Na het afsluiten van het Lente-akkoord door de vijf partijen in het parlement, had GroenLinks een goede uitgangspositie naar de verkiezingen van 12 september. Jolande Sap had moedig onderhandeld en heeft veel échte GroenLinkse punten in het lente-akkoord af weten te spreken. Een eerlijker en groener akkoord. Iets waar we als partij trots op kunnen zijn. In de peilingen van Maurice de Hond werd GroenLinks dan ook direct beloond: van 5 naar 8 zetels. De kiezer zag dat het in deze tijden van belang is om te kiezen voor een partij die verantwoordelijkheid durft te nemen voor het land. En dat deed GroenLinks. Jolande Sap had hiermee een goede uitganspositie gecreëerd voor Nederland én voor GroenLinks tijdens de komende verkiezingen.
Toen kwam Tofik Dibi op het toneel. Hij wilde ook lijsttrekker worden. Iedereen binnen de partij mag zich in principe kandidaat stellen voor deze positie, zo ook Tofik. De kandidatencommissie heeft gesprekken gevoerd en heeft één kandidaat naar voren geschoven. Want, zo besloot dat congres, we wilden geen referendum hebben maar een goed overwogen keuze van de kandidatencommissie en daar op het congres over stemmen. Voor de goede orde; ik ben vóór een referendum en voor een keuze.
De procedure was echter helder: er zou een voordracht komen voor het lijsttrekkersschap.
Vrijdag 18 mei zou het partijbestuur met de resultaten komen van deze procedure. Een deel van de Tweede Kamer fractie, oud-fractievoorzitter Femke Halsema en vele andere prominente en minder prominente leden van de partij begonnen nog voor het bekendmaken van dit resultaat op Twitter een offensief tegen het partijbestuur en tegen de kandidatencommissie. Daar heb ik maar één oordeel over: laag bij de grond.
Hiermee wordt de grote afstand tussen partij en Tweede Kamer fractie nogmaals benadrukt. Een afstand waar op verschillende congressen al tegen gestreden is en meermalen moties over zijn aangenomen. De Tweede Kamer fractie gáát niet over de kandidaatstellingen. Daar gaat de kandidatencommissie over. En dat is maar goed ook.
Het optreden sindsdien van Tofik Dibi in de media, het Twitter offensief vanuit de Tweede Kamer en de worsteling die daardoor bij partijvoorzitter Heleen Weenink heeft moeten plaatsvinden heeft GroenLinks in een diep electoraal gat gestort. Want de knulligheid van de communicatie rond dit proces zorgt voor het beeld van een onbetrouwbare partij. En dat doet mij pijn. Morgen is het lijsttrekkersdebat tussen Jolande Sap en Tofik Dibi in ‘s-Hertogenbosch. Natuurlijk ben ik daar bij. Maar mijn keuze staat al vast: Jolande Sap is mijn partijleider, mijn lijsttrekker. En Tofik Dibi zeker niet.

Gerelateerde blogs:

1. Van geitenwollensok naar groene liberaal
2. Kiezen
3. Het GroenLinks congres

Naast enkele stevige missers bevatten de drie pagina’s die de papieren Volkskrant vanochtend aan de affaire Dibi wijdde, ook een trieste waarheid: als de Twitters exploderen, zijn procedures niet meer relevant. Het congres van GroenLinks kan duizend keer vaststellen hoe de lijsttrekker gekozen moet worden, als @FemkeHalsema zegt dat het anders moet, dan is dat zo.

Twitter is een nuttig verlengstuk van de achterkamers waarin de zwaarste politieke beslissingen vallen, die over cruciale beleidsbeslissingen en poppetjes. Omdat het medium zich niet leent voor argumenten, maar alleen voor stellingen, is het bij uitstek geschikt om aan de onderbuik te kriebelen. Als je door je publicitaire macht in staat bent de beeldvorming rond de partij naar je hand te zetten, wordt je opinie vanzelf relevanter.

In de media is zo effectief het beeld gecreëerd dat het doordrukken van Dibi’s kandidatuur een triomf van de democratie binnen GroenLinks is over een behoudend partijbestuur. Helaas is het omgekeerde het geval. De triomf is aan een select clubje dat eigenstandig besloot tot een lijsttrekkersreferendum en vervolgens alles uit de kast trok om dit door de democratische processen heen te duwen.

Het trieste zit erin dat dit clubje nog voor een aanzienlijk deel gelijk had ook. Als zelfs het CDA een lijsttrekkersverkiezing houdt, kan GroenLinks niet achterblijven, ook niet als er geen geschikte kandidaten zijn om Jolande Sap uit te dagen. De partij zal ermee moeten leren leven dat haar interne spelregels niet zijn opgewassen tegen de waan van de dag. Maar als je er zo tegenaan kijkt, kun je de procedures net zo goed afschaffen. Dan is iedereen met meer dan tienduizend twittervolgers per definitie geschikt en dus kandidaat.

Een paar dingen moeten me van het hart omtrent de kandidatuur van Tofik Dibi voor het lijsttrekkerschap.

Ten eerste heeft de kandidatencommissie jammerlijk gefaald. Ze doet er goed aan af te treden.
De commissie had vanaf het begin haast moeten maken omdat de verkiezingen al in september zijn. Het was niet verstandig om pas eind mei met de kandidaten te voorschijn te komen.
Vervolgens had de commissie, vanaf het moment dat bleek dat er ook voor het lijsttrekkerschap meerdere kandidaten waren, moeten besluiten tot een extra snelle en openbare procedure voor plaats nummer één.
Tofik Dibi stelde zich kandidaat en de commissie had niet mogen twijfelen aan zijn geschiktheid. Zijn persoon was onbesproken, iedereen kent hem en kan zelf oordelen. Natuurlijk kan de commissie sommigen die zich melden, passeren, maar toch niet de nummer twee van de vorige lijst!
Als de commissie Tofiks kandidatuur zonder morren geaccepteerd had, zou dat misschien enige aandacht krijgen, maar ik denk niet dat het congres voor hem gekozen zou hebben, want in tegenstelling tot wat hier en daar in de pers wordt beweerd, is de achterban van GroenLinks niet non-conformistisch en anti-autoritair, maar veeleer het tegendeel in interne kwesties.
De commissie was niet blij met de kandidatuur van Tofik en ik neem even aan dat het niet alleen een houding (of een fout) van de commissie is geweest, maar dat het een afspiegeling was van de stemming op het partijbureau en in het bestuur. Het “apparaat” was niet blij en dat was al te zien aan de afwerende reacties toen Rutger Castricum het partijkantoor binnen struinde met de pesterige vraag over de kandidatuur.
Ik begrijp overigens niet waarom nu plotseling een referendum moet komen over het lijsttrekkerschap en waarom de keuze niet wordt overgelaten aan het congres, zoals vaak in het verleden.

Als in de afgelopen jaren iemand anders zich kandidaat had gesteld voor het lijstrekkerschap naast Femke Halsema, dan zou waarschijnlijk niemand bezwaar hebben, want over haar positie bestond weinig twijfel. Maar nu is er paniek omdat er over Jolande Sap wél twijfels zijn. Het moet eens gezegd worden: Jolande Sap maakt als lijsttrekker geen sterke indruk. Zij is een uitstekend kamerlid, maar lijsttrekker? Nee. In contacten met de pers herhaalt ze zich te vaak, het lukt haar niet te ontspannen en ik vrees dat dat meer is dan een beginnersprobleem. Een maand geleden nog dacht ik: misschien moet ik eens D’ 66 stemmen.
Maar ik was blij met het wandelgangenaccoord en besloot toch weer GroenLinks te stemmen. (want als Nederland al aan die drie procent gaat prutsen, kan je de EU gelijk wel opheffen; maar dat is een andere discussie). En nu krijgen we dit, en twijfel ik opnieuw.

Ik denk niet dat we het Tofik Dibi moeten verwijten dat hij zich kandidaat gesteld heeft. Ik neem even aan dat hij kritiek had op Jolande Sap, dat hij dacht dingen beter te kunnen en dan heeft hij het recht om zich kandidaat te stellen. Het is de vraag of het verstandig is, maar het mag. Zeker op het moment dat ook andere partijen lijsttrekkersverkiezingen hebben, is de gedachte aan meerdere kandidaten niet absurd. Als er niet zo spastisch gereageerd was, had het ook geen verzwakking hoeven zijn voor Jolande.
Ook Jolande valt niet veel te verwijten, zij heeft even geslikt, maar vervolgens was zij bereid “de strijd aan te gaan”. Mijn twijfel aan GroenLinks wordt gevoed door de partijcultuur die zichtbaar is geworden: Niemand mag zien dat er discussie is in GroenLinks, niemand mag weten dat er twijfel is, GroenLinks blijft een erfgenaam van de CPN.

Toen bleek dat Tofik Dibi kandidaat was, had ik de neiging voor hem te kiezen. Ten eerste omdat hij prettiger overkomt in discussie of in gesprekken met de pers en ten tweede om een inhoudelijke reden, namelijk dat hij in het verleden heeft gezegd dat GroenLinks groener moet worden. Het wordt tijd daar eens werk van te maken. De laatste partijraadsvergadering ging over “groene economie”. Het leek erop dat iedereen (behalve ik natuurlijk) vond dat onze groene en onze linkse principes gecombineerd konden en moesten worden: GroenLinks komt op voor het milieu en voor de zwakkeren in de samenleving.
Juist de wens om die belangen te combineren belemmert GroenLinks om daadwerkelijk op te treden als een verdediger van een samenleving die zuinig omgaat met grondstoffen en de natuur. De “zwakkeren in de samenleving” zitten bepaald niet te wachten op de mening van GroenLinks en zijn allang weggelopen naar de SP of naar de PVV. GroenLinks heeft daar niets te winnen. Wij moeten niet de belangen behartigen van mensen die ons daar niet om vragen en soms moeten we ons duidelijk uitspreken tegen de materiele belangen van mensen.
Ik beweer al langer dat links en groen strijdig kunnen zijn en vroeg of laat zal dat ook wel tot GroenLinks doordringen. Maar voor dit moment is het kwaad geschied. Tofik Dibi is gedwongen zich in te graven, te “vechten als een leeuw” in een strijd die hij verliezen zal, de gemoederen lopen hoog op en het kan alleen maar meer verliezers geven.

DE AFFAIRE DIBI EN NOG MEER

Als je vandaag aan de dag met vrienden en bekenden een kopje koffie drinkt heb je heel wat uit te leggen. Zo zei iemand op het zonnige terras, dat hij van de politiek niets meer snapt. Daar kun je dan mooi op inhaken.

De geschiedenis van GroenLinks kent heel wat miskleunen. We zijn ze allemaal weer te boven gekomen. Zo was er een duolijsttrekkerschap, dat geen succes werd. Er was een kamerlid, dat een ziekte simuleerde, waar zelfs de medefractieleden intuinden. Politici moeten over een flinke dosis acteertalent beschikken. Er was de affaire Sam Pormes, die evenmin tot vreugde stemde. Het is dus ook geen wonder, dat er vervolgens een strakke procedure kwam voor de selectie van kandidaten voor verkiezingen. We willen mensen op de lijst, die ons vertrouwen waard zijn, die geschikt zijn en die clean zijn. Getuige de profielen voor kamerlid en fractievoorzitter weten we inmiddels uitstekend aan welke eisen iemand moet voldoen.

Nu is de procedure enorm versneld en dus niet volledig gevolgd. Tofik Dibi hield zich niet aan afspraken in de procedure, die terecht zwijgzaamheid voorschrijven, zolang de kandidatencommissie de lijst niet heeft vrijgegeven. Elk van de 165 sollicitanten moet er op kunnen vertrouwen, dat een negatief oordeel niet zo maar openbaar wordt. Tofik Dibi meende boven de wet te kunnen staan en trad te vroeg naar buiten en toen het oordeel negatief uitviel – naar mijn mening terecht – kon hij niet meer terug en ging vechten als een leeuw. Zo toonde hij zelf het gelijk van de kandidatencommissie aan. Tsja!

