Vandaag vond het werkbezoek plaats van de Noordelijke Staten aan de Eerste Kamer. Rond het thema “bereikbaarheid van zorg” hield ik de volgende inleiding in de plenaire zaal:

Inleiding “fusies zorginstellingen (in dunbevolkte gebieden)”
Bereikbaarheid van de zorg in relatie tot fusies: Elke zorg op goede afstand!

Belangrijk bij zorg zijn de zogenaamde 4 B’s: Beschikbaarheid, Bereikbaarheid, Betaalbaarheid & Betrouwbaarheid.

Ik wil daar vandaag het thema “Bereikbaarheid” even uitlichten, omdat gebleken is dat daar problemen ontstaan in dunbevolkte gebieden. Ik zal eerst een korte inleiding geven over de bevolkingssamenstelling in Drenthe, en vervolgens een oplossingsrichting presenteren waar we gezamenlijk, als provinciale en Rijksoverheid aan moeten denken om bereikbaarheid van zorg te garanderen voor onze burgers. Ten slotte zal ik de sluiting van de afdeling acute verloskunde in Meppel kort weergeven als casus waar een aantal lessen uit te trekken is.

Bevolkingssamenstelling
De kwaliteit van zorg in brede zin, bereikbaar voor iedereen, is onlosmakelijk verbonden met het thema leefbaarheid in Drenthe. Krimpregio’s zijn vaak ook vergrijzende regio’s. Ouderen willen graag thuis blijven wonen en jongeren trekken van het landelijk gebied naar de steden. Het aantal 65-plussers zal in Drenthe tot 2040 met 62.500 sterk toenemen, een toename van 72%. Hun aandeel in de totale bevolking zal stijgen van 18 naar 31%.
De relatief sterke vergrijzing in combinatie met de ontgroening zetten extra druk op de beschikbaarheid en bereikbaarheid van zorgvoorzieningen en daarmee de leefbaarheid in dunbevolkte regio’s. Dit is waarom Drenthe dit thema vandaag naar voren heeft geschoven.

Spreiding
Maak een landelijk plan van zorgvoorzieningen. Als je afwacht sluit er hier een ambulancepost, daar een verloskundigenpost en heb je straks een gatenkaas van zorgvoorzieningen. Balans tussen concentratie en bereikbaarheid. Concentratie van zorg kan leiden tot kwaliteitsverbetering, maar het maximaal oprekken van de bereikbaarheidsnormen kan geen wenselijke situatie opleveren. Er dient dus een goede leidraad te zijn waarmee een herstructurering wordt opgezet.

“Zorgwinkelcentrum” als oplossing
Mobiliteit van burgers neemt al jaren toe en dat zal nog wel even doorgaan. Daarmee zijn zorgvragers ook steeds meer bereid om zorg van verder weg te halen.

De Sociaal-Economische Raad heeft eerder geadviseerd om op toegankelijkheid te letten en waar mogelijk te combineren. Te denken is dan aan huisartsenposten plus: waar gespecialiseerde huisartsen zitten met gespecialiseerde verpleegkundigen, “superverpleegkundigen”, en eventueel een paar ziekenhuisbedden. Allerlei technische apparatuur tot zijn beschikking zoals röntgenapparatuur, een onderzoeks- en behandelkamer maar ook een snelle internetverbinding met specialistische professionals op afstand voor consultatie en feedback. Dergelijke posten kunnen taken overnemen van ziekenhuizen. Denk bijvoorbeeld aan hartcontroles. Zorgbelang Drenthe noemt dit een “zorgwinkelcentrum”.

Vijf typen zorgvragen
Zij onderscheiden vijf typen zorgvragen. Elk type vraag heeft zijn eigen behoefteniveau en de schaal waarop dit het best kan worden ingericht verschilt ook per type. Dit biedt mogelijkheden om én efficiënter te werken en tóch de zorg zo nabij te organiseren als de zorgvrager dat verlangt.

