennen.

De hel van Kunduz
Extra navrant in deze is natuurlijk dat de steun van GroenLinks onontbeerlijk was in het laten doorgaan van deze missie. Had tweederde van de kamer al voorgestemd, dan was het een hamerstuk en was de steun van GroenLinks niet zo cruciaal geweest. Het is daarmee een hele verantwoordelijkheid die je als partij op je laadt. Daarnaast lijkt het me ten enen male onwenselijk dat beslissingen als deze, die gaan over oorlog en vrede, genomen worden met een meerderheid van de helft plus 1. Zeker op basis van een aantal boterzachte toezeggingen van Rutte waarvan ieder weldenkend mens beseft dat ze losgezongen zijn van de Afghaanse realiteit. De exorbitante kosten (1 miljard voor het enkele weken trainen van hooguit enkele honderden of duizenden ongeletterde rekruten) komen daar nog eens bij.

Het is daarom volstrekt begrijpelijk dat het doordrukken van deze koers door Sap c.s. binnen grote delen van GroenLinks bijzonder slecht is gevallen. Wat Sap duidt als idealisme, helpt Afghanistan geen steek verder en is bovendien een onwelriekende splijtzwam in de partij. Hoe graag de fractie het misschien anders zou wensen: ook de weg naar de hel van Kunduz zal eens te meer geplaveid blijken te zijn met goede voornemens.

Geschreven op 20 maart 2011 voor de Groene Klinker, ledenblad GL Groningen.

xa9 Cartoon: David Horsey, Tribune Media Services

In Nederland liepen we aanvankelijk wat achter op de rest van Europa, maar sinds een jaar of tien hebben we die achterstand ruimschoots ingelopen en viert het populisme ook in de Nederlandse politiek hoogtij. Het fenomeen populisme is de afgelopen jaren keer op keer onderwerp van beschuldigingen, bespiegelingen en analyses geweest en volledig ingeburgerd in ieders politieke jargon. Vaak blijft echter onduidelijk wat daar nou precies mee bedoeld wordt: Populisme, wat is dat eigenlijk?

Strategische Benadering
In het dagelijks spraakgebruik gebruiken we populisme vooral om twee verschillende strategieën te benoemen: demagogie en opportunistisme. Een demagoog is een politicus die inspeelt op gevoelens. Iemand die onderbuikgevoelens weet te beroeren wordt door ons vaak verweten een populist te zijn. Meestal gaat het dan om gevoelens van angst of haat, maar ook de speeches van Obama over hope en change zijn natuurlijk gericht op het beroeren van (onderbuik)gevoelens.

Een tweede strategie die als populistisch wordt genoemd is opportunisme. Iets zeggen wat je niet werkelijk vindt met het oog op (electoraal) gewin levert al snel het verwijt op populistisch te zijn. De SP die de NAVO uit het verkiezingsprogramma schrapt? Populistisch. De PVV die haar sociale paragraaf veranderd van neo-liberaal naar sociaal-democratisch? Populistisch.

Stemmen winnen behoort tot de core business van een politicus en dat gaat vaak makkelijker door populistische strategieën toe te passen: de vorm en de boodschap aanpassen aan het publiek. Populisme kan zo gezien worden als een strategie die partijen in meer of in mindere mate kunnen toepassen.

Ideologische Benadering
De politicoloog Cas Mudde beargumenteert in zijn artikel The Populist Zeitgeist echter dat populisten meer dan een strategie delen en het begrip populisme beter inhoudelijk gedefinieerd kan worden. Of een politicus een populist is hangt af van het verhaal dat hij vertelt, de ideologie die hij nastreeft. Mudde omschrijft populisme als een thin ideology, het is te beperkt om op zichzelf te staan en moet zich daarom aansluiten bij een al bestaande ideologie: zo bestaan er links-populisten en rechts-populisten. En hoewel deze partijen daarom erg verschillend kunnen zijn hebben zij belangrijker overeenkomsten in hun verhaal.