Dan waren er nog mensen, die wilden kunnen kiezen. Binnen GroenLinks zijn meer mensen geschikt als lijsttrekker m/v, maar die hebben zich niet aangemeld. Anders was er inderdaad iets te kiezen geweest. Nu krijgen we een gemankeerd referendum. Wat de motieven zijn van de mensen, die dat referendum zo graag wilden is onbekend. Ik neem aan, dat mensen niet op Dibi gaan stemmen omdat ze het zo zielig vinden, dat hij streng beoordeeld is. Evenmin niet omdat ze het beleid van Jolande Sap niet steunen, want Dibi was het inhoudelijk altijd met haar eens. En ook niet, omdat Dibi uit de grote stad Amsterdam aan het IJ komt en Jolande Sap uit het stadje Venlo aan de Maas, want de beste moet het worden.

Al babbelend bij de koffie komen ook het vijf-partijen-akkoord en Griekenland voorbij. Het belangrijkste argument van de PvdA is, dat lastenverzwaring de consumptie onder druk zet. Maar de overheid gebruikt de opbrengsten om de koopkracht van de minima zo goed mogelijk te handhaven en mensen in het speciaal onderwijs en de cultuursector aan het werk te houden evenals mensen met een beperking. Hun koopkracht blijft behouden. Zo wordt voor de laagste inkomens het grotere eigen risico geheel gecompenseerd. Behoud van koopkracht leidt tot behoud van consumptie. Is het zo erg, dat er wat gematigd wordt in de overconsumptie aan luxe goederen en diensten, die je bij veel middelbare en hogere inkomensgroepen kunt waarnemen? Het is economisch toch hoogst ondoelmatig en ecologisch zeer schadelijk, dat mensen elke dag vele tientallen kilometers heen en weer reizen naar hun werk en de reiskosten ook nog eens belastingvrij door hun werkgevers vergoed krijgen.

Nederland heeft als handelsnatie enorm geprofiteerd van het ontstaan van een grote gemeenschappelijke markt. Onze ligging aan de Noordzee bij de monding van de Rijn en de Maas zorgde voor veel doorvoer en voor de verwerking van grondstoffen en halffabricaten tot eindproducten, waarbij we dan ook nog heel gunstig lagen in een dichtbevolkt en welvarend gebied met veel koopkracht. Wij profiteerden volop van de vele vestigingsvoordelen. Maar al in de tachtiger jaren waarschuwde ik mijn leerlingen voor het feit, dat er in de uitgebreide EU ook gebieden zijn, die alle vestigingsvoordelen missen en waar de economie de concurrentie met Noordwest Europa zal verliezen. We zien het nu in Griekenland gebeuren. Alleen door het loonniveau enorm te verlagen, kunnen de Grieken weer concurrerend worden. Dan moeten de rijke Grieken en de West-Europese ondernemingen ook nog bereid zijn in de Griekse economie te investeren. Wees maar blij, dat je niet in Griekenland woont. Iedereen was het daar volkomen mee eens.

Jaargang 5, Nr. 215.

Een onoverzichtelijk slagveld is het inmiddels, de opmaat naar de door ons GroenLinksers zo gewenste verkiezingen. Amper een paar weken nadat Jolande Sap de electorale neergang op een knappe wijze wist te keren met een geweldig resultaat in het Lenteakkoord. Maar inmiddels is alles verdampt.

 

Ik deel de opinie van Christian Jongeneel dat de partijmastodonten gruwelijk uit de bocht zijn gevlogen. Het cynische is dat de algemene tendens is dat zij willen dat de leden iets te kiezen hebben, terwijl de leden juist dèze procedure zelf hebben gekozen. In februari is er nog een aanpassing geweest van het reglement. Via twitter denderden de prominenten door de porseleinkast van de zorgvuldigheid die een kandidatencommissie in acht behoort te nemen, en dus door een democratisch besluit van het ledencongres, heen. Pedant en potsierlijk! Waarom mochten de leden dan niet kiezen toen Femke Halsema en later Jolande Sap op royalistische wijze het leiderschap van de partij overnamen?

 

Tofik Dibi heeft het recht zich te kandideren maar het is evident dat hij tegen de regels heeft gehandeld. En Tofik Dibi was erbij in februari maar heeft nooit eerder verzet getoond tegen de voorgestelde procedure. Dit getuigt van een eenmansactie en maakt hem ongeloofwaardig als partijleider. Maar het optreden van Jolande Sap in nieuwsuur gisteren was ook teleurstellend, ze begon zich af te zetten tegen de procedures, maar juist afspraken en procedures zijn van groot belang in een democratische ledenpartij. Zo zijn de leden van GroenLinks de grote verliezers in dit spekstakelstuk. Gelukkig heeft het partijbestuur olv Heleen Weening de belangen van de leden goed vertegenwoordigt. Men heeft vrijdagavond de minst slechte, maar pragmatische oplossing gekozen. De kandidatencommissie heeft ook precies gehandeld zoals hen is opgedragen.

Ik heb overigens ook laten blijken niet gelukkig te zijn met het afhouden van kandidaten maar dat moeten we eerst ordentelijk regelen, eerst de spelregels veranderen en dan het spel beginnen. Gisteravond gaf ik wat snel toe aan de oproep van Ineke van Gent om snel de procedure te veranderen. Niets daarvan, eerst maar eens goed nadenken wat we nu echt willen want zoals Wilfred Rubens terecht aangeeft zijn de regels al een aantal keren veranderd. Ieder systeem heeft zo zijn nadelen.

 

We hebben met het toekomstcongres enkele jaren geleden de inhoud goed neergezet, maar de partijdemocratie is, hoe typisch voor linkse idealisten, verwaarloosd. Laten we daar nu eens goed over nadenken en discussiëren alvorens in alle haast weer een nieuw monster te baren. We heben een uitstekende voorzitter om dit proces te begeleiden.

Partijdemocratie is a post from John Swelsen.

Voor wie GroenLinks een warm hart toedraagt was het vandaag geen positieve dag. De afgelopen week ging het al niet zo lekker, vanaf het moment dat het gerucht ging dat Tofik Dibi lijsttrekker wilde worden. Vannmiddag barstte de bom toen op internet te lezen viel dat Dibi geen lijsttrekker zou mogen worden.

Wat mij betreft ligt de fout bij degene die het gerucht de wereld in heft gebracht dat Tofik kandidaat wilde zijn. Ik ben erg benieuwd wie dat is geweest. Het is iemand geweest die het partijbelang niet op de eerste plaats heeft gehad. In het gunstigste geval is het iemand die per ongeluk zijn/haar mond voorbij gepraat heeft en/of dacht een leuk nieuwtje te hebben. Maar het nieuws kan ook met een doel naar buiten gebracht zijn. Door Dibi zelf of iemand anders die hem graag op nummer 1 ziet, om er voor te zorgen dat die kans daarop toe zou nemen. Of misschien door een medewerker of een lid van het bestuur of de kandidatencommissie. In dat geval mag er ook wel op zijn minst een indringend gesprek met diegene plaatsvinden, want dat zou niet bepaald netjes geweest zijn. Niet alleen naar de partij, maar er vanuit gaande dat het niet Dibi zelf is geweest, ook naar hem, want het bracht hem in een positie waarin hij niets kon zeggen, ondanks dat dat feit alleen al eigenlijk voldoende bevestiging was.

Na het optreden van Tofik Dibi vanavond in Nieuwsuur, hadden sommige mensen medelijden met hem. Andere mensen overwogen zelfs op hem te stemmen uit dwarsheid, omdat Dibi een underdog zou zijn. Omdat hij zei dat hij tegengewerkt werd. Maar wie er niet bij is geweest, weet niet of het waar is. “Je wordt het niet, jongen” kun je op vele manieren zeggen. Dreigend, troostend, formeel-maar-goedbedoeld. En wat iemand goed bedoelt, kun je ook heel rot opvatten. Dat iemand zegt dat je ongeschikt bent, kun je wel opvatten als tegenwerking als je erg van jezelf overtuigd bent. En misschien is het allemaal wel waar ook, ik ben er tenslotte ook niet bij geweest. Maar of het slim is om te zeggen op tv is maar de vraag. Degene die je sollicitatie behandelt afschilderen als iemand die gewoon niet ziet hoe goed jij bent, komt vooral pijnlijk over. Daarnaast heeft het het beeld van de partij – in campagnetijd – niet bepaald goed gedaan. Een meningsverschil spreek je uit met degene waar je het mee hebt, niet met de presentator van een actualiteitenprogramma.

Veel kritiek was er ook op het partijbestuur. Het bestuur zou niet democratisch zijn. Eerst omdat ze Tofik Dibi niet als lijsttrekkerskandidaat wilden, later omdat ze dat toch wel wilden omdat de leden dat graag zo zagen. Ik zou denken dat dat juist heel democratisch is, doen wat je leden willen, maar zo dacht blijkbaar niet iedereen erover. Het lijkt er wat mij betreft in ieder geval niet op dat het partijbestuur zijn kandidatuur tegengewerkt heeft. De regels over het bekend maken van de kandidatuur zijn voor hem aangepast, hij kreeg de ruimte om zich te profileren op tv, en ondanks een negatief advies krijgt hij nu toch de kans om zich te bewijzen.

Vooral Heleen Weening kreeg veel kritiek na haar tv-optreden. Ze zou het niet goed gedaan hebben, te hard overkomen, en te veel hechten aan procedures. Ook werd haar verweten dat ze haar persoonlijke voorkeur niet bekend wilde maken, maar dan heb je volgens mij niet begrepen wat een partijvoorzitter doet: die vertegenwoordigt alle leden, ongeacht of ze Sap of Dibi of iemand anders als lijsttrekker willen, en het past dus niet om in die rol bekend te maken op wie je stemt. Voor wat betreft het optreden zelf: misschien zou ze de finale van X-factor met dit optreden niet gehaald hebben, maar ik geef het je te doen om na een dag als dit fris en fruitig op tv te verschijnen. Op tv leuk overkomen in een situatie als dit zonder uitgebreide training of ervaring is maar weinig mensen gegeven.

Leuk doen in tv-programma’s is gelukkig ook niet de voornaamste taak van een voorzitter. Heleen Weening zei tijdens haar verkiezingstoer dat ze niet de behoefte had om zichtbaar te zijn, maar het wel zou doen als het nodig was. Als het goed ging met de partij, zouden we haar niet zien. Het is jammer dat het blijkbaar nodig was, al zo snel na haar aantreden.

Kritiek was er ook op de procedures en op de mensen die daaraan vast wilden houden. Die zeiden dat het moest gaan om mensen en niet om regeltjes. Maar die procedures zijn er om een reden, die zijn er namelijk juist voor mensen en hebben we samen vastgesteld. Ze zijn er om te zorgen dat iedereen een eerlijke beoordeling krijgt, een gelijke kans in de campagne en dat een bekend kamerlid niet via de media invloed kan uitoefenen op zijn beoordeling – al dan niet opzettelijk. En om te zorgen dat de leden goed geïnformeerd kunnen kiezen uit geschikte kandidaten. Zeggen dat je democratie wilt en dus wilt kiezen – uit twee ongelijke kandidaten – en om die reden democratisch vastgestelde procedures wilt negeren, ironischer dan dat kan ik het niet maken.

Dit voorval kent alleen maar verliezers. Dibi gaat de verkiezingen in met een negatief advies, Sap kan slechts winnen van een kandidaat die niet haar gelijke is, en de partij heeft schade opgelopen.

Ik ben enkele jaren geleden lid geworden van GroenLinks omdat ze in mijn ogen goede ideeën hadden en die op respectvolle wijze uitdroegen met een inhoudelijke onderbouwing. Geen geschreeuw, geen oppervlakkige campagnes op basis van poppetjes. Ook standpunten in durven nemen als het niet de heersende mening is of als het weinig aandacht trekt.

Het lijkt erop dat het populisme ook doordringt bij GroenLinks. Campagneposters drukken onze idealen niet meer uit, maar zijn foto’s van de lijsttrekker – alsof het om de lijsttrekker gaat in plaats van om de standpunten of alle andere mensen in zo’n partij die hard werken om iets te bereiken. Mensen eisen binnen een paar minuten uitleg van kamerleden of bestuursleden als iets ze niet bevalt – stel je voor dat je even moet wachten omdat mensen zorgvuldig willen afwegen wat de beste keuze is, dat moeten we niet willen met zijn allen. Wie nog geen jaar geleden met ruime meerderheid gekozen werd, wordt vandaag door sommige mensen het liefst bij het grof vuil gezet. Wie het niet leuk doet op tv, moet weg, en spot zal hun deel zijn. Dat is overigens zeker niet alleen bij GroenLinks het geval.

