Ik heb de vakantie deels gebruikt om het Het Hervormingsmoeras van de Verzorgingsstaat te lezen. Een boek dat de veranderingen in de organisatie van de sociale zekerheid beschrijft. Natuurlijk verplichte kost, zeker nu ik in de de medezeggenschap ben gekozen bij UWV WERKbedrijf.

Het is een onhutsende wetenschappelijke uiteenzetting van de ondoordachte veranderingen die het stelsel van sociale zekerheid in de laatste 30 jaar heeft doorgemaakt. Het boek legt pijnlijk bloot hoe desastreus de politieke compromissen zijn voor een essentieel beleidsterrein in onze samenleving.

De veranderingen in de sociale zekerheid zijn vanuit drie theoretische verandermodellen vergeleken. Bij de beschrijving van de veranderingen vallen twee dingen op. Ten eerste dat tot 1980 nauwelijks veranderingen plaatsvonden en dat in de laatste 30 jaar de ene reorganisatie op de andere volgt. Een tweede aspect dat opvalt is de toevalligheid waarmee met name de organisatorische veranderingen tot stand komen. Het blijken vaak voornamelijk negatieve overeenkomsten tussen diverse partijen te zijn die het draagvlak voor een verandering verzorgen. Er is overeenkomst over hoe het niet moet en dat er iets moet veranderen. Er ligt in geen enkel voorbeeld een plan hoe de reorganisatie inhoudelijk wordt vormgegeven. Toeval speelt niet zelden een rol.

Voor uitvoerders die in complexe situaties moeten handelen en verantwoording moeten dragen is het pijnlijk te vernemen hoe nonchalant grote wijzingen in organisatie en structuur plaatsvinden. Als iemand die dicht bij de politiek staat heeft het bij mij inmiddelswel voor enige scepcis gezorgd over het politieke gemarchandeer en de gevolgen die dat maatschappelijk met zich meebrengt.

Toen ik vandaag in de Volkskrant het ongenuanceerde artikel over UWV las van 24 augustus jl bleek niets van de lessen van het voorgaande boek daarin meegenomen. Ik zal onderdelen uit het beschrevene in het boek later nog bespreken.

Het Hervormingsmoeras van de Verzorgingsstaat, N. van Gestel, P. de Beer en M. van der Meer. Amsterdam University Press ISBN 9789089641533

Er zijn natuurlijk nog steeds genoeg mensen die niet echt op vakantie kunnen gaan, maar het was echt wel stukken rustiger in Breda de afgelopen weken. Naast de bekende komkommerverhalen en relletjes en de onrust rond evenementen en de verkeersomleidingen, gebeurden er nauwelijks schokkende dingen. Deze week mocht ik grotendeels zelfs in mijn eentje Breda besturen maar de komende week staat er al weer heel wat op de (college-)agenda. Nu was er tijd om de vakantiepost en kranten allemaal weg te werken, een 100-jarige te feliciteren, RTL4- corifeëen Trinny en Susannah te verwelkomen in de beste binnenstad van Nederland en met de GroenLinks fractievoorzitter de verwachtingen voor het komende seizoen door te nemen. En het laatste Valkenbergconcert werd vervolgd met Corrie Konings in Tranen van Van Cooth.

Als loco-burgemeester kom je in aanraking met kwesties rond openbare orde en veiligheid die doorgaans ver van mijn eigen portefeuilles af liggen. Het is vooral een kwestie van goed communiceren met iedereen: met de politie, de brandweer, het kabinet, de GGZ, het veiligheidshuis, want iedereen is professioneel met zijn of haar werk bezig. En lang niet alles kun je terugvinden in de krant of op internet, zoals de in bewaringstelling van personen die een gevaar voor zichzelf of hun omgeving zijn. En alles wat er achter de schermen gebeurt om een evenement goed te laten verlopen of een voetbalwedstrijd is voor de meeste mensen volstrekt onzichtbaar. Behalve natuurlijk voor de (loco)burgemeester. Je moet er ook steeds ook bedacht zijn dat ondanks alle voorbereidingen en de goede organisatie en begeleiding er toch iets verkeerd kan gaan. Net als dat er zomaar een verkeersongeluk kan gebeuren, waarvan niet altijd duidelijk is wie ervoor verantwoordelijk is of waarom het juist daar op dat moment gebeurt. Maar de hulpdiensten worden wel geacht er onverwijld bij te zijn.