1. Algemene informatieve (zorg)vragen
Informatieve vragen over algemene zorgonderwerpen (bv. wat is de ziekte van Alzheimer? hoe is het stelsel van de gezondheidszorg ingericht? waar kan ik terecht met vragen over de thuiszorg?). Telefonisch of via internet bij zorgwinkelcentrum. Kwaliteit van de informatie en de organisatie van de beschikbaarheid zijn aandachtspunten.

2. Preventieve zorgvragen
Vragen over dingen die men ‘kunnen’ overkomen (wat te doen bij een dreigende griepepidemie, mogelijke gevolgen van straling na een ramp met een kerncentrale e.d.) hoe zij moeten leven in een bepaalde fase van hun leven waarvoor zij preventieve maatregelen willen nemen. Hiervoor kunnen zij ook telefonisch of digitaal terecht en dan zo nodig worden doorgeleid naar de basiszorgarts of allerlei andere specialistische centra.

3. Enkelvoudige zorgvragen
Het gaat hierbij om enkelvoudige zorgproblemen die een individuele afhandeling vereisen, dichtbij in het zorgwinkelcentrum. Het kan ook gaan om vragen over aandoeningen die diepgaander diagnose, mogelijk meer onderzoek en behandeling vereisen. Hiervoor kan men het beste fysiek of interactief terecht bij een van de basiszorgartsen die in het primaire zorgwinkelcentrum hun praktijk hebben.

4. Acute zorgvragen
Acute ‘zorgvragen’ die geen uitstel dulden. In Nederland is het bij wet zo geregeld dat wanneer 112 gebeld wordt er altijd binnen vijftien minuten een ambulance ter plaatse moet zijn die acute hulp kan verlenen. De norm van vijftien minuten aanrijdtijd voor spoedzorg impliceert dat er over een provincie als Drenthe een heel netwerk van ambulancezorg is uitgelegd dat centraal via de regionale meldkamer wordt aangestuurd. Uitgaande van de wens om ook een dekkend netwerk te hebben voor de basiszorg is wenselijk dat de spoedzorg geïntegreerd wordt met de gewenste zorgwinkelcentra.

5. Complexe en chronische zorgvragen
Dat betekent concreet dat de ziekte of aandoening langer gaat duren en niet meer overgaat. Dat kan op iedere leeftijd voorkomen maar gezien de menselijke levensloop hebben ouderen per definitie meer chronische zorgvragen. Behandeling kan bestaan uit standaardbezoeken, leefstijladviezen en zelfmanagement. Vaak ook een psychische en sociale kant. Deze zorgvragen vereisen antwoorden die het domein van de fysieke zorg overstijgen en meestal te maken hebben met het totale welzijn van de patiënt.

Het idee dat iedere soort zorg op een juist niveau dient te worden verzorgd klinkt vrij logisch. Toch moet met het inrichten hiervan zorgvuldig worden omgegaan. De bevolking heeft – terecht of onterecht – al snel het idee dat de zorg in de regio er op achteruit gaat. Een voorbeeld van hoe het niet moet, is de sluiting van de acute verloskunde in Meppel.

Verloskunde
Het Diaconessenhuis Meppel is een middelgroot streekziekenhuis (~330 bedden), waar nagenoeg alle specialismen vertegenwoordigd zijn. Regiofunctie: Meppel, Staphorst, Steenwijkerland, Westerveld, De Wolden en Zwartewaterland.

Na een fusie tussen de maatschappen gynaecologie in Meppel en Zwolle, volgde het plan om de afdeling acute verloskunde in Meppel te sluiten. Er zouden te weinig gynaecologen zijn om 24-uursdiensten mogelijk te kunnen maken, en te weinig bevallingen om het aantrekken van extra gynaecologen te rechtvaardigen.

Onduidelijk waren op dat moment de consequenties voor algemene spoedeisende hulp en de 24-uurszorg door kinderartsen. Ook vreesde men voor langere aanrijtijden en meer thuisbevallingen en “bermbaby’s”, vanwege de dan langere rijtijden. Dit leidde tot grote maatschappelijke onrust.