Ik zal, als afdelingssecretaris, binnenkort wel zien hoeveel leden dit ons in Rotterdam gaat kosten. Net nu we weer in de lift zaten sinds het besluit over Kunduz en het inmiddels bijna vergeten Marikogate. Maar dat laatste bewijst ook weer dat we een vervelende situatie ook achter ons kunnen laten.

Morgenochtend ga ik weer verder met het schuren en schilderen van folderrekjes voor in onze GroenLinks-kraam volgende week op Dunya. Ondanks alles. We hebben heel wat uit te leggen.

Natuurlijk, toen we het hoorden, voelde het als een harde scheet op een feestje. Sap had net in 48 uur meer gerealiseerd aan GroenLinkse idealen dan Beckers, Rosenmuller en Halsema in de 20 jaar daarvoor. Vergroening van het belastingstelsel, solidariteitsbelasting voor hoge inkomens, tal van maatregelen teruggedraaid die slecht waren voor mens, dier en natuur. Terwijl we de afgelopen maanden toch een beetje aan haar waren gaan twijfelen, liet ze zien dat ze GroenLinks was, GroenLinkse idealen kon verwezenlijken en dat ook nog prima kon vertellen. Sterker nog, ze liet uitstekend zien dat GroenLinks verantwoordelijkheid kon nemen, zonder zijn idealen te verloochenen.

 Het is allemaal waar, en toch is het Dibi zijn goed recht om zich kandidaat te stellen. Het kandideren ging niet helemaal lekker, maar dat is natuurlijk ook de schuld van de rare regels die we als partij zelf hebben gemaakt. Je kunt zeggen dat de timing minder gelukkig is, maar wanneer had hij het dan moeten doen? Een half jaar eerder of een half jaar later? Dan hadden we het hem of veel meer kwalijk genomen, of hem (en terecht) een enorme sufferd gevonden. Of allebei. Bovendien, GroenLinks is een gewone partij, en daar hoort bij dat leden zich voor alle functies kunnen kandideren. Dus ook voor het lijsttrekkerschap. En GroenLinksers willen kunnen kiezen, dus dat is dan mooi geregeld.

We zouden het zelfs op prijs moeten stellen dat hij zich kandidaat stelt. Want de strijd, mits goed gevoerd, stel GroenLinks nog eens goed in staat om over het voetlicht te brengen waarom we dat Lente-akkoord sloten. Waarom we onze verantwoordelijkheid namen en niet aan de kant bleven staan toen VVD en CDA Nederland in de modder hadden gereden. We kunnen zien of Sap ons kan verleiden en of Dibi resultaat kan boeken. En de lijsttrekker die we kiezen is tenminste behoorlijk getest. Hooguit jammer dat het tv-debat plaats vind bij Knevel en Van den Brink...

Deze blog schreef ik samen met Saranna Maureau

GroenLinks Tweede Kamerlid Tofik Dibi (31) doet een gooi naar het lijsttrekkerschap van zijn partij. Terwijl partijmedewerkers onder leiding van zijn fractiegenoot Jesse Klaver een campagne voorbereiden en Jolande Sap zich volop profileert, presenteert Dibi tijdens een eigen persconferentie een nieuwe slogan voor de partij: ‘GroenLinks BAM’. Het moet krachtiger en scherper, vindt Dibi. ‘Tsjakka Tofik’ lijkt mij persoonlijk een betere slogan voor de originele maar ook inhalige en overmoedige politicus.

Dibi zegt dat hij meer stemmen kan trekken dan de gedoodverfde lijsttrekker, Jolande Sap. Met hem als partijleider haalt GroenLinks minstens tien zetels, bluft hij. Daarmee lijkt Dibi zichzelf nogal te overschatten en zijn partijleider – die nu net lekker bezig is - impliciet toch af te kraken. De verschillen zitten volgens Dibi niet in de inhoud, maar vooral in de stijl. ‘Ik ben onorthodoxer, minder conventioneel dan Sap’, zegt de door peilingen nerveus gemaakte Dibi.

Jolande Sap reageert gelukkig ontspannen en positief en gaat graag de strijd aan. Ik vind dat een sportieve instelling. En eerlijk gezegd denk ik dat Sap ook niet zo veel te vrezen heeft. De partijleden zullen haar ruimschoots steunen, zo is mijn verwachting. De grote vraag is of Dibi ook daarna nog sportief zal zijn en als teamplayer wil blijven functioneren. Het zou hem sieren. Want naarmate de verkiezingen dichterbij komen, kan GroenLinks zich geen interne rivaliteit meer permitteren.

Sinds anderhalf jaar is Jolande Sap het evenwichtige en sympathieke boegbeeld van de partij. Samen met haar fractiegenoten heeft Sap laten zien dat GroenLinks met een duidelijke groene en sociale inzet durft te onderhandelen en politieke verantwoordelijkheid kan dragen. Ze is rustig, verbaal sterk en debatteert goed. 

Ze is inderdaad niet van ‘BAM’. En gelukkig maar, want dat is ook niet wat GroenLinks wil zijn als ‘ideeënpartij op zoek naar macht’. Ik vermoed dat GroenLinks met Tofik Dibi aan het roer snel buitenspel wordt gezet bij mogelijke coalitiebesprekingen en – BAM – voor gesloten deuren zal komen te staan.

Dibi lijkt te lijden aan een ernstige vorm van zelfoverschatting. Wat eer en roem – die hem tot nu toe overigens terecht toekomen - toch niet met een jong en ambitieus politicus kunnen doen. Daarbij komt dat Dibi vooral het gezicht is van het integratie- en religiedebat dat de afgelopen jaren teveel geïsoleerd is gevoerd, los van ideeën over gelijke kansen, onderwijs en sociale vernieuwing. Sociaal-economische kwesties vormen de basis omdat Henk, Ingrid, Ahmed en Fatima alle vier de klos zijn geworden van het rechts-liberale kabinet Rutte, dat naast het bevorderen van sociale ongelijkheid domheid en xenofobie volop gedoogde.

‘Groen’ en ‘sociaal’ moeten daarom nu de kernwoorden zijn. En dat GroenLinks tegen xenofobie is en het ook helemaal heeft gehad met die blonde rattenvanger uit Venlo, vormt daarbij de impliciete vanzelfsprekenheid. De evenwichtige Jolande Sap lijkt dat veel beter te kunnen uitdragen dan de originele maar ook zo overmoedige ‘Tsjakka Tofik’.

De zorgvuldige manier waarop GroenLinks naar eigen zeggen de lijsttrekker wil aanwijzen, wordt de laatste week in rap tempo ingehaald door de realiteit. De wens om de lijsttrekkerskandidaten drie weken lang geheim te houden bleek irreëel en op de geslotenheid van de procedure werd kritiek geuit. Toch is de manier waarop de kandidatuur van Dibi wordt weggezet als ‘dolkstoot in de rug’ en ‘interne strijd’ overdreven. Integendeel, vanuit democratisch perspectief moet deze worden toegejuicht. De conclusie van NRC-redacteur Thijs Niemantsverdriet dat een lijstrekkersstrijd waarschijnlijk zal uitmonden in moddergooien en een verdeeld GroenLinks, is voorbarig.

De ervaring met directe lijsttrekkersverkiezingen zijn verdeeld. Aan de ene kant was er de strijd bij de PvdA in 2002 en 2012 die zorgde voor enthousiasme en betrokkenheid bij de partij. Aan de andere kant was er de bittere strijd in de VVD tussen Mark Rutte en Rita Verdonk. Die laatste campagne legde een duidelijke verdeeldheid over de koers bloot, maar ook de negatieve campagnevoering bij de VVD zal het imago van de partij hebben geschaad. Het is maar zeer de vraag of de programmatische inzichten bij GroenLinks ook zozeer verschillen – van een ruk naar links onder Sap is, in ieder geval in het parlementair stemgedrag, geen sprake. En als Dibi zo graag toenadering tot D66 wil, zoals het NRC beweert, dan kan hij Sap het Lenteakkoord toch moeilijk verwijten. Er is tussen Dibi en Sap eerder een verschil van inzicht over de thema’s waarop GroenLinks zich moet profileren. Dat onderwerp past prima binnen de debatcultuur die GroenLinks zo graag wil koesteren

Cruciaal verschil tussen de situatie binnen GroenLinks en eerdere lijsttrekkersverkiezingen binnen politieke partijen is het feit dat een zittende fractievoorzitter wordt uitgedaagd. In eerdere lijstrekkersreferendums was de zittende leider afgetreden (Melkert, Van Aartsen, Dittrich, Cohen) en zocht men een nieuwe leider. Nu wordt bij GroenLinks de zittende fractievoorzitter uitgedaagd. Toch is dit niet geheel nieuw. Bij de verkiezing van een lijsttrekker voor het Europees parlement in 2004 riep het Congres Kathalijne Buitenweg op om zich kandidaat te stellen naast Joost Lagendijk. Men wilde iets te kiezen hebben. Buitenweg won en vormde vijf jaar lang een uitstekende fractie met Lagendijk, die zich grootmoedig als tweede op de lijst liet plaatsen. In datzelfde jaar werd ook de fractievoorzitter van de PvdA, Max van de Berg, uitgedaagd bij een lijsttrekkersverkiezing. Hij won met overmacht en bevestigde zijn positie. De PvdA won bij die verkiezingen een zetel en behaalde een stemmenpercentage waar Samsom van zou dromen (23,6%).

Een partij als GroenLinks mag blij zijn dat er een keuze is. Maar al te vaak worden leden alleen gehoord als de zittende leider zelf beslist om op te stappen. Bij democratie hoort niet alleen dat je iemand kiest; cruciaal is de mogelijkheid om iemand weg te sturen. Als leden nu liever Dibi dan Sap aan het roer hebben, kunnen ze daarvoor kiezen. Als Sap wint bevestigt dat haar leiderschap. Net als Samsom en de nieuwe CDA-lijsttrekker kan ze dan buigen op een vers mandaat van haar leden. De crux is dat GroenLinks snel met een positieve campagne kan beginnen. Dat levert debat en enthousiasme op in de partij. Uiteindelijk is dat niet alleen goed voor de (partij)democratie, maar ook voor GroenLinks.

Als politicoloog met belangstelling voor politieke partijen en als betrokken GroenLinkser ben ik altijd geïnteresseerd geweest in de procedures voor het samenstellen van een kandidatenlijst. In de trits van functies die politieke partijen  vervullen – recruteren, aggregeren en mobiliseren, door mij het RAM-model gedoopt – is de eerste in de loop van de jaren steeds belangrijker geworden. Waar de binding tussen kiezers en partijen almaar losser wordt en de ene ideologie makkelijk voor de andere wordt ingewisseld, leunen partijen steeds meer op de selectie van geschikte kandidaten. Want ook met een matige uitslag en een matig programma kan een partij die goede bestuurders weet te leveren, toch meeregeren.

In mijn partij is in deze weken in aanloop naar het congres van 30 juni een belangrijke rol weggelegd voor de kandidatencommissie. Zij maakt allereerst een schifting van kandidaten die op basis van hun brief en CV wel of niet worden uitgenodigd en bepaalt daarna op basis van vele vele gesprekken wie voor de kandidatenlijst worden voorgedragen. Door de plots ontbrandende strijd tussen Jolande Sap en Tofik Dibi komt het werk van deze commissie ineens in de schijnwerpers te staan. Dat heeft er vooral mee te maken dat de commissie ook een oordeel uitspreekt over de geschiktheid van kandidaten voor plek één, waarvoor een apart profiel is opgesteld.

Ik ben er heel blij mee dat we zo’n commissie hebben, met veel meer kennis en ervaring dan wij als gewone leden in huis hebben. Wat daar echt in Den Haag gebeurt, hoe zittende Kamerleden functioneren en hoe nieuwelingen zich daarin zouden kunnen voegen, snapt een kandidatencommissie veel beter en kan zij veel beter wegen en beoordelen. Soms blijkt dat een wereld van verschil. In dat opzicht is het volgens mij niet heel anders dan bij een “normale” baan en een “normale” sollicitatie, waar ook een selectiecommissie aan het werk gaat. Dat is ook het vertrouwen dat we als leden aan een kandidatencommissie geven.