Mijn wekelijks blog-column is dus ook weer begonnen. Wie weet waar we het allemaal over zullen gaan hebben.

We kampen op het moment met nogal wat ontevreden stemmers. Mensen die op een partij stemmen, om tegengas te geven. Omdat ze vinden dat de politiek naar ze moet luisteren. Wat ze doen is hetzelfde als boos worden omdat de huisarts niet wekelijks belt om te vragen of je nog wel gezond bent — maar dat verwacht niemand. Als je een probleem hebt, bel je de dokter, en dan luistert ie heus wel. Maar als je niet belt, komt ie ook niet vanzelf met de oplossing voor je kwaal. Logisch toch?

Hetzelfde is het met politiek – als je een probleem hebt, kun je dat op allerlei manieren duidelijk maken. Je kunt lid worden van een politieke partij, op burgerspreekuur komen, langs gaan op een open dag, een brief of e-mailtje schrijven, het informatienummer van de gemeente bellen, politici lastigvallen op Twitter, spreken op een hoorzitting of inspreken in een (deel)raadsvergadering, of je aansluiten bij een van de vele organisaties die actief zijn in je wijk of woonplaats.

Maar de mensen die klagen, doen dat over het algemeen helemaal niet. Nee, die gaan thuis in hun luie stoel achteroverleunend zitten mokken, dat ‘de politiek’ niet luistert. Die kijken nooit op de site van de gemeente wat er speelt en komen niet veel buiten – die stappen voor de deur in hun auto, stappen er ‘s avonds weer uit en zetten dan SBS6 aan, om vervolgens hun mening over de maatschappij te baseren op programma’s als Probleemwijken, De Tokkies en Hart van Nederland.

De politiek maakt maar één fout, en dat is de klagende burger gelijk geven wanneer deze stelt dat de politiek niet luistert. Daarmee houd je het idee in stand dat de burger eist en de politiek een soort uitvoerende instantie is die levert op aanvraag. De politiek zou die burgers juist moeten wijzen op hun eigen verantwoordelijkheden.

Wat nu gebeurt, is de omgekeerde wereld: men stemt op een partij om duidelijk te maken wat men niet wil. Terwijl het voor iedereen helder zou moeten zijn dat je pas krijgt wat je wilt, als je zegt wat je wilt en er iets voor doet. We wonen met zijn allen in Nederland – dat betekent dus dat we er allemaal iets voor moeten doen om er een prettig land van te maken. We kunnen niet allemaal achterover gaan zitten wachten tot een ander alles voor ons regelt (om vervolgens te klagen dat die ander zich te veel met ons leven bemoeit, dat dan ook nog).

De kloof tussen politiek en burger is je reinste flauwekul. Iedere politicus is een mens met een leven en wensen zoals ieder ander. De burger kan prima terecht – de bereikbaarheid van politici is waarschijnlijk zelfs nog nooit zo groot geweest, en iedere burger kan zelf politiek actief worden.

Ontevreden achterover gaan zitten is een keuze, geen aandoening die door iemand anders verholpen dient te worden.

Een onregelmatig terugkerende feature van dit weblog is het, van Stephen Colbert geleende, idee van een echt politiek debat met een echt sterke tegenstander: mijzelf. Het onderwerp is hoe we als progressieven om moeten gaan met het populisme.

Vraag: Neemt de positie van politici af? Waarom? Is dat erg? En wat moeten we daaraan doen?