Iedere populist maakt onderscheid tussen ‘het volk‘ en ‘de corrupte elite.’ Populisten gaan uit van volkssoevereiniteit: dat wat het volk wil moet worden uitgevoerd. Doordat de populist zijn common sense gebruikt weet hij wat in het belang is van het volk, maar de corrupte elite weigert in dit belang te handelen en zij negeren de gewone man. Het belangrijkste dat door de corrupte elite wordt veronachtzaamd is het beschermen van de eenheid van (de traditionele way of life) van het volk.

De notie van ‘ het volk’ is niet hetzelfde als die van ‘ de staatsburger.’ Het volk bevat de overgrote homogene meerderheid, maar tegelijkertijd signaleert iedere populist een andere groep, die een bedreiging voor het volk vormt. In het geval van links-populisten kan het gaan om het grootkapitaal of de bankiers in het geval van rechts-populisten gaat het om de bedreiging door moslims of allochtonen. Centraal in het populisme staat dus een homogene groep, ‘ de gewone man,’ ‘ de hardwerkende Nederlander’ of ‘ het volk’ die door een andere groep bedreigt wordt en waartegen de corrupte elite niet afdoende maatregelen neemt. De populist spreekt de taal van het volk (‘hij is een van ons’) en is de enige die de eenheid en en de traditionele levenswijze of cultuur van het volk wil verdedigen.

Voorbeeld 1: Geert Wilders’ totale oorlog
Bij de hervatting van het proces tegen Geert Wilders op 7 februari zei hij in een speech voor de rechtbank: “In heel Europa vechten de multiculturalistische elites een totale oorlog uit tegen hun bevolkingen. Met als inzet de voortzetting van de massa-immigratie en de islamisering, uiteindelijk resulterend in een islamitisch Europa – een Europa zonder vrijheid: Eurabië.”

Veel krachtiger dan hier kan populisme niet goed samengevat worden, je ziet alle inhoudelijke elementen van heel duidelijk terug komen: er is een conflict tussen ‘de [Europese] bevolkingen’ en ‘hun multiculturalistische elites.’ Deze elites weigeren op te treden tegen het gevaar van de massa-immigratie en de islamisering en deze bedreigen de traditionale way of life: onze Europese vrijheid.

Voorbeeld 2: PvdA+
In de workshop populisme die de Leidse politicoloog Tom Louwerse afgelopen DWARS-congres gaf, liet hij het campagnefilmpje van de Belgische links-populistische PvdA+ zien. Ook hier is er heel duidelijk een onderscheidt tussen de bevolking die als een paard moet werken als de economie goed gaat en op straat staat als de economie slecht gaat. ‘De politiek[e elite]’ en vooral de ‘ liberalen met veel diploma’s op zak’ zijn er de schuld van dat onder druk van de markt en de beurzen de economie uitgekleed en geprivatiseerd wordt en daardoor zijn ‘de gewone mensen kop van Jut.’ De bedreiging komt hier vanuit de markt en van ‘de banken die speculeren met het pensioen van uw pa.’ De crisis moet daarom betaald worden door de groep die, ten koste van de gewone man, zijn zakken goed heeft gevuld.In het filmpje worden deze groepen heel duidelijk uitgebeeld door zwarte poppetjes (het volk die de dupe is) en witte poppetjes (de kapitalisten die profiteren).

Tot slot
In het dagelijks leven wordt de term populisme vooral gebruikt voor de strategieën opportunisme en demagogie, strategieën waar volgens mij iedere partij die wil scoren in meer of mindere mate gebruik van moet maken. Bekijk je populisme echter niet strategisch maar inhoudelijk, dan zorgt de creatie van een in-group en een out-group en het aanwijzen van de politieke elite als schuldige volksvijandige bestuurders, voor een beeld dat weinig constructieve oplossingen biedt voor de problemen die populisten zeggen te bestrijden.