Een zorgvuldige procedure, die leidt tot een goed afgewogen voordracht en die recht doet aan de kwaliteiten (en gebreken) van de kandidaten, verdraagt zich soms slecht met openheid en transparantie. Die roep is begrijpelijk en ten dele terecht, omdat omslachtige geheimzinnigheid niet goed is, maar kan het werk van de commissie onnodig onder druk zetten. Nog los van het feit dat het nooit goed is om de regels tijdens het spel te veranderen. Ik ben niet per se tegen een referendum, maar vind wel dat – net als bij het CDA – daaraan vooraf de commissie een oordeel moet uitspreken of de kandidaten die zichzelf een geschikte lijsttrekker vinden, dat ook zijn.

Hieronder het ‘Redactioneel’ dat ik schreef als eindredacteur van tijdschrift De Linker Wang voor het meinummer dat dezer dagen verschijnt. Voor een proefabonnement of gratis proefnummer, kijk je op www.linkerwang.nl

Na de val van het door rechts-nationalisten gedoogde Kabinet Rutte, mag Nederland weer naar de stembus. Lijsttrekkers gaan de strijd met elkaar aan. Alexander, Diederik, Emile, Geert, Hero en Mark overtroeven elkaar. Hoe scoren vrouwelijke lijsttrekkers in deze arena?

Jolande Sap en Marianne Thieme doen niet onder voor hun collega’s. Maar aan wie denken de meeste kiezers bij een partijleider of minister-president? En hoe moet een partijleider er uit zien? Wat heeft Emile Roemer wel in huis, waar het Agnes Kant eerder aan ontbrak? Bij een ‘sterke man’ denken we vaak aan iets anders dan als we ‘sterke vrouw’ zeggen. Is de politiek misschien toch vooral een masculiene aangelegenheid?

GroenLinks zet de heersende logica op zijn kop. Jolande Sap (Den Haag), Judith Sargentini (Brussel) en Jojanneke Vanderveen (jongeren) zijn de boegbeelden. En GroenLinks koos onlangs Heleen Weening tot partijvoorzitter. ‘Kies niet automatisch voor het religieuze argument’, houdt de partijvoorzitter – die de kerk van haar jeugd vaarwel zei en zich nu laat inspireren door het Boeddhisme – de lezers van De Linker Wang voor (pagina 8-9).

Georganiseerde godsdienst en de positie van vrouwen: daar zit een spanningsveld. Ook dat kan een reden zijn om godsdienst kritisch te benaderen. Het verklaart het ontstaan van de Oecumenische Vrouwensynode (pagina 15). Veel joodse, christelijke en islamitische geloofsgemeenschappen zijn mannenbolwerken. Dat draagt bij aan het feit dat steeds meer mensen zich rekenen tot de ‘ongebonden spirituelen’. Brechtje Paardekooper pleit op pagina 22 voor meer dialoog en interactie tussen deze groeiende groep zinzoekers en mensen uit kerken.

In meer vrijzinnige geloofsrichtingen binnen de grote religies kunnen vrouwen wél een spirituele of leidinggevende functie bekleden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de protestantse predikant Margrietha Reinders. Haar column laat zien hoe vrouwelijke heilssoldaten zich het lot aantrekken van prostituees op de wallen (pagina 9). God dienen betekent mensen dienen, zo luidt het motto van het Leger des Heils waarvan majoor Alida Bosshardt (1913-2007) in Nederland lange tijd boegbeeld was.

Markant is ook Henriette Roland Holst (1869-1952) die zich op latere leeftijd ontwikkelde tot religieus socialiste. Carin Hereijgers trekt aan de hand van wat deze dichteres rond 1912 meemaakte, lijnen naar het heden (pagina 21).

Doelbewust en effectief ruimte bieden aan ‘zachte krachten’. Daaraan kan iedereen een bijdrage leveren: vrouwen én mannen, jong en oud en mensen met verschillende levensbeschouwingen. De jaarlijkse uitreiking van de Ab Harrewijn Prijs – waarover in dit nummer een artikel op pagina 18-20 – is daarvan naar mijn smaak een inspirerend voorbeeld.

Op zaterdag 28 april was ik te gast bij Alles Mag op Zaterdag, het wekelijkse achtergrondprogramma van Omroep Brabant. Het radioprogramma werd live uitgezonden van de algemene ledenvergadering van het CDA Brabant in Goirle. Tafelgenoten waren kandidaat-lijsttrekker van het CDA Marcel Wintels, CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg en oud-Kamerlid voor de PvdA Jan Boelhouwer. 

DE UITZENDING IS HIER TERUG TE LUISTEREN

In de partij voel ik brede steun voor het Lenteakkoord dat partijleider Jolande Sap deze week samen met D66 en de ChristenUnie sloot met VVD en CDA. GroenLinks neemt verantwoordelijkheid in tijden van crisis. Wij stoppen de ernstigste bezuinigingen van dit kabinet, we nemen moeilijke maatregelen en we hebben de moed om de echte problemen aan te pakken. GroenLinks kiest niet voor de makkelijkste weg, maar voor de mensen en de natuur die onder druk staan.

Dit is de meest groene begroting in jaren. We stoppen de bezuinigingen op openbaar vervoer, maken fossiele energie duurder en zonnepanelen goedkoper. Bovendien investeren we in de natuur, die staatssecretaris Bleker juist aan het afbreken was. Ik haalde tijdens de uitzending uit naar het CDA, die tijdens de gedoogconstructie met de PVV roulette heeft gespeeld met de toekomst van Nederland.

De toenemende invloed van de PVV Nederland heeft Nederland nukkig gemaakt. Terwijl we een prachtig land zijn. In de jaren ’90 waren we nog wereldwijd voorloper met duurzaamheid en economie. Dit Lenteakkoord is een hoopvolle nieuwe start na jaren van pessimisme. Natuurlijk zijn er meer groene en sociale maatregelen nodig. Iedereen in Nederland heeft recht op gelijke kansen, nu en in de toekomst.

GroenLinks is duurzamer dan de SP, linkser dan D66 en heeft deze week – in tegenstelling tot de PvdA – getoond verantwoordelijkheid te nemen. GroenLinks Brabant heeft dan ook alle vertrouwen in de verkiezingen van 12 september.

DOE MEE MET DE CAMPAGNE!

Het is inmiddels een half jaar geleden sinds de laatste Heldenschets op deze site. Ineke van Gent, Jan Pronk, Andrée van Es, Jan Schaefer en Hans van Mierlo passeerden op het toneel van de heroïek al eerder de revue. Met de ontwikkelingen van de voorbije week is er een nieuw links-progressief politicus definitief toegetreden tot het heldendom.

In 1963 zag zij het eerste levenslicht in het Limburgse Venlo. Na daar het gymnasium te hebben afgerond, vertrok ze begin jaren ’80 naar de Katholieke Universiteit Tilburg om economie te studeren. Toen ze in september 2008 namens GroenLinks in de Tweede Kamer kwam, bleek deze studie goed van pas te komen. Al snel bleek ze een voortreffelijk woordvoerder Financiën te zijn voor de GroenLinks-fractie. Sindsdien kwam haar politieke carrière, ondanks de nodige hobbels, in een stroomversnelling terecht. Politiek talent van het jaar 2009 en de opvolger van Femke Halsema in 2010 als leider van GroenLinks: in twee jaar tijd ontwikkelde zij zich tot het gezicht van haar partij. Maar het kan nog beter. Deze week overtrof ze alle verwachtingen door de spil te zijn achter het Lenteakkoord, dat vanuit de Tweede Kamer de Rijksbegroting voor 2013 heeft opgesteld. We kunnen er niet omheen, de held van deze week is: Jolande Sap.

Alhoewel Jolande Sap pas de laatste jaren in de groene en rode spotlights staat, is ze al bijna twintig jaar actief voor GroenLinks. Nadat ze in 1993 lid was geworden van de toen tamelijk nieuwe partij, nam ze direct zitting in de werkgroep die de doorrekening verzorgde van het GroenLinks verkiezingsprogramma 1995-1998. Met haar achtergrond als econome niet geheel verwonderlijk. Ook binnen haar vakgebied waren er makkelijk GroenLinkse kenmerken aan Sap te ontdekken. Zo publiceerde ze in 1998 het boek Out of the Margin – Feminist Perspectives on Economics. Een feministische econome; zo iemand kon GroenLinks goed gebruiken.

Niet voor niets werd Jolande Sap dan ook in 2006 uitgenodigd mee te schrijven aan het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Daarnaast gunde het partijcongres haar een mooie plaats op de kieslijst. Sap kreeg plek 8 toebedeeld, een verkiesbare plek gezien de toenmalige zetelverdeling in de Tweede Kamer. GroenLinks bezat namelijk precies 8 zetels. Onder invloed van de linkse titanenstrijd tussen de SP en de PvdA zakte GroenLinks echter naar 7 zetels, waardoor Sap net buiten de boot viel.

In 2008 was het dan toch zover. Op 2 september werd Jolande geïnstalleerd als de tijdelijk vervanger van Mariko Peters. Een dag later nam de politieke loopbaan van de econome opnieuw een wending. Wijnand Duyvendak, de groene woordvoerder van de fractie, kondigde zijn onmiddellijke vertrek uit de Kamer aan door toedoen van de rel om zijn nieuwe boek. Na één dag werd Sap daardoor definitief lid van de Tweede Kamer. En sindsdien ging het hard. Amper twee jaar later, in december 2010, werd Jolande door de GroenLinks-fractie unaniem verkozen tot de nieuwe fractievoorzitter, als opvolger van Femke Halsema.

Sap kreeg het niet makkelijk in haar eerste maanden als partijleider van GroenLinks. Begin 2011 leidde ze haar fractie naar het steunen van de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz. Waar het Kabinet-Rutte hierdoor een Kamermeerderheid achter zich kreeg, vormde zich achter Jolande Sap een sterk verdeelde partij. Veel GroenLinksers waren het hardgrondig oneens met de steun voor de missie, wat de inwijding bleek van het roerige jaar 2011. Bovenop de rumoer omtrent Kunduz kwamen namelijk de affaire-Peters en het stekkerdoosincident. GroenLinks zakte steeds verder we in de peilingen, tot de nog tot onlangs bedenkelijke vijf zetels.

Deze week, een paar dagen na het klappen van de Catshuisonderhandelingen, greep Jolande Sap echter haar ultieme kans.  Waar de VVD, het CDA en de PVV zeven weken de tijd nodig hadden om tot een mislukt begrotingsoverleg te komen, wist Sap binnen twee dagen de Kamerfracties van de ChristenUnie, D66, CDA en VVD te begeleiden naar een stabiele begroting voor 2013. Een broodnodige begroting in tijden van diepe economische crisis. En een sociale en groene begroting: de bezuinigingen op het passend onderwijs, ontwikkelingssamenwerking en het PGB werden teruggedraaid, terwijl er eindelijk is begonnen met de te lang uitgestelde hervormingen op onder meer de woningmarkt. De hypotheekrenteaftrek lijkt nu toch echt zijn langste tijd te hebben gehad. Met de verhoging van de belastingen op milieuvervuilende activiteiten en het afschaffen van subsidies aan grootverbruikers van fossiele grondstoffen daarbij opgeteld, heeft GroenLinks de leiding genomen over het bereiken van een voor haarzelf en het land uitstekende Rijksbegroting.

Jolande Sap. Op het juiste moment heeft ze weten te pieken. Ze heeft laten zien dat GroenLinks een uitstekende partij is om verantwoordelijkheid te dragen, die tegelijkertijd haar sociale en groene idealen verwezenlijkt. Daarmee heeft ze zich definitief bewezen als de onbetwiste partijleider van GroenLinks voor dit moment. Een partijleider die GroenLinks naar een mooie verkiezingsuitslag zal leiden op 12 september. Jolande Sap: een held!

Als toegift, een visueel profiel van Jolande Sap!

Dat waren een hoop ontwikkelingen in een week. Nog geen week na het klappen van de Catshuis-besprekingen ligt er al een nieuw noodprogramma met een geheel andere kleur.

Zoals ik vorige week reeds heb betoogd was de PVV op een geheel andere toer en had men de campagne reeds ingezet. Van de SP was eveneens niet te verwachten dat men deze week de flank zou verlaten om verantwoordelijkheid te dragen. Maar dan blijft de PvdA de grote afwezige in het akkoord van het midden, zoals het door veel opinieleiders inmiddels wordt genoemd.

 

Vele bespiegelingen zijn er al geweest over de mogelijke (electorale) gevolgen. Ik wil nog eens teruggaan naar de reden waarom de pas gekozen partijleider Diederik Samsom de PvdA buitenspel heeft gehouden. Natuurlijk is Samsom uitgenodigd, zelfs meerdere malen door verschillende hoofdrolspelers. Hij probeert het frame uit te spelen dat hij is buitengesloten. Maar een potentiële Minister-President zorgt dat hij aan tafel zit.