Simon A: Dat ligt er maar helemaal aan welke periode je als referentiekader neemt. Ja, ten opzichte van de jaren '50 is de positie van gezagsdragers af genomen, maar het cruciale scharnierpunt ligt in de jaren '70. Het waren toen de progressieven die zich daarvoor inzetten. De positie van alle gezagsdragers lag onder vuur. Een generatie van jonge progressieven stond tegenover de regenten: macht moest eerlijker verdeeld worden in de samenleving, mensen moesten zelf meer grip krijgen op hun omgeving. De positie van regenten werd door ridiculisering, actie en uiteindelijk verkiezingen afgebroken. De positie van politici in de laatste 40 jaar is niet sterk veranderd. De Nederlanders zijn sinds de jaren '70 vrijer, autonomer en mondiger. En dat tast de positie van gezagsfiguren aan. Dat lijkt me prima. Dat wilden wij als progressieven toch?

Simon B: Daarmee onderschat je de veranderingen die in de laatste tien jaar zich hebben voortgedaan: een groeiend cynisme ten opzichte van politici en een groeiende politiek tegenstelling tussen populistische en elitaire partijen en tussen het bestuur en het volk. Burgers hebben weinig vertrouwen in politici: veel meer mensen dan voorheen hebben geen vertrouwen in politici, denken dat politici liegen en dat zij het slechts opnemen voor hun eigenbelang. Dit wordt nu politiek steeds meer aangesproken door populistische partijen als de PVV en de SP.

Simon A: Hoeveel vertrouwen heb jij in politici in het algemeen? Als ik denk aan mensen als Verhagen, dan kan ik me niet van de indruk onttrekken dat politici onbetrouwbaar zijn, als ik denk aan Verdonk dan zie toch echt een politica die liegt en denk ik aan Zalm, dan zie ik een politicus die daarna snel zijn onkreukbare reputatie te gelde heeft gemaakt. Het is helemaal niet raar dat in een meerpartijenland, een land van minderheden mensen geen vertrouwen hebben in "de politiek" of "het parlement" als dat voor het merendeel gevuld is voor mensen voor wie je niet gekozen hebt. In Amerika hebben mensen ook altijd weinig vertrouwen in "het Congres" maar wel in hun senator of vertegenwoordiger, want dat is toevallig een goede appel in een rotte mand.

Simon B: Dat is volgens mij niet de oorzaak van het wantrouwen in politici: volgens mij is het inderdaad zo dat veel politici niet de waarheid spreken. Het is zo dat partijen in het huidige stelsel gedwongen worden om flexibel om te gaan met de waarheid. Ze charmeren de kiezers met mooie plannen, maar ze realiseren zich maar al te goed dat ze die in het kabinet niet kunnen realiseren, omdat daar voortdurend compromissen worden gesloten: als ik dit niet krijg, dan krijg jij dat ook niet. En de dingen die ze niet kunnen realiseren worden door de media aan de grote klok gehangen, en wat ze wel realiseren dat wordt verzwegen: denk maar aan de PvdA in het kabinet Balkenende, krantenpagina's vol over hoe de PvdA haar ziel aan het CDA verkocht op onderwerpen als de Europese grondwet, het onderzoek naar de oorlog in Irak en de militaire aanwezigheid in Afghanistan, maar geen woord over hoe de PvdA de inkomensverschillen heeft verkleind. Ik ben dan ook niet verbaasd over het feit dat aan de ene kant er overvragende extreme flankpartijen zijn die van alles beloven maar buiten de regering blijven, want anders wordt duidelijk dat ook zij compromissen moeten sluiten. En grijze centrumpartijen die hun kleine verschillen breed uit meten tijdens de campagne om daar vervolgens niets mee te kunnen doen. In het huidige monistische stelsel worden partijen gedwongen om deze compromissen te verkopen als hun eigen standpunten. Het wordt tijd om politieke besluitvorming uit de achterkamertjes terug te brengen waar ze hoort in het parlement: dat is transparanter voor burgers. Dualisme dat is wat dit land nodig heeft.

Simon A: Ik denk dat je aan de ene kant de rol van politiek overschat en de grote van het maatschappelijke wantrouwen onderschat: in landen waar er dualistischer bestuur is als Amerika, Zwitserland, Noorwegen en Denenmarken is het politiek vertrouwen niet groter (eerder kleiner). Het is een logisch gevolg van een vrije samenleving dat er wantrouwen is ten opzichte van politici maar ook andere gezagsdragers: religieuze leiders, politie-agenten, onderwijzers of artsen. In een vrije samenleving leven mensen meer op zichzelf, zonder dat ze het gezag nodig hebben, zijn kritisch over hun samenleving en beslissen graag over zichzelf in plaats van dat hun de les gelezen worden door een zelfbenoemde elite.