Maximale norm voor verloskunde is 45 minuten, en CdK Tichelaar noemde Drenthe in een open brief aan premier Rutte al schertsend een “45-minuten-provincie”.

Er was op dat moment reeds overleg gaande om tot een gezamenlijke regiovisie op de zorg te komen, die dient als advies aan de minister. Een kader om te komen tot realisatie van goede, bereikbare, zorg. De eenzijdige aankondiging van het sluiten van de afdeling verloskunde doorkruisde dat proces.

Regie
De grote vraag rond bereikbaarheid van zorg blijft de regierol. Wie moet op welke manier een rol spelen om die bereikbaarheid ook daadwerkelijk tot stand te brengen en/of te behouden?

Grotere zorgwinkelcentra zijn een wenkend perspectief, een stip op de horizon. Maar hoe garandeer je bereikbaarheid van de zorg, ook voor mensen die minder mobiel en minder zelfredzaam zijn?

Den Haag. Bindende normen.
De systeemverantwoordelijkheid voor de zorg ligt bij het Rijk, maar gemeenten en provincies hebben er vanuit het oogpunt van leefbaarheid belang bij dat de zorgvoorzieningen in de regio optimaal ingericht zijn. Beschikbaarheid van ziekenhuiszorg staat onder druk.

Regiovisie
Gisteren vond een overleg plaats in de Havixhorst, geïnitieerd door Commissaris der Koningin Tichelaar en Burgemeester Westmaas met alle betrokken partijen rond de afdeling verloskunde in Meppel, een overleg dat in de volksmond al snel het “Ooievaarsberaad” gedoopt werd. Regionaal overleg met ketenpartners én bevolking. Nu datum 1 juli toch weer ingetrokken. Over veertien dagen overleg met alle partners. Feitelijk is iedereen het er wel over eens dat dit overleg gevoerd had moeten worden aan het begín van het traject, en niet nadat men voor een voldongen feit was geplaatst.

Lokaal maatwerk
Zou “moeten” bij fusies zorginstellingen in dunbevolkte gebieden. Blij dat iedereen dat nu inziet. Laat Meppel en Drenthe een voorbeeld zijn en in gelijksoortige gevallen in de rest van Nederland iedereen gelijk om tafel gaan. De vraag is: hoe regelen we dit?

Waarom zou ik me als inwoner van de gemeente Leek druk maken om een verhaal over grondaankopen in Apeldoorn? Eerst even in het kort het verhaal: Sinds het jaar 2000 heeft Apeldoorn te ambitieus grondaankopen gedaan en dreigt daardoor een scheur in de broek te krijgen die kan oplopen tot 200 miljoen €. Niet geheel onbelangrijk detail daarbij is dat de uitkomst van een raadsonderzoek is dat het college de raad onjuist, onvolledig en te laat heeft geïnformeerd, een politieke doodzonde, en dat de grondaankopen tegen ieder advies vanuit de ambtenaren zou zijn gedaan. De raad van Apeldoorn moet in februari het rapport bespreken en pas dan zullen er conclusies worden getrokken.

Tot zover het verhaal. Dat rapport kwam deze week uit hetgeen aanleiding vormde voor Radio 1 om deskundigen aan het woord te laten. En een van die deskundigen was de burgemeester van Deventer de heer Andries Heidema in zijn hoedanigheid van voorzitter van de VNG Commissie Ruimte en Wonen. Presentatrice Lara Rense voelde hem stevig aan de tand over hoe dit verlies heeft kunnen ontstaan en wat daar nou de oorzaak van was en, aangezien vele Nederlandse gemeenten met een soortgelijk probleem kampen, of er parallellen zijn met Apeldoorn. Met stijgende verbazing heb ik zijn verhaal aan zitten horen. De schuld lag volledig en alleen bij de crisis. En dat is op z'n zachts gezegd knap. Van die crisis zegt menig econoom en financieel expert in een verklaring hoe het de wereld toch zo heeft kunnen verrassen dat ze die "niet hebben zien aankomen".