Hier heeft de erfenis van de trieste zwanenzang van Job Cohen een belangrijke rol gespeeld. Toen Samsom aantrad heeft hij zich voorgenomen om kost wat kost te voorkomen dat hem hetzelfde zou overkomen. Het getreiter van Wilders, dat Cohen de grote gedoger was, de bedrijfspoedel van Rutte I, heeft begrijpelijk diepe wonden in de fractie van de PvdA geslagen. Dat is een verklaring voor zijn aarzelende maar ook halsstarrige houdingen afgelopen week.

Maar daarmee heeft Samsom de kanteling van de tijdgeest gemist. Zaterdagmiddag 21 april om half vijf was het tijdperk Wilders voorbij. Dat hadden Arie Slob, Alexander Pechtold en Jolande Sap wel door. Tevens was dit het moment om de aangeslagen boxer Rutte I het mes op de keel te zetten.

Dat is gebeurd, het akkoord is niet het verkiezingsprogramma van GroenLinks, maar hiermee is wel die weg ingeslagen. De PvdA zou er goed aan doen om constructief met de gelegenheidscoalitie mee te denken en praktische verbetervoorstellen te doen. De zure reacties die ik echter her en der in de media hoor beloven niet veel goeds, dat is meer SP-light.

Het missen van de tijdgeest is a post from John Swelsen.

Hij reageerde niet op het herhaalde verwijt van Jolande Sap dat hij de uitnodiging om aan te schuiven bij het overleg over de begroting van 2013 tussen VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie had afgeslagen. Dat was een verstandig zwijgen van Diederik Samsom, anders was het debat over de begroting uitgelopen op een ordinaire more »

Kunduz-coalitie, wandelgangakkoord, SASJA (Sybrand, Alexander, Stef, Jolande en Arie) of lenteakkoord; hoe je het noemt geeft eigenlijk al aan wat je ervan vindt. Het stabiliteitsprogrammma voor 2013 dat gistermiddag door GroenLinks, D66, ChristenUnie, de VVD en het CDA werd gepresenteerd.

De gedoogcoalitie onderhandelde er zonder succes zeven werken over in het Catshuis. Maar vijf partijen in de Tweede Kamer hadden aan 48 uur genoeg om een akkoord in elkaar te timmeren. De media schrijven vandaag vol lof over het het huzarenstukje, waarin vier maanden voor de verkiezingen, vijf moedige politieke leiders ‘over hun eigen schaduw heen sprongen.’ Of zoals Volkskrant-collumniste Sheila Sitalsing schrijft: “Eerst gaan we ons laven aan de wilde gedachte dat tussen alle politieke versplintering, al het cynisme, al die roeptoeterende clowns en operettefiguren aan de flanken, Nederland nog steeds Nederland is. Een bestuurbaar land waar je met ouderwets polderen en een vleugje durf bergen kan verzetten. Waar de mensen, wanneer het water komt, eendrachtig een treintje maken en zandzakken gaan stapelen.”

Iedereen heeft er een mening over. Had Samsom wel mee moeten doen, of juist niet?  Wat vinden de kiezers ervan? Wie heeft er een strategische fout gemaakt? In alle politieke commotie dreigt de inhoud weer eens overschaduwt te worden. Want wat staat er eigenlijk in het stabiliteitsprogramma? Hoe komt het dat GroenLinks haar handtekening hier onder heeft kunnen zetten en wat is daar volgens de PvdA en de SP zo op tegen?

Terugdraaien bezuinigingen op kwetsbare groepen (o.a. op het PGB en Passend Onderwijs)

GroenLinks, D66 en ChristenUnie hebben flink oppositiegevoerd tegen een aantal pijnlijke maatregelen van dit kabinet. Het stabiliteitsprogramma bevat een aantal maatregelen om de overheidsbegroting op orde te krijgen, maar de partijen wilden ook duidelijk maken dat zij heel andere keuzes maken dan de VVD en het CDA met de PVV konden maken. De meest besproken bezuinigingen van het kabinet Rutte I worden daarom teruggedraaid. Hoofdlijn van het stabiliteitsprogramma is dat kwetsbare groepen meer worden ontzien en dat in plaats van de kaasschaafmethode, Nederland een aantal grote hervormingen zal ondergaan.

Jolande Sap noemde in het Kamerdebat van dinsdag al dat de bezuinigingen op natuur, het Passend Onderwijs en de de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) van tafel moesten, wilde GroenLinks voor een begroting voor 2013 tekenen. Uiteindelijk heeft ze nog  veel meer binnengehaald, maar het terugdraaien van deze bezuinigingen zijn een belangrijk kenmerk. De PGB’s, waarmee zorgbehoevende een budget krijgen waarmee ze zelf zorg kunnen inkopen, werden in de originele kabinetsplannen vrijwel geheel geschrapt. Dat gaat nu niet door.

Ook de bezuinigingen op het passend onderwijs gaat niet door. Het gaat dan om de bezuinigingen die het kabinet wilde invoeren op bijzonder onderwijs en begeleiding voor leerlingen met gedrags-  of leerproblemen. Dit zou leidden tot verlies van veel banen in het bijzonder onderwijs, maar ook tot grotere klassen, wachtlijsten voor het bijzonder onderwijs en zorgleerlingen die in het regulier onderwijs hun hoofd boven water moeten zien te houden zonder geld voor extra begeleiding.

De bezuiniging op griffierechten, waarmee het een stuk duurder wordt om een zaak voor de rechter te brengen, wordt eveneens teruggedraaid. Ook de cultuursector wordt iets gecompenseerd voor de harde bezuinigingen waar zij mee te maken hebben gekregen: uitvoerende kunst komt weer in het lage BTW-tarief.

De huishoudinkomenstoets, waarmee mensen hun uitkering verliezen als een inwonend familielid, bijvoorbeeld een kind, een inkomen verwerft, wordt ook teruggedraaid. Met name wethouders van de grote steden maakten zich om deze maatregel grote zorgen. Ook de 100 miljoen bezuinigingen op preventieve/palliatieve zorg worden teruggedraaid, net zoals er 40 miljoen bezuinigingen via de eigen bijdrage voor de GGZ.

Een andere bezuinigingspost van het kabinet, het openbaar vervoer, wordt ook gespaard door het stabiliteitsprogramma. Tot slot gaan ook de bezuinigingen van Bleker op natuur niet door. In het natuurakkoord dat de staatssecretaris met provincies heeft gesloten staat dat zij verantwoordelijk worden voor het natuurbeleid, maar dat zij daar wel fors minder geld voor krijgen dan het rijk nu aan natuurbeleid uitgeeft. Natuurorganisaties reageerden vandaag positief doordat het stabiliteitsprogramma meld dat er in 2013 200 miljoen extra voor natuur beschikbaar komt.

De zware bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking die tijdens de Catshuisonderhandelingen dreigden zijn nog niet doorgevoerd, maar het was duidelijk dat er met de PVV geen akkoord te maken viel, zonder een hele  forse korting op de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking. Dat is nu ook van de baan, Nederland blijft 0,7% van haar BNP aan ontwikkelingssamenwerking uitgeven.

Groene Agenda

In het stabiliteitsprogramma zit bovendien een hele indrukwekkende groene agenda, door een combinatie van maatregelen. Het belastingstelsel wordt ingrijpend vergroent door vervuilende energie zwaarder te belasten. Het stabiliteitsprogramma noemt in dit kader de aardgasheffing, kolenbelasting, rode diesel, leidingwater en eurovignet. De onbelaste reiskostenvergoeding, inclusief het onbelaste privégebruik van lease-auto’s wordt afgeschaft, waardoor het aantrekkelijker wordt om dichter bij je werkt te gaan wonen.

Daarnaast wordt er  280 miljoen uitgegeven voor verduurzaming van de economie, onder meer voor woningisolatie. Er is sprake van dat zonnepanelen onder het lage BTW-tarief van 6% gaan vallen. En zoals gezegd wordt 200 miljoen die het kabinet wilde bezuinigen op natuur teruggedraaid.

Pensioenleeftijd

Na een lange discussie kwamen op 10 juni 2011 vakbonden, werkgevers en het kabinet een pensioenakkoord overeen. Het pensioenakkoord verscheurde de FNV en leidde uiteindelijk tot haar ondergang – op dit moment wordt gewerkt aan de vorming van een nieuwe vakbond. In het oorspronkelijke pensioenakkoord gaat in 2020 de AOW-leeftijd omhoog naar 66 jaar en groeit vanaf dan de pensioenleeftijd mee met de groei van de levensverwachting, waardoor in 2025 de AOW-leeftijd 67 jaar zou worden.

Het stabiliteitsprogramma breekt met dit pensioenakkoord en gaat eerder de pensioenleeftijd verhogen. Al in 2013 zal de AOW-leeftijd met 1 maand omhoog gaan en zal vervolgens in stappen verder verhoogt worden zodat in 2019 de AOW leeftijd om 66 jaar ligt en in 2024 op 67 jaar. Vanaf 2024 wordt de AOW aan de levensverwachting gekoppeld.

Volgens partijen als D66 en GroenLinks is een snellere stijging van de pensioenleeftijd te rechtvaardigen als je kijkt naar de stijging van de levensverwachting die sinds de invoering van de AOW-leeftijd heeft plaatsgevonden. Bovendien benadrukken zij de solidariteit tussen generaties: de huidige en aankomende groep gepensioneerden heeft veelal riante pensioenregelingen. Nu de vergrijzing er aan komt moeten de generaties na hen met veel minder mensen de AOW gaan opbrengen voor een veel grotere groep ouderen. De PvdA is tegen aanpassing van het moeizame compromis dat via het originele pensioenakkoord tot stand is gekomen en de SP is sowieso tegen elke verhoging van de pensioenleeftijd.

Arbeidsmarkt

Nog zo’n onderwerp waar de politiek al jaren tegenaan hikt is de aanpassing van de ontslagbescherming. De huidige ontslagbescherming zorgt er volgens een partij als GroenLinks voor dat mensen met een vast contract zo goed beschermt zijn dat een werkgever wel oppast om mensen een vast contract te geven. Het gevolg is een tweedeling tussen insiders en outsiders op de arbeidsmarkt: insiders met een vast contract zijn goed beschermd en voor hen gelde riante regelingen met betrekking tot hypotheekverstrekking en pensioenopbouw. De outsiders zitten in flexibele contracten of worden als zzp-er bij een bedrijf aangenomen. Jongeren en allochtonen zijn oververtegenwoordigd in deze groep. Als economisch de wind tegen zit zijn dit de groep mensen die er het eerst uitvliegen. GroenLinks pleit er al veel langer voor dat deze tweedeling op de arbeidsmarkt doorbroken moet worden. Van werkgevers moeten we niet vragen om hoge ontslagvergoedingen te betalen aan een groep die er toch al goed voorstaat, werkgevers zouden veel meer moeten investeren in het bieden van kansen aan haar werknemers, bijvoorbeeld via scholing. De arbeidsmarkt moet er niet op gericht zijn dat niemand meer zijn baan kwijt raakt, dat is in de geglobaliseerde economie onmogelijk geworden. De arbeidsmarkt moet erop gericht zijn dat, wanneer ontslagen, iedereen vervolgens weer ergens anders aan de slag kan.

Ook op dit punt van de ontslagbescherming is er een doorbraak bereikt. De ontslagvergoedingen worden beperkt, al is nog niet uitgewerkt op welke manier dit moet gebeuren. Daar staat tegenover dat de eerste zes maanden van de Werkloosheidsuitkering door de werkgever betaald moeten worden. Bovendien gaat het geld dat werkgevers niet meer hoeven te investeren in ontslagvergoedingen naar scholing voor hun werknemers en werk-naar-werk trajecten. Dit zorgt er dus voor dat het voor een werkgever aantrekkelijk is om ook gedurende het dienstverband in zijn werknemers te blijven investeren en dat, als hij gedwongen is om mensen te ontslaan, het voordelig is om een actieve rol te spelen zodat zij ergens anders snel weer aan de slag kunnen.