Simon B: Maar dan erkennen we dus beiden dat er wantrouwen is ten opzichte van het bestuur. Ik denk dat het in de laatste tien jaar is gestegen en jij denkt dat het gelijk is gebleven. Okay: maar ik heb een oplossing daarvoor. Jij niet. Hoe zou jij het wantrouwen oplossen?

Simon A: We moeten gewoon erkennen dat er in een vrije samenleving wantrouwen is. Er zijn gewoon cynische kiezers die verdienen ook vertegenwoordiging. Populisme is daarnaast een belangrijk democratisch fenomeen: het houdt politici bij de les, zorgt ervoor dat ze naar burgers luisteren. Dat is de kern van de democratie: dat iedereen vertegenwoordigd wordt en dat politici naar burgers luisteren. Er is dus niets om op te lossen!

Simon B: Dat vind ik een te radicaal-democratische opvatting. Er is ook een liberaal-democratische opvatting die stelt dat democratie niet slechts gaat om het vertegenwoordigen of het uitvoeren van de wil van het volk, maar om het beschermen van de mensenrechten en burgerrechten. Democratie is een middel om burgerrechten te beschermen, geen doel op zich. Het huidige rechtse populisme bedreigt de burgerrechten zoals privacy om veiligheid te beschermen, mensenrechten zoals vrijheid van godsdienst, om de Nederlandse identiteit te beschermen, en de het internationale volkenrecht om Nederland te beschermen tegen het "gevaar" van vluchtelingen. Dat zijn ook democratische waarden.

Simon A: Democratische waarden? Het is wel erg gemakkelijk om je eigen progressieve waarden neer te zetten als democratische waarden. Ik vind het heel typisch om alles wat mooi en eerlijk is (de rechtsstaat, tolerantie, internationalisme) per se democratie te noemen. Democratie gaat over de vertegenwoordigen van de wil van het volk.

En dus is er maar een conclusie mogelijk: of je het populisme ziet als een bedreiging voor of een uiting van de democratie is afhankelijk van je eigen visie op democratie: als het draait om de vertegenwoordiging van de wil van het volk, dan moeten we accepteren dat er mensen zijn met rechtse opvattingen die gevoelig zijn voor populistische argumenten. En dan hoort de democratie te schuren en hoort wantrouwen erbij. Als democratie draait om liberale waarden, zoals mensenrechten en tolerantie, dan kan het populisme een bedreiging vormen voor onze democratie. Dan staan democratische waarden onder druk door rechts-populisme.

Morgen is het weer mijn eerste werkdag van het nieuwe politieke seizoen, want al loopt de begroting van januari tot december, het jaarritme is in de politiek toch meer afgestemd op de schoolvakanties. Nu ik de meeste kranten van de afgelopen weken weer heb doorgebladerd en weer bijgelezen ben over pensioenen, voetbaltransfers, de coalitieonderhandelingen, de georganiseerde chaos van Sail 2010 en het weer in Europa, Pakistan, Nieuw-Zeeland etc. kan ik me weer op de plaatselijke problemen en probleempjes gaan concentreren.

Het wordt wel een stevige klus om de nieuwe begroting in elkaar te timmeren met een draconische bezuinigingsopgave, om toch het milieu- en natuurbeleid overeind te houden, om de verkeers- en parkeerproblemen met minder geld efficiënter aan te pakken en natuurlijk ook om deze bijzondere coalitie overeind te houden. We mogen dan wel steunen op een ruime meerderheid in de gemeenteraad, er zijn nog genoeg onderwerpen waar de meningen over kunnen gaan verschillen en gelukkig is ook niet alles in een betonnen bestuursakkoord gegoten. Iedere partij en fractie wil ook zijn eigen geloofwaardigheid in de samenwerking behouden en dat gaat niet zonder inzet en vertrouwen. Waarbij het voortouw voor dat politieke debat bij de fracties ligt en niet bij de door de raad gekozen dagelijks bestuurders.