Natuurlijk is het handigst om de schuld bij de crisis te leggen, dat is immers een ongrijpbaar begrip geworden. Iedereen orakelt daar inmiddels zo hardnekkig over dat het haast een soort indoctrinatie genoemd kan worden. Weet je niet waar iets door veroorzaakt is of wil je het niet benoemen als dat het is, geef de schuld maar aan de crisis, dan gelooft iedereen het. "Tja, de crisis he, wat kun je daar nou aan doen" zo moet de burger maar geloven. Ik snap die lui van de occupy-beweging wel, al wordt daar door menig bestuurder wat lachend tegenaan gekeken. Ja, voor de Bühne trekken we wel een blik begrip los, maar verder doen we er niets mee.

Of er parallellen zijn met problemen bij andere gemeenten? Dat weet ik niet. Wel weet ik dat vele Groninger gemeenten met financiële problemen kampen die veroorzaakt zijn door grondaankopen, min of meer opgelegd vanuit de Regiovisie Groningen-Assen. Een ambitieus programma waarvan de kar indertijd getrokken werd door de gedeputeerde Marc Calon en Henk Bleker. Een TE ambitieus programma. En dat was een aantal jaren geleden al bekend maar volstrekt genegeerd door bestuurders en gemeenteraden (let wel, dit gaat over gemeenten in Groningen, niet over de gemeente Apeldoorn). Niets crisis, hoe graag men dat ook wil laten geloven. De crisis heeft het reeds ontstane probleem wel verder versterkt. Maar was men indertijd realistisch met het voorliggend cijfermateriaal omgegaan dan had er nooit een vertaling kunnen plaatsvinden naar grootschalige grondaankopen. De ambitie van bestuurders in plaats van gezond verstand.

De schuldpositie van Leek is voor een groot deel te danken aan grondaankopen. En misschien in verhouding wel een net zo'n groot probleem als dat in Apeldoorn hetgeen met groot gemak het financieel bankroet  voor Leek in zich kan hebben. Met dank aan de Regiovisie? Nee, met dank aan de bestuurders die zo lijdzaam aan het handje van Marc Calon mee liepen.

Het nieuwe college is van start. Het opnemen van de LTO voorman Henk Brink lijkt een slimme zet. Hierdoor worden problemen voorkomen zoals paar jaar geleden toen de verhouding tussen het provincie bestuur en de landbouw in Drenthe zeer ernstig verstoord waren. Er gingen veel deuren met een harde klap dicht, Brink mag ze weer op een kier zetten. Misschien dat het Brink ook lukt de boodschap van Bleker op zijn drents te vertalen...
Het handhaven van Tanja Klip is gedurfd, over 2 weken staan zij en Jacques Tichelaar voor de rechter en het is nog maar de vraag hoe dat gaat aflopen... Ik had gedacht dat er een schikking zou komen voordat het college gepresenteerd werd, maar kennelijk is men vol vertrouwen. De vraag of dat terecht is, weten we over 2 weken.
Een heel ander punt waar dit college mee te maken krijgt is SNN,het samenwerkings verband met Groningen en Friesland. Tichelaar wordt de voorzitter en kan zijn borst nat maken.
De problemen in en rond het SNN zouden weleens het moeilijkste punt kunnen worden in deze periode. Dat Groningen moeilijk doet over de aanleg van de tramverbinding richting Drenthe is nog maar het begin. De kosten van de krimp, in de Regiovisie belopen honderden miljoenen en ook die zullen leiden tot felle discussies; wie gaat hoeveel betalen? Wie is solidair met wie?
De aanleg van het Noordelijk deel van de Zuiderzeelijn , tussen Groningen en Heerenveen, is een ander heikel punt. Ook daar zijn afspraken over gemaakt, de compensatiegelden zijn ook duidelijk. Maar er is nu al een tekort, dus wie gaat dat betalen??
De interne drentse punten zal dit college wel kunnen oplossen, maar de "boze buiten wereld" begint al heel snel moelijk te doen, zelfs in het Noorden. Het zal zeker niet de dood in de politieke pot betekenen, maar veel "slaande " deuren.