Deze arbeidsmarktwijziging past dus heel goed in het verhaal van GroenLinks en ook D66 dat mensen nieuwe zekerheden geboden moet worden: niet langer de zekerheid op een vaste baan staat centraal, maar de zekerheid op het vinden van nieuw werk. SP en in mindere mate de PvdA geloven hier niet in en vinden dat bestaande zekerheden worden afgebroken. Net als op het issue van de pensioenleeftijd is echter de PvdA hier ook de afgelopen jaren voorzichtig wat op gaan draaien en vormt ook dit onderwerp daarom een lastig campagnethema voor Samsom.

Woningmarkt

Het derde belangrijke dossier waarop in Den Haag al jaren gesteggeld wordt is de hypotheekrenteaftrek. Ook op dit thema is een voorzichtige doorbraak geboekt. Mensen kunnen enkel nog hypotheekrenteaftrek voor nieuwe hypotheken krijgen indien ze een hypotheek hebben die ze binnen 30 jaar aflossen. Fiscale subsidiëring van aflossingsvrije hypotheken behoort dus tot het verleden.

Daar staat tegenover dat ook de huurmarkt hervormd wordt. De laagste inkomens worden inzien, maar de huren voor mensen met een inkomen in de categorie 33 000 tot 43 000 mogen 1 procentpunt sneller stijgen dan de inflatie.

In de discussie over de Nederlandse woningmarkt wil links de hypotheekrenteaftrek aanpakken, terwijl rechts wil dat de huren meer marktconform worden. In het akkoord moeten beide kanten water bij de wijn doen en vind er een door links gewenste hervorming op de hypotheekrenteaftrek plaats als een door rechts gewenste hervorming op de huurmarkt.

Zorg

Begrotingstechnisch is de financiering van de gezondheidszorg één van de grootste hoofdpijndossiers. De kosten van de zorg lopen al jaren enorm op en het ziet er naar uit dat met de aanstaande vergrijzing deze kostenpost nog veel groter zal gaan worden. Bezuinigen op de zorg zijn impopulair, maar lijken onoverkomelijk.

In het stabiliteitsprogramma is afgesproken dat mensen meer zelf moeten gaan bijdragen in de kosten voor de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten. Lage inkomens zullen worden gecompenseerd doordat ze een hogere zorgtoeslag krijgen. Het plan van de Catshuisonderhandelaars dat patiënten per medicijn 9 euro zelf moeten bijdragen is wel van tafel.

De SP en de PVV proberen zich te profileren als de partijen die pal staan voor de zorg. Bezuinigingen voor de zorg liggen daarom ook zeer gevoelig bij deze partijen, en voor de SP lijkt dit een natuurlijk campagnethema.

Nullijn voor ambtenaren

Een makkelijke manier om geld te besparen is als de overheid minder geld gaat uitgeven aan ambtenarensalarissen. Bezuinigen op de bureaucratie is juist één van de weinige populaire maatregelen die er zijn om geld te besparen. Maar de maatregel komt ineens in een ander daglicht te staan nu met name de PvdA benadrukt dat het ook gaat om leraren en politieagenten. Zij zullen volgens het stabiliteitsprogramma te maken krijgen met een nullijn: hun salaris zal, ondanks de inflatie, in absolute zin gelijk blijven. Omdat er al een tekort voor personeel in de zorg dreigt, zal deze nullijn niet voor zorgpersoneel gaan gelden. Overigens worden ook de uitkeringen niet bevroren.

BTW-verhoging

Eén van de maatregelen die mensen meteen gaan voelen is de verhoging van de BTW. Volgens het stabiliteitsprogramma gaat in oktober het hoge BTW-tarief met 2% omhoog van 19 naar 21%. Dat betekend dat over iedere aankoop die je doet je 2% meer belasting moet betalen. Met andere woorden: alles zal 2% duurder worden. In de woorden van Diederik Samsom: mensen zullen dit direct in hun boodschappenmandje voelen.  Doordat de accijnzen op tabak, frisdrank en alcohol worden verhoogd zullen deze producten een extra scherpe prijsstijging meemaken.

Uit onderzoek blijkt dat lage inkomens relatief een groter deel van hun inkomen aan consumptie uitgeven dan hogere inkomens, omdat zij minder geld hebben om te sparen. Een BTW-verhoging raakt daarom lage inkomens extra hard. Om de pijn te verzachten schrijft het stabiliteitsprogramma dat de BTW-verhoging vanaf 2013 in toenemende mate wordt gecompenseerd door een lagere inkomstenbelasting, in het bijzonder voor werkenden met een lager inkomen.

Dat past in een trend die GroenLinks al veel langer bepleit. GroenLinks wil dat bedrijven zwaarder worden belast voor de vervuiling die zij veroorzaken, en minder hoeven te betalen aan belasting over arbeidskosten. Dat leidt ertoe dat er milieuvriendelijker zal worden geproduceerd en meer banen worden gecreëerd. Omdat consumptie over het algemeen vervuilend is heeft deze combinatie van maatregelen gedeeltelijk een zelfde effect. Consumeren wordt duurder, maar werken gaat meer opleveren.

Hoge Inkomens

In het Kamerdebat gister verweet Samsom de vijf partijen dat ze niets doen om ook van hoge inkomens een bijdrage te vragen. Dat is niet geheel waar. Behalve dat op verschillende punten lage inkomens worden ontzien, staan er ook maatregelen in die expliciet een bijdrage van de hoogste inkomensgroepen vragen. Hoge inkomens en bonussen krijgen in 2013 te maken met een belasting (‘crisisheffing’) die een half miljard moeten opbrengen. Daarnaast worden excessieve vertrekbonussen niet langer belast met 30%, maar met 75%.

Interessant in deze context is dat er ook een versobering van de wachtgeldregeling voor politici in het stabiliteitsprogramma zit. De maximumduur dat een politicus recht heeft op wachtgeld wordt gelijkgesteld aan de maximale WW-duur.

Ook bedrijfsleven en banken komen niet weg. Bijna een half miljard aan geplande lastenverlichting voor het bedrijfsleven gaat niet door en de bankenbelasting wordt verdubbeld.

Overig

Al met al zijn de bezuinigingen niet geheel pijnloos. Dat is ook niet mogelijk als je ineens vele miljarden minder moet gaan uitgeven. Wel is duidelijk dat het stabiliteitsprogramma poogt een stuk socialer beleid te voeren dan Kabinet Rutte 1 en dat er een flinke groene agenda aan is toegevoegd. In plaats van de kaasschaaf over veel posten heen te halen, wordt er gekozen voor een aantal forse hervormingen in de Nederlandse publieke sector, gecombineerd met een aantal stevige lastenverzwaringen.

De SP en de PvdA hebben hun handtekening niet onder dit akkoord gezet en zullen daarom oppositie voeren tegen dit pakket. Opvallend is dat in het Kamerdebat gisteren Samsom niet al zijn pijlen richtten op plannen waar de partijen in het akkoord bewust voor kiezen, maar dat hij op zoek was naar andere manieren om het SASJA/FC Kunduz moeilijk te maken. Zo ontstond er onduidelijk over een zin uit het stabiliteitsprogramma die spreekt van ‘diverse taakstellingen op de Rijksbegroting’ die 0,875 miljard moeten opleveren.

Ook bevroeg Samsom GroenLinks-leider Jolande Sap vinnig op de Wet Werken naar Vermogen (WWNV). De WWNV is een wet die de uitkering voor jonggehandicapten (Wajong), de Sociale Werkvoorziening (SZW) en de bijstand bij elkaar voegt in één regeling en daarbij flinke bezuinigingen doorvoert op de SZW en de Wajong. De WWNV is een wet die nog niet is ingevoerd en waar GroenLinks zich altijd tegen heeft verzet. Hij staat niet genoemd in het Stabiliteitsprogramma, en met de opmerking van Sap dat deze maar controversieel verklaart zou moeten worden en daarmee  tot aan de verkiezingen nog niet in behandeling zou moeten worden genomen nam Samsom zichtbaar geen genoegen. Maar zoals Sap hem toewierp: als je mee had onderhandeld, dan hadden we er samen nog meer uit kunnen slepen.

Jolande Sap toont sterke overeenkomsten met een zelfmoordterroriste. Na de eerste Kunduz-coalitie die GroenLinks de helft van haar aanhang kostte, pleegt ze een tweede aanval op haar eigen partij door samen met de eerdere bondgenoten het meest rechtse kabinet van Nederland in het zadel te houden.

Nu het rechts-rancuneuze kabinet Rutte-Verhagen gevallen is, moet er iets gebeuren. Eurocommisaris Olli Rehn zit op hete kolen en de financiële markten zijn nerveuzer dan ooit. Zonder akkoord geen wijzigingen en dus voortgang van de economische crisis en voortgang van het beleid van het meest zielloze kabinet in tijden. Terwijl Jolande Sap haar politieke moed toont, staan Emile Roemer en Diederik Samsom als een boze Bassie en Adriaan aan de zijlijn ‘boe’ te roepen.

Hoewel D66 en ChristenUnie offers hebben gebracht in de onderhandelingen, moet het voor GroenLinks wel het meest pijn doen om het akkoord te steunen. Dat is ook te zien in de uitkomst van deze onderhandelingen; met een terugdraaiïng van de bezuiniging op het pgb, een herstel van de uitgaven aan passend onderwijs en een aantal mooie groene hervormingen, staat er een duidelijke GroenLinks-handtekening onder het ‘Kunduz-akkoord’. Zelfs zonder medewerking van PvdA en SP heeft Sap het aangedurfd om de onderhandelingen aan te gaan. Of – om het nieuwste Tweede-Kamer-cliché aan te halen – over haar schaduw heen te springen.

Want ook binnen GroenLinks is het morren reeds begonnen. “Schande; Jolande Sap is veel te ver voor de troepen uitgelopen!” Maar de realiteit is anders. Diederik Samsom moet zijn ogen uit zijn hoofd schamen. Dat Emile Roemer, met zijn links-conservatieve protestpartij, geen medewerking zou verlenen aan een poging de Nederlandse begroting te redden; dat verbaast mij niet. Maar dat Samsom, partijleider van de op één na grootste partij van de Tweede Kamer, het niet voor elkaar heeft gekregen zijn vinger in de pap te steken, is absoluut een gotspe. En dan vervolgen met een lynchpartij van de leider van GroenLinks? Ik geloof dat Diederik Samsom zijn motieven om volksvertegenwoordiger te zijn nog eens moet nakijken.

De kift begint al met de kwalificatie ‘Kunduz-coalitie’. Laten we die electoraal onvoordelige beslissing vooral lekker inwrijven, ongeacht wat Jolande Sap haar verdere politieke leven voor moois teweeg brengt. Als dat geen treiterij van de linkerzijde is, dan weet ik het niet meer… Misschien moeten we mijnheer Samsom een spiegel brengen voor in zijn kantoor. Want met een mandaat van dertig zetels, denk ik toch toch dat Nederland iets meer van hem verwacht had… Jolande Sap heeft haar werk gedaan. Punt.

 

 

Deze column is ook verschenen op volkskrant.nl.

Eindelijk macht! Geholpen door de omstandigheden heeft Jolande Sap iets bereikt dat geen enkele GroenLinks leider ooit voor elkaar heeft gekregen: met het mes op tafel concessies afdwingen bij het kabinet. GroenLinks heeft eerder dingen bereikt, maar daarbij speelde goodwill van andere partijen doorgaans een grote rol.

Door vanaf de linkerflank aan te schuiven, slaagde Jolande erin de VVD een grote hoeveelheid concessies door de strot te duwen. Daarbij geholpen door een afwezige PvdA, die zichzelf buitenspel zette uit angst voor de SP. Ik snap wel dat Jolande de PvdA graag aan boord wilde, maar we hoeven niet rouwig te zijn dat dit niet gelukt is. GroenLinks zou meteen overbodig geworden zijn, de groene componenten zouden niet in het akkoord hebben gezeten en Samsom zou de successen voor de onderkant geclaimd hebben van een akkoord dat er bijna hetzelfde uitgezien zou hebben (leer mij de principes van de PvdA kennen).

Nou kun je natuurlijk gaan zitten monkelen over wat er allemaal niet bereikt is, maar wat Jolande heeft binnengesleept is een fraai lijstje. Pijnlijke maatregelen zijn nodig, maar er is systematisch gecompenseerd voor de echte onderkant van de samenleving. Er wordt een begin gemaakt met zaken waarvan iedereen eigenlijk wel weet dat het moet, maar waar velen geen zin in hebben: hervorming huizenmarkt, verdere flexibilisering arbeidsmarkt en verhoging pensioengerechtigde leeftijd.