Ik hoop dat u ook het komende seizoen weer van mijn wekelijkse overpeinzingen blijft kennisnemen. Via Twitter, Facebook etc gaan mijn blogs nu een nog bredere verspreiding krijgen. Natuurlijk stel ik reacties op prijs en zal ze ook altijd beantwoorden, maar ook als u niet reageert weet ik dat ze gelezen worden. Niet om de nieuwswaarde ervan - daar zijn andere kanalen voor - wel om een beetje geïnformeerd te blijven wat een Bredase bestuurder zo allemaal bezighoudt. Ook u dus veel sterkte in het nieuwe seizoen gewenst.

“Ter wille van de waarheid en de rechtvaardigheid verzoeken wij u, mocht uw beslissing ten nadele van Sacco en Vanzetti uitvallen, ons te arresteren en aan te klagen wegens meineed”, schreven veertien getuigen in 1927 aan gouverneur Fuller van Massachusetts. De veertien getuigen hadden de anarchisten van een perfect alibi voorzien, maar het mocht niet baten. Nicola Sacco en Bartholomeo Vanzetti, de “anarchist bastards” volgens de rechter van dienst, moesten hangen. Figuurlijk althans, want letterlijk stierven ze op 23 augustus 1927 op de elektrische stoel.

In mei 1920 werden Sacco en Vanzetti gearresteerd op verdenking van moord en een roofoverval in Braintree. Bij hun arrestatie hadden ze allebei een revolver (maar wie had dat niet in de jaren twintig in de VS?) en anarchistische literatuur bij zich. Ze hadden geen strafblad, maar waren wel bij de politie bekend als anarchistische stakingsleiders. Tijdens een langdurig proces wees niets op de betrokkenheid van de twee Italiaanse immigranten bij de geweldadige overval in Braintree. Toch werden ze na bijna zeven jaar tot de dood veroordeeld. Tot verontwaardiging van velen in Amerika en elders.

Woody Guthrie nam in 1946 een LP op met twaalf indrukwekkende songs over Sacco en Vanzetti. Beluister bijvoorbeeld Two Good Men (zie hierboven en klik hier voor de tekst), waarin de twee ten onrechte veroordeelde mannen fraai gekarakteriseerd worden. In het begin van de jaren zeventig maakte Joan Baez de prachtige Ballad of Sacco and Vanzetti op muziek van Ennio Morricone. Het nummer maakt gebruik van brieven die Vanzetti in de gevangenis aan zijn familie schreef:

Father, yes, I am a prisoner
Fear not to relay my crime
The crime is loving the forsaken
Only silence is shame



De verontwaardiging over de onrechtvaardige rechterlijke uitspraak bestaat nog steeds. In 1977, een halve eeuw na de executie van het vonnis op de elektrische stoel, gaf de toenmalige gouverneur Dukakis van Massachusetts zwart op wit toe dat Sacco en Vanzetti geen eerlijk proces hadden gehad. Weer twintig jaar later, in 1997, werd in de bibliotheek van Boston “voorlopig” een plaquette onthuld, die vandaag de dag nog steeds niet de beloofde openbare plek in Boston heeft gekregen.

Erik de Graaf

Iedereen weet nog wel wat er vorig jaar heeft afgespeeld in Hoek van Holland, de zogenoemde 'strandrellen'. Maar nu is de politie bezig met een mediacampagne om meer begrip te kweken voor de het 'schieten van de politie'. De politie probeert duidelijk te maken dat het 'schieten op de relschoppers' noodzakelijk was. Meer lezen →

De uitslag van de Tweede Kamer verkiezingen is een ramp. De stemmen zijn zodanig versnipperd over de partijen dat er weinig werkbare opties zijn voor een kabinet. En wat er mogelijk is wordt door krappe meerderheden bemoeilijkt.

Politieke houdgrepen

Zo hebben we op dit moment een PVV en een CDA die beiden op eigen manier de onderhandelingen op ongebruikelijke wijze gijzelen. De PVV kan (maar dat weet niemand buiten de onderhandelingstafel, ik in ieder geval niet) een statement maken voor de achterban door onmogelijk beleid te eisen. Denk aan maffe dingen als hoofddoekjesbelastingen, volledig afschaffen ontwikkelingshulp, een verbod op de Koran of etnische registratie. Naast dat er volgens mij Europese verdragen zijn die dat onmogelijk maken (de Eurofobe PVV koudlatend) kunnen zelfs VVD en CDA daar onmogelijk mee akkoord gaan.

Maar er is ook iets anders nieuws gaande: de opstand (of niet?) binnen het CDA. Het lijkt vooral de oudere elite binnen het CDA te zijn dat zich in het bijzonder wenst te distantieren van de PVV. Volgens Trouw is er (tenminste) 1 Tweede Kamerlid van CDA huize die “om principiële redenen een voorbehoud gemaakt tegen een coalitie die mede steunt op de PVV“. Dat is onhandig voor onderhandelingen met een beoogd draagvlak van 76 kamerleden.

Wat is de oorzaak van de complexe verkiezingsuitslag?

Het verdwijnen van “de zuilen” heeft de Nederlander losgeweekt van de grote partijen die vandaag kleiner zijn dan ooit. Dat is een belangrijke oorzaak. Kleine partijen waren er altijd wel maar ze zijn met meer geworden. Ook is de verdeling over de partijen niet meer zo “groot vs. klein” als ze ooit leek te zijn, het is een redelijk geleidelijke lijn van SGP/PvdD naar CU via D66/GL via SP naar CDA, vervolgens PVV en ten slotte PvdA en VVD.

De Nederlander lijkt haar stem meer en meer te geven aan “aandachtspunten” en partijen concentreren en profileren zich daarop. Dierenwelzijn onderbelicht? PvdD! Beter milieu? GroenLinks! Hypotheekrenteaftrek op de boerderij? CDA! Economie? VVD! Hekel aan buitenlanders? PVV!

Het is erg jammer dat de doorsnee kiezer die niet lid is van een democratische partij maar beperkte invloed heeft op deze concentratie-onderwerpen. Dat zit zo: een PvdD zal met grote waarschijnlijkheid relatief klein blijven en daardoor niet snel regeringspartij worden. Als kiezer die dierenwelzijn erg belangrijk vindt, maar van de grote partijen bijvoorbeeld het beste aansluit bij de VVD, zou je eigenlijk de mogelijkheid willen hebben om op een soort PvdD “subafdeling” binnen de VVD te kunnen stemmen (mocht het VVD congres dat aandachtsgebied delen). Op dit moment kan een signaal naar een partij alleen via een voorkeurstem op een persoon worden overgebracht , of theoretisch door nog meer nieuwe partijen op te richten (bijvoorbeeld “Dierenwelzijn-rechts”, “Dierenwelzijn Christelijk” en “Dierenwelzijn links”) die vervolgens allemaal lijstverbindingen aangaan met andere partijtjes die gezamenlijk “de grote partijen” zouden moeten vervangen. Oef, hulde als u mij nog volgt, maar ik verwacht dat de grote partijen op deze complexiteit niet zitten te wachten en de kiezer al helemaal niet.

Clusters

En dat is waarom er volgens mij “Clusters” zouden moeten worden geintroduceerd. Deze moeten wettig worden ondersteund zodat er geen vervelende interne conflicten kunnen ontstaan. Dat is immers erg slecht voor de democratie en het vertrouwen daarin.

Met een cluster denk ik aan een “aandachtsgebied” of “richting” binnen een partij waar een kandidaat zich onder kan kandideren binnen een partij. Ik wil voorstellen dat de lijsttrekkers een “neutrale” functie op een kieslijst hebben (desgewenst gevolgd door een neutrale kandidaat van het andere geslacht, omdat er nog steeds velen zijn die per definitie op een specifiek geslacht stemmen, zowel man als vrouw) en andere kandidaten zich kunnen “labelen” naar clusters.

“Hoe bedoel je?” Voorbeeldje!

Laat ik voortborduren op het voorbeeld van dierenwelzijn (als voorbeeld van een prominent issue bij een zekere partij) en de VVD (als “bewezen” grote partij), even los van of de VVD al dan niet behoefte heeft aan dierenwelzijn, daar ga ik helaas niet over. De kandidaten voor de VVD kieslijst zouden zich bijvoorbeeld van een label “Lagere belastingen”, een label “Beperkte integratie”, een label “Economie/Bedrijfsleven”, een label “Onderwijs” en een label “Dierenwelzijn en milieu” kunnen laten voorzien. Vervolgens stelt het congres de kieslijst vast onafhankelijk van deze labels.

Kieslijst example:

1: Lijsttrekker
2: Jantje (A)
3: Truus (B)
4: Pietje (C)
5: Mies (B)
6: Diederik-Jan (D)
7: Corry (C)
8: Barry (E)
9: enz enz.

Met onderaan de kieslijst een legenda voor de, door de partij gekozen, clusters: “A = Economie, B = Lagere belastingen, C = Dierenwelzijn en milieu” etc. etc.

De kiezer hoeft er niet aan mee te doen.

Voor de kiezer hoeft er weinig te veranderen. Vertrouwt deze een onderscheid toe aan de partij zelf stemt deze gewoon op de lijsttrekker en worden de niet-voorkeursstemmen van boven naar beneden over de lijst verdeeld. Stemt de kiezer echter op een andere kandidaat dan krijgt deze om te beginnen de bestaande voorkeursbehandeling, maar gaan “reststemmen” een potentieel overschot aan de inmiddels veel relevantere voorkeursstemmen, naar de volgende kandidaat in hetzelfde cluster. Zo heeft de kiezer veel meer invloed op de bezetting van de kamer en de koers van de partijen dan nu en worden “one issues” opgevangen binnen de partijen.

De voordelen in een voorbeeld

Het grote voordeel van zo’n systeem zou kunnen zijn dat het aantal partijen significant kan afnemen. Zo zouden bijvoorbeeld twee nieuwe partijen “Progressief liberaal” en “De Sociale partij” een groot deel van de bestaande partijen kunnen vervangen en zo versnippering tegengaan:

“Progressief liberaal” zou kunnen worden opgebouwd uit (natte vingers) 50% van de huidige PvdA, 100% D66, 75% GroenLinks , 50% PvdD en 25% van de VVD (allemaal op basis van een schatting onder de kiezers, maar leden zou ook kunnen). Met denkbare clusters (random volgorde) “Dierenwelzijn”, “Economie”, “Individuele vrijheden”, “Bestuurlijke vernieuwing”, “Onderwijs”, “Arbeidsmarkt”, “Europa” en “Duurzaamheid”.

“De Sociale partij” kan op haar beurt analoog worden opgebouwd uit 50% PvdA, 25% CDA, 75% ChristenUnie, 25% GroenLinks, 100% SP en 50% PvdD met als denkbare clusters “Dierenwelzijn”, “Normen en waarden”, “Sociale zekerheid”, “Ouderen” en “Onderwijs”.

Congressen van deze partijen hebben met de volgorde van de kandidaten nog steeds belangrijke invloed op de bezetting van de kamer, maar de kiezer hoeft niet langer alleen op een naam met een foto te stemmen maar kan daarmee nu ook aangeven welk onderdeel van het beleid van de partij deze in het bijzonder belangrijk vindt.

Mooie vergezichten

Ik realiseer mij dat de gevestigde orde zich niet eenvoudig zal laten verleiden tot een dergelijke reorganisatie, maar stel dat het wel zo zou zijn zou het volgens mij kordaat een einde maken aan de versnippering van ons politieke bestel, de burger meer macht geven en formaties vereenvoudigen. Ik weet ook niet of een bestaande partij misschien momenteel al, bijvoorbeeld via een notaris, een dergelijke interne zetelverdeling wettig kan garanderen of dat er misschien juist redenen zijn waarom wetten die clusters mogelijk zouden moeten maken ondenkbaar zijn. Ik verwacht dat het in theorie moet kunnen.

Ik ben benieuwd naar meningen en visies van anderen.