Op 12 september verkiezingen. Laat PVV, PvdA en SP maar strijden om de stem van chagrijnig Nederland. GroenLinks is de nieuwe naam voor daadkrachtig progressief.

Maandag leek het er even op dat Geert Wilders met zijn gedoogbreuk iets heel concreets ging regelen voor de pensionado’s van Nederland. De rente op staatspapier steeg, wat goed nieuws is voor pensioenfondsen die daar veel van hebben. Hun dekkingsgraad stijgt en de kans dat ze volgend jaar moeten afstempelen neemt af. Maar gisteren was het alweer business as usual. De financiële markten zijn niet onder de indruk van de politieke crisis in Nederland.

Dat heeft een simpele reden: Nederland is zo solide als wat. De staatsschuld is zo laag dat zelfs een iets hoger begrotingstekort dan drie procent daar niks aan verandert. GroenLinks voorvrouwe Jolande Sap wees naar het structurele overschot op de betalingsbalans, maar dat is niet helemaal correct. Als dat overschot helemaal in private handen is, schieten de overheidsfinanciën daar immers niet zoveel mee op. Multinationals en brievenbusfirma’s hevelen hun gelden net zo makkelijk over naar elders. De vraag is dus of er geld is dat je tot publiek bezit zou kunnen rekenen. Het antwoord is ja.

(...)
Lees verder in Hoe erg is de staatsschuld eigenlijk? (nog 278 woorden)

Er is veel voor te zeggen als de Tweede Kamer er vandaag in slaagt wat Rutte in zeven weken niet is gelukt: een begroting voor 2013 maken waar in de EU het licht voor op groen kan.

Zo een klus te klaren is goed voor het vertrouwen in de politiek. Het weerspreekt het gemakzuchtige beeld dat politici veel lullen, maar weinig doen of er niet zijn als actie juist is vereist. Resultaat door de Tweede Kamer toont bovendien dat de situatie exceptioneel is en vraagt om manoeuvres die uitzonderlijk zijn in het Haagse. Politici zeggen niet alleen dat de situatie uitzonderlijk is, we kunnen het zelf ook aan de daden van onze vertegenwoordigers aflezen. Dit moment op deze wijze markeren geeft partijen ook na de verkiezingen het draagvlak om niet te snel in de kramp te schieten bij het bespreken van hervormingsmaatregelen.

GroenLinks lijkt een spilfunctie in te nemen. Lid van de zogenaamde Kunduz-coalitie (als alternatief voor de PVV-zetels) maar ook de meest links-georiënterde van deze coalitie. In de beeldvorming liep een eerdere steun aan kabinetsbeleid op een drama uit: in plaats van het beeld dat men de eigen internationale visie vorm gaf, werd de steun uitgelegd als hulp aan het verfoeide rechtse kabinet. De angst zal meespelen dat dit opnieuw gebeurt. Het zou echter fout zijn als is angst de raadgever is. Er zit namelijk veel voor GroenLinks in het vat.

GroenLinks heeft zich in de afgelopen tien jaar ontwikkeld tot een betrouwbare bestuurspartij op lokaal en provinciaal niveau. Anders dan de ontwikkeling bij de PvdA is macht als drijfveer minder prominent gebleven dan inhoudelijke doelen. Dat verklaart tegelijk waarom GroenLinks soms ook rap weer uit bestuursfuncties lijkt te gaan of bij coalitievorming juist moeilijk aan de bak komt ondanks bewezen kwaliteiten.

In de huidige situatie draait het juist sterk om de inhoud. De noodzak tot profilering vanwege de verkiezingen kan via dit moment-van-inhoud ten volle benut worden. GroenLinks kan tonen wie ze is en waar ze voor staat. Dan moet er een duidelijke groene winst in de begroting voor 2013 en latere jaren zitten. Juist een duurzame insteek kleurt de positie van GroenLinks en die kleur wordt extra aangezet omdat het contrast met het volkomen niet op milieu of duurzaamheid georiënteerde beleid van kabinet Rutte zo scherp is.

GroenLinks heeft ook andere redenen nu over de brug te gaan. De partij staat slecht in de peilingen. De invloed die er met het zetelaantal nu is, is niet gegarandeerd. Nu verzilveren van die invloed geeft profiel en meer kansen stemmers terug te halen.

Partijleider Jolanda Sap heeft ook eigen motieven de brug te nemen. Haar profiel is sterk getekend door Kunduz. In de huidige situatie kan ze dit vervangen door die van een doortastend, voor de groene zaak strijdende aanvoerder. Dat vergroot haar draagvlak en positie binnen de partij. En wie weet verlost het de fractie van een zekere narrigheid waarmee, naar ik heb begrepen, de onderlinge samenwerking is omgeven.

Calculerend gedrag in de politiek is een goede eigenschap, maar risico’s nemen evenzeer. De kunst is de balans te vinden tussen die twee elementen. Ik ben benieuwd hoe ver de Tweede kamer en GroenLinks in het bijzonder vandaag komt.

Met de breuk van de gedoogconstructie gisteren, de PVV heeft de stekkerdoos van Jolande Sap alsnog kunnen gebruiken, hebben de partijen meteen het startschot gegeven voor (in potentie) een van de boeiendste verkiezingscampagnes denkbaar.

 

De verwarring ontstond reeds bij de aankondiging van de persconferenties zaterdagmiddag. Zowel die van VVD- en CDA-onderhandelaars als die van PVV zouden om 16.15 plaatsvinden. Aanvankelijk leek dit opzet maar Geert Wilders bedacht zich snel en verplaatste zijn geïmproviseerde persbijeenkomst onderaan de trap naar 16.30. Slim als hij is, koos hij het momentum nadat Rutte en Verhagen waren leeggelopen en de Zwarte Piet ruimhartig aan hem uitdeelden. De verwachting bij ons thuis op de bank was dat de PVV-leider hier in agressie ruimschoots overheen zou gaan, maar niets van dat alles. In plaats daarvan had hij de onderhandelingen en zijn, ongetwijfeld aanwezige, persoonlijke teleurstelling aan de kant geschoven en begon zijn nieuwe verkiezingsprogramma al op te lezen.

 

Wilders kan snel schakelen en heeft zijn zaken goed op orde, hij laat zich niet snel verrassen en houdt rekening met meerdere scenario’s. Het is inmiddels duidelijk geworden dat zijn fractie dit bezuinigings- en hervormingspakket niet wilde dragen en dreigden uit de fractie te stappen. Dat was voor Wilders een nog grotere nederlaag geweest. De parallel met de LPF was dan wel compleet en dat had mogelijk het einde van de PVV betekent. Na alle incidenten van de afgelopen maanden, en specifiek het opstappen van Brinkman en de breuk in het College van GS in Limburg (afgelopen vrijdag) waarmee de enige twee PVV-bestuurders wegvallen, werd de verleiding al groot om tien jaar terug in de tijd te kijken.

Parlementair historicus Gerrit Voerman stelde vanmiddag in Buitenhof terecht dat Hero Brinkman de loopplank heeft uitgelegd voor ander fractieleden van de PVV. Het is de aloude wijsheid, ‘als een schaap over de dam is volgen er meer’, die hier opgeldt doet. Wilders heeft lange tijd de controle kunnen houden, en dat is absoluut bijzonder, door als een inktvis zijn tentakels overal in te steken. Inderdaad door in beginsel niemand te vertrouwen zoals Fransisco van Jole in een opinie op Joop.nl stelt. Maar Wilders heeft les 1 uit het Handboek der Politiek gisteren toegepast. Verplaatst het speelveld en ga niet benadrukken wat jezelf niet goed uitkomt, maw blijf weg van de Roze Olifant.

Zo heeft Wilders het frame voor de aankomende verkiezingen al geclaimed, ouderen en Europa. Dat moeten de anderen maar eens zien af te pakken. Sterker nog hij komt daarmee in het vaarwater van de SP te zitten. Roemer wordt daarmee ook gedwongen om stelling te nemen. Net in een periode waarin de socialisten de radicale flank hadden verlaten worden ze in het hoefijzermodel door Wilders weer naar beneden getrokken. Ik voorspel dan ook dat hij na de presentatie van zijn boek op 1 mei in de Verenigde Staten de Islam als thema op een laag pitje zet. Het wordt anti-Europa, behoudzucht van de sociale zekerheid en ach ja, omdat het onderzoek er toch ligt, terugkeer naar de gulden.

Frame voor Tweede Kamerverkiezingen 2012 is a post from John Swelsen.

Na het roerige congres van het CDA op 2 oktober 2010, beloofde ontwikkelingshulpkopstuk Kathleen Ferrier haar achterban nog dat ze het kabinet, en vooral de gedoogconstructie die daaraan ten grondslag ligt, kritisch zou gaan volgen. Samen met Ad Koppejan vertolkte zij de 32% die tegen politieke samenwerking met de ‘verdorven’ PVV had gestemd. Zeker op haar terrein, de ontwikkelingssamenwerking, zou Kathleen de kritische noten wel gaan kraken. Nu – anderhalf jaar later – blijkt dat in elk geval een onwaarheid.

Ondanks de aangenomen motie van Jolande Sap (GroenLinks) en Arie Slob (ChristenUnie) om vast te houden aan de norm van 0,7% van het BNP voor ontwikkelingssamenwerking, berichtten de kranten vandaag dat de heren in het Catshuis  het plan hebben opgevat hier een miljard euro op te korten. Dat kan bijna geen verrassing zijn; Geert Wilders toeterde voor aanvang van de tussenformatie al dat hij zonder snijden op ontwikkelingshulp geen succesvolle onderhandelingen voorzag. Na de prachtige, politieke toneelvoorstelling van afgelopen week, heeft hij het blijkbaar voor elkaar. Na de kunst moet ook de ontwikkelingshulp rancuneus om zeep worden geholpen.

Zogenaamde praatjes over weerstand tegen deze maatregel binnen het CDA in het algemeen, kunnen we natuurlijk direct terzijde schuiven. Onder het mom van verantwoordelijkheid nemen heeft het CDA al ruim anderhalf jaar haar principes overboord gezet omwille van het pluche – net als de eens zo liberale VVD. Maar mevrouw Ferrier heeft het ons beloofd, of in elk geval haar eigen achterban. Maar nog geen onvertogen woord. Je had toch op zijn minst verwacht, dat ze een kwade tweet de wereld in zou helpen vanochtend, maar zelfs dat was ‘kritische’ Kathleen te veel.

Kathleen Ferrier moet zich kapot schamen. Haar zogenaamde dissidentschap heeft tot dusver weinig meer behelst dan zuur kijken, en druk met haar mappen de gang op stampen. Van daadwerkelijk verzet kunnen we haar allerminst betichten. En hoewel het heerlijk moet zijn voor Maxime Verhagen dat ze zich braafjes aan de mediastilte houdt, voor haar achterban is het een grove desillusie.

Fractievoorzitter Jolande Sap van GroenLinks wandelde zondag jl. met 85 verontruste Waterlanders op Marken. GroenLinks Waterland vroeg hiermee aandacht voor de Bennewerf, een nieuwe woonwijk die middenin een vogelweidegebied moet komen.

lees verder

Gisteren was er een demonstratie op het Malieveld in Den Haag tegen de plannen van het kabinet met betrekking tot de WWNV (Wet Werken Naar Vermogen).

Door allerlei regelingen samen te voegen en alleen mensen die niet anders kunnen in de sociale werkplaats aan het werk te houden, verwacht het kabinet vele miljoenen te kunnen bezuinigen.

Helaas vergeet het kabinet dat daarmee een hoop mensen die nu nog werkzaam zijn in de sociale werkplaats, geplaatst moeten gaan worden bij regulier werk.

Dit is op zich geen probleem, maar de maatschappij en het bedrijfsleven is totaal niet ingesteld op mensen die extra begeleiding nodig hebben of speciale randvoorwaarden om hun werk uit te kunnen voeren.

Deze mensen zullen dan ook veelal thuis komen te zitten omdat ze te goed zijn voor de sociale werkplaats, maar niet mee kunnen draaien in het reguliere werk door gebrek aan een stabiele, speciaal ingerichte werkomgeving.

GroenLinks is ook een groot tegenstander van deze nieuwe wet en was dus ook (zichtbaar) aanwezig en ook op het podium kwam Jolande Sap het standpunt van GroenLinks laten horen!

Gisteren waren er ongeveer 10.000 (de schattingen liepen uiteen van 10.000 tot 15.000) mensen aanwezig om het kabinet duidelijk te maken dat deze wet er niet moet komen.

Mensen die vrezen hun baan te verliezen, hun zekerheid en hun veilige werkomgeving, lieten dan ook goed van zich horen. Soms liepen de emoties (te) hoog op en werden er dingen geschreeuwd die ik maar niet zal herhalen.

Het geeft wel aan hoe diep het zit bij de mensen die het raakt en dat ze er alles aan proberen te doen om deze nieuwe wet niet door te laten gaan.

Ook kwam “Mark Rutte” de tussenstand bekend maken van de kaartenactie van Abvakabo FNV.

Hij wist precies de echte Mark Rutte na te doen en lachte alle vragen weg.

 

Hopelijk heeft deze demonstratie een duidelijk signaal afgegeven aan het kabinet dat dit geen duurzame oplossing is en ook maar een tijdelijke bezuiniging is!

Kortom: Laat kwetsbaar Nederland niet vallen!

Alle foto’s kun je vinden op:
http://www.mennoslaats.nl/zenphoto/index.php?album=groenlinks/laat-kwetsbaar-nederland-niet-vallen

Hero Brinkman heeft zijn kogel door de kerk gejaagd, hij stapt op, en laat de PVV voor wat het is. En nee, hij zal zijn zetel niet opgeven, want de 18.000 voorkeursstemmen die hij kreeg bij de verkiezingen zijn voor hem voldoende mandaat om als volksvertegenwoordiger zijn werk voort te zetten. Wat een held. Want deed Hero niet wat zijn PVV-collega’s niet durfden? Hero weerstond de Grote Leider, en maakte wat van zijn mandaat. Hoezo, geen toestemming van Geert om te spreken op TV? Dan ga ik toch gewoon lekker zelf even met Pauw & Witteman bellen…

Dat hij binnen de PVV weinig van de grond kreeg heeft meer te maken met de absolute leiderschapsstijl van Geert Wilders, dan met zijn ideeën. Vooruit, Hero Brinkman is niet mijn politicus, maar binnen de ideologie van de PVV waren zijn ideeën zo onlogisch niet. Het valt te betwijfelen of zijn ideeën zijn afgekeurd door de fractie, of door Geert zelf, die immers alle macht bij zichzelf houdt, en er niet van gediend is een ander de spotlights te gunnen. Dat Geert Wilders zo’n afkeer heeft van democratisering van zijn partij zal meer met angst te maken hebben, dan met inhoudelijke bezwaren. Wat dat betreft mag Geert zijn mond gaan spoelen voor hij de SP nog eens communistische, dictatoriale trekjes verwijt.

Ook Brinkman’s bezwaar tegen de enkel provocerende proefballonnetjes en neurotische controledwang van Geert lijkt mij geen malle dronkenmanspraat, maar verstandigheid. Er zitten 24 gekozen PVV’ers in de fractie, en het druist linea recta tegen de grondwet in om parlementariërs monddood te maken, zoals Geert Wilders systematisch doet met zijn eigen fractieleden. Wat dat betreft zat het er wel aan te komen, dat Hero de stekker er uit ging trekken.

Zou Wilders blij zijn, dat hij van Hero Brinkman af is? Of zal hij het gaan missen om met Fleur en Martin gezellig te grappen over jongerendagen en leiderschapsverkiezingen? Of, vreest Wilders misschien wel dat er meer schapen zullen volgen? Ik kan me immers niet voorstellen dat Hero Brinkman de enige gefrustreerde parlementariër is in de fractie van Wilders. Wanneer je consequent gedwongen wordt om je mond te houden, tenzij je wat gevraagd wordt, gaat dat vanzelf knagen, toch? Parlementariërs gedegradeerd tot stempelmachines. Dan ga je toch schaamte voelen?

En dus vind ik Hero Brinkman een held. Hij doet inderdaad zijn naam eer aan. Hij heeft zijn biezen gepakt, omdat hij het niet eens is met de ijzeren, zo niet diamanten fractiediscipline die afgedwongen wordt in ruil voor een blauw stoeltje tussen Wilders en de zijnen. Hij heeft uit principe zijn eigen politieke carrière om zeep geholpen. Maar we kunnen niet anders concluderen, dan dat hij in elk geval voor zijn eigen mening staat. Dat kan ik van de andere fractieleden van de PVV niet zeggen…

 

Deze column is ook verschenen op de opiniepagina van volkskrant.nl.

Citaten uit kranten en tijdschriften die ik de afgelopen jaren de moeite vond.

004:

Naarmate de politiek steeds meer een emotiegedreven kijksport is geworden, is de verleiding voor politici groot om zich via de daarin dominante kortetermijnprikkels een weg te banen naar een onsje roem en politiek gewin

Marc Chavannes, NRC, 19 december 2010

005:

De bankdirecteur en de crimineel zijn op elkaar gaan lijken. Ze zitten samen in dezelfde vip-ruimtes en, om de verwarring nog groter te maken, de bankdirecteur blijkt steeds vaker een crimineel te zijn en de crimineel de beste klant van diens bank.

Martin Simek, NRC 19 december 2010

006:

Wij zullen nooit een traditionele machtspartij worden. En we zullen ook nooit met kernidealen marchanderen omwille van de macht, maar altijd in het achterhoofd houden waar we het voor doen.

Jolande Sap, Nu.nl 10 januari 2011

Ik ben pas een jaartje lid van de partij en in het dagelijks leven maatschappelijk werker. Reacties uit mijn omgeving wekken bij mij de indruk dat GroenLinks onder potentiële kiezers vooral bekend staat als milieu en natuurpartij. En zo lijkt de partij zich ook steeds meer te profileren. Sap tourt langs de provincies om duurzame ondernemers aan zich te binden. De ‘Green Deal’ wordt naar voren geschoven als alternatief voor de huidige aanpak en crisis. Allemaal leuk en prima, ik geloof ook in dat verhaal, maar hij is niet compleet. Want waar blijft de ‘Social Deal’?

De nieuwe partijvoorzitter Heleen Weening weet het mooi te verwoorden: GroenLinks wilt beschermen wat kwetsbaar is, natuur en mens. Dat is de verbinding, gemene deler. En ik wil daar nog een schepje bovenop doen: GroenLinks is dé partij die duurzame oplossingen aandraagt: m.a.w. wat moeten we nu veranderen om Nederland toekomstbestendig te maken, een betere wereld voor onze kinderen? Het progressief / hervormingsgezinde karakter van de partij.

Hoe vertaal je die visie naar vraagstukken over Zorg & Welzijn?  (het thema waar naar mijn mening een partijgedragen visie ontbreekt). De problematiek van veel mensen wordt steeds complexer. De regeldruk en bureacratie nemen nog altijd toe. Door het woud aan instellingen, vallen veel mensen tussen wal en schip. En: de kosten van de gezondheidszorg blijven in rap tempo stijgen. Voor uw plaatje: uitgaven van VWS stijgen harder dan het BBP. Als we niet gaan omvormen, betalen we straks 25% van al ons verdiende geld aan de gezondheidszorg. De vergrijzing en ontgroening (dalende beroepsbevolking) zetten ook de toekomstbestendigheid onder druk. Hoe willen we een sociaal stelsel garanderen voor de jonge generatie?

Hier en daar zie ik theoretische inzichten opdoemen, die postvatten in dit discours. Schrijvers, denkers en praktijkdoeners die een geloofwaardig alternatief voor ogen hebben. Inherent hieraan ga je het ook hebben over de verhouding overheid vs. burger. De ‘civil society’ voegt daar de laag ‘gemeenschap’ aan toe, georganiseerde verbanden van burgers ontstaan bottum-up. Samen sta je sterker. Het gemeenschapsdenken (op lokaal niveau), wanneer dat helpt om beter de regie over je eigen leven te voeren. Enkele voorbeelden ik wil noemen:

1. Het Broodfonds. Een clubje van 20 – 50 ZZP-ers die samen een voorziening voor ziekte en arbeidsongeschiktheid regelen. Er zijn al broodfondsen in Amsterdam en Utrecht, maar ze schieten nu in de rest van Nederland als paddestoelen uit de grond. ZZP-ers kunnen zich vaak niet alleen verzekeren voor AOW, dat is veel en veel te duur. Dit initiatief toont het falen aan van grote instellingen en verzekeringen met hun gebouwen van marmer langs de snelweg.
2. Buurtzorg. Kleine autonome teams van professionele wijkverpleegkundigen in de buurt.
3. Parkinsonnet, van zorgheld / neurochirurg Bas Bloem.  Patient is eigenaar van dossier en de zorg wordt rondom de patiënt georganiseerd, niet rondom de dokter / specialist.
4. Eigen Kracht conferenties. Steeds vaker gebruikt in de jeugdzorg, maar ook toepasbaar bij GGZ en LVG. De familie, vrienden en andere bekenden rondom een probleemgezin dragen zelf oplossingen aan, hulpverlener ondersteunt de familie om ze vervolgens uit te voeren.
5. Zelfregiecentra. Ervaringsdeskundigheid wordt ingezet om burgers beter te ondersteunen en te ‘empoweren’. Komt ook in steeds meer steden op.

 

Er zijn gemeenschappelijke uitgangspunten te vinden in al deze praktijkvoorbeelden: de burger staat zelf centraal, eigen regie wordt mogelijk gemaakt (en hulp uit het netwerk kan het bevorderen – noem het “samenregie”), nutteloze overhead overboord gekieperd, regels en procedures zijn dienend, niet beperkend, het is vaak lokaal en klein van opzet etc. Uiteindelijk hoop je dat het welbevinden van de client/burger/patiënt toeneemt (kwaliteit) en de kosten afnemen (doelmatigheid en efficiency) – en effectrapportages van dergelijke initiatieven laten zien dat deze combinatie inderdaad kan!

Maar het beste voorbeeld is wel de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) die in haar 5 pijlers echt een visie voorstaat op de burgermaatschappij:
- ruimte voor de professional
- sturen op ondersteuning vanuit het eigen netwerk en vrijwilligers
- op zoek naar de ‘vraag achter de vraag’ (wat wil de burger nou écht en waar is hij/zij nou daadwerkelijk mee geholpen?
- sturen op ‘eigen kracht’.

Goed. Als we constateren dat er van onderop een heleboel aan het veranderen is, dan lijkt het me hoog tijd dat GroenLinks als hervormingsgezinde partij inhaakt op deze ontwikkelingen. Aan linkerzijde profileren de PvdA en de SP zich als de sociale partijen: alsof de zorg van hun is! Ze zeggen nu op te komen voor de kwetsbaren, maar hebben zij de antwoorden op de uitdagingen van de verzorgingsstaat? Op de vergrijzing en de ontgroening? Aan de rechterzijde heb je de VVD die marktwerking als heilige koe aanbidt, alsof het de oplossing voor alle problemen in de zorg zou bieden. En daartussenin blijft het nog angstvallig stil. Juist in dit gat zou GroenLinks kunnen springen, door een geloofwaardig sociaal progressieve visie op Zorg & Welzijnsgebied te formuleren en met passie uit te dragen! Waarin zelfregie en samenredzaamheid centraal staat. Waarin de macht terug wordt gelegd bij de burger en niet blijft hangen bij de instellingen. Waarin de overheid een faciliterende rol krijgt, die jou ondersteunt en niet beperkt. Waar je wordt geholpen je met burgers te organiseren wanneer je er zelf niet uitkomt. Samen meer mogelijk maken! En waarin solidariteit het uitgangspunt blijft om op te komen voor de kwetsbare mensen – en hun krachten in te zetten.

Hoogste tijd dat GroenLinks komt met een inspirerend verhaal! Wat mij betreft begonnen we gisteren met brainstormen, vandaag met schrijven en presenteren we morgen het sociaal-progressieve manifest in Nieuwspoort.

 

Inspiratie uit de praktijk? Kijk even op:

www.buurtzorgnederland.com

www.parkinsonnet.nl

www.broodfonds.nl

www.eigen-kracht.nl

Vorige week sprak de Tweede Kamer kort over de hoge olieprijs. Jolande Sap van GroenLinks nam het woord olieprijs maar liefst 11 keer in de mond. Wordt de politiek eindelijk wakker? Op haar blog Our Finite World legt Gail Tverberg uit waarom vooral Europa last heeft van de hoge olieprijs. Dat komt allereerst doordat de